Գործ ԵԿԴ/0086/01/14
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

2014 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Երևան քաղաքում

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ն. ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Լ. ՍԱՐՈՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Գ. ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ե. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ` Ե. ՍԵՓԽԱՆՅԱՆԻ
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի շահերի պաշտպան Երեմ Սարգսյանի վերաքննիչ բողոքը` Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 12-ի դատավճռի դեմ

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2013 թվականի մարտի 28-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է թիվ 62202113 քրեական գործը:
2013 թվականի մայիսի 12-ին Արսեն Արմեն Գրիշայի Սարգյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի նույն օրվա որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանին հայտնաբերելու նպատակով հայտարարվել է հետախուզում:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանք երկու ամիս ժամկետով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2013 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մինչև Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի հայտնաբերվելը:
2014 թվականի ապրիլի 24-ին մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանը հայտնաբերվել է:
2014 թվականի ապրիլի 25-ին թիվ 62202113 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանի նկատմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորում: Մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանի կալանքի սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից` 2014 թվականի ապրիլի 24-ից:
2014 թվականի մայիսի 19-ին մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` տուժողի կողմից մեղադրյալի հետ հաշտվելու հիմքով:
2014 թվականի մայիսի 19-ին մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և վերջինս որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 5-րդ կետերով:
2014 թվականի հունիսի 03-ին թիվ 62202113 քրեական գործով մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանին 2014 թվականի մայիսի 19-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 5-րդ կետերով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել է և վերջինս որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2014 թվականի հունիսի 09-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես կարևոր գործերով քննության վարչության պետի կողմից քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 12-ի դատավճռով Արմեն Գրիշայի Սարգսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքներում և դատապարտվել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարի չափով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ազատազրկման` 2/երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված` պատիժների լրիվ գումարման սկզբունքի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 2/երկու/ տարի ժամկետով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում` ազատազրկման սկիզբը հաշվելով 2014 թվականի ապրիլի 24-ից:
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Ամբաստանյալ Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2013 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ դրված կալանքը վերացվել է:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի շահերի պաշտպան Երեմ Սարգսյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2014 թվականի սեպտեմբերի 30-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված է համարել հետևյալը.
2012 թվականի օգոստոսին, Երևանում, ամբաստանյալ, ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության ՁՊՎ սպասարկող ոստիկան Արմեն Գրիշայի Սարգսյանն իր գործընկեր Հարություն Մանուկյանի միջոցով ծանոթացել է վերջինիս ընկեր, ՀՀ պաշտպանության նախարարության /այսուհետ ՊՆ/ թիվ 75937 զորամասի պայմանագրային զինծառայող, տուժող Էդգար Սեփխանյանի հետ։ Վերջինս հայտնել է, որ Կապան քաղաքում գտնվող թիվ 75937 զորամասը լուծարվում է, հնարավոր է, որ ծառայությունը շարունակի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում /այսուհետ ԼՂՀ/, ուստի ցանկանում է տեղափոխվել իր բնակավայրին մոտ այլ զորամաս։ Արմեն Սարգսյանը, օգտվելով առիթից, ի սկզբանե նպատակ և հնարավորություն չունենալով լուծել Էդգար Սեփխանյանի` իր բնակավայրին մոտ այլ զորամաս տեղափոխվելու հարցը` հայտնել է, որ իր հարևանությամբ բնակվող ՀՀ պաշտպանության նախարարի խորհրդականի հետ գտնվում է մտերիմ փոխհարաբերությունների մեջ և նրա միջոցով կարող է լուծել այդ հարցը։ Էդ.Սեփխանյանից խաբեությամբ գումար հափշտակելու նպատակով Արմեն Սարգսյանը նրան գցել է մոլորության մեջ, ապա համոզելու, հորդորելու եղանակով նրան դրդել է խոշոր չափերով` 818.800 ՀՀ դրամին համարժեք 2000 ԱՍՆ դոլար գումար կաշառք տալու փորձ կատարելուն հետևյալ եղանակով` կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով Էդ.Սեփխանյանին` Ա.Սարգսյանը հայտնել է, իբրև թե այդ հարցով պայմանավորվածություն է ձեռք բերել, իսկ տեղափոխման հարցը կլուծվի մինչև 2012 թվականի նոյեմբերի 30-ը։ Արմեն Սարգսյանը հափշտակություն կատարելու նպատակով Էդգար Սեփխանյանից պահանջել է իրեն տրամադրել 4000 ԱՄՆ դոլար գումար` վերը նշված պաշտոնատար անձին փոխանցելու համար։ Էդգար Սեփխանյանը համաձայնել է տրամադրել պահանջված գումարը` առաջարկելով այն տրամադրել մաս-մաս, 2000 ԱՄՆ դոլար գումարը` սկզբում, մնացածը` ստանձնած պարտավորությունները կատարելուց հետո։ Ա.Սարգսյանն ընդունել է Էդ.Սեփխանյանի պայմանները` հայտնելով, որ գումարը երկու փուլով տրամադրելու վերաբերյալ նոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերել իր կողմից նշած պաշտոնյայի հետ։
