ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ/0010/01/14

01 հուլիսի 2014թ. ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Հ.ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՊԱՇՏՊԱՆ` Ս.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Է.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանի շահերի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 07.04.2014թ. դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2013 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցված թիվ 62214713 քրեական •ործի նախաքննության ընթացքում.
2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին որոշում է կայացվել Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով որպես մեղադրյալ ներ•րավվելու մասին:
2013 թվականի դեկտեմբերի 25-ին որոշում է կայացվել Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և լրացնելու մասին:
2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին որոշում է կայացվել Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետով որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին:
2013 թվականի դեկտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2014 թվականի հունվարի 13-ին քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 07.04.20114թ. դատավճռով.
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 4 /չորս/ տարի ժամկետով` առանց •ույքի բռնա•րավման, որը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի սկիզբը հաշվելով 2013թ. նոյեմբերի 28-ից:
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ:
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի •ույքի վրա նախաքննության մարմնի 04.12.2013թ. որոշմամբ դրված կալանքը վերացնել:
Վճռվել է նաև.
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 24.12.2013թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված ՀՀ Ազ•ային անվտան•ության ծառայության ֆինանսական վարչությունից ստացված, 1000 /հազար/ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր •ումարը /թվով վեց հատ 50 ԱՄՆ դոլարանոց թղթադրամները` JD 45252927 A, JG 37527896 A, IK 17033601 A, EK 28223962 A, CF 06129743 A, IE 30196305 A, 7 հատ 100 ԱՄՆ դոլարանոց թղթադրամները` KB 49355113 K, HE 40439276 B, KB 68341002 M, HB 64039708 M, HB 29397924 J, KH 65657512 A, KH 66515724 A/, վերադարձնել ՀՀ Ազ•ային անվտան•ության ծառայության ֆինանսական վարչություն, իսկ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի աշխատասենյակի սեղանի օրացույցը, դրանցից վերցված քսուկները և համեմատական նմուշները ոչնչացնել:
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանից հօ•ուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնա•անձել 33.600 /երեսուներեք հազար վեց հարյուր/ ՀՀ դրամ •ումար` որպես դատական ծախսեր:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 07.04.20114թ. դատավճռԻ դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել պաշտպանը:

Գործի փաստական հան•ամանքները.

Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանը ՀՀ ոստիկանության համակար•ում ծառայել է 2006թ.-ից: 2008թ. մարտի 25-ից աշխատել է ՀՀ ոստիկանության քննչական •լխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի 1-ին քննչական բաժանմունքի /հետա•այում՝ 1-ին բաժանմունքի/ քննիչ, իսկ 2011 թվականի նոյեմբերի 24-ից` նույն բաժանմունքում որպես ավա• քննիչ:
2013թ. հոկտեմբերի 10-ին, ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում, Սեդա Առաքելյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված` խաբեության եղանակով հափշտակություն կատարելու վերաբերյալ նյութերով, ամբաստանյալ Էդ•ար Պետրոսյանի որոշմամբ, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 13816513 քրեական •ործը: Ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանը այդ •ործով Արթուր Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Վերջինիս արարքում հանցակազմի առկայության վերաբերյալ բավարար փաստական տվյալներ ձեռք չբերելով Է.Պետրոսյանը որոշել է քրեական •ործի վարույթը կարճելու և Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադրեցնելու համար կաշառք շորթել նրանից: Այդ նպատակով Էդ•ար Պետրոսյանը սպառնացել է ոտնահարել Արթուր Հովհաննիսյանի՝ օրենքով պաշտպանվող շահերը և իրավունքները, 2013 թվականի նոյեմբերի 20-ին Արթուր Հովհաննիսյանին հայտնել է, որ վարկաբեկիչ տեղեկություններ ունի նրա` նախկինում դատված լինելու մասին, հետամուտ կլինի նրա կողմից տարբեր այլ անձանցից կտավներ հափշտակելու դեպքերի բացահայտմանը, կարող է կալանավորել նրան, սակայն իր այդ մոտեցումը կարող է փոխվել՝ համապատասխան վերաբերմունք ցույց տալու, այսինքն՝ իրեն •ումար տալու դեպքում: Գումարի չափը սկզբնական հանդիպման ժամանակ Էդ•ար Պետրոսյանը չի նշել:
Վերոհիշյալ •ործողություններով Էդ•ար Պետրոսյանն Արթուր Հովհաննիսյանին դրել է այնպիսի իրավիճակի մեջ, որ վերջինս հարկադրված լինի կաշառք տալ իր օրինական շահերը պաշտպանելու համար: Արթուր Հովհաննիսյանը մտածելով, որ իրեն քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վտան• կա, դրանից խուսափելու համար հայտնել է, որ պահանջվող 1000 ԱՄՆ դոլար •ումարը հայթհայթելու նպատակով իրեն ժամանակ է անհրաժեշտ, այդ •ումարի հարցով պետք է դիմի արտասահմանում բնակվող իր հարազատին: Նա ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանից ժամանակ է խնդրել, պայմանավորվել է հանդիպել հաջորդ օրը և այդ մասին պատասխան տալ: Արթուր Հովհաննիսյանը վախենալով Էդ•ար Պետրոսյանի սպառնալիքներից` իրենից կաշառք պահանջելու դեպքի մասին նույն օրը հաղորդում է ներկայացրել ՀՀ ազ•ային անվտան•ության ծառայություն: 2013թ. նոյեմբերի 22-ին Արթուր Հովհաննիսյանը Երևան քաղաքի Գնունու փողոցում հանդիպել է ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանի հետ, որի ընթացքում վերջինս Արթուր Հովհաննիսյանից 1000 ԱՄՆ դոլար •ումարի չափով կաշառք է պահանջել` •ործի վարույթը կարճելու և Ա.Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար:
Արթուր Հովհաննիսյանի հետ կաշառքի •ումարի չափի վերաբերյալ պայմանավորվածություն ձեռք բերելուց հետո, 2013 թվականի նոյեմբերի 24-ին, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով Է.Պետրոսյանը որոշում է կայացրել քրեական •ործով վարույթը կարճելու և Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին, սակայն որոշումը Արթուր Հովհաննիսյանին չի հանձնել:
2013 թվականի նոյեմբերի 28-ին, ժամը 10.00-ի սահմաններում, ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի իր աշխատասենյակում, ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանն Արթուր Հովհաննիսյանից 1000 ԱՄՆ դոլար կաշառք ստանալուց անմիջապես հետո բռնվել է ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից և նրա աշխատասենյակում հայտնաբերվել է կաշառքի •ումարը:
Քրեական •ործի նախաքննության ընթացքում, ՚Հայաստանի Հանրապետության փորձա•իտական կենտրոնՙ պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունում կատարվել է դատաքիմիական փորձաքննություն, որի արժեքը կազմել է 33.600 /երեսուներեք հազար վեց հարյուր/ ՀՀ դրամ •ումար:
Ամբաստանյալի անձը բնութա•րող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հան•ամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Էդ•ար Պետրոսյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութա•րվում է դրական, վատառողջ է` տառապում է ՚Լյարդի դիֆուզ ախտահարում: Մեթեորիզմՙ հիվանդությամբ, խնամքին ունի մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Պաշտպանը վկայակոչելով իր իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված պատճառաբանությունները, խնդրել է.
Բեկանել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 07.04.2014 թվականի դատավճիռը և կայացնել •ործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, Էդ•ար Պետրոսյանի արարքը վերավորակելով ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով:
Եթե դատարանը կ•տնի, որ բոլոր դեպքերում Էդ•ար Պետրոսյանի արարքը իր մեջ պարունակում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի հատկանիշներ, ապա, հաշվի առնելով, որ նա ունի մանկահասակ երեխա, խնամքին են հիվանդ և հաշմանդամ ծնողները, ինքն էլ հիվանդ է և ունի երկարատև բուժման կարիք, ապա նրա նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 70-րդ հոդվածը և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ էլ կիրառել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 64-րդ հոդվածը և նշվածը որպես բացառիկ հան•ամանքներ հաշվի առնելով նշանակել տվյալ հանցանքի համար նախատեսված պատժի նվազա•ույն չափից ավելի ցածր պատիժ:
Վերաքննիչ բողոքը բերվել է հետևյալ հիմնավորումներով.
