ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԿԴ/0011/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Խաչատրյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ն.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
բողոք բերած անձ` ամբաստանյալ` Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
բողոք բերած անձ` պաշտպան` Լ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆԻ
պաշտպան` Ս.ՄԿՐՏՉՅԱՆՒ
դատախազ` Բ.ՂԱԶԻՆՅԱՆԻ

2014 թվականի սեպտեմբերի 03-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի վերաքննիչ բողոքները.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ս.Ոսկանյանի 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 58211212 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 10/:
3. ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ս.Ոսկանյանի 2013 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ թիվ 58211212 քրեական գործի վարույթից Ա.Մանուկյանի և մյուսների վերաբերյալ անջավտել է նոր քրեական գործ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներով, այն ընդունել է վբարույթ և շարունակել` նախաքննությունը 58205113 համարով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 1-3/:
4. 2013 թվականի օգոստոսի 01-ին Ա.Առաքելյանը ձերբակալվել է /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 211/:
5. ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ս.Ոսկանյանի 2013 թվականի օգոստոսի 03-ի որոշմամբ Ա.Առաքելյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 229-230/:
6. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի օգոստոսի 03-ի որոշմամբ Ա.Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով` մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերի 01-ը:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է 2013 թվականի օգոստոսի 01-ից /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 237-239/:
7. ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ս.Ոսկանյանի 2013 թվականի օգոստոսի 07-ի որոշմամբ Ա.Մանուկյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով: Քննիչի նույն օրվա այլ որոշմամբ Ա.Մանուկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 249-250, 257-258/:
10. ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ս.Ոսկանյանի 2014 թվականի հունվարի 16-ի որոշմամբ Ա.Առաքելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 356-361/:
11. Նույն քննիչի նույն օրվա այլ որոշմամբ Ա.Մանուկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է, որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 365-371/:
12. Նույն քննիչի նույն օրվա այլ որոշմամբ Ա.Մանուկյանի, Մ.Մանուկյանի և Ս.Երիցյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել և քրեական գործի վարույթի մասը կարճվել է` <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 5-րդ կետի 2-րդ ենթակետի համաձայն: /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 376-379/:
14. 2014 թվականի հունվարի 24-ին թիվ 58205113 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն օրը /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 1-2/:
15. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Վարդանյանյանի 2014 թվականի հունվարի 29-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի փետրվարի 14-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 3, 12/:
16. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի միջնորդությունը բավարարվել է, ԵԿԴ/0011/01/14 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, ինչպես նաև Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով ուղարկվել է ըստ տարածքային ընդդատության` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 51-55/:
17. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Խաչատրյան 2014 թվականի մարտի 03-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի մարտի 18-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 5, էջ 2, 13/:
18. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճով /քրեական գործը քննվել է արագացված կարգով/ ամբաստանյալ Արսեն Միասնիկի Մանուկյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ և դատապարտվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ազատազրկման` երեք տարի ժամկետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով` ազատազրկման` երկու տարի ժամկետով, 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով` տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն հանցանքների համակցությամբ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով Արսեն Մանուկյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` երեք տարի երեք ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 68-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն նշանակված պատիժներն ի կատար պետք է ածվեն առանձին:
Արսեն Մանուկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված` չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ամբաստանյալ Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ և դատապարտվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` ազատազրկման` երեք տարի վեց ամիս ժամկետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով` ազատազրկման` երկու տարի երեք ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն հանցանքների համակցությամբ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով Արտակ Առաքելյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` չորս տարի ժամկետով:
Արտակ Առաքելյանի պատժի սկիզբը հաշվվել է 2013 թվականի օգոստոսի 01-ից, որը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Արտակ Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց հանդիսացող`
1. 22.03.2013թ. Արսեն Մանուկյանի մոտից հայտնաբերված` 041032 համարի, <<Երևան Սիթի>>, <<բոնուս քարտ հիմնական>> գրառումներով 269123 համարի, <<happy birthday>>, <<Walmart>>, <<Gift card>>, գրառումներով SC87458601973868945 համարի, <<congratulations!>>, <<Walmart>>, <<Gift card>>, գրառումներով SC87458601800745605 համարի թվով 4 հատ պլաստիկ քարտերը, որոնց մագնիսական ժապավեններում առկա են թիվ 4430450029968699, 4430450023567612, 4806360001024187 և 4806360001024187 համարների, Ամերիյան <<PNC BANK>> և <<Landmark Credit Union>> բանկերի կողմից <<VIZA CLASSIC>> քարտային ծրագրով թողարկված համապատասխան քարտատերերի բանկային տվյալները,
2. 22.03.2013թ. գործով մեղադրյալ` Արսեն Մանուկյանի մոտից հայտնաբերված` <<Air Mail>> տպագիր և <<89164668580>> և <<Արթուր>> ձեռագիր գրառումներով ծրարը,
3. 22.03.2013թ. գործով մեղադրյալ` Արսեն Մանուկյանի մոտից հայտնաբերված` <<բոնուս օժանդակ-4187>>, <<բոնուս հիմնական-8699>> և <<սպիտակ-734-7634>> ձեռագիր գրառումներով թղթի կտորը,
4. 22.03.2013թ. գործով մեղադրյալ` Արսեն Մանուկյանի մոտից հայտնաբերված` <<4627290476645827>>, <<03-2014-229>>, <<4150395000176937>>, <<05-2013-283>> և այլ ձեռագիր գրառումներով թղթի կտորը,
5. 22.03.2013թ. գործով մեղադրյալ` Արսեն Մանուկյանի բնակության վայրից խուզարկությամբ հայտնաբերված <<MSI>> մակնիշի թիվ MS-N014 համարի նեթբուք տեսակի համակարգիչը,
6. <<Singular>> մակնիշի անվամբ <<SCW400VUP-33>> համարի մագնիսական ժապավեններով պլաստիկ քարտերի տվյալները կարդալու և գրառելու սարքը, կից թվով 2 հատ լազերային սկավառակներով,
7. <<EMTEC-10>> գրառումով էլեկտրոնային հիշողության կրիչը,
8. Թվով 4 հատ 732-734 համարների <<Карта персонала>> գրառումով մագնիսական ժապավենով պլաստիկ քարտերը,
9. 1 հատ <<Юнистрим денежние переводы>> 001816477 համարի և 2 հատ <<Երևան Սիթի>> գրառումով 067988 և 136241 համարների մագնիսական ժապավեններով պլաստիկ քարտերը,
10. 1 հատ <<SAMSUNG>> մակնիշի iMPUT230V4OA50HZ գործարանային համարով համակարգիչը /պրոցեսոր/ հանձնել ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչությանը թիվ 58200614 քրեական գործին կցելու համար:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց հանդիսացող`
1. <<Լևոն Առաքելյան>> ՍՊ ընկերության կլոր կնիքով կնիքված, չլրացված /դատարկ/ թվով 2 հատ A4 ձևաչափի թղթերը և նույն ընկերության կնիքով կնքված թվով մեկ հատ Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի անունով կազմված տեղեկանքը,
2. <<ՍԱԲ ՏՐԱՍՏ>> ՍՊ ընեկերության կլոր կնիքով կնքված, չլրացված /դատարկ/ թվով 7 հատ A4 ձևաչափի թղթերը,
3. <<Ա.Կ.Ա.Կ ԻՆՏԵՐՆԵՅՇՆԼ>> ՍՊ ընեկերության կլոր կնիքով կնքված, չլրացված /դատարկ/ թվով 2 հատ A4 ձևաչափի թղթերը,
4. <<ԱՐԱՄ-ԱՂԵԿ-ԿԻՄԱ>> ՍՊ ընեկերության կլոր կնիքով կնքված, չլրացված /դատարկ/ թվով 5 հատ A4 ձևաչափի թղթերը և նույն ընկերության կնիքով կնքված թվով մեկ հատ Ալվինա Միասնիկի Մանուկյանի անունով կազմված տեղեկանքը,
5. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշման հիման վրա <<Անելիք բանկ>> ՓԲ ընկերությունից 22.08.2013թ. թիվ Ե-08/87 գրությամբ ստացված` Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի կողմից օգտագործված <<Դալեռա գրուպ>> ՓԲ ընկերության կեղծ տեղեկանքը,
6. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշման հիման վրա <<Անելիք բանկ>> ՓԲ ընկերության 22.08.2013թ. թիվ Ե-08/87 գրությամբ ստացված` Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի կողմից պատրաստված և Ալվինա Մանուկյանին իրացված <<Լևոն Առաքելյան>> ՍՊ ընկերության վավերապայմաններով կեղծ տեղեկանքը,
7. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշման հիման վրա <<Անելիք բանկ>> ՓԲ ընկերության 22.08.2013թ. թիվ Ե-08/87 գրությամբ ստացված` Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի կողմից պատրաստված և Միասնիկ Մանուկյանին իրացված <<ՍԱԲ ՏՐԱՍՏ>> ՍՊ ընկերության վավերապայմաններով կեղծ տեղեկանքը պահվել է սույն քրեական գործի հետ միասին` վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արսեն Մանուկյանի <<Nokia-X1>> տեսակի երկքարտանի բջջային հեռախոսը` երկու հեռախոսաքարտերով վերադարձվել է նրան /քրեական գործ, հատոր 5, էջ 154-161/:
19. Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
20. Վերաքննիչ դատարանում վերաքննիչ բողոքների գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Գործի փաստական հանգամանքները
21. Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանը Գևորգ Սահակի Թերզյանի հետ միասին, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ, նպատակ ունենալով վճարային փաստաթղթեր հանդիսացող, գույքային իրավունքի մասին վկայող, դրանք սահմանող և տրամադրող բանկային կեղծ քարտեր պատրաստել ու իրացնել, ինչպես նաև այդ քարտերով գործարքներ կատարելով տարբեր անձանց պատկանող բանկային հաշվեհամարներից գումարներ հափշտակել, 2013 թվականի հունվար-փետրվար ամիսների ընթացքում Երևանում, կեղծել են թվով չորս քարտեր և դրանցից մեկն իրացնելով 2013 թվականի փետրվարի 11-ին փորձել են գողության եղանակով հափշտակել խոշոր չափերով` 600.000 ՀՀ դրամ գումար:
Այսպես, ՌԴ-ում մշտապես բնակվող Գևորգ Թերզյանը 2013 թվականի հունվար ամսին ժամանելով Երևան, ընկերոջից` Արսեն Մանուկյանից տեղեկացել է վերջինիս ծանր ֆինանսական վիճակի մասին և առաջարկել` Երևանում կազմակերպել բանկային քարտերի կեղծման և այդ քարտերով գումարների հափշտակման ապօրինի գործընթացը:
Ձեռնամուխ լինելով հանցավոր մտադրության իրականացմանը, Գևորգ Թերզյանը նախապես իմանալով, որ իր վաղեմի ծանոթ, ՌԴ Սոչի քաղաքում բնակվող` Արտակ Առաքելյանը զբաղվում է բանկային քարտերի կեղծման և այդ քարտերով գումարներ հափշտակելու գործով, Արսեն Մանուկյանին ծանոթացրել է նրա հետ և առաջարկել` մասնակցել բանկային քարտերի կեղծմանը և նույն այդ քարտերով հափշտակություններ կատարելուն:
Այնուհետև, Արսեն Մանուկյանը, Երևանում իրականացվելիք հանցագործությունը ծրագրելու նպատակով, 2013 թվականի հունվարի 25-ին, մեկ օրով մեկնել է ՌԴ Սոչի քաղաք, որտեղ հանդիպել է Արտակ Առաքելյանին և միասին պայմանավորվել են, որ Արտակ Առաքելյանն ապահովելու է բանկային քարտերը կեղծելու համար անհրաժեշտ հատուկ սարքի, համակարգչային ծրագրերի և տարբեր անձանց պատկանող բանկային հաշվեհամարների վերաբերյալ համապատասխան տեղեկությունների ձեռքբերումը, իսկ Արսեն Մանուկյանը Երևանում տրամադրելու է քարտերը պատրաստելու համար անհրաժեշտ համակարգիչը, բացի այդ, գտնելու է պոս-տերմինալներով կահավորված համապատասխան առևտրի կետեր, որտեղից հնարավոր կլիներ իրացնել կեղծ բանկային քարտերը և հափշտակել գումարներ:
Արսեն Մանուկյանի վերադառնալուց որոշ ժամանակ անց Երևան է ժամանել նաև Արտակ Առաքելյանը, որից հետո ՌԴ Սոչի քաղաքից առաքվել են պլաստիկ քարտերի մագնիսական ժապավեններում տվյալներ կարդալու և գրառելու համար նախատեսված հատուկ սարքը, համապատասխան համակարգչային ծրագրերը և օտարերկրյա բանկերում առկա տարբեր անձանց պատկանող հաշվեհամարների բանկային տվյալները, Արսեն Մանուկյանն իր հերթին տրամադրել է համակարգիչը և բանկային տվյալներ չպարունակող <<Երևան-Սիթի>> սուպերմարկետի 041032 և 269123 համարների առևտրի երկու բոնուս քարտերը ու SC87458601973868945, SC 87458601800745605 համարների երկու նվեր քարտերը, որից հետո Արտակ Առաքելյանը տարբեր անձանց պատկանող հաշվեհամարների բանկային տվյալները նշված համակարգչի և սարքի միջոցով գրառել է Արսեն Մանուկյանից ստացված հիշյալ պլաստիկ քարտերի մագնիսական ժապավեններում, որի արդյունքում նրանց կողմից պատրաստվել են գույքային իրավունքների մասին վկայող, սահմանող և տրամադրող կեղծ վճարային փաստաթուղթ հանդիսացող թվով 4 հատ` 4430450029968699, 4430450023567612, 4806360001024187 և 4806360001024187 համարների բանկային կեղծ քարտեր:
Կեղծված քարտերն իրացնելու և հափշտակության հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու համար Արտակ Առաքելյանն ու Արսեն Մանուկյանն այցելել են Երևանի Կիևյան փողոցի վրա գտնվող <<IT master>> համակարգչային տեխնիկայի վաճառքի խանութ-սրահ, տեղում ուսումնասիրել <<Ագբա Կրեդիտ Ագրիկոլ Բանկ>> ՓԲ ընկերության կողմից տեղադրված թիվ 34012175 պոս-տերմինալը, որից հետո 2013 թվականի փետրվարի 11-ին, Գևորգ Թերզյանի հետ միասին կրկին այցելելով նույն խանութ-սրահ, իրենց մոտ եղած 4430450023567612 համարի կեղծ քարտ իրացնելով, պոս-տերմինալի միջոցով, փորձել են կատարել խոշոր չափերով ընդհանուր 600.000 ՀՀ դրամ գումարի երկու գործարք` ժամը 13 անց 43 րոպեին 400.000 ՀՀ դրամի և 13 անց 46 րոպեին 200.000 ՀՀ դրամի, սակայն գողությունն ավարտին չի հասցվել իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ խանութ-սրահում տեղադրված պոս-տերմինալի համակարգի կողմից գործարքները մերժվել և չեն սպասարկվել:
Բացի այդ, Արսեն Մանուկյանը 2011 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում իր ընտանիքի անդամների համար կեղծել, իրացրել և անձամբ օգտագործել է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթղթեր հանդիսացող աշխատանքի վայրի վերաբերյալ տեղեկանքներ:
Այսպես, Արսեն Մանուկյանը նպատակ ունենալով վարկով` ապառիկ վճարման եղանակով համակարգիչ գնել, 2011 թվականի նոյեմբերին <<Դալեռա գրուպ>> ՓԲ ընկերության տնօրեն Սուրեն Երիցյանից ձեռք է բերել իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող <<Դալեռա գրուպ>> ՓԲ ընկերությում իբր աշխատելու վերաբերյալ կեղծ տեղեկանք, որից հետո այն օգտագործելով, ներկայացրել է <<Անելիք Բանկ>> ՓԲ ընկլերության <<Արաբկիր>> մասնաճյուղ, արդյունքում` 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ին բանկի հետ կնքված թիվ 1ԱՐ1544 վարկային պայմանագրով ստացված սպառողական վարկով, Երևանի Կիևյան փողոցի վրա գտնվող <<IT master>> համակարգչային տեխնիկայի վաճառքի խանութ-սրահից ապառիկ վճարման եղանակով ձեռք է բերել 1 հատ 680.000 ՀՀ դրամ արժեքով <<Macbook Pro>> տեսակի համակարգիչ, իսկ հետագայում վարկային գումարը սահմանված ժամանակացույցով մարել է:
2011 թվականի դեկտեմբերին Ա.Մանուկյանը հոր` Միասնիկ Կամսարի Մանուկյանի կենսորոշիչ տվյալներով պատրաստել և վերջինիս է իրացրել <<Սաբ Տրանս>> ՍՊ ընկերությունում իբր որպես վարորդ աշխատելու վերաբերյալ կեղծ տեղեկանք: Այնուհետև, Միասնիկ Մանուկյանն այցելելով <<Անելիք Բանկ>> ՓԲ ընկերության <<Արաբկիր>> մասնաճյուղ, օգտագործելով նշված տեղեկանքն այն ներկայացրել է բանկին, ինչի արդյունքում` 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին բանկի հետ կնքված թիվ 1ԱՐ1619 վակային պայմանագրով ստացված սպառողական վարկով, ապառիկ վճարման եղանակով ձեռք է բերել 1 հատ 490.000 ՀՀ դրամ արժեքով <<Sony Vaio EA 1S1R/P>> տեսակի դյուրակիր համակարգիչ, իսկ հետագայում վարկային գումարը սահմանված ժանակացույցով մարել է:
2011 թվականի դեկտեմբերին Արսեն Մանուկյանը քրոջ` Ալվինա Միասնիկի Մանուկյանի կենսորոշիչ տվյալներով պատրաստել և վերջինիս է իրացրել <<Լևոն Առաքելյան>> ՍՊ ընկերությունում իբր որպես համակարգչային դիզայներ աշխատելու վերաբերյալ կեղծ տեղեկանք: Այնուհետև, Ալվինա Մանուկյանն այցելելով <<Անելիք Բանկ>> ՓԲ ընկերության <<Արաբկիր>> մասնաճյուղ, օգտագործելով նշված տեղեկանքն այն ներկայացրել է բանկին, ինչի արդյունքում` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, բանկի հետ կնքված թիվ 1ԱՐ1660 վակային պայմանագրով ստացված սպառողական վարկով, ապառիկ վճարման եղանակով ձեռք է բերել 1 հատ 580.000 ՀՀ դրամ արժեքով <<HP CORE i 7>> տեսակի դյուրակիր համակարգիչ, իսկ հետագայում վարկային գումարը սահմանված ժանակացույցով մարել է:
Վերոհիշյալ արարքների համար ամբաստանյալ Արսեն Միասնիկի Մանուկյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով ու ամբաստանյալ Սերյոժայի Առաքելյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 356-361, 365-371, հատոր 5, էջ 154-161/:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
22. Դիմող` ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ ՝ Արտակ Առաքելյանի նկատմամբ չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչպես նաև դատավճոում չի նշել, որ նրա նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ ԱԺ «Հայաստանի հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Աժ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշումը։