2012 թվականի օգոստոսի 24-ին Էդ.Սեփխանյանի մայր Անահիտ Արշակյանը դստեր` Անի Սեփխանյանի և վկա Արմեն Բադալյանի ներկայությամբ, իր աշխատավայրում Արմեն Սարգսյանին է փոխանցել խոշոր չափի` 818.800 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 2000 ԱՄՆ դոլար գումար` որպես կաշառք ՀՀ պաշտպանության նախարարի խորհրդականին փոխանցելու համար։ Այդ գումարն Արմեն Սարգսյանի կողմից հափշտակվել է։
Արմեն Սարգսյանի կողմից խոշոր չափերով` 1.637.600 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 4000 ԱՄՆ դոլար գումարը խարդախությամբ հափշտակելու հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել` իր կամքից անկախ հանգամանքներում, քանի որ Էդգար Սեփխանյանը հրաժարվել է մնացած 2000 ԱՄՆ դոլար գումարը տրամադրելուց։

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի շահերի պաշտպան Երեմ Սարգսյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը 12.08.2014թ. կայացրած թիվ ԵԿԴ/0086/01/14 դատական ակտով Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարածի համար։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքին, ապա այդ մասով Արմեն Սարգսյանը դատարանում հայտնեց, որ ընդունում է մեղադրանքում նկարագրված արարքի փաստական կողմը, սակայն գտնում է, որ արարքի որակման առումով առկա է իրավական խնդիր, որ իր այդ արարքը հանցագործություն չէ, ուստի այդ մասով հրաժարվեց իր մեղավորության կամ անմեղության վերաբերյալ որևէ դիրքորոշում հայտնել։
Արմեն Սարգսյանին նախապես մեղադրանք է առաջադրված եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հողվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 5-րդ կետերով և այդ արարքի կապակցությամբ դեռևս 2014 թվականի մայիսի 19-ին նախաքննական մարմնի կողմից կազմված մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և դատարան ուղարկելու միջնորդությամբ քրեական գործն ուղարկվել է նախաքննության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատախազին, սակայն վերջինս՝ ներկայումս մեղադրող դատախազ Գ.Գևորգյանը, 2014 թվականի մայիսի 23-ին որոշում է կայացրել քրեական զործը քննիչին վերադարձնելու մասին, որում մեղադրողը եզրահանզել է, որ Արմեն Սարգսյանի արարքներին քրեաիրավական ճիշտ որակում չի տրվել, ուստի հանձնարարել է նրան առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել, լրացնել և մեղադրանք առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Ընդ որում, կայացրած որոշման մեջ որպես Արմեն Սարգսյանի արարքը նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որակելու հիմնավորում, մեղադրող դատախազը բառացի մեջբերել է Ռադիկ Պապյանի վերաբերյալ քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 18-ի ՏԴ/0053/01/12 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումը. <<Եթե հանցավորը որևէ անձի օգտին գործողություններ /անգործություն/ կատարեթւ նպատակով դրդում է անձին իրեն փոխանցել կաշառքի առարկան, որպեսզի ինքը փոխանցի պաշտոնատար անձին, սակայն ի սկզբանե նման մտադրություն չի ունենում, այլ ցանկանում է հափշտակել այն, ապա արարքը պետք է որակվի համակցության կանոններով՝ որպես խարդախություն ու կաշառք տալու փորձի դրդչություն>>։
Ի վերջո Արմեն Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել, քանի որ ըստ մեղադրանքի կողմի` նա տուժող Էդգար Սեփխանյանից խոշոր չափերի գումարը խարդախությամբ հափշտակելուն ուղղված գործողություններ կատարելիս և 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին 2000 ԱՄՆ դոլար գումարը ստանալիս տուժողին դրդել է. որպեսզի վերջինս կատարի խոշոր չափերով կաշառք տալու փորձի դրդչություն։
Այս կապակցությամբ մեղադրողն իր ճառում հատուկ նշեց, որ գտնում է, թե Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ քրեական օրենքը ճիշտ է կիրառվել, ինչի հետ պաշտպանության կողմը համաձայն չէ և գտնում է, որ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառումը կհանգեցնի նրա իրավական վիճակի վատթարացման, քանի որ տվյալ դեպքում փաստացի կխախտվեն Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի, <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի, <<Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին>> միջազգային դաշնագրի, ՀՀ Սահմանադրության, մի շարք օրենքների և այլ իրավական ակտերի պահանջներ։
Պաշտպանը, մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Վաղարշակ Խաչատրյանի վերաբերյալ գործով 2001 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, նշել է, որ որպես իրավական ակտ, քրեական օրենքի մեկնաբանություն 2001 թվականից մինչև 2013 թվականի ապրիլի 18-ը, այսինքն մինչև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նոր, սույն քրեական գործով մեղադրյալի վիճակը վատթարացնող իրավական ակտ հանդիսացող նախադեպային որոշման ընդունումը կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հիմքով նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ գործող ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2001թ. սեպտեմբերի 14-ի որոշումը։