Առաջին ատյանի դատարանը կիրառել է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերը, որը կիրառման ենթակա չէր և չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետը:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջները այն մասին, որ դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված և նույն հոդվածի 3-րդ մասի պահանջները այն մասին, դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հան•ամանքները պետք է համապատասխանեն հետազոտված ապացույցներին:
Նշված հան•ամանքներն ազդել են •ործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա և ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 398-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն հանդիսանում են քրեադատավարական օրենքի էական խախտում և հիմք է դատավճիռը բեկանելու համար:
Հար•ելի վերաքննիչ դատարան, այսօր մեր արդարադատության առջև ծառայացել է հետևյալ հարցերի լոււծումը`
1. Արդյոք պաշտոնատար անձի կողմից •ումար ստանալու բոլոր դեպքերն են համարվում կաշառք ստանալ:
2. Արդյոք պաշտոնատար անձի կողմից •ումար ստանալը, եթե նրա լիազորությունների մեջ մտնող •ործողությունների կատարումը չի կապված այդ •ումարի ստացման հետ, հանդիսանում է կաշառք ստանալ, թե այն խարդախություն է կաշառք ստանալու պատրվակով:
3. Ինչ բան է կաշառքի շորթումը և արդյոք պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների սահմաններում կատարված •ործողությունները կարող են համարվել անձի օրենքով պաշտպանվող իրավունքների խախտում:
4. Որն է կաշառք ստանալու պատրվակով կատարված խարդախության և կաշառք ստանալու հոդվածների տարբերությունը:
5. Արդյոք պաշտոնատար անձի կողմից լավության կար•ով •ումար ստանալը համարվում է կաշառք ստանալ, եթե •ումար տվող անձը նախապես իմացել է, որ պաշտոնատար անձը իր նկատմամբ կատարելու էր և կատարել է, անհրաժեշտ •ործողությունները և իր նախաձեռնությամբ այդ •ործողությունները կատարելուց հետո •ումար է տվել պաշտոնատար անձին:
Հարցի բարդությունը կայանում է նրանում, որ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը կաշառքի վերաբերյալ չունի իր իրավական դիրքորոշումները արտահայտած որոշում կամ որոշումներ և հետևաբար ինքը ստիպված է այս բողոքը հիմնավորելիս հենվել •ործող իրավաբանականան •րականություններին և մասնավորապես ռուսական, քանի որ նրանց մոտ ի տարբերություն Հայաստանի, այս հարցերը խորը իրավական վերլուծության են ենթարկված: Իհարկե այս հարցի վերաբերյալ կա ՀՀ վերաքննիչ դատարանի որոշում, սակայն այն մասնավոր բնույթի դատական ակտ է և նախադեպային իրավական ակտ չի հանդիսանում և հետևաբար չնայած այն շատ •րա•ետ կազվմած փաստաթուղթ է, բայց պարտադիր բնույթ չի կրում և հիմք չի հանդիսանում առաջին ատյանի դատարանի համար:
Եվ այսպես, ինչ է կաշառքը: Արդյոք պաշտոնատար անձի կողմից ամեն մի •ումար վերցնելու փաստը համարվում է կաշառք: Իհարկե ոչ: Ստիպված է մանրակրկիտ անդրադառնալ այդ հարցին, քանի որ առաջին ատյանի դատարանում քննված •ործը հենց դասվում է այն դեպքերի շարքին, որը շատ քիչ է լուսաբանված և դա պայմանավորված է նրանով, որ ունի իր յուրահատկությունը:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիայում տրված է կաշառքի մեկնաբանությունը, թե ինչ է այն իրենից ներկայացնում: Այն ամբողջությամբ համընկնում է ՌԴ քրեական օրենս•րքի 290-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիայում տրված կաշառքի մեկնաբանության հետ: Համաձայն այդ մեկնաբանության, կաշառք ստանալը դա պաշտոնատար անձի կողմից անձամբ կամ միջնորդի միջոցով իր կամ այլ անձի համար դրամ, •ույք, •ույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն ստանալն է կամ պահանջելը կամ ստանալու խոստումը կամ առաջարկն ընդունելը կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օ•տին •ործողություն կատարելու կամ չկատարելու կամ իր պաշտոնեական դիրքն օ•տա•ործելով այդպիսի •ործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու կամ ծառայության •ծով հովանավորչության կամ թողտվության համար:
Ինչպես երևում է հոդվածի դիսպոզիցիայից, կաշառք ստացող պաշտոնատար անձի հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը ունի իր հստակ ձևակերպումը: Օրենսդրի նման ձևակերպումից հետևում է, որ Էդ•ար Պետրոսյանը Արթուր Հովհաննիսյանի ներկայանալուց հետո նրա օ•տին ինչ որ •ործողություն կատարելու, տվյալ դեպքում քերական հետապնդում չիրականացնելու համար նախապես պետք է •ումար պահանջեր: Այսինքն, Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ •ումար պահանջելու մասին խոսակցությունը պետք է տեղի ունենար մինչև այն •ործողությունը կատարելը: Մինչդեռ, հար•ելի դատարան, •ործում առկա, ինչպես նաև դատաքննության ժամանակ ձեռք բերված փաստերը ապացուցեցին այլ բան: Նախ, տարօրինակ է, որ Արթուր Հովհաննիսյանը խուսափել է ներկա •տնվել դատական քննությանը և լինելով •ործով տուժող, առանց որևիցե հիմնավորման լքել է ՀՀ տարածքը: Այսպես, Արթուր Հովհաննիսյանը դեռևս նախաքննության ընթացքում 28.11.2013 թվականին (•.թ. 54-55) ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը •տնվելով Օդեսայում, նախապես ոստիկանության աշխատակիցների կողմից երաշխիք է ստացել այն մասին, որ եթե ինքը վերադառնա ՀՀ և վերադարձնի Սեդա Առաքելյանի նկարները, ապա իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը կդադարեցվի: Դրանից հետո է միայն նա վերդարձել Երևան և հենց օդանավակայանում նրան դիմավորել են ոստիկանության աշխատակիցները և բերելով ոստիկանության բաժին, նրան ներկայացրել են քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանին: Ընդ որում, այդ հեռախոսային խոսակցությունը ոստիկանների հետ տեղի է ունեցել Արթուր Հովհաննիսյանի հոր` Սուրիկ Հովհաննիսյանի ներկայությամբ, ինչը իր ցուցմունքով դատարանում հաստատեց հենց Սուրիկ Հովհաննիսյանը: Հար•ելի դատարան, բնականաբար, ոստիկանության աշխատակիցները, որոնք հենց Արթուր Հովհաննիսյանի հոր •ործով վկա Սուրիկ Հովհաննիսյանի ներկայությամբ են խոսել և վստահեցրել Արթուր Հովհաննիսյանին քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին, առանց քննիչի հետ խորհրդակցելու նման քայլի չէին կարող •նալ:
Ասածը հիմնավորվել է դատաքննության ժամանակ ձեռք բերված հետևյալ ապայույցներով: Այսպես, բացի Արթուր Հովհաննիսյանի նախաքննական ցուցմունքից, •ործով վկա Սեդա Առաքելյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր ներկայությամբ 20.11.2013 թվականին, քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը հայտնել է, որ Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, քանի որ վերջինս վերական•նել է իրեն հասցրած նյութական վնասը: Նշված հան•ամանքը դատարանում հաստատվել է նաև Արթուր Հովհաննիսյանի հոր` Սուրիկ Հովհաննիսյանի ցուցմունքով, դատարանում հայտարարեց, որ ոստիկանության աշխատակիցները իր ներկայությամբ են զան•ել որդուն և համոզել, որ վերադառնա Երևան և պաշտպանի հարցին, թե ոստիկանության աշխատակիցները ինչ երաշխիք են տվել որդուն քրեական հետապնդումը դադարեցվելու վերաբերյալ, վերջինս հայտնեց, որ հնարավոր է նման բան եղել է, ինքը լավ չի հիշում: Եթե նման խոսակցություն եղած չլիներ, բնականաբար, Սուրիկ Հովհաննիսյանը որպես •ործի ելքով անմիջականորեն շահա•ր•ռված անձ, դատարանում կհայտարարեր, որ նման բան չի եղել: Այն, որ •ումարի մասին խուսակցություն լինել չէր կարող 20.11.2013 թվականին, վկայում է նաև հենց Սուրիկ Հովհաննիսյանի ցուցմունքները այն մասին, որ երբ քննիչը իրեն դուրս է հրավիրել աշխատասենյակից այն բանի համար, որ ինքը ասել է, դե ուրեմն վերջ, •ործը կարճվում է և երբ քննիչը ինքը դուրս է եկել քննիչի աշխատասենյակից, չի հասցրել նույնիսկ ջուր խմելու համար զու•արան •նալ, երբ որդին զան•ել է նրա բջջայինին և ասել, որ ինքը ներքևում սպասում է իրեն, որը նույնիսկ 5 րոպե չի տևել: Բնականաբար Էդ•ար Պետրոսյանը այդ հին• րոպեի ընթացքում, մանավանդ այն բանից հետո, երբ ինքը բոլորի ներկայությամբ Արթուր Հովհաննիսյանին ասել էր, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, քանի որ վնասը վերական•նվելու է և պետք է •ան ինքն ու Սեդա Առաքելյանը դիմում •րեն, չէր կարող իրեն թույլ տալ •ումար պահանջել Արթուր Հովհաննիսյանից, ով բնականաբար կհակադարձեր, որ ինչ •ումարի մասին է խոսքը, երբ ինքը արդեն ասել է, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, կամ կ•նար ոստիկանության այն աշխատակիցների մոտ և բողոք կներկայացներ, որոնք իրեն խոստացել էին քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին, սակայն քննիչը •ումար է պահանջել: Ինչպես երևում է քրեական •ործի նյութերից, Արթուր Հովհաննիսյանի կողմից նման բողոք չի ներկայացվել: Իր կողմից նշված հան•ամանքը հաստատվել է նաև իր պաշտպանյալի դատարանում տված ցուցմունքով:
Այպիսով, •ործով ձեռք բերված ապացույցներով Էդ•ար Պետրոսյանի •ործողությունների օբյեկտիվ կողմը կայանում է հետևյալում, որ նա ոստիկանությայն աշխատակիցներին հայտնել է, որ Արթուր Հովհաննիսյանի ներկայանալուց և նկարները վերադարձնելուց հետո նրա նկամամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է: Վերջիններս այդ մասին հեռախոսային խոսակցության ժամանակ հոր ներկայությամբ Արթուր Հովհաննիսյանին հայտնել են, որ եթե նա վերադառնա, քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է և հաստատապես իմանալով այդ մասին, նոր միայն Արթուր Հովհաննիսյանը վերադարձել է Երևան: Հենց նույն օրը, 20.11.2013 թվականի, իր աշխատասենյակում քննիչը` տուժող Սեդա Առաքելյանի և Արթուր Հովհաննիսյանի հոր` Սուրիկ Հովհաննիսյանի ներկայությամբ նկարները վերադարձնելուց հետո հայտնել է, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է: Հար•ելի դատարան, ելնելով ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածում տրված կաշառք ստանալու մեկնաբանությունից, հարց է ծա•ում, իսկ որն է այստեղ կաշառք ստանալու օբյեկտիվ կողմը քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի •ործողություններում: Այս ամենը հիմնավորվել է դատարանում և նախաքննության փուլում ձեռք բերված ապացույցներով: Ընդ որում, իր պաշտպանյալ Էդ•ար Պետրոսյանը իրեն մեղավոր չի ճանաչել կաշառք ստանալու հանցանքը կատարելու մեջ, սակայն մեղավոր է ճանաչել, որ կատարել է խարդախություն կաշառք ստանալու պատրվակով:
Մինչդեռ, հար•ելի վերաքննիչ դատարան, առաջին ատյանի դատարանը իր դատավճռի` դատարանի իրավական վերլուծությունները բաժնի առաջին պարբերությունում նշել է, մեջբերում եմ բառացի ՚դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Էդ•ար Պետրոսյանի ցուցմունքները` տուժող Ա.Հովհաննիսյանից կաշառք չպահանջելու, քրեական •ործի վարույթը կարճելու և Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու նպատակով Ա.Հովհաննիսյանի` վարձահատույց լինելու առաջարկը չմերժելու մասին, իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում են արդեն իսկ նշված ապացույցներովՙ:
Հար•ելի վերաքննիչ դատարան, ինչ քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու մասին կարող է խոսք լինել, եթե իր պաշտպանյալը իրեն մեղավոր է ճանաչել հանցանք կատարելու մեջ, սակայն ոչ թե կաշառք ստանալու հանցանքը կատարելու մեջ: Ինչ է, կաշառք ստանալու պատրվակով կատարած խարդախության համար արդյոք քրեական պատասխանատվություն և պատիժ չի սահմանվում: Այդ դեպքում, անհասկանալի է առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծությունը: Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում որևէ հիմնավորում չի տվել, թե ինչ ապացուցներով է հերքվել իր պաշտպանյալի ցուցմունքները, եթե •ործով ապացույցները հիմնավորել են նրա ցուցմունքները:
Անդրադառնամ հետա•ա փաստերին: Նույն օրը, 20.11.2013 թվականին, ժամը 14-ին Արթուր Հովհաննիսյանը ներկայացել է ՀՀ ԱԱԾ և հայտարարություն տվել այն մասին, որ քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը իրենից կաշառք է պահանջել, սակայն •ումարի չափի մասին խոսակցություն չի եղել: Տարօրինակն այն է, որ այդ ինչպես է Էդ•ար Պետրոսյանը կաշառք պահանջել, եթե •ումարի չափի մասին խոսք չի եղել: Այդ դեպքում ինչի մասին են խոսացել և երբ:
Հետա•ա •ործողությունները էլ ավելի հետաքրքիր են: Հաջորդ օրը, այսինքն ՀՀ ԱԱԾ- ում արված հայտարարություն տալուց հետո, 21.11.2013թվականին Արթուր Հովհաննիսյանը արդեն ո•ևորված տրված հայտարարությունից, ցուցաբերել է նախաձեռնություն և առավոտյան ներկայացել է Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ դիմում •րելու պատրվակով և անձամբ խոսակցություն տարել նրա լավության դիմաց վարձահատույց լինելու մասին: Էդ•ար Պետրոսյանը չմտածելով, որ Արթուր Հովհաննիսյանի կողմից այդ քայլը նախապես ծրա•րված է եղել նրան •ումարային խոսակցությունների մեջ ներքաշելու համար, մտածել է օ•տվել առիթից և վերցնել նրա կողմից առաջարկված •ումարը, եթե նա կտա այն, քանի որ միևնույնն է քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, որի մասին տեղյակ է հենց Արթուր Հովհաննիսյանը: Վերջինս, ինքը խոսակցության ընթացքում նշել է 1000 ԱՄՆ դոլարի մասին և ասել է, որ կապնվելու է Ֆրանսիայում բնակվող իր եղբոր հետ և նա կօ•նի իրեն: Էդ•ար Պետրոսյանը •ործով պետք է դուրս •ար քննիչ Գարիկ Բե•ոյանի հետ և Արթուր Հովհաննիսյանին առաջարկել է երեկոյան ներկայանալ դիմում •րելու համար: Սակայն, հիվանդութան պատրվակով Արթուր Հովհաննիսյանը նույն օրը չի ներկայացել Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ և հավանաբար դա տեղի է ունեցել ԱԱԾ աշխատակիցների հորդորով: Կարևորն այն է, որ Արթուր Հովհաննիսյանին փաստացի հաջողվել էր Էդ•ար Պետրոսյանին լավություն անելու անվան տակ ներքաշել •ումարային խոսակցության մեջ: Դատարան ուշադրությունն է հրավիրել այն հան•ամանքին, որ 22.11.2013 թվականին առավոտյան Արթուր Հովհաննիսյանը զան•ահարել է Էդ•ար Պետրոսյանին և իմանալով, որ նա •ործերով •նում է մեկուսարան, ամեն •նով համոզել է նրան հանդիպել և նախապես մշակված ծրա•րով խոսակցություն տանել այն մասին, որ իբր Էդ•ար Պերոսյանն է •ումարի չափ ասում, մինչդեռ, այդ չարաբաստիկ 1000 ԱՄՆ դոլարի խոսակցությունը Էդ•ար Պետրոսյանի կողմից արդյունք է եղել դրա նախորդ օրը Արթուր Հովհաննիսյանի կողմից առաջարկված •ումարի չափի մասին: Ընդ որում, Արթուր Հովհաննիսյանի նման ջանասիրություն է ցուցաբերել այն բանի համար, որ վրան եղել է ձայնա•րող սարք և նա ամեն •նով պետք է հասներ իր նպատակին: Ընդ որում, դատարանի ուշադրությունն է հրավիրել այն հան•ամանքին, որ ամբողջ խոսակցության ընթացքից չի հետևում, որ Էդ•ար Պետրոսյանը քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հան•ամանքը կապել է •ումարի հետ և ինչպես բխում է խոսակցության բովանդակությունից, Արթուր Հովհաննիսյանի ամբողջ նպատակն է եղել իր կողմից առաջարկված 1000 ԱՄՆ դոլարի վերաբերյալ արտահայտություն պոկել հենց Էդ•ար Պետրոսյանից և դա նրան հաջովել է: Էդ•ար Պետրոսյանի պահանջով Արթուր Հովհաննիսյանը հաջորդ օրը 23.11.2013 թվականին ներկայացել է Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ և դիմում •րել քրեական հետապնդումը դադարեցնելու խնդրանքով: Այդ օրը դիմումի •րելուց հետո քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը Արթուր Հովհաննիսյանին հայտնել է, որ հաջորդ օրը որոշումը ուղարկելու է դատախազության հաստատմանը, իսկ Արթուր Հովհաննիսյանն էլ նրան ասել է, որ ինքը անպայման իր խոստացած լավությունը անելու է և նույնիսկ Էդ•ար Պետրոսյանին խնդրել է որոշումը չուղարկել իր տան հասցեով, քանի որ բնակվում է վարձով և ինքը անձամբ կ•ա այն վերցնելու: Չ•իտես ինչու, Արթուր Հովհաննիսյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվելիս և Էդ•ար Պետրոսյանի հետ առերես հարցաքննության ժամանակ իր նախաձեռնությամբ հատուկ շեշտել է, որ 23.11.2013 թվականին իր վրա ձայնա•րող սարք չի եղել, որը շատ տարօրինակ է և կասկածելի: Ինչպես կարող էր նման օպերատիվ միջոցառում անցկացվելու դեպքում, Արթուր Հովհաննիսյանը առանց ձայնա•րման սարքի ներկայանար քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ: Այստեղից հետևում է, որ 23.11.2013 թվականի Էդ•ար Պետրոսյանի և Արթուր Հովհաննիսյանի միջև տեղի է ունեցել խոսակցություն, որը ամբողջովին իմաստազրկելու էր միջոցառման էությունը: Այդ պատճառով էլ ԱԱԾ կողմից չի տրամադրվել 23.11.2013 թվականի խոսակցության վերծանումը և Արթուր Հովհաննիսյանն էլ իր նախաձեռնությամբ է հատուկ այդ մասին ցուցմունք տվել և առերես հարցաքննության ժամանակ պնդել, որ այդ օրը իր վրա ձայնա•րող սարք չի եղել:
Անդրադառնալով սուբյեկտիվ կողմին նշել է, որ օբյեկտիվ կողմի վերլուծությունից հետևում է, որ առանց տեսնելու և իմանալու Արթուր Հովհաննիսյանին, քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը ոստիկանության աշխատակիցներին, իսկ այնուհետև իր աշխատասենյակում Արթուր Հովհաննիսյանի ներկայությամբ հայտնել է, որ քանի որ վնասը վերական•նվել է, ինքը քրեական հետապնդումը դադարեցնելու է: Հար•ելի դատարան, արդյոք այստեղից հետևում է, որ քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը քրեական հետապնդումը դադարեցնելը կապել է կաշառք տալու հան•ամանքի հետ: Իհարկե ոչ: Ծա•ում է հետևյալ հարցը: Եթե անձը տեղյակ է, որ իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է և ամեն •նով քննիչին լավություն անելու պատրվակով ներքաշել է •ումարային խոսակցությունների մեջ, իսկ քննիչն էլ առանց կասկածելու, որ դա կատարվում է նախապես մշակված ծրա•րով և օ•տվելով առիթից, որ նա •ումար է առաջարկել այսպես կոչված լավության դիմաց, արդյոք սա կաշառք ստանալու հանցակազմ է: Քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը օ•տվել է առիթից, որ Արթուր Հովհաննիսյանը ինքն է նախաձեռնություն ցուցաբերել, ցանկացել է չարաշահել նրա վստահությունը և տիրանալ նրա •ումարին: Սա տիպիկ խարդախության հանցակազմ է: Ահա, սա այն դեպքն է, որ •ումար ստանալու ամեն մի դեպք չէ, որ •նահատվում է որպես կաշառք: Արթուր Հովհաննիսյանը տեղյալ լինելով, որ իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, •ումար է առաջարկել Էդ•ար Պետրոսյանին: Այսինքն, նախապես անձը տեղյակ է եղել, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է և դրանից հետո •ումար է առաջարկել այսպես կոչված լավության դիմաց: Այստեղ տեղի է ունեցել Արթուր Հովհաննիսյանի կողմից քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանից վրեժ լուծելու հենց քայլը, այն բանի համար, որ վերջինս հարցաքննել է իր նախկին փաստացի կնոջը, որն էլ հայտնել է, որ Արթուր Հովհաննիսյանը ուրիշ նկարիչների էլ է խաբել և նկարներ վերցրել նրանցից և քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը իր իրավասության շրջանակներում ձեռնարկել է համապատասխան միջոցներ նման անձանց պարզելու համար, որն էլ որևիցէ արդյունք չի տվել: Հար•ելի դատարան, այստեղ քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը •ործել է օրենքի սահմաններում: Դատարանի ուշադրությունն է հրավիրել մեկ այլ հան•ամանքի վրա ևս:
Արթուր Հովհաննիսյանը նախաքննության ժամանակ ինչպես իր ցուցմունքում, այնպես էլ առերես հարցաքննության ժամանակ նշելով, որ ինքը վախեցել է, որ Էդ•ար Պետրոսյանը կհայտնաբերի իր կողմից նկարների ապօրինի վերցնելու այլ դեպքեր ևս, որ իրբ դրանից վախեցած է ինքը •նացել •ումար տալու քայլին, չի նշել և ՀՔԾ քննիչին էլ չի հարցրել, թե արդյոք ինչ փաստեր է ներկայացրել նրան քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը, որոնք համապատասխանել են իրականությանը և դրանից էլ վախեցած ինքը որոշել է •ումար տալ: Պարզից պարզ է, որ նման փաստեր լինելու դեպքում, Արթուր Հովհաննիսյանը անմիջապես կհայտներ այդ մասին, ներկայացնելով, որ սպառնալիքը իրական բնույթ է կրել: Սակայն, նման փաստեր չեն եղել և նրա •րածը, թե Էդ•ար Պետրոսյանը նրան վախեցրել է այլ նկարիչների հայտնաբերելու քայլով, դա դատարկ խոսակցություն է իր կողմից վրեժ լուծելու փաստը քողարկելու համար: Կամ էլ հար•ելի դատարան, ինչպես քննիչը, այնպես էլ դատարանը անձի անձնական տվյալները պարզելու ընթացքում հետաքրքրվում է նաև նրա դատվածության առկայության մասին: Արդյոք սա կոպիտ վերաբերմունք է և առիթ վախենալու և կաշառք տալու համար: Իհարկե ոչ: Ի վերջո պարզ չէ, թե Էդ•ար Պետրոսյանի որ •ործողություններն են Արթուր Հովհաննիսյանին դրդել •նալու •ումար առաջարկելու հան•ամանքին: Նրա կողմից ներկայացրած փաստերը հիմնավոր չեն և արժեզրկվում են այն ֆոնի վրա, որ Էդ•ար Պետրոսյանը վկաների ներկայությամբ նախապես արդեն հայտնել է նրան, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է:
Հար•ելի դատարան, սա տիպիկ խարդախության հանցակազմ է:
Հար•ելի դատարան ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում նաև ԱԱԾ կողմից ներկայացված փաստաթղթերին: Քրեական •ործի •.թ. 3-10-ում •տնվում է ԱԱԾ միջնորդությունները և դատարանի թույլտվությունները արտաքին դիտման, ներքին դիտման, կաշառք ստանալու նմանակման, հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկման օպերատիվ միջոցառումների անցկացման վերաբերյալ: Քրեական •ործի •.թ. 26-33-ում •տնվում է ԱԱԾ միջնորդությունները և դատարանի թույլտվությունները ձեռնարված օպերատիվ միջոցառումների արդյունքները •աղտնազերծելու վերաբերյալ: Հետևաբար, իրականացված բոլոր օպերատիվ միջոցառումների արդյունքները կորցրել էին իրենց •աղտնիությունը և հանդիսացել են նյութեր քրեական •ործին կցվելու համար և ԱԱԾ-ն պարտավոր էր դրանք բոլորը տրամադրել նախաքննական մարմնին, քանի որ դատարանի որոշմամբ կատարված •ործողություններն էին:
Հար•ելի դատարան, օպերատիվ միջոցառումները անցկացնելիս կամ պետք է դրանց արդյունքերը լինեն, կամ էլ արձանա•րության այն մասին, որ այդ օրը նպատակահարմար չի եղել օպերատիվ միջոցառում անցկացնել: Սակայն, քրեական •ործում չկա ոչ մի արձանա•րություն այն մասին, որ 21.11.2013 և 23.11.2013 թվականին ներքին դիտման օպերատիվ միջոցառում չի անցկացվել և ինչ նպատակով: Սա նշանակում է, որ միջոցառումը անց է կացվել: Այդ դեպքում հարց է ծա•ում, իսկ որտեղ են այդ օպերատիվ միջոցառումների արդյունքները: Բացի այդ, իրականացվել է հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկման օպերատիվ միջոցառումը, սակայն քրեական •ործում նույնպես բացակայում են դրանց արդյունքերը: Կրկին հարց է ծա•ում, իսկ որտեղ են դրանք: Իմ կողմից 13.02.2014 թվականին հարցում է կատարվել ԱԱԾ նշված փաստաթղթերի պատճեները տրամադրելու համար: 03.03.2014 թվականին ԱԱԾ-ից ստացել եմ հետևյալ պատասխանը, որ Ա.Հովհաննիսյանի հեռախոսային խոսակցությունների •աղտնալսմամբ ստացված նյութերը •ործի համար նշանակություն չեն ունեցել և օրենքով սահմանված կար•ով ոչնչացվել են: Հար•ելի դատարան, սա ծաղր է: Նույն ԱԱԾ-ի միջնորդությամբ և դատարանի թույլտվությամբ այդ հեռախոսային խոսակցությունների արդյունքները •աղտնազերծվել են և հետևաբար դրանք արդեն հանդիսացել են քրեական •ործ հարուցելու համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր: Արդյոք օպերատիվ ծառայությունը իրավունք ունի ինքը որոշելու, թե ինչ փաստաթղթեր տրամադրի քննիչին: Իհարկե ոչ: Նրանք պարտավոր էին իրենց ձեռքի տակ եղած և փաստացի արդեն արձանա•րված բոլոր փաստաթղթերը տրամադրել քննիչին, որը չեն արել, իսկ քննիչն էլ չի պահանջել այդ հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումները: Դրանից էլ լավ ապացույց: Հար•ելի դատարան ամենատարօրինակն այն է, որ ինքը անհատապես պահանջել է 21.11.2013թ. և 23.11.2013թ. անցկացված օպերատիվ միջոցառման վերծանման պատճենները: ԱԱԾ •րության այդ մասին որևիցե խոսք չկա, թե այդ միջոցառումների արդյունքները որտեղ են: Հար•ելի դատարան, ԱԱԾ-ն ոչ թե պատասխանել է, որ այդ օրերին միջոցառում չի իրականացվել, այլ լռության է մատնել այդ փաստերը: Ինչու:
Այսպիսով, հար•ելի դատարան, քրեական •ործում բացակայում են ապացուցողական նշանակություն ունեցող կարևոր փաստաթղթեր, որոնք կապացուցեին, որ իրականում Էդ•ար Պետրոսյանի արարքում առկա է խարդախության հանցակազմը: Այդ մասին են վկայում նաև •ործում առկա և դատարանում հետազոտված ապացույցները:
Հար•ելի դատարան, իրավաբանական •րականության մեջ միշտ էլ վեճերի առարկա է եղել պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների մեջ մտնող արդեն կատարված •ործողությունների համար վարձահատույց լինելու դեպքերը: Մինչև 2006թ. դեկտեմբերը եթե այդ վարձահատույց լինելու չափը չէր •երազանցում նվազա•ույն աշխատավարձի հն•ապատիկը, ապա դա չէր համարվում հանցա•ործություն: Եվ բնականաբար հարց էր ծա•ել, իսկ ինչպես վարվել այն դեպքերում, երբ այդ վարձահատույցի չափը •երազանցել էր նվազա•ույն աշխատավարձի հն•ապատիկը: Այս օրենսդրական բացը շտկելու համար 05.12.2006 թվականի ՀՕ-256-Ն օրենքով ուժը կորցրած է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 1-ին պարբերությունը, որը սահմանում էր այդ դրույթը, փոխարենը 30.04.2008 թվականի ՀՕ-49-Ն օրենքով ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ավելացվել է 5-րդ կետ, որը նման վարձահատույց լինելու դեպքերը արդեն կատարված •ործողությունների համար սահմանել է որպես խարդախություն, որով էլ լրացվել է այդ օրենսդրական բացը: Ահա Էդ•ար Պետրոսյանի •ործողությունները հենց դասվում են այս շարքին և տիպիկ խարդախություն է կաշառք ստանալու պատրվակով:
Հար•ելի դատարան, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետը նախատեսոււմ է կաշառքի ստանալը շորթմամբ: Քանի որ այստեղ չի տրվում շորթման հասկացությունը, հետևաբար այն որպես նորմ բլանկետային է և պետք է հղում կատարել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 182-րդ հոդվածի 1-ին մասում տրված շորթման մեկնաբանությանը, ըստ որի շորթումը դա անձի կամ նրա մերձավորի մասին արատավորվող կամ անձի կամ նրա մերձավորների իրավունքներն ու օրինական շահերին էական վնաս պատճառող տեղեկություններ հրապարակելու •ործողություններ են: Հետևաբար, Էդ•ար Պետրոսյանի •ործողությունները որպես շորթման եղանակով կաշառք ստանալու որակելու համար, նախաքննական մարմինը պետք է ցույց տար, թե Արթուր Հովհաննիսյանի, որ իրավուքներն ու օրենքով պաշտպանվող շահերը պետք է ոտնահարվեին Էդ•ար Պետրոսյանի կողմից, որից էլ վախեցած Արթուր Հովհաննիսյանը կաշառք է տվել: Այսինքն, ըստ մեղադրանքի կողմի և դատարանի, դատվածությունը դա իրավունք է պաշտպանվում է օրենքով: Կամ միթե Էդ•ար Պետրոսյանը Արթուր Հովհաննիսյանից պարզելով, որ նախկինում դատված է եղել, փորձել է պարզել, թե ինչի համար, դրանով ոտնահարել է նրա իրավուքնները: Կամ էլ եթե Էդ•ար Պետրոսյանը Արթուր Հովհաննիսյանին ասել է, որ կկանչի այլ նկարիչների և ցանկացած ցուցմունք նրանցից կստանա, արդյոք որևիցե մի նկարչի անուն տվել է, որը կհամապատասխաներ իրականությանը, որից էլ Արթուր Հովհաննիսյանը վախեցել է, կամ արդյոք Էդ•ար Պետրոսյանը քրեական •ործի շրջանակներում տիրապետել է այդպիսի տեղեկության, որը կկարողանար օ•տա•ործեր Արթուր Հովհաննիսյանի դեմ: Իհարկե նման տեղեկություն Էդ•ար Պետրոսյանը չի ունեցել: Հարց է ծա•ում, այդ դեպքում որն է այստեղ շորթումը:
ՌԴ Գերա•ույն դատարանի ՚Կաշառակերության դատական պրակտիկայիՙ մասին 10.20.2000 թվականի թիվ 6 որոշման մեջ և •րականություններում հատուկ նշված է, որ կաշառքի շորթում չի կարող դիտվել պաշտոնատար անձի կողմից կատարվելիք օրինական •ործողությունների կատարմամբ ահաբեկելը, եթե դրանք նույնիսկ ոտնահարում են անձի շահերը: Այսպիսով, եթե նույնիսկ Էդ•ար Պետրոսյանը Արթուր Հովհաննիսյանին ահաբեկել է, որ այլ նկարիչներից էլ ցուցմունքներ կարող է վերցնել նրա խարդախությունների վերաբերյալ, ապա այդ •ործողությունները բխելու էին քրեական •ործի քննության շահերից և օրինական բնույթ էին կրելու և հետևաբար շորթում չէր կարող դիտվել, չնայած նման բան տեղի չի ունեցել, քանի որ Էդ•ար Պետրոսյանը հենց առաջին օրն է ասել, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է: Բացի այդ, Էդ•ար Պետրոսյանը առանց այդ էլ իր լիազորությունների շրջանակներում արդեն միջոցներ էր ձեռնարկել այդպիսի նկարիչների հայտնաբերելու ուղղությամբ, որոնք սակայն արդյունք չէին տվել: Հետևաբար շորթման վերաբերյալ տված մեկնաբանությունները չեն բխում օրենքի տեսանկյունից և շորթման մասին չի կարելի խոսել:
Դատարանի ուշադրությունն է հրավիրել նաև այն հան•ամանքին, որ Արթուր Հովհաննիսյանը խուսափել է առերես հարցաքննությանը պաշտպանության կողմի հարցերին պատասխանելուց փաստաբան ցանկանալու պատրվակով, իսկ այնուհետև դեմքը դատարանում պատռվելուց խուսափելու վախից լքել է Հայաստանը, որ չմասնակցի դատաքննությանը, որպեսզի հան•ամանքը դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել: Չէ որ դատարանում Արթուր Հովհաննիսյանը պետք է պատասխաներ մեկ հարցի, որ եթե հաստատապես իմացել է, որ քրեական հետապնդումը իր նկատմամբ դադարեցվելու է և նոր է եկել Երևան, իսկ հոր և վկա Սեդա Առաքելյանի ներկայությամբ քննիչը նաև ասել է, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվելու է, այդ դեպքում ինչու է •նացել ԱԱԾ և հայտարարություն տվել, եթե նույնիսկ ըստ նրա հայտարարության, •ումարի մասին խոսակցություն չի եղել: Հար•ելի դատարան, միայն այս հարցերի պատասխանը թույլ կտար Էդ•ար Պետրոսյանի •ործողություններին ճիշտ իրավական •նահատական տալ: Բայց, փաստացի, ոչ թե պաշտպանության կողմն է խուսափել քննությունից, այլ բողոքող, որը շատ տարօրինակ է և դատարանը այդ հան•ամանքին նույնպես պետք է ուշադրություն դարձներ:
Այսպիսով, Էդ•ար Պետրոսյանի արարքում ընդհանրապես բացակայում է կաշառք ստանալու և հատկապես շորթելու հանցակազմերը, նրա •ործողությունները տիպիկ խարդախություն են կաշառք ստանալու պատրվակով:
Փաստացի, առաջին ատյանի դատարանը կիրառել է ՀՀ քրական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերը, որը չպետք է կիրառեր, կամ էլ պետք է հիմնավորեր իր դատավճիռը •ործում առկա ապացույցներից ելնելով: Մինչդեռ, •ործում առկա ապացույցները հիմնավորում են, որ Էդ•ար Պետրոսյանի արարքը պետք է որակվեր ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատավճռում չի տրվել ՀՀ քրեական օրենս•քրի 311-րդ հոդվածով Էդ•ար Պետրոսյանի արարքը որակելու հիմնավորումը, որն էլ ազդել է •ործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:
Էդ•ար Պետրոսյանի արարքում բացակայում է որևիցէ ծանրացնող հան•ամանք, փոխարենը առկա են մեղմացնող հան•ամանքներ, որոնք են խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը, ՚Լյարդի դիֆոզ ախտահարումՙ հիվանդության առկայությունը: Բացի այդ, Էդ•ար Պետրոսյանի խնամքին են •տնվում նրա ծնողները:
- հայրը Ալբերտ Պետրոսյանը, ծնված 1950 թվականին, որ տառապում է ՍԻՀ Ձախ փորոքի ստտամկանի ստորին շրջանի ST էլևացիայով սուր ինֆարկտ, աջ փորոքի սուր ինֆարկտ, կան•ային անբավարարություն և զարկերակային հիպերտենզիա, խրոնիկ բրոնխիտ հիվանդություններով և հանդիսանում է 3-րդ խմբի հիվանդության հաշմանդամ:
- մայրը Ալվինա Հարությունյանը, ծնված 1950 թվականին, 2002 թվականին տարել է ծանր վիրահատություն ձախ կրծքա•եղձի, ար•անդի միոամա ուռուցքների հետ կապված, ներկայումս էլ ունի լուրջ առողջական խնդիրներ:
Նշված հիվանդությունների առկայության հետ կապված Էդ•ար Պետրոսյանի ծնողները չեն աշխատում, ապրում են միասին:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահան•ումը.

Վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով •ործի նյութերը, վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ըստ ներկայացված քրեական •ործի նյութերի.
