ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԿԴ/0012/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Վարդանյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ն.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
դիմող`պաշտպան` Է.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Է.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
մեղադրող` Բ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

2014 թվականի հուլիսի 04-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՔՎ քննիչ Վ.Աբրահամյանի 2013 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 83106113 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 137/:
2. ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՔՎ քննիչ Վ.Աբրահամյանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 09-ի որոշմամբ Է.Խաչատրյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 251-253/:
3. ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՔՎ քննիչ Վ.Աբրահամյանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 09-ի որոշմամբ Է.Խաչատրյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 254-255/:
4.Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 09-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է.Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է արգելանքի վերցնելու պահից /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 258-260/:
5. ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՔՎ քննիչ Վ.Աբրահամյանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 11-ի որոշմամբ թիվ 83106113 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մեղադրյալ Է.Խաչատրյանի գտնվելու վայրը պարզված չլինելու պատճառաբանությամբ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 263-264/:
6. 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին մեղադրյալ Է.Խաչատրյանը հայտնաբերվել է /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 8/:
7. ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՔՎ քննիչ Վ.Աբրահամյանի 2013 թվականի դեկտմբերի 11-ի որոշմամբ թիվ 83106113 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 10-11/:
8. 2014 թվականի հունվարի 23-ին թիվ 83106113 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի հունվարի 29-ին /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 1/:
9. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Վարդանյանի 2014 թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի փետրվարի 10-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 4, 9/:
10. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատաքննության կարգով) Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել` ազատազրկման` երկու տարի ժամկետով։
Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Մեղադրողի քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` 4.200.000 ՀՀ դրամի չափով, այդ գումարը, որպես պետությանն անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի փոխհատուցում, բռնագանձվել է քաղաքացիական պատասխանող Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանից։
Դատական այլ ծախսերի հարցն համարվել է լուծված` գործն արագացված դատաքննության կարգով քննելու պատճառաբանությամբ /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 80-83/:
11. Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի ապրիլի 23-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
12. Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան Վերաքննիչ դատարան չի ներկայացվել:
Գործի փաստական հանգամանքները
13. Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա հանդիսանալով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Գուդ Ջոբ» ՍՊ ընկերության տնօրենը` 2012 թվականի հունիսի 1-ից մինչև նույն թվականի սեպտեմբերի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում Երևանի Շերամի 5/10 հասցեում իրականացրել է գիշերային ակումբի գործունեություն, սակայն խախտելով «Պարտադիր սոցիալական վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 6-րդ կետի «դ» ենթակետի և «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի 5-րդ կետի պահանջերը, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել ընկերության 17 աշխատողներին և հարկային մարմիններ դրա վերաբերյալ օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվարկներ, հաշվետվություններ, հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չի ներկայացրել և այդ միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափերի` 10.200.000 ՀՀ դրամ պարտադիր սոցիալական ապահովագրության և եկամտային հարկի վճարները վճարելուց /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 251-253, հատոր 3, էջ 80-83/:
Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
14. Դիմող` ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի դատավարական նախապատմությունը` հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը պետք է բեկանել` Է.Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակած պատիժը մեղմացնելու առումով:
Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել ամբաստանյալի կողմից թույլտված ստուգման ակտով արձանագրված խախտման էությունը:
Չկնքված աշխատանքային պայամանագրերի և ընկերությունում աշխատանքի անցած քաղաքացիների և նրանց քանակի մասին ստուգումն իրականացնող մարմինն իմացել է Է.Խաչատրյանի կողմից տրված հայտարարության /բացատրության/ հիման վրա: Նրա կողմից հարկային մարմինին հայտնվել է նաև իր կողմից ղեկավարվող ընկերությունում ընդամենը 2-3 օր աշխատանքի անցած և նույն աշխատանքից ազատված /ստուգման պահին արդեն իսկ չաշխատող/ անձանց վերաբերյալ տեղեկություն: Ամբաստանյալի կողմից ցուցաբերվել է բացառիկ աջակցություն հետաքննության, ստուգումը հետագայում նաև նախաքննություն իրականացնող մարմիններին:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ և 64-րդ հոդվածների դրույթների վրա գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս արձանագրելով, որ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան, իսկ որպես Է.Խաչատրյանի անձը դրական բնութագրող տվյալ է գնահատել նախկինում դատապարտված չլինելը, իսկ որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` անկեղծորեն զղջալն ու դեռևս մինչդատական վարույթից լիովին մեղավոր ճանաչելը, պատճառված վնասը կամովին, սակայն մասամբ` 6մլն ՀՀ դրամի չափով հատուցելու հանգամանքները, չի անդրադարձել այն հանգամանքին, որ Է.Խաչատրյանի կողմից <<Գուդ Ջոբ>> ՍՊԸ-ն տնտեսական գործունեություն է իրականացրել ընդամենը երկու ամիս և այդ ժամանակահատվածում ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացված եկամուտներն անհամեմատ ցածր են, պատճառված վնասն առաջացել է աշխատողների հետ պայմանագրային հարաբերություններ չձևակերպելու, այլ ոչ թե ստացված եկամուտների կամ կատարված շրջանառության թաքցման հետևանքով:
Դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով, ըստ որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
Պատճառած 10.200.000 ՀՀ դրամ վնասից, Է.Խաչատրյանի կողմից, կամավոր 6մլն ՀՀ դրամ վնասը վերականգնվել է, որը վկայում է նրա ուղղվելու և պատճառված վնասը կամավոր, ամբողջությամբ վերականգնելու ցանկության մասին: Հաշվի առնելով վերը նշվածը` դատարանը պարտավոր էր կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և վերջինիս նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Դիմողը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը` նրա նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները` պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
15. Ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանը միացավ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքին` խնդրեց այն բավարարել:
Դատախազ Բ.Պետրոսյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրեց այն մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի և նրա պաշտպան Է.Հարությունյանի ելույթները, դատախազ Բ.Պետրոսյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել ու Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելը օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկից երեքհազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
17. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
<<… ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի առաջադրված մեղադրանքը, բացի վերջինիս խոստովանական ցուցմունքներից, Դատարանն հաստատված համարեց վկաներ Ֆելիքս Բաղոյանի, Սամվել Սարուխանյանի, Տիգրան Սարգսյանի, Արամ Վարդանյանի, Ալեքսանդր Իսախանյանի, Սառա Մուրադյանի, Քրիստինե Արզումանյանի, Վազգեն Գևորգյանի նախաքննական ցուցմունքներով, «Գուդ Ջոբ» ՍՊ ընկերության հարկային և սոց. ապահովագրության գործերի զննության արձանագրությամբ, դատահաշվապահական փորձաքննության 2013թվականի օգոստոսի 22-ի թիվ ՓԵ2469-017 եզրակացությամբ։
Նախաքննությամբ ձեռք բերված վերոնշյալ ապացույցները գնահատելիս` Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված այդ ապացույցներն ըստ էության համապատասխանում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված թույլատրելիության և վերաբերելիության, իսկ համակցությամբ գործի ճիշտ լուծման տեսանկյունով` բավարարության չափանիշներին։
Դատարանը հաստատված է համարում այն, որ ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքը` հարկային մարմնին հաշվետվություններ, հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու եղանակով խոշոր չափի հարկեր ու պարտադիր այլ վճարումներ վճարելուց չարամտորեն խուսափելը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով որակված է ճիշտ, ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանը քրեական պատասխանատվության ու պատժի ենթակա է վերոնշյալ հոդվածի համապատասխան մասով։
Ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով։
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նորմը, նշել է, որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ, քանի որ պատիժ նշանակելիս Դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգամանքներ, որոնք նույն հոդվածի առաջին մասում նշված չեն։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալ է գնահատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2013թվականի ապրիլի 29-ին կատարված հարցման արդյունքների), իսկ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք` անկեղծորեն զղջալն ու դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, պատճառված վնասը կամովին, սակայն մասամբ` 6.000.000 ՀՀ դրամի չափով հատուցելը (ըստ անմիջականորեն Դատարան ներկայացված 2014թվականի փետրվարի 20-ի թիվ 000130 անդորրագրի` ՀՀ Կենտրոն տարածքի հարկային տեսչության 900005035028 հաշվեհամարին «Գուդ Ջոբ» ՍՊ ընկերության անունից մուծվել է 5.500.000 ՀՀ դրամ, իսկ ըստ 2014թվականի մարտի 19-ի թիվ 146 անդորրագրի` 500.000 ՀՀ դրամ գումարներ)։
Վերոնշյալ տվյալներն ու հանգամանքները հաստատվել են քրեական գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներով, իրական են, նվազեցնում են ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի հանրային վտանգավորությունը։
Ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ Դատարանը չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի ընտրության խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանցակազմը նախատեսում է այլընտրանքային պատժատեսակներ` տուգանք կամ ազատազրկում` որոշակի ժամկետով, հետևաբար` պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով քննարկման ենթակա է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատժատեսակի ընտրության, պատժաչափի, իսկ ազատազրկման դատապարտելու դեպքում` նաև տվյալ հոդվածով նախատեսված ազատազրկման նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ նշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում) ինչպես նաև այդ պատժատեսակը կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում) հարցերը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանի անձը, նրան վերագրվող հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործությամբ պատճառած վնասն ամբողջությամբ չհատուցելը` Դատարանը գտնում է, որ նվազ խիստ պատժատեսակ նշանակելու վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված կանոնը նրա նկատմամբ կիրառելի չէ, վերջինիս նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ ազատազրկման ձևով։