Պատահական չէ, որ նույնանման փաստական հանգամանքներով Հովհաննես Տեր-Հարությունյանի վերաբերյալ ԵՔՐԴ/0044/01/08 գործով ՀՀ վերաքննիչ դատարանն իր 2008 թվականի մայիսի 17-ի որոշմամբ, որը մտել է օրինական ուժի մեջ, բավարարել է ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը և Հովհաննես Տեր-Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-312-րդ հալվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևանի քրեական դատարանի 2008 թվականի փետրվարի 12-ի դատավճիռը բեկանել է` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ ճանաչել է անմեղ և արդարացրել։
Ակնհայտ է, որ Արմեն Սարգսյանի մեղադրանքում նկարագրված եղանակով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին տուժող Էդգար Սեփխանյանից խոշոր չափերի գումար խարդախությամբ հափշտակելու ընթացքում Արմեն Սարգսյանի համար իրավական առումով որոշակի չի եղել, որ իր կատարած հանցավոր արարքը համակցության կարգով կարող է որակվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և որ այդ արարքի համար նույնպես կարող է ենթարկվել պատժի, ընդհակառակը, երկու օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտերով Վաղարշակ Խաչատրյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2001 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ և Հովհաննես Տեր-Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ԵՔՐԴ/0044/01/08 գործով ՀՀ վերաքննիչ դատարանի կողմից 2008 թվականի մայիսի 17-ի կայացված որոշմամբ տվյալ օրենքին տրված մևկնաբանություններից հաստատապես հայտնի, որոշակի, պարզ և հասկանալի է եղել, որ իր կատարած արարքը որևէ պարագայում չի կարող որակվել որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն, ուստի քրեական օրենսգրքի նշված հոդվածը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՏԴ/0053/01/12 որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, չի կարող կիրառվել նախքան դրա կայացումը՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին հանցանք կատարած Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ, քանի որ այն փաստացի վատթարացնում է նրա իրավական վիճակը, հանցավորություն է սահմանում և խստացնում է նրա պատասխանատվությունը, որպիսի իրավական ակտը վերը նշված միջազգային ու ներպետական իրավական ակտերի համաձայն հետադարձ աժ ունենալ չի կարող և չի կարող տարածվել և կիրառվել Արմեն Սարգսյանի վրա։
Նկատի ունենալով, որ Արմեն Սարգսյանի կողմից հանցանք կատարելու պահին՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի դրությամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածին ՀՀ վճռաբեկ դատարանի և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից տրված մեկնաբանություներից ելնելով և հիմնվերւվ <<իրավական որոշակիության սկզբունքի>> վրա, Արմեն Սարգսյանը չէր կարող հստակ ընկալել, որ իր այդ արարքը հանցավոր է նաև նշված հոդվածի իմաստով, այլ ընդհակառակը, համոզված է եղել, որ իր արարքը չի առաջացնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված քրեական պատասխանատվություն և չի կարող հանգեցնել պատժի, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՏԴ/0053/01/12 որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, չի կարող կիրառվել նախքան դրա կայացումը՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին, հանցանք կատարած Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ, քանի որ այն փաստացի վատթարացնում է նրա իրավական վիճակը, հանցավորություն է սահմանում և խստացնում է նրա պատասխանատվությունը, որպիսի իրավական ակտը հետադարձ ուժ ունենալ չի կարող և չի կարող տարածվել և կիրառվել Արմեն Սարգսյանի վրա, հետևաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Արմեն Սարգսյանը պետք է ճանաչվեր անպարտ և արդարացվեր, սակայն դատարանը, անտեսելով վերը նշված բոլոր հիմնավորումները, խախտելով վերը նշված բոլոր միջազգային փաստաթղթերի պահանջները, Արմեն Սարգսյանին մեղավոր է ճանաչել նաև նշված հոդվածով։
Անհասկանալի է դատարանի կողմից նշված այն հանգամանքը, թե պաշտպանի պատճառաբանություններն այն մասին, որ ամբաստանյալի արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որակելիս կիրառվել է արարքի կատարումից հետո՝ 2013 թվականի ապրիլի 18-ին ՏԴ/0053/01/12 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշման մեջ նշված իրավական դիրքորոշումը՝ անհիմն է, քանի որ Ա.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում այդ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման վրա որևէ հղում արված չէ։
Եթե դատարանը գտնում է, որ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ չի կիրառվել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ վերը նշված որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, ապա առավել ևս նա չէր կարող դատապարտվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար, քանի որ մինչ այդ ընդունված դատական պրակտիկայի համաձայն, մեղսագրվող արարքը չի որակվել նշված հոդվածով:
Ինչ վերաբերում է դատարանի այն փաստարկին, թե. <<Պաշտպանի ճառում նշված, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ԵՔՐԴ/0044/01/08 քրեական գործով 2008թ. մայիսի 17-ին կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած որոշման մեկնաբանությունները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մեկ այլ որոշմանը չհամապատասխանելու հանգամանքը՝ պաշտպանի պատճառաբանությունները հիմնավորող փաստարկ չեն հանդիսանամ>>, ապա դատարանը կրկին չի ընկալել պաշտպանական ճառի իմաստը կամ էլ որևէ այլ հակափաստարկ չունենալով, ընդամենը փորձել է ձևականորեն հերքել պաշտպանական կողմի դիրքորոշումը, քանի որ պաշտպանական ճառում ոչ թե շեշտադրումը դրված է եղել այն հանգամանքի վրա, որ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ԵՔՐԴ/0044/01/08 քրեական գործով 2008թ. մայիսի 17-ին կայացված և օրինական աժի մեջ մտած որոշման մեկնաբանությունները չեն համապատասխանում կամ հակասում են ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից 2013թ. ապրիլի 18-ին կայացված նախադեպային որոշման մեջ նշված իրավական դիրքորոշմանը, այլ, որ մինչև այդ ՝ 2013թ. ապրլի 18-ին ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված որոշումը և Արմեն Սարգսյանի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու պահին առկա են եղել ՀՀ դատարանների օրինական ուժի մեջ մտած որոշումներ, այդ թվում վերը նշված՝ ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 2008թ. մայիսի 17-ին կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած որոշումը, որոնցում օրենքին տրված մեկնաբանությունների համաձայն` Արմեն Սարգսյանին մեղսագրվող արարքը չի հանդիսանամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն, ուստի նրա նկատմամբ պետք է կիրառվեր արարքի կատարման պահին գործող քրեական օրենքը և դրան` դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունները։
Դատարանը թույլ է տվել նաև քրեադատավարական նորմերի էական խախտումներ, որոնք նույնպես ազդել են գործի ելքի վրա, մասնավորապես դատարանի դատավճիռը կայացվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ, քանի որ այն նաև պատճառաբանված չէ, դատարանը չի կատարել իր կողմից կայացված դատական ակտը պատճառաբանելու իր պարտականությունը, քանի որ չի նշել որևէ հիմնավորում, թե ինչ փաստարկներ հիմք ընդունելով է գտել, որ Արմեն Սարգսյանին մեղսագրվող արարքը համապատասխանում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ավելին, դատարանը չի կատարել նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջները և ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ չի հիմնավորել, որ պաշտպանության կողմի վկայակոչած՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Վաղարշակ Խաչատրյանի վերաբերյալ գործով 2001 թվականի սեպտեմբերի 14-ին կայացրած դատական ակտի հիմնավորումները կիրառելի չեն Արմեն Սարգսյանի վերաբերյալ գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, հետևաբար նույն հոդվածի ուժով այդ դատական ակտի հիմնավորումները պարտադիր են եղել դատարանի համար։
Նշվածից ակնհայտ է, որ դատարանը խախտել է նաև օրենքի և դատարանի առջև բոլորի հավասարության սկզբունքը և փաստացի խտրական վերաբերմունք է դրսևորել Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ, քանի որ նույն արարքի համար նույն օրենքի առկայության պայմաններում ՀՀ դատարաններն այլ անձանց ավելի մեղմ վերաբերմունք են ցուցաբերել, քան Արմեն Սարգսյանին։
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը թիվ ԵԿԴ/0086/01/13 դատական ակտով Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ թույլ է տվել ոչ միայն վերը նշված քրեադատավարական նորմերի էական խախտումները, այլ նաև չի կիրառել կիրառման ենթակա՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածը, վերը նշված միջազգային պայմանագրերը, ինչպես նաև սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, որոնք էլ ազդել են գործի ելքի վրա և Արմեն Սարգսյանի համար առաջացրել ծանր հետևանքներ, քանի որ նա դատական սխալների պատճառով նշված հոդվածով դատապարտվել է 2 տարի ժամկետով ազատազրկման։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված պատժին՝ 1.000.000 դրամի չափով տուգանքին, ապա այս առումով դատարանի դատավճիռը նույնպես պատճառաբանված չէ։
Դատարանն Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ նշանակվելիք պատժի չափը որոշելիս նախ պետք է պատճառաբաներ, թե նվազ խիստ պատիժը՝ օրինակ 500.000 դրամի չափով տուգանքը, ինչու չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, որպիսի պատճառաբանություն դատավճռում չկա։
Արմեն Սարգսյանը դատարանում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում, ինչպես նաև ընդունել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի փաստական կողմը, զղջացել է կատարածի համար։
Դատարանը որպես Արմեն Սարգսյանի պատիժը ս պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտել նաև այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, ունի մշտական բնակության վայր, բնակության վայրից բնութագրվում է դրական, խնամքին է գտնվում կենսաթոշակառու մայրը՝ Անահիտ Մարտիրոսյանը։
Չնայած այն հանգամանքին, որ դատարանը դատավճռում նշել է, թե իբր հաշվի է առնում Արմեն Սարգսյանին մեղսագրվող արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, սակայն այդ հանգամանքը բավարար չափով չի վերլուծել և ճիշտ գնահատականի չի արժանացրել։
Այսպես. ՀՀ քրեական օրենսգրի 312-րդ հոդվածի 2-րդ մասը որպես պատիժ նախատեսում է տուգանք ՝ երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատաիկի չափով կամ ազատազրկում՝ 2-5 տարի ժամկետով։
