Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Տ. Ենոքյանի,

պաշտպան Գ. Մալխասյանի,

օրինական ներկայացուցիչ Ջ. Լոբյանի,


2014թ. մայիսի 12-ին, դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննելով ԵԿԴ-0045/01/14 (13110714) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս
Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի`
ծնված 1997թ. փետրվարի 07-ին, Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի Բ. Աղաբաբյանի անվան միջնակարգ դպրոցի 12-րդ դասարանում, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի 5-րդ փողոցի 1-ին փակուղու թիվ 2 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 13110714 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում հարուցվել է 2014թ. փետրվարի 01-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի կողմից, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու դեպքի առթիվ։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով կրել ինքնաշեն եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ պատրաստված հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող գորշ գույնի մետաղյա առարկա, որը 2014թ. հունվարի 16-ին Երևան քաղաքի «Կարապի լճի» մոտ ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների պահանջով ներկայացրել է նրանց։»։
2014թ. մարտի 31-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։

Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
2014թ. հունվարի 16-ին, ժամը 20։10-ի սահմաններում, Երևանում, Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող Կարապի լճի մոտ, անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանն իր տաբատի գրպանում կրել է ինքնաշեն եղանակով, կռփազենքերի նմանությամբ պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող, ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցներ, վկաներ Ա. Սարգսյանը և Մ. Խալաթյանը նկատել են Վ. Լոբյանի տաբատի հետևի գրպանում գտնվող կռփազենքի ուրվագիծը։ Նրանք մոտեցել են Վ. Լոբյանին և պահանջել ներկայացնել գրպանի պարունակությունը։ Վ. Լոբյանը ոստիկանության աշխատակիցների պահանջով անմիջապես ներկայացրել է ինքնաշեն եղանակով, կռփազենքերի նմանությամբ պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկան։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանը ծնվել է 1997թ. փետրվարի 07-ին ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղում, բնակվում է հարազատների հետ միասին։ Նրա դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները. զինծառայող հայրը` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանը և ֆիզիկապես վատառողջ, երրորդ խմբի հաշմանդամ մայրը` Հասմիկ Հենրիկի Ղարսայանը։ Վ. Լոբյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է նաև, որ նա իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` 16 տարեկան հասակում, լավ առաջադիմությամբ սովորում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի Բ. Աղաբաբյանի անվան միջնակարգ դպրոցի 12-րդ դասարանում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, զբաղվում է արևելյան մարտարվեստով և ունեցել է մարզական հաջողություններ, որի արդյունքում գրավել է մրցանակային տեղեր։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Վկա, ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ չորրորդ հատուկ գումարտակի առաջին վաշտի առաջին դասակի ծառայության տեսուչ Արման Աշոտի Սարգսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2014թ. հունվարի 16-ին, ժամը 20։10-ի սահմաններում, նույն դասակի աշխատակից Մհեր Խալաթյանի հետ ծառայություն իրականացնելիս, Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքում գտնվող Կարապի լճի մոտ նկատել է անծանոթ երիտասարդի, որի տաբատի հետևի գրպանում, բավարար լուսավորության պայմաններում ակնհայտ երևացել է կռփազենքի ուրվագիծ։ Մոտեցել է նրան, խնդրել է ներկայացնել տաբատի հետևի գրպանի պարունակությունը։ Երիտասարդը կամովին ներկայացրել է գրպաններում առկա, կռփազենքին նմանվող առարկա և դանակ։ Նա իրենց հարցին պատասխանել է, որ կռփազենքի նման առարկան նոր է գտել` վերցրել է գետնից։ Նրա հետ գտնվող մյուս երիտասարդն իրենց հարցին պատասխանել է, որ տեղյակ չի եղել առարկայի մասին, չի նկատել, թե ընկերն ինչպես է այն գտել։ Դրանից հետո նշված երիտասարդին, նրա կողմից ներկայացված կռփազենքը և դանակը ներկայացրել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` հետագա պարզաբանումներ կատարելու և հետաքննություն անցկացնելու համար։ Այնտեղ պարզվել է, որ նշված երիտասարդը հանդիսանում է Երևան քաղաքի բնակիչ, 1997թ. փետրվարի 07-ին ծնված Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանը։ Այդ մասին ինքը գրել է համապատասխան զեկուցագիր։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 17, 53/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ չորրորդ հատուկ գումարտակի առաջին վաշտի առաջին դասակի ծառայության տեսուչ Մհեր Դավիթի Խալաթյանի նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2014թ. հունվարի 16-ին, ժամը 20։10-ի սահմաններում, նույն դասակի աշխատակից Արման Սարգսյանի հետ ծառայություն իրականացնելիս` Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող Կարապի լճի մոտ նկատել են անծանոթ երիտասարդի, որի տաբատի հետևի գրպանում երևացել է կռփազենքի ուրվագիծ։ Մոտեցել են նրան և խնդրել ներկայացնել տաբատի հետևի գրպանի պարունակությունը։ Երիտասարդը կամովին, առանց դիմադրություն ցուցաբերելու ներկայացրել է գրպաններում առկա, կռփազենքին նմանվող առարկան և դանակը, իսկ իրենց հարցին պատասխանել է, որ այդ առարկան նոր է գտել և վերցրել գետնից։ Նրա հետ գտնվող մյուս երիտասարդն իրենց հարցին պատասխանել է, որ տեղյակ չի եղել առարկայի մասին և չի նկատել, թե ինչպես է ընկերն այն գտել և վերցրել գետնից։ Դրանից հետո նրան, կռփազենքին նմանվող առարկան և դանակը օրենքով սահմանված կարգով ներկայացրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Այնտեղ պարզվել է, որ նշված երիտասարդը հանդիսանում է Երևան քաղաքի բնակիչ, 1997թ. փետրվարի 07-ին ծնված Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 18, 52/
Վկա Հարություն Արտակի Դալլաքյանի ցուցմունքով այն մասին, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանն իր ընկերն է։ 2014թ. հունվարի 16-ին, ժամը 18։00-ից սկսած նրա հետ զբոսնել են Երևան քաղաքում։ Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող Կարապի լճի մոտակայքում զբոսնելիս` Վ. Լոբյանը գտել է արճիճի կտոր և այդ մասին հայտնելով իրեն` ասել է, որ ձուլելու եղանակով խաչ է պատրաստելու։ Այնուհետև նա այդ առարկան դրել է տաբատի հետևի գրպանը։ Դրանից հետո իրենց են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և երբ Վ. Լոբյանից պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը` նա գրպանից հանել է արճիճի կտորը, փոքրիկ ծալովի դանակ և ներկայացրել է նրանց։ Այնուհետև իրենց ուղեկցել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Սպասել է` մինչև Վ. Լոբյանի հարցաքննությունն ավարտվել է և միասին գնացել են տուն։ Ինքը Վ. Լոբյանի կողմից պատրաստված և ձուլված խաչ չի տեսել, սակայն Վ. Լոբյանն իրեն պատմել է, որ արճիճից խաչ է ձուլել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 40-41/
Դատատեխնիկական փորձաքննության 2014թ. հունվարի 20-ի թիվ 135-14 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «1. Փորձաքննության ներկայացված գորշ գույնի մետաղյա առարկան պատրաստված է ինքնաշեն եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։
2. Փորձաքննության ներկայացված ծալովի դանակը գործարանային արտադրության տնտեսակենցաղային նշանակության ծալովի գրպանի դանակ է, սառը զենք չի հանդիսանում։»։
/գ.թ. 10-11/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի մոտից հայտնաբերված և 2014թ. փետրվարի 17-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված առարկայով։
/գ.թ. 19/
Ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի թիվ AN0435912 /տրված 10.04.2013թ., 056-ի կողմից/ անձնագրի համաձայն` Վ. Լոբյանը ծնվել է 1997թ. փետրվարի 07-ին։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն ՀՀ պաշտպանության նախարարության 21127 զորամասի շտաբի պետի 01.03.2014թ. թիվ 480 տեղեկանքի` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանը 2000 թվականից ծառայում է ՀՀ ՊՆ 21127 զորամասում` որպես պայմանագրային հիմունքներով զինծառայող։
/գ.թ. 19, դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատակազմի ՀՀ բժշկասոցիալական փորձաքննության գործակալության կողմից 2013թ. նոյեմբերի 26-ին տրված թիվ 1052572 որոշման` Հասմիկ Հենրիկի Ղարսայանը ֆիզիկապես վատառողջ է, հանդիսանում է երրորդ խմբի հաշմանդամ։
/գ.թ. 44, դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա բնութագրերի` Վ. Լոբյանը բնութագրվում է դրական, լավ առաջադիմությամբ սովորում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի Բ. Աղաբաբյանի անվան միջնակարգ դպրոցի 12-րդ դասարանում, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես բավարար վիճակում։
/գ.թ. 47-49, դատական նիստի արձանագրություն/
Հայաստանի ավանդական ուշուի ֆեդերացիայի կողմից տրված վկայագրերի համաձայն` Վոլոդյա Լոբյանը գրավել է մրցանակային երկրորդ տեղեր։
/գ.թ. 45-46, դատական նիստի արձանագրություն/
ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդի համայնքի ղեկավարի 2014թ. մայիսի 10-ի միջնորդագրով վերջինս դատարանից խնդրել է Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի դաստիարակությունը հանձնել Արծվաբերդի գյուղապետարանին։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին, որ բնակվում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղում` ծնողների հետ միասին։ Հայրը` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանը զինծառայող է, մայրը` Հասմիկ Հենրիկի Ղարսայանը տնային տնտեսուհի է, ֆիզիկապես վատառողջ է։ Սովորում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի Բ. Աղաբաբյանի անվան միջնակարգ դպրոցի 12-րդ դասարանում։ 2014թ. հունվարի 16-ին իր հետ վերցնելով ուտելիքի պահոց, որի մեջ եղել է նաև դանակ` գնացել է ՀՀ Արարատի մարզում գտնվող զորամաս` ծառայության մեջ գտնվող ընկերոջ` Օգսեն Ուզունյանի երդման արարողությանը մասնակցելու համար։ Դրանից հետո իր հետ վերցրած դանակը դրել է գրպանը, քանի որ այն պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ դնելու անհրաժեշտություն չի եղել։ Գնացել է Երևան քաղաք, հանդիպել է իր ընկեր Հարություն Դալլաքյանին և զբոսնել նրա հետ։ Ժամը 19։30-ից 20։00-ն ընկած ժամանակահատվածում Երևանի Կենտրոն Վարչական շրջանի Կարապի լճի մոտակայքում զբոսնելիս ձյան միջից գտել և վերցրել է արճիճի ձուլակտոր, այն ցույց է տվել ընկերոջը և դրել տաբատի հետևի գրպանը` հետագայում դրանից խաչ ձուլելու նպատակով։ Քիչ անց իրենց են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները, բանավոր պահանջել են ներկայացնել իր գրպանի պարունակությունը և հարցրել են, թե այն որտեղից է հայտնվել իր մոտ։ Ինքն այդ առարկան անմիջապես ներկայացրել է նրանց և պատասխանել է, որ նոր է գտել ձյան միջից։ Դրանից հետո իրեն և ընկերոջը բերել են ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ Նշված առարկայի` սառը զենք հանդիսանալու մասին ինքը տեղյակ չի եղել և այն կրելու որևէ դիտավորություն չի ունեցել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 31, 36, 37-38, 42/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանը դատարանում հրաժարվեց ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
/դատական նիստի արձանագրություն/

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Լոբյանի պաշտպան Գարիկ Մալխասյանը միջնորդություն է ներկայացրել` որպես վկա հարցաքննված ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցներ Արման Սարգսյանի և Մհեր Խալաթյանի ցուցմունքների որպես ապացույց օգտագործման անթույլատրելիությունը հաստատելու մասին` այն պատճառաբանությամբ, որ վերջիններիս ցուցմունքները ձեռք են բերվել անօրինական գործողություններով և դատավարական կարգի էական խախտմամբ, այն է` ոստիկանները և հետաքննության տեսուչը խախտելով ՀՀ Սահմանադրությամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով և Ոստիկանության մասին ՀՀ օրենքով նախատեսված նորմերի իմպերատիվ պահանջները` չեն գործել օրենքով իրենց վերապահված լիազորությունների շրջանակներում, թույլ են տվել կամայականություններ և խախատումներ, դատարանում հայտնել են սուտ ցուցմունքներ, որոնք էական են և ազդել են ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։ Ոստիկաններն իրականացրել են իրենց դատավարական լիազորությունները, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի համաձայն նրանց ցուցմունքներն որպես ապացույց օգտագործելն անթույլատրելի է։
Քննարկելով միջնորդությունը` դատարանը գտնում է, որ այն անհիմն է և ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հետաքննության մարմիններն են`
1) ոստիկանությունը
(…։)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. (…)
2. Հետաքննության մարմինը`
1) հանցագործությունները և դրանք կատարող անձանց բացահայտելու, հանցագործությունը կանխելու և խափանելու նպատակով ձեռնարկում է համապատասխան օպերատիվ-հետախուզական և քրեադատավարական միջոցառումներ.
(…։)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի համաձայն`
«2. Որպես վկա չեն կարող կանչվել և հարցաքննվել`
(…)
4) դատավորը, այդ թվում նաև՝ լիազորությունները դադարեցված, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմնի աշխատակիցը և դատական նիստի քարտուղարը` կապված այն քրեական գործի հետ, որում նրանք իրականացրել են իրենց դատավարական լիազորությունները, բացառությամբ տվյալ գործի վարույթի ընթացքում թույլ տրված սխալների և չարաշահումների քննության, նոր ի հայտ եկած հանգամանքներով տվյալ գործի նորոգման կամ կորցրած վարույթի վերականգնման դեպքերի.
(…։)»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ և 7-րդ կետերի համաձայն`
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
(…)
5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ.