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 62-րդ հոդվածների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ–124/07, 2008 թվականի փետրվարի 01-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշումների, դրույթների վրա գտել է, որ Ա.Առաքելյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և նրա անձը բնութագրող հանգամանքներ պետք է դիտվեին, որ նա անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար, ամբողջովին իրեն մեղավոր` ճանաչել, ունի ընտանիք, նրա խնամքին է մինչև 14 տարեկան երեխան, որևէ անձի կամ կազմակերպությանը նյութական վնաս չի պատճառել:
Մատնանշելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-149/07 որոշման դրույթները գտել է, որ Ա.Առաքելյանի ուղղվելը և նոր հանցագործության կատարումը կանխելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում պետք է նշեր, որ Ա.Առաքելյանի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ ԱԺ «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Աժ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 8-րդ հոդվածի 5-րդ կետը, այն է՝ դատավճիռն օրինակաև ուժ ստանալուց հետո պատժաչափի չկրած մասը կրճատել մեկ քարրորդով։
Ա.Առաքելյանի նկատմամբ համաներում կիրառելու մասին որոշման 9-րդ կետով սահմանված արգելքներ առկա չեն:
Դիմողը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճիռը` Ա.Առաքելյանի մասով:
Ա.Առաքելյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կանոնները և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել սահմանելով փորձաշրջան:
Դատարանի որոշմամբ ամրագրել Ա.Առաքելյանի նկատմամբ ՀՀ ԱԺ <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման կիրառելիության մասին:
23. Դիմող` ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը հայտնել է, որ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել` կատարածի համար, աջակցել` հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանը չի անդրադարձել իր նկատմամբ ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին։
Քրեական գործով քաղաքացիական հայց չկա և որևէ մեկին գույքային վնաս չի պատճառվել։ Դատարանը գործը լսելով դատական քննության արագացված կարգով, իր նկատմամբ նշանակել է պատիժ ազատազրկման ձևով՝ 3 տարի 3 ամիս ժակետով, այն դեպքում երբ իրեն առաջադրված մեղադրանքներից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով կիրառելի է տուգանք պատժատեսակը։ Դատարանը հաշվի չի առել, որ ընդունել է մեղքը, զղջացել` կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել և գտնվելով ազատության մեջ չի դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ: Այլ հակառակը մշտապես ժամանակին ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին և դատարան։
Իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում դատարանը պետք է քննարկեր նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցը և կիրառեր այն։
Հղում կատարելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի հունիսի 02-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածի դրույթների վրա գտել է, որ նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր։ Այսինքն դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Մատնանշելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Գ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 2008 թվականի փետրվարի 01-ի թիվ ՎԲ-01/08 և Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ 2010 թվականի սեպտեմբերի 29-ի թիվ ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշումների, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների դրույթները գտել է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել:
Օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու։
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ դատարանը հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
ՀՀ ԱԺ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին որոշման համաձայն, իր նկատմամբ կիրառելի է նաև վերը նշված որոշումը և համաձայն այդ որոշման նշանակված պատիժը ենթակա է կրճատման։
Ինքն ամուսնացած է, ունի մանկահասակ երեխա, բնութագրվում է դրական։ Ազատազրկվելու դեպքում իր երիտասարդ ընտանիքը կհայտնվի ծանր կացության մեջ, քանի որ կինը չի աշխատում, զբաղվում է երեխայի խնամքով։ Ծնողները չեն աշխատում։ Զղջացել է կատարածի համար և նման արարքներ չի կատարի, աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը։ Դատարանը թեև բողոքարկվող դատավճռում նշել է, որ իր պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ չկան, սակայն իրեն դատապարտել է ազատազրկման, որը շատ խիստ է։
Իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով հնարավոր է նաև ավելի մեղմ պատժի նշանակում տուգանքի ձևով։
Ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ պետք է նշանակվի ավելի մեղմ պատիժ, որն էլ համաներման ակտի ուժով ենթակա է կրճատման և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ենթակա է պայմանականորեն չկիրառման:
Դիմողը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճիռը` պատժի մասով` իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, կիրառել ՀՀ Անկախության 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ընդունված համներման ակտը, պատիժը կրճատել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել:
24. Ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը և նրա պաշտպան Ս.Մկրտչյանը պնդեցին վերաքննիչ բողոքը` խնդրեցին այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանը միացավ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքին` խնդրեց այն բավարարել:
Դատախազ Բ.Ղազինյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքների դեմ` խնդրեց դրանք մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի նրանց պաշտպաններ Լ.Սիմոնյանի և Ս.Մկրտչյանի ելույթները, դատախազ Բ.Ղազինյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
25. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-րդ հոդվածի համաձայն.
<<Հանցափորձ է համարվում ուղղակի դիտավորությամբ կատարված այն գործողությունը (անգործությունը), որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն, եթե հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել անձի կամքից անկախ հանգամանքներով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի համաձայն`
<<… 2. Գողությունը, որը կատարվել է՝
1) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
2) խոշոր չափերով, /…/
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Կեղծ վճարային փաստաթղթեր՝ արժեթղթեր կամ արժույթ կամ արժեթուղթ չհամարվող, սակայն գույքային իրավունքների մասին վկայող, դրանք սահմանող կամ տրամադրող այլ փաստաթղթեր իրացնելու նպատակով պատրաստելը կամ իրացնելը՝ /…/
2. Նույն արարքները, որոնք կատարվել են՝ /…/
2) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ՝
պատժվում են ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Իրավունք վերապահող կամ պատասխանատվությունից ազատող վկայական կամ պաշտոնական այլ փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից դրանք օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակներով կեղծ կնիքներ, դրոշմներ, ձևաթղթեր, տրանսպորտային միջոցների պետհամարանիշներ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն
<< 1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ:
2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: …>>:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
….6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
26. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
<<… Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալներ Արտակ Առաքելյանը և Արսեն Մանուկյանն իրենց առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվել են, այն հաստատվել է գործով ձեռք բերված ապացույցներով, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերի, ամբաստանյալ Ա. Մանուկյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին համապատասխան հանցավոր արարքներ կատարելու համար ենթակա են քրեական պատասխանատվության:
Ամբաստանյալ Արսեն Մանուկյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ ամբաստանյալը երիտասարդ է, նախկինում դատված ու արատավորված չի եղել, բնակության վայրի հարևանների կողմից բնութագրվում է դրականորեն, տառապում է խրոնիկ երակային տրոմբոզ հիվանդությամբ:
Որպես ամբաստանյալ Արսեն Մանուկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ նրա խնամքի տակ է գտնվում մանկահասակ մեկ երեխան /ծնված 21.04.2011թ.-ին/, աջակցել է հանցագործությունները բացահայտելուն:
Որպես ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի հայտնաբերել:
Ամբաստանյալ Արտակ Առաքելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ ամբաստանյալը երիտասարդ է:
Որպես ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի հայտնաբերել:
Ինչ վերաբերում է ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից 26.04.2014թ. տրված թիվ 6/1-1776 գրությանը, որում մասնավորապես նշված է, որ <<...ըստ ՀՀ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ հաշվառումների քաղ. Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանը /ծնվ. 17.08.1980թ./. ... 07.09.2007թ. ձերբակալվել էր Գերմանիայի Կամեն քաղաքում հանցավոր խմբավորման կազմում գողություն կատարելու համար և Կամենի դատարանի կողմից նրա նկատմամբ տրվել էր կալանքի սանկցիա, 30.05.2008թ. դատապարտվել է ազատազրկման` 3 տարի 2 ամիս ժամկետով կազմակերպված հանցավոր խմբի կազմում թվով 56 խարդախություն կատարելու համար, Գերմանիայի Տիր քաղաքի առաջին ատյանի դատարանի կողմից 06.02.2003թ. Ա. Առաքելյանի նկատմամբ սահմանվել էր պատիժ 60 օրյա ժամկետով, իսկ 09.10.2003թ. 3 ամիս ազատազրկում` գողություն կատարելու համար>>, ապա դատարանը գտնում է, որ այս տվյալները չեն կարող հիմք ընդունվել ռեցիդիվը գնահատելիս, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճիռը կարող է հաշվի առնվել, եթե Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին, օտարերկրյա քաղաքացին կամ քաղաքացիություն չունեցող անձը դատապարտվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս կատարած հանցանքի համար և կրկին հանցանք է կատարել Հայաստանի Հանրապետության տարածքում:
2. Սույն հոդվածի առաջին մասին համապատասխան հանցագործությունների ռեցիդիվը, չկրած պատիժը կամ օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճռի այլ իրավական հետևանքները հաշվի են առնվում նոր հանցանքը որակելիս, պատիժ նշանակելիս, քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելիս>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 499.8-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում օտարերկրյա պետությունների դատարանների դատավճիռները ենթակա են ճանաչման Հայաստանի Հանրապետությունում:
2. Օտարերկրյա պետությունների դատարանների դատավճիռների՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչելու հիմքերը, ճանաչման ենթակա դատավճիռների (որոշումների) տեսակները սահմանվում են տվյալ պետության հետ կնքված կամ նրա մասնակցությամբ գործող Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրով:
3. Օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճիռը Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչում են՝
1) Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը, եթե ճանաչման ենթակա դատավճիռը կայացրել է օտարերկրյա պետության բարձրագույն դատական մարմինը,
2) Հայաստանի Հանրապետության քրեական վերաքննիչ դատարանը, եթե ճանաչման ենթակա դատավճիռը կայացրել է օտարերկրյա պետության իրավասու վերաքննիչ դատարանը,
3) Հայաստանի Հանրապետության առաջին ատյանի դատարանը՝ սույն օրենսգրքով սահմանված ընդդատությանը համապատասխան, եթե ճանաչման ենթակա դատավճիռը կայացրել է օտարերկրյա պետության առաջին ատյանի դատարանը: 4. Օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճռի ճանաչման վերաբերյալ սույն հոդվածի երրորդ մասով իրավասու Հայաստանի Հանրապետության դատարանը որոշում է կայացնում: ...>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օենսգրքի 17-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները>>:
Տվյալ դեպքում քրեական հետապնդում իրականացնող մարմնի կողմից դատարան չի ներկայացվել և գործում բացակայում են Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Կամեն և Տիր քաղաքների դատարանների համապատասխան դատական ակտերը, բացակայում է որևէ տվյալ այդ դատավճիռները Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչված լինելու վերաբերյալ, բացի այդ Հայաստանի Հանրապետության և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության միջև համապատասխան միջազգային պայմանագիր առկա չէ: Հետևաբար նաև չփարատված կասկածները ամբաստանյալի օգտին մեկնաբանելով, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից 26.04.2014թ. տրված թիվ 6/1-1776 գրությամբ նշված ՀՀ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ հաշվառումների տվյալերը չեն կարող բավարար լինել ամբաստանյալ Արտակ Առաքելյանի նախկինում դատված լինելը հաստատված համարելու և ռեցիդիվը գնահատելու համար:
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Արսեն Մանուկյանն ու Արտակ Առաքելյանն իրենց կատարած հանցանքների համար ենթակա են պատժի, նրանց նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով պատիժը պետք է նշանակվի ազատազրկման ձևով: Ամբաստանյալները նշանակված պատիժը պետք է կրեն: …>> /քրեական գործ, հատոր 5, էջ 154-161/:
27. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով Ա.Առաքելյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել նաև վերաքննիչ բողոքներում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի կատարած հանցանքների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրանց անձը բնութագրող, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Ա.Մանուկյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ է դիտել այն, որ նա երիտասարդ է, նախկինում դատված ու արատավորված չի եղել, բնակության վայրի հարևանների կողմից բնութագրվում է դրականորեն, տառապում է խրոնիկ երակային տրոմբոզ հիվանդությամբ, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտել այն, որ նրա խնամքի տակ է գտնվում մանկահասակ մեկ երեխան, աջակցել է հանցագործությունները բացահայտելուն, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են:
Ա.Առաքելյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտել այն, որ նա երիտասարդ է, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
28. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը համապատասխանում է Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի կատարած հանցանքների ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորների անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրանց ուղղելու ու նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել նրանց, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
29. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի բովանդակության համաձայն` փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի վերը նշված դրույթները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս պետք է քննարկվի նաև պատժի սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
30. Քննության առնելով ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, հաշվի առնելով նրանց կատարած հանցանքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը և բնույթն ու նրանց անձը, նրանց պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը և բացակայությունը` Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավոր հետևության է հանգել, որ ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանը և Ա.Առաքելյանը պետք է կրեն նշանակված պատիժը: Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրանց նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Դրանով կխախտվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ համոզվածություն, վստահություն, որ առանց ռեալ պատիժ նշանակելու հնարավոր է ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի ուղղվելը: Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին պահանջները բավարարվել չի կարող՝ նկատի ունենալով նրանց կատարած հանցանքների բնույթը և վտանգավորության աստիճանը և սույն որոշման մեջ նշված, նաև Առաջին ատյանի դատարանի կողմից բերած հիմնավորումները` որով ապահովվում է սոցիալական արդարության արդյունավետ իրականացումը:
31. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ քրեական գործում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ հանգամանքները, որոնք հիմք կարող էին հանդիսանալ ամբաստանյալի Ա.Մանուկյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ սահմանելու համար:
Ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի վերաքննիչ բողոքներում բերված նրանց անձը բնութագրող և մյուս հանգամանքները հիմք չեն կարող հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքները բավարարելու համար:
32. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն <<ՀՀ Անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 03.10.2013թ. որոշման 8-րդ կետի 5-րդ ենթակետի` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով սահմանված պատժաչափի չկրած մասը կրճատվում է մեկ քառորդով բացառությամբ սույն որոշման 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի:
Համաձայն նույն որոշման 13-րդ կետի 4-րդ ենթակետի որոշման կատարումը վերապահվել է ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական հիմնարկների պետերին` այն անձանց նկատմամբ, որոնք պատիժը կրում են քրեակատարողական հիմնարկներում:
Այսինքն ամբաստանյալներ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի նկատմամբ համաներման կիրառման հարցի քննարկումն ու լուծումը դրված է ոչ թե դատարանի` այլ քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի վրա:
33. Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և Ա.Առաքելյանի նկատմամբ նշանակված պատիժները մեղմացնելու և պայմանականորեն չկիրառելու առումով դատավճիռը բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան` ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Ա.Առաքելյանի պաշտպան Լ.Սիմոնյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
2. Արսեն Միասնիկի Մանուկյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Արտակ Սերյոժայի Առաքելյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 34-177-րդ 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