Նշված պատիժ սահմանված է ավարտված հանցագործության համար, իսկ Արմեն Սարգսյանին մեղսագրվում է այդ հանցագործության, այն էլ, ոչ թե դրա անմիջական կատարման, այլ դրդչության փորձ, որպիսի հանգամանքներն էապես նվազեցնում են նրա արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և այդ համատեքստում գնահատելով նաև նրա անձը բնութագրող վերը նշված հանգամանքները, դատարանը լիովին կարող էր նաև տուգանքի ձևով պատիժ նշանակել, որի միջոցով հնարավոր կլինի հասնել պատժի նպատակների իրացմանը։
Իսկ եթե դատարանն այնուամենայնիվ գտել է, որ նրա նկատմամբ նշված հոդվածով պետք է հենց ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակել, ապա պարտավոր էր հիմնավորել, որ պատժի նպատակները չեն կարող իրացվել առանց այդ պատիժը փաստացի կրելու, որպիսի հիմնավորում դատավճռում չկա։
Դատարանը դատավճռում նշել է նաև հետևյալը. <<Բացի այդ՝ Արմեն Սարգսյանը դեռևս նախաքննության ընթացքում խուսափել է վարույթն իրականացնող մարմնից և գտնվել է հետախուզման մեջ>>։
Իրականում Արմեն Սարգսյանը դեռևս 2013 թվականից արտերկրից հեռախոսակապ է հաստատել ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների հետ և հայտնել, որ ցանկանում է վերադառնալ ՀՀ և ներկայանալ ոստիկանություն, սակայն չի կարողանում, քանի որ անձնագիր չունի, իսկ այն բանից հետո, երբ ոստիկանության օպերատիվ խումբը 2014թ. ՀՀ-ից մեկնել է Արմեն Սարգսյանի գտնվելու վայր, վերջինս ինքնակամ ներկայացել է ոստիկաններին և նրանց հետ վերադարձել ՀՀ:
Եթե դատարանը վերը նշված հանգամանքների համատեքստում գնահատման արժանացներ նաև այն հանգամանքը, որ Արմեն Սարգսյանն ինքնակամ է ներկայացել ոստիկաններին, ապա առավել ևս կփաստեր, որ Արմեն Սարգսյանն արդեն իսկ ուղղվել կամ կանգնած է ուղղման ճանապարհին, հետևաբար նրա նկատմամբ նշանակված 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը կարող էր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված կարգով պայմանականորեն չկիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան։
Արմեն Սարգսյանը ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցներին ՀՀ վերադառնալու ցանկության և դրա անհնարինության մասին տեղեկացրել է դեռևս 2013 թվականին, սակայն ոստիկանական խումբը նրա մոտ մեկնել է միայն 2014 թվականին, որի պատճառով էլ նա նշված օրն է ներկայացել ոստիկաններին։
Քանի որ հետախուզման մեջ գտնվող մեղադրյալ Արմեն Սարգսյանը ՀՀ իրավապահ մարմիններ ներկայանալու ցանկություն հայտնել է դեռևս մինչև 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, սակայն ժամանակացույցով սահմանված կարգով ոստիկանների ուշ գնալու արդյունքում զրկված է եղել ՀՀ իրավապահ մարմիններ ներկայանալու հնարավորությունից, ուստի իր կամքից անկախ հանգամանքներով է, որ իրավապահ մարմիններին ներկայացել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ից հետո, հետևաբար տվյալ դեպքում նրա նկատմամբ պետք է կիրառվի <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակմնան 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի դրույթները և նա պետք է ազատվի 2 տարի ժամկետով նշանակված ազատազրկումը կրելուց:
Դատարանի կողմից թույլ տրված նյութական և դատավարական նորմերի էական խախտումներն ազդել են Արմեն Սարգսյանի արարքների ճիշտ իրավական որակման, նրա նկատմամբ արդարացի, անհատական և մարդասիրական պատիժ նշանակելու հարցում ճիշտ որոշում կայացնելու վրա։ Այդ խախտումները ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ և 398-րդ հոդվածների ուժով ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը բեկանելու հիմք են։
Դատարանի կողմից թույլ տրված դատավարական կամ նյութական իրավունքի խախտումներն Արմեն Սարգսյանի համար առաջացրել են ծանր հետևանքներ, քանի որ նա 2 տարի ժամկետով ազատազրկման է դատապարտվել մի արարքի համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի համարվել, բացի այդ, դատապարտվել է անհամաչափ խիստ պատժի, այն դեպքում, որ եթե անգամ դատարանի համոզմամբ նա դեռևս չի ուղղվել և վերադաստիարակվել, ապա նրա ուղղվելն ու վերադաստիարակվելն օբյեկտիվորեն հնարավոր է առանց նրան հասարակությունից մեկուսացնելու։
Վերոգրյալի հիման վրա պաշտպան Երեմ Սարգսյանը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 12.08.2014թ. կայացված թիվ ԵԿԴ/0086/01/14 դատական ակտը և քանի որ ստորադաս դատարանի հաստատած փաստական հանգամանքները հնարավորություն տալիս են, արդարադատության շահերից ելնելով կայացնել նոր դատական ակտ, այն է՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Արմեն Սարգսյանին ճանաչել անպարտ և արդարացնել, կամ <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ որոշման 1-ին կետի 2-րդ և 3-րդ ենթակետերի կիրառմամբ Արմեն Սարգսյանին ազատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատիժները կրելուց, կամ այդ մասով քրեական գործն ուղարկել համապատասխան ստորադաս դատարան՝ նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը, կամ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը փոխարինել նշված հոդվածի սանկցիայով նախատեսված տուգանքով կամ այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված 1.000.000 դրամի չափով տուգանքի փոխարեն նշանակել առավել նվազ չափով տուգանք:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք…
…3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
4. Կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է իրավունքի շահերը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն ….