(…)
7) անհայտ կամ դատական նիստում չբացահայտվող աղբյուրից.»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ապացույցներ ձեռք բերելիu էական են այն խախտումները, որոնք, դրuևորվելով մարդու և քաղաքացու uահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ uույն oրենuգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մաuնակիցներին` oրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ uահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել uտացված փաuտական տվյալների հավաuտիության վրա։»։
Քրեական դատավարությունում ապացույցների թույլատրելիության հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա. Սարգսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) որպես քրեական oրենuգրքով նախատեuված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կաuկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպեu նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքները պարզելու միջոց կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի ապացույցներ, որոնք ձեռք են բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել են քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով։ Ապացույցների ձեռքբերման և ամրագրման թույլատրելիությունը կարգավորող նորմերից հետևում է, որ որպես ապացույց չեն կարող օգտագործվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ ձեռք բերված փաստական տվյալները, հատկապես եթե դրանք իրենց հերթին հանգեցրել են դատավարության մասնակիցների իրավունքների էական խախտման, ազդել են կամ կարող էին ազդել uտացված փաuտական տվյալների հավաuտիության վրա։
Այսպիսով, ապացույցների հավաքմանը և ստուգմանն ուղղված դատավարական գործողությունների կատարման ընթացքում պետք է ապահովվի անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը։ Հակառակ դեպքում կատարված դատավարական գործողության արդյունքում ստացված փաստական տվյալը, անկախ գործի համար ունեցած նշանակությունից, կորցնում է իր իրավական ուժը, ապացուցողական նշանակությունը և չի կարող ընդգրկվել կոնկրետ քրեական գործով ապացույցների համակցության մեջ և դրվել մեղադրանքի հիմքում։» (տե՛ս Արմեն Սեյրանի Սարգսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵՔՐԴ/0295/01/08 որոշումը)։
Համաձայն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների` ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցներ, վկաներ Արման Սարգսյանը և Մհեր Խալաթյանը ամբաստանյալ Վոլոդյա Լոբյանին մեղսագրվող արարքի առնչությամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ հոդվածով նախատեսված օպերատիվ-հետախուզական և քրեադատավարական միջոցառնումներ չեն իրականացրել, դեպքի վայրի զննություն չեն իրականացրել, հետազոտման համար նմուշներ չեն վերցրել, փորձաքննություն չեն նշանակել, քրեական գործ հարուցելու, դրան հաջորդող քննչական և դատավարական գործողություների կատարման հետ կապված որևէ ծառայողական պարտականություն չեն կատարել։ Հետևաբար նրանց ցուցմունքները որպես ապացույց ձեռք են բերվել առանց քննչական կամ դատավարական գործողությունների կատարման կարգի էական խախտման։ Դրանց օգտագործման անթույլատրելիությունը հաստատելու համար բավարար հիմնավորումներ դատարան չեն ներկայացվել։
Քննարկելով իր կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի համաձայն` «Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե պարզվի, որ իրադրության փոփոխման հետևանքով այդ անձը կամ նրա կատարած արարքը դադարել է հանրության համար վտանգավոր լինելուց։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
4. Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը՝պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն` «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` ... անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ«) 5.1-րդ մասի համաձայն`
«5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
Նույն կանոնների 17.1 կետի համաձայն`
«17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի.
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի։»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992 թվականի հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։
(…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Սույն գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Հայրը` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանը զինծառայող է, մայրը` Հասմիկ Հենրիկի Ղարսայանը ֆիզիկապես վատառողջ է, երրորդ խմբի հաշմանդամ։ Վոլոդյա Լոբյանը լավ առաջադիմությամբ սովորում է ՀՀ Տավուշի մարզի Արծվաբերդ գյուղի Բ. Աղաբաբյանի անվան միջնակարգ դպրոցի 12-րդ դասարանում, հաճախում է մարզադպրոց և զբաղվում է արևելյան մարտարվեստով, մասնակցել է մրցույթերի, գրավել է մրցանակային տեղեր, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, գործի հանգամանքները և Վ. Լոբյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և բավարար հիմքեր կան հետևության հանգելու համար, որ Վ. Լոբյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման։
Հաշվի առնելով, որ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի մայր Հասմիկ Հենրիկի Ղարսայանը ֆիզիկապես վատառողջ, երրորդ խմբի հաշմանդամ է` դատարանը գտնում է, որ նրան պետք է հանձնել հոր` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանի հսկողությանը` վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Լոբյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 17.02.2014թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորոգրությունն ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 439-441-րդ, 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ԵԿԴ-0045/01/14 (13110714) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի անչափահաս Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, անչափահաս ամբաստանյալ Վոլոդյա Ջանիկի Լոբյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումն ու կարճել քրեական գործի վարույթը` նրան հանձնելով ծնողի` Ջանիկ Վոլոդյայի Լոբյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 17.02.2014թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