Դատարանը փաստում է նաև, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունն ազատազրկման նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ նշանակելու, ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են, պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով ամբաստանյալ Էդգար Խաչատրյանն իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պետք է կրի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափը որոշելիս` Դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջն առ այն, որ արագացված դատական քննության կարգով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանի նշանակած պատիժը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, տվյալ դեպքում` 3 (երեք) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի սահմաններում ազատազրկման նվազագույն չափով պատիժ նշանակելը պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով լիովին արդարացի է, անհրաժեշտ և բավարար է սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ …>>։ /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 80-83/:
18. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Որոշման 15-րդ կետում նշված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը և հետևանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, անկեղծորեն զղջացել է ու դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, պատճառված վնասը կամովին, սակայն մասամբ` 6մլն ՀՀ դրամի չափով հատուցելը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` վերջինիս նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի ընտրության հարցում հանգել է ճիշտ եզրակացության և նշանակել` համաչափ պատիժ:
19. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի ապահովել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի պահանջների կատարումը` թեև քննարկել է պատիժը Է.Խաչատրյանի կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցը, սակայն առանց հիմնավոր պատճառաբանության աննպատակահարմար է գտել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելը:
20. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի շարադրանքից երևում է, որ դատարանը, կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը՝ սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզվելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով` նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու: /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Հովհաննես Արտաշեսի Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի հունիսի 02-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշում/:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2008 թվականի փետրվարի 1-ի Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
21. Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություներն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքները հաշվի առնելով` չի լուծել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցը:
22. Քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Է.Խաչատրյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Նման հետևության հանգելու համար Վերաքննիչ դատարանը նկատի է ունենում Է.Խաչատրյանի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես, այն որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, անկեղծորեն զղջացել է ու դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, պատճառված վնասը կամովին, սակայն մասամբ` 6.800.000 ՀՀ դրամի չափով հատուցել է գործի դատաքննությունների ընթացքում, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանը շարունակել է միջոցներ ձեռնարկել պատճառված նյութական վնասը հարթելու ուղությամբ և <<ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ>> ԲԲԸ <<ՇԵՆԳԱՎԻԹ>> մասնաճյուղում 20014 թվականի հունիսի 09-ի թիվ 135 անդորրագրով հատուցել է 700.000 ՀՀ դրամ և 2014 թվականի հուլիսի 04-ի թիվ 79 անդորրագրով ևս 100.000 ՀՀ դրամ և պարտավորվել է, ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում հնարավորինս կարճ ժամկետում միջոցներ ձեռնարկելու պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնելու ուղղությամբ: Այդ հանգամանքը Վերաքննիչ դատարանը դիտում է որպես ամբաստնյալ Է.Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք:
Վերոգրյալ պատճառաբանությունների և մատնանշված հանգամանքների համակցությունը Վերաքննիչ դատարանի մոտ համոզվածություն և վստահություն են առաջացնում առանց իրական պատիժ նշանակելու Է.Խաչատրյանի ուղղվելու հնարավորության մասին:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս Վերաքննիչ դատարանը քննության է առել ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները և հանգել` հիմնավոր եզրակացության, որ վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
23. Վերը նշված նկատառումներով վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Է.Խաչատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և փոփոխել նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան` բավարարելով ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը:
Ամբաստանյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ այլընտրանքային պատիժների իրականացման վարչության համապատասխան ստորաբաժանմանը` ըստ բնակության վայրի:
Նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Է.Խաչատրյանը Առաջին ատյանի դատարանում և վերաքննիչ դատարանում գործի քննության ընթացքում վերականգնել է 6.800.000 դրամ: Է.Խաչատրյանից հօգուտ պետբյուջեի պետք է բռնագանձել 3.400.000 ՀՀ դրամ որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ և 4-րդ կետով, 397-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանի պաշտպան Է.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
2. Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով երկու տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված` ամբաստանյալ Էդգար Լյուդվիգի Խաչատրյանի պատժից հանել նրա նախնական կալանքի տակ գտնվելու հինգ ամիս քսանչորս օրը և վերջնական պատիժ սահմանել մեկ տարի վեց ամիս վեց օր ժամկետով ազատազրկումը: Է.Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նրա նկատմամբ մեկ տարի վեց ամիս վեց օր ժամկետով ժամկետով նշանակված ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան` երկու տարի ժամկետով:
Նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնել և նրան անհապաղ ազատել կալանքից` դատական նիստի դահլիճում:
Նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ այլընտրանքային պատիժների իրականացման վարչության համապատասխան ստորաբաժանման վրա` ըստ բնակության վայրի:
Էդգար Խաչատրյանից հօգուտ պետբյուջեի բռնագանձել 3.400.000 /երեք միլոն չորսհարյուր հազար/ ՀՀ դրամ որպես հանցագործությամբ պատճառած վնասի հատուցում:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