….6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին նախադասության համաձայն` վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք, և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ սխալ է թույլ տվել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակությունը կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելը՝(…)
2. Խարդախությունը, որը կատարվել է՝
(…) 2) խոշոր չափերով
(…) պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Պաշտոնատար անձին կաշառք տալը, այսինքն՝ պաշտոնատար անձին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրա կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ իր կամ իր ներկայացրած անձանց օգտին պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների շրջանակում որևէ գործողություն կատարելու կամ չկատարելու կամ պաշտոնատար անձի կողմից իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով այդպիսի գործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու կամ ծառայության գծով հովանավորչության կամ թողտվության համար (…)
2. Կաշառք տալը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Կատարողի հետ մեկտեղ հանցակիցներ են համարվում կազմակերպիչը, դրդիչը և օժանդակողը>>:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ <<Դրդիչ է համարվում այն անձը, ով մեկ ուրիշ անձի դրդել է հանցանք կատարելու՝ համոզելու, նյութապես շահագրգռելու, սպառնալիքի միջոցով կամ այլ եղանակով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-րդ հոդվածի համաձայն` <<Հանցափորձ է համարվում ուղղակի դիտավորությամբ կատարված այն գործողությունը (անգործությունը), որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն, եթե հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել անձի կամքից անկախ հանգամանքներով>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արտակ Հովհաննիսյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0096/01/13 որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածը կաշառք տալը բնորոշում է որպես պաշտոնատար անձին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրա կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ իր կամ իր ներկայացրած անձանց օգտին պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների շրջանակում որևէ գործողություն կատարելու կամ չկատարելու կամ պաշտոնատար անձի կողմից իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով այդպիսի գործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու կամ ծառայության գծով հովանավորչության կամ թողտվության համար: Կաշառք տալը (ինչպես և կաշառք ստանալը) պետական ծառայության կարգի դեմ ուղղված հանցագործություն է, որի օբյեկտը պետական ապարատի (կառավարման հանրային ապարատի) նորմալ գործունեությունն է:
Կաշառք տալու հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանի մասին է վկայում նաև այն, որ այս արարքը ձևական հանցակազմով է նկարագրված: Այսինքն` հանցանքն ավարտված է համարվում կաշառք տալու օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններից որևէ մեկը կատարելու պահից` անկախ հանրորեն վտանգավոր հետևանքները վրա հասնելու հանգամանքից: Ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ քրեական պատասխանատվությունը կաշառք տալու համար վրա է հասնում ոչ միայն կաշառքի առարկան հասցեատիրոջը տրամադրելու, այլև որոշակի նյութական բարիք կամ առավելություն խոստանալու կամ առաջարկելու պահից: Ընդ որում, որոշակի բարիք կամ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը` որպես կաշառք տալու հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ, նախատեսվել են <<ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին>> 2006 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ՀՕ-256-Ն օրենքով: Մինչ այդ գործող խմբագրությամբ քրեորեն պատժելի էր միայն կաշառքը փաստացի տալը, այսինքն` հանցագորոծության առարկան հասցեատիրոջը փոխանցելը, և կաշառք տալու խոստումը կամ առաջարկը, քանի դեռ կաշառք տվողը կաշառքի առարկան պաշտոնատար անձին հանձնելու փորձ չէր կատարել, չէր կարող որակվել որպես ավարտված հանցագործություն: Կատարված փոփոխություններից հետո գործող օրենսդրական կարգավորմամբ կաշառք տալու խոստումը կամ առաջարկն ինքնին ավարտված հանցագործություն է:
(…) Սուբյեկտիվ կողմից քննարկվող հանցակազմը բնութագրվում է բացառապես ուղղակի դիտավորությամբ, այսինքն` կաշառք տվողը գիտակցում է, որ ինքն ապօրինի վարձատրություն է խոստանում, առաջարկում կամ տրամադրում պաշտոնատար անձին և ցանկանում է դա անել (…)>>:
Առաջին ատյանի դատարանում Արմեն Գրիշայի Սարգսյանը հայտնել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում և անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի մասով հրաժարվել է իր մեղավորության վերաբերյալ դիրքորոշում հայտնելուց: Քրեական գործի փաստական կողմն ընդունել է, սակայն գտել է, որ դա հանցագործություն չէ։
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Արմեն Գրիշայի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` տուժող Էդգար Սեփխանյանի, վկաներ Հարություն Մանուկյանի, Անահիտ Արշակյանի, Անի Սեփխանյանի, Արմեն Բադալյանի, Գեղամ Հարությունյանի ցուցմունքները, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` գտել է, որ ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, խոշոր չափերով` 818.800 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 2.000 ԱՄՆ դոլար գումար կաշառք տալու փորձի դրդչություն կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ Ապացուցված է նաև խոշոր չափերով` 1.637.600 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 4.000 ԱՄՆ դոլար գումար խարդախությամբ հափշտակելու փորձ կատարելը, նրա այդ արարքը նույնպես ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) Պաշտպանի պատճառաբանություններն այն մասին, որ ամբաստանյալի արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որակելիս կիրառվել է արարքի կատարումից հետո` 2013 թվականի ապրիլի 18-ին ՏԴ/0053/01/12 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշման մեջ նշված իրավական դիրքորոշումը` անհիմն է, քանի որ Ա.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում այդ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման վրա որևէ հղում արված չէ։
Պաշտպանի ճառում նշված, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ԵՔՐԴ/0044/01/08 քրեական գործով 2008 թվականի մայիսի 17-ին կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած որոշման մեկնաբանությունները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մեկ այլ որոշմանը չհամապատասխանելու հանգամանքը` պաշտպանի պատճառաբանությունները հիմնավորող փաստարկ չեն հանդիսանում (…)>>:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՏԴ/0053/01/12 որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, չի կարող կիրառվել նախքան դրա կայացումը՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին, հանցանք կատարած Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ, քանի որ այն փաստացի վատթարացնում է նրա իրավական վիճակը, հանցավորություն է սահմանում և խստացնում է նրա պատասխանատվությունը, որպիսի իրավական ակտը հետադարձ ուժ ունենալ չի կարող և չի կարող տարածվել և կիրառվել Արմեն Սարգսյանի վրա, հետևաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Արմեն Սարգսյանը պետք է ճանաչվեր անպարտ և արդարացվեր, վերաքննիչ դատարանը դրանք հիմնավոր չի համարում և արձանագրում է հետևյալը.
Արմեն Սարգսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել այն բանի համար, որ նա, 2012 թվականի օգոստոսին, խաբեությամբ` խեղաթյուրելով ճշմարիտ փաստերը, Էդգար Սեփխանյանից խոշոր չափերով` 1.637.600 ՀՀ դրամին համարժեք 4.000 ԱՄՆ դոլար հափշտակելու նպատակով, ի սկզբանե նպատակ և հնարավորություն չունենալով կատարել իր խոստումը, կեղծ տեղեկություններ է հայտնել Էդգար Սեփխանյանին այն մասին, որ իր հարևանությամբ բնակվող ՀՀ պաշտպանության նախարարության բարձրաստիճան պաշտոնյայի հետ գտնվում է մտերիմ փոխհարաբերությունների մեջ և Էդգար Սեփխանյանի ցանկության դեպքում կարող է դիմել՝ լուծել նրան բնակավայրին մոտ զորամաս ծառայության տեղափոխելու հարցը։ Ստանալով Սեփխանյանի համաձայնությունը, մի քանի օր անց նրան կեղծ տեղեկություններ է ներկայացրել ՀՀ ՊՆ պաշտոնյայի հետ ձեռք բերված համապատասխան պայմանավորվածության մասին և պահանջել իրեն տրամադրել 4.000 ԱՄՆ դոլար` իր միջոցով հիշյալ պաշտոնատար անձին փոխանցելու համար` ի սկզբանե նպատակ ունենալով հափշտակել նշված գումարը։ Էդգար Սեփխանյանը չի համաձայնել տրամադրել վերջինիս պահանջած չափի գումարն ամբողջությամբ, և առաջարկել է պահանջված գումարից 2000 ԱՄՆ դոլարը տրամադրել սկզբում, մյուս մասը` ստանձնած պարտավորությունները կատարելուց հետո։ Արմեն Սարգսյանը մի քանի օր անց ընդունել է Սեփխանյանի պայմանները` վերջինիս կեղծ տեղեկություններ հայտնելով իբր գումարը երկու փուլով տրամադրելու վերաբերյալ պաշտոնյայի հետ ձեռք բերված նոր պայմանավորվածության մասին։ Դրանով Արմեն Սարգսյանը խաբեությամբ Սեփխանյանի գումարը հափշտակելու նպատակով նրան գցել է մոլորության մեջ, ապա համոզելու, հորդորելու եղանակով դրդել է վերջինիս կողմից խոշոր չափերով 818.800 ՀՀ դրամին համարժեք 2.000 ԱՄՆ դոլար կաշառք տալու փորձ կատարելուն, որից հետո 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին Սեփխանյանը` մոր Անահիտ Արշակյանի միջոցով Արմեն Սարգսյանին է փոխանցել խոշոր չափերով` 818.800 ՀՀ դրամին համարժեք 2.000 ԱՄՆ դոլարը` որպես կաշառք այն ՀՀ ՊՆ բարձրաստիճան պաշտոնյային փոխանցելու համար, որն էլ խարդախությամբ հափշտակվել է Արմեն Սարգսյանի կողմից:
Վերաքննիչ դատարանը, վերլուծելով փաստական հանգամանքները, գտնում է, որ Արմեն Սարգսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված երկու տարբեր հանցագործություններ, որոնցից մեկն ուղղված է սեփականության դեմ, իսկ մյուսը՝ պետական ծառայության դեմ: Հետևաբար, Արմեն Սարգսյանի արարքներին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից տրվել է ճիշտ քրեաիրավական որակում, ապացուցված է Արմեն Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն առ այն, որ Արմեն Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Ռադիկ Պապյանի գործով 2013 թվականի ապրիլի 18-ին ՏԴ/0053/01/12 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման վրա որևէ հղում արված չէ:
Վերաքննիչ բողոքի փաստարկն այն մասին, որ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը չկիրառելու պայմաններում, վերջինս առավել ևս չէր կարող դատապարտվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար, քանի որ մինչ այդ ընդունված դատական պրակտիկայի համաձայն, մեղսագրվող արարքը չի որակվել նշված հոդվածով, հիմնազուրկ է:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցները բավարար են ամբաստանյալին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու և այն հիմնավորված համարելու համար:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում դատական ակտը բեկանելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Արմեն Սարգսյանին արդարացնելու համար:
Քննության առնելով Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը` վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն այդ հարցում նույնպես հանգել է ճիշտ հետևության հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: (…)>> /Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման մեջ, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, դիրքորոշում է արտահայտել, որի համաձայն` <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վանյա Ռաֆիկի Բեգյանի վերաբերյալ 2013թ. հոկտեմբերի 18-ի որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Այլ խոսքով՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը(…)>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` բավարար չափով ստուգման և գնահատության է ենթարկել կատարած հանցանքների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, խնամքին տարիքային կենսաթոշակառու մոր առկայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել նաև լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելով` մասնագիտական երդումը խախտելը:
Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ Արմեն Սարգսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի տուգանքի ձևով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` ազատազրկման ձևով, քանի որ պատժի նվազ խիստ տեսակ տուգանքը տվյալ դեպքում չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատժատեսակի, պատժաչափի և պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում հանգել է ճիշտ հետևության:
Այսպես. ՀՀ քրեական օրենսգրի 312-րդ հոդվածի 2-րդ մասը որպես պատիժ նախատեսում է տուգանք ՝ երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատաիկի չափով կամ ազատազրկում՝ 2-5 տարի ժամկետով։
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունն առ այն, որ Արմեն Սարգսյանին կաշառք տալու դրդչության փորձ մեղսագրելն էապես նվազեցնում են նրա արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և այդ համատեքստում գնահատելով նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, դատարանը կարող էր նաև տուգանքի ձևով պատիժ նշանակել:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով հանցանքների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, գործի կոնկրետ հանգամանքները, մասնավորապես` հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը, հանգում է հետևության, որ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելը կամ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը նպատակահարմար չէ, կհանգեցնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի խախտմանը, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված տուգանքի չափը նվազեցնելը չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, ուստի վերաքննիչ բողոքի պահանջն այդ մասով ևս ենթակա է մերժման:
Ինչ վերաբերում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններին` ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 2-րդ և 3-րդ ենթակետերի կիրառմամբ Արմեն Սարգսյանին նշանակված պատիժները կրելուց ազատելու վերաբերյալ, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ Համաներման ակտը կիրառելի չէ հետևյալ պատճառաբությամբ.
ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 9-րդ կետի 4-րդ ենթակետի համաձայն.
<< Համաներումը չկիրառել`
(…) 4) մինչև uույն որոշումն ընդունելը հետախուզման մեջ գտնվող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ այն անձանց, որոնք մինչև 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ կամովին կներկայանան Հայաuտանի Հանրապետության իրավապահ մարմիններ, իuկ եթե գործը դատարանի վարույթում է` դատարան. (…)>>:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2013 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, 2013 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մինչև Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի հայտնաբերվելը:
2014 թվականի ապրիլի 24-ին մեղադրյալ Արմեն Գրիշայի Սարգյանը հայտնաբերվել է:
Վերաքննիչ դատարան ներկայացված ՀՀ ոստիկանության քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության 11.11.2014թ. թիվ 3/8512 գրության համաձայն` Արմեն Գրիշայի Սարգսյանը նախապես տեղեկանալով ՌԴ ք.Մոսկվա գործուղված ՀՀ ոստիկանության օպերատիվ աշխատակիցներից կազմված խմբի ՀՀ վերադառնալու օրվա և չվերթի մասին, կամավոր գնել է ինքնաթիռի տոմս և նշված խմբի հետ 24.04.2014թ-ին ինքնակամ վերադարձել` Հայաստան:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Արմեն Սարգյանը զրկված չի եղել ՀՀ իրավապահ մարմիններ ներկայանալու հնարավորությունից, նա կարող էր ավելի վաղ նույնպես կամավոր գնել ինքնաթիռի տոմս և վերադառնար Հայաստան, ուստի վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ իր կամքից անկախ հանգամանքներով է, որ իրավապահ մարմիններին ներկայացել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ից հետո անհիմն է:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատավճիռը բեկանելու, <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ որոշման կիրառմամբ Արմեն Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժները կրելուց ազատելու կամ այդ մասով քրեական գործը նոր քննության ուղարկելու համար:
Քննության առնելով վերը նշված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի պահպանմամբ, հետևաբար, այն պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` առանց բավարարման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արմեն Սարգսյանի շահերի պաշտպան Երեմ Սարգսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 12-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Արմեն Գրիշայի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 38-34-312-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