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում` Արթուր Հովհաննիսյանից շորթմամբ խոշոր չափի կաշառք պահանջելու և ստանալու մեջ իրեն մեղավոր չի ճանաչում: Ինքը ՀՀ ոստիկանության համակար•ում ծառայել է 2006թ.-ից: 2008թ. մարտի 25-ից աշխատել է ՀՀ ոստիկանության քննչական •լխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի 1-ին բաժանմունքի քննիչ, իսկ 2011 թվականի նոյեմբերի 24-ից` նույն բաժանմունքում որպես ավա• քննիչ: Ընդունում է, որ Սեդա Առաքելյանի հաղորդման հիման վրա իր վարույթում քննված քրեական •ործով վարույթը կարճելու դիմաց ցանկացել է Արթուր Հովհաննիսյանից •ումար վերցնել: Ինքն անձամբ •ումար չի պահանջել, վարձահատույց լինելու առաջարկն իրեն արել է Արթուր Հովհաննիսյանը, իսկ ինքն էլ չի հրաժարվել այդ առաջարկից: Հասկանալով, որ քրեական •ործով վարույթը ենթակա է կարճման՝ տուժողի բողոքի բացակայության պատճառով, որոշել է օ•տվել այդ առաջարկից և Արթուր Հովհաննիսյանից խաբեությամբ •ումար է հափշտակել, ուստի իրեն մեղավոր է ճանաչում ոչ թե կաշառք պահանջելու և ստանալու, այլ՝ խարդախության մեջ:
Վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով մեղսա•րված արարքը հիմնավորվում, իսկ վերջինիս վերը բերված պատճառաբանություններն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչելու, իր իսկ կողմից ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված հանցանքի կատարումն բացառելու և այլնի վերաբերյալ, հերքվում են •ործով ձեռք բերված հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Արթուր Հովհաննիսյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ իր հետ փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ •տնվող Նունե Շահրամանյանի հետ 2012թ. մարտից վարձակալությամբ վերցրել և մինչև 2013թ. մայիսն աշխատեցրել է ՚Ելով սթրիթՙ սրճարանը, որտեղ ցուցադրելու և վաճառելու համար տարբեր նկարիչներից, այդ թվում` Սեդա Առաքելյանից վերցրել է կտավներ: Բաժանվելով կնոջից և դադարեցնելով սրճարանում իր •ործունեությունը` կտավները տարել է տուն: 2013թ. հունիսին մեկնել է Ուկրաինայի Օդեսա քաղաք և հան•ամանքների բերումով չի կարողացել մինչ այդ վերադարձնել Սեդա Առաքելյանի կտավները: Օդեսայում •տնվելու ընթացքում, 2013թ. նոյեմբերի կեսերին իրեն է զան•ահարել իր հայր Սուրիկ Հովհաննիսյանը և հայտնել, որ ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում քրեական •ործ է հարուցվել իր նկատմամբ՝ Սեդա Առաքելյանի կտավները վերցնելու և չվերադարձնելու համար, ինչպես նաև իր նկատմամբ հետախուզում է հայտարարվել: Տեղեկանալով այդ մասին` որոշել է վերադառնալ Հայաստան և ներկայանալ քննությանը: Չնայած այն հան•ամանքին, որ Օդեսայում •տնվելու ժամանակ կաթված է ստացել և •տնվել է առողջական վատ վիճակում` 2013թ. նոյեմբերի 20-ի առավոտյան ժամանել է Երևան: Օդանավակայանում իրեն դիմավորել են ոստիկանության աշխատակիցները և նույն օրը ներկայացրել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին` •ործը քննող քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ: Քննիչն իր հետ ի սկզբանե կոպիտ է վարվել: Նա նշել է, որ այդպես է վարվում հանցա•ործների հետ, հիշատակել է նաև նախկին դատվածությունը: Ինքը հայտնել է քննիչին, որ նույն օրը Սեդա Առաքելյանին կվերադարձնի նրա կտավները: Իր հայրը դրանք նույն օրը բերել է ոստիկանություն և հանձնել Սեդա Առաքելյանին: Քննիչն իրեն ասել է, որ դա կապ չունի, քանի որ նա է որոշում իր ճակատա•իրը և ցանկության դեպքում կարող է կալանավորել իրեն երկու տարի ժամկետով, կարող է այլ նկարիչների կանչել և նրանցից նույնպես ցուցմունքներ ստանալ իր դեմ: Է.Պետրոսյանը հայտնել է նաև, որ այդ մոտեցումը կարող է փոխվել համապատասխան ՚վերաբերմունքՙ ցույց տալու, այսինքն՝ իրեն •ումար տալու դեպքում: Էդ•ար Պետրոսյանը պահանջվող •ումարի չափն առաջին օրը չի ասել՝ նշելով ՚մի պրիլիչնի բան տաս, փողի թիվը չեմ ասումՙ: Քննիչը հարցրել է նաև, թե որքան •ումար տալու հնարավորություն ունի: Ինքը պատասխանել է, որ տվյալ պահին չի կարող ասել, քանի որ •ումարի հարցով պետք է դիմի արտասահմանում ապրող իր հարազատին, որից հետո պատասխան կտա: Այդ օրն Է. Պետրոսյանն իրեն ազատ է արձակել՝ նշելով, որ հաջորդ օրը ներկայանա և պատասխան տա, թե որքան •ումար կարող է տալ: Վախեցել է, որ քննիչն իր •լխին նոր ՚•ործեր կսարքիՙ, իրեն կալանքի կվերցնի, կիրա•ործի իր սպառնալիքները, իսկ ինքն էլ հնարավորություն չունի նրան կաշառք տալ: Նույն օրը դիմել է ՀՀ ազ•ային անվտան•ության ծառայություն՝ հայտնելով, որ քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանն իրենից կաշառք է պահանջում: ԱԱԾ օպերատիվ աշխատակիցների •իտությամբ, 2013թ. նոյեմբերի 22-ին, Երևանի Գնունու փողոցում պայմանավորվել և հանդիպել է քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի հետ և խնդրել է նշել •ործը կարճելու համար պահանջվող •ումարի չափը: Էդ•ար Պետրոսյանն ասել է ՚մի մայեթՙ, հետո պարզաբանել, որ խոսքը 1000 ԱՄՆ դոլարի մասին է: 2013թ. նոյեմբերի 28-ին, ժամը 10.00-ի սահմաններում, ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից իրեն նախապես տրված 1000 ԱՄՆ դոլարով •նացել է քննիչ Է. Պետրոսյանի մոտ: Մտել է նրա աշխատասենյակ, հասկացրել է, որ •ումարը բերել է: Է. Պետրոսյանը շշուկով իրեն ասել է, որ •ումարը դնի սեղանին դրված օրացույցի տակ: Ինքը քննիչին հարցրել է, թե արդեն կարող է արդյոք հան•իստ լինել: Էդ•ար Պետրոսյանը դրական պատասխան է տվել, սակայն կարճման որոշումը չի տվել: Դրանից հետո ինքը դուրս է եկել քննիչի աշխատասենյակից /հ. 1, •.թ. 54-55, 61-63, 181/:
Վկա Սեդա Առաքելյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ Արթուր Հովհաննիսյանի հետ ծանոթացել է 2013թ. մայիսին, Երևանի Սպենդիարյան փողոցում •տնվող ՚Ելով սթրիթՙ սրճարանում: Տեսել է սրճարանում ցուցադրված նկարներ: Պարզել է, որ սրճարանի տնօրենն Արթուր Հովհաննիսյանն է: Նրան հայտնել է, որ ինքն էլ է նկարիչ, կտավներ ունի, խնդրել է դրանցից երկուսը ցուցադրել սրճարանում և եթե դրանք •նելու ցանկացողներ լինեն` վաճառի և •ումարից վերցնի համապատասխան տոկոս: Պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Արթուր Հովհաննիսյանի հետ և նրան տվել է իր կտավներից երկուսը: Երեք ամիս անց, քաղաքից որոշ ժամանակ բացակայելուց հետո նորից վերադարձել է Երևան, •նացել է նշված սրճարան, սակայն Արթուր Հովհաննիսյանն այնտեղ չի եղել և իր նկարներն այնտեղ չի •տել: Արթուրի նախկին կինը հայտնել է, որ նրանից և նկարներից ոչ մի տեղեկություն չունի: Ստիպված դիմել է ոստիկանություն և հայտնել է, որ Արթուրի կողմից իր նկարներն հափշտակվել են: 2013 թվականի նոյեմբերի երկրորդ կեսերին •ործը քննող քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանն իրեն կանչել է քննչական բաժին: Քննիչի աշխատասենյակում տեսել է Արթուր Հովհաննիսյանին: Նրա տեսքից զ•ացվել էր, որ նա վատառողջ է: Նրա ձեռքը կապված վիճակում է եղել, ուստի անհարմար է զ•ացել, որ նրա դեմ բողոք ներկայացնի: Արթուր Հովհաննիսյանի պատմածից հասկացել է, որ նա իրեն խաբելու և նկարներն հափշտակելու մտադրություն չի ունեցել, •տնվել է արտերկրում և քանի որ հեռախոսահամարը կորցրել է` պարզապես չի կարողացել կապ հաստատել մեկնելուց առաջ և նկարները վերադարձնել իրեն: Արթուրի հայրը ոստիկանության բաժին է բերել նշված նկարները և տվել է իրեն: Ինքը նույն օրը քննիչին հայտնել է, որ Արթուրի նկատմամբ բողոք չունի և քննիչի թելադրանքով այդ բովանդակությամբ դիմում է •րել: Դրանից հետո Արթուր Հովհաննիսյանին չի տեսել: Նախաքննության ընթացքում քննիչն իր հետ նորմալ է վերաբերվել, բայց իրեն թվացել է, որ Արթուրի հետ կոպիտ էր վերաբերվում, ար•ելում էր նրան խոսելը: Ինքը հստակ չի հիշում` Արթուրը ներկա է եղել, երբ քննիչն ասել է, որ եթե բողոք չունի, ուրեմն •ործը ենթակա է կարճման: Քննիչն իրեն ասել է այդ մասին, փաստաթղթղեր է ձևակերպել, որոնց վրա հստակ նշված են ամսաթվերը: Այդ պատճառով փաստաթղթերը զննելիս այդ հան•ամանքներն ավելի պարզ կդառնան:
Վկա Սուրիկ Հովհաննիսյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ իր որդի Արթուր Հովհաննիսյանը 2013թ. ամռանը մեկնել է Օդեսա, որտեղ երկար մնալու մտադրություն չի ունեցել, սակայն առողջական խնդիրների պատճառով չի կարողացել շուտ վերադառնալ: 2013թ. նոյեմբերին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի աշխատակիցներից տեղեկացել է, որ որդուն փնտրում են ինչ-որ նկարչից նկարներ վերցնելու և չվերադարձնելու համար: Ոստիկանների խնդրանքով հեռախոսային կապ է հաստատել որդու հետ և հայտնել իր իմացած տեղեկությունը: 2013 թվականի նոյեմբերի 2-րդ կեսին որդին վերադարձել է Երևան: Օդանավակայանում նրան դիմավորել է ոստիկանության աշխատակիցների հետ, որից հետո •նացել են ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին: Այնտեղ որդուն ուղեկցել են •ործը քննող քննիչ, ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանի մոտ: Քննիչի և Արթուրի խոսակցությանը ներկա չի եղել և սպասել է դրսում: Ոստիկանության բաժնում տեսել է երիտասարդ նկարչուհուն, ումից Արթուրը վերցրել էր նկարները: Նույն օրը •նացել է Արթուրի բնակության վայր, նրա նկարա•րածով •տել է այդ աղջկա երկու նկարները, դրանք բերել է ոստիկանության բաժին և տվել այդ երիտասարդ աղջկան: Կարծում է, որ Արթուրն այդ աղջկան խաբելու նպատակ չի ունեցել, քանի որ մինչև Ուկրաինա մեկնելը չի կարողացել •տնել այդ աղջկան և ավելի շուտ դրանք վերադարձնել:
Քննիչի մոտից դուրս •ալուց հետո Արթուրը բավականին ընկճված վիճակում է եղել: Նա հայտնել է, որ քննիչն իրեն նորից է կանչելու: Տեսնելով որդու վիճակը` նրան խորհուրդ է տվել հաջորդ ան•ամ քննիչի մոտ փաստաբանի հետ •նալ:
Դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 43471304 եզրակացության համաձայն. ՚1.2. փորձաքննությանը ներկայացված 7 հատ 100 դոլարանոց և 6 հատ 50 դոլարանոց ԱՄՆ թղթադրամների, բամբակե խծուծների, ՚Աշխատանքային օրացույցՙ •րառումով օրացույցի վրա հայտնաբերված նյութերը ինչպես նաև համեմետական նմուշներից` փոշին, ուլտրամանուշակա•ույն ճառա•այթների ներքո լուսարձակում են լուսարձակում են կարմիր •ույնով և հանդիսանում են լյումինաֆոր տեսակի հատուկ քիմիական միացություն, որոնք ըստ լյումինեսցենտող •ույնի և Rf-ների արժեքների համընկնում են միմյանց և ունեն ընդհանուր սեռային պատկանելիություն:
Փորձաքննությանը ներկայացված թվով 7 հատ 100 դոլարանոց և 6 հատ 50 դոլարանոց ԱՄՆ թղթադրամների վրա ուլտրամանուշակա•ույն ճառա•այթների ներքո դեղնականաչավուն •ույնով լյումինեսցենտող ՚ԿԱՇԱՌՔՙ ձեռա•րիր •րառումներից վերցված նյութի նմուշները հանդիսանում են լյումինաֆոր տեսակի հատուկ քիմիական միացություն, որոնք ըստ լյումինեսցենտող •ույների և Rf-ների արժեքների համընկնում են ինչպես միմյանց, այնպես էլ փորձաքննությանը տրամադրված մատիտի միջուկի համեմատական նմուշին, այսինքն դրանք ունեն ընդհանուր սեռային պատկանելություն /հ. 1, •.թ. 159-161/ՙ:
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, արտաքին և ներքին դիտման օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ անցկացնելու մասին 2013թ. նոյեմբերի 22-ի արձանա•րությամբ, որի համաձայն` 2013թ. նոյեմբերի 22-ին, այդ միջոցառման ընթացքում ձայնա•րառվել է Արթուր Հովհաննիսյանի և ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի զրույցը, որը զետեղվել է լազերային մեկ սկավառակի վրա: Զրույցը տեղի է ունեցել փողոցում: Խոսակցության ընթացքում զրուցակիցներից մեկը՝ Արթուր Հովհաննիսյանը, հայտնել է, որ խոսել է Ֆրանսիայում •տնվող իր հարազատի հետ, որ վերջինս •ումար ուղարկի, սակայն հարազատը խնդրել է ճշտել, թե կոնկրետ որքան •ումար է հարկավոր հարցը լուծելու համար: Զրուցակիցներից մյուսը, ով, ըստ միջոցառման արդյունքներն ամփոփող արձանա•րության` քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանն է, նշել է պահանջվող •ումարի չափը՝ սկզբից ասելով ՚մի մանեթՙ, այնուհետև՝ հստակեցնելով, որ խոսքը 1000 ԱՄՆ դոլարի մասին է: Արթուր Հովհաննիսյանը ասել է, որ կկապնվի իր հարազատի հետ և կասի, որ նա ուղարկի 1000 ԱՄՆ դոլարը, ինքը դա կտա, •ործը կկարճվի, հարցը կլուծվի, զրուցակիցը թուղթը կտա իր ձեռքը, ինքն էլ կվերցնի կ•նա: Է. Պետրոսյանը նշել է, որ պետք չէ կրկնել` բառացի ասելով. ՚հասկացա, խի՞ ես կրկնումՙ: Այնուհետև զրուցակիցները պայմանավորվել են այն մասին, որ Արթուր Հովհաննիսյանը պետք է նաև տվյալ օրը ներկայանա Էդ•ար Պետրոսյանի մոտ՝ դիմում •րելու համար: Քանի որ Արթուր Հովհաննիսյանը նշել է, որ տվյալ օրը պետք է ՚սիստեմաՙ ստանա` պայմանավորվել են, որ նա կներկայանա հաջորդ օրը, ժամը 10:00-ին՝ մինչ այդ զան•ելով իր հարազատին և վերջնական հստակեցնելով •ումարն ուղարկելու հարցը:
Վերջում նշելով, որ •ործը ՚ասելով չի, այլ անելով էՙ` զրուցակիցները բաժանվում են /հ. 1, •.թ. 11-14, 172-173/:
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, 1000 ԱՄՆ դոլար թղթադրամները քիմիական մշակման ենթարկելու մասին 27.11.2013թ. և դրանք Ա.Հովհաննիսյանին հանձնելու մասին 28.11.2013թ. արձանա•րություններով, որոնց համաձայն` օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում կազմակերպելու նպատակով, 2013թ. նոյեմբերի 27-ին, ՀՀ ԱԱԾ շենքում, մասնա•ետի մասնակցությամբ քիմիական մշակման են ենթարկվել ՀՀ ԱԱԾ ֆինանսական վարչությունից ստացված, 6 հատ 50 ԱՄՆ դոլար անվանական արժեքով թղթադրամներ` հետևյալ համարներով` JD 45252927 A, JG 37527896 A, IK 17033601 A, EK 28223962 A, CF 06129743 A, IE 30196305 A և 7 հատ 100 ԱՄՆ դոլարանոց թղթադրամ հետևյալ համարներով՝ KB 49355113 K, HE 40439276 B, KB 68341002 M, HB 64039708 M, HB 29397924 J, KH 65657512 A, KH 66515724 A: Թղթադրամների դիմային երեսին, դիմանկարի աջ կողմում, սպիտակ դաշտում հատուկ քիմիական մատիտով •րվել է ՚կաշառքՙ բառը, որը բնական լուսավորության պայմաններում անտեսանելի է, սակայն ուլտրամանուշակա•ույն ճառա•այթների տակ լուսարձակվում է կանաչ •ույնով: Թղթադրամները երկու կողմից մշակվել են նաև հատուկ քիմիական նյութով, որը բնական լուսավորության պայմաններում անտեսանելի է, սակայն ուլտրամանուշակա•ույն ճառա•այթների տակ լուսարձակվում է կարմիր •ույնով: Քիմիական փոշուց և մատիտից առանձնացվել են փորձանմուշներ` հետա•ա հետազոտությունների համար: 28.11.2013թ. մշակված թղթադրամները հանձնվել են Արթուր Հովհաննիսյանին` կաշառք տալու համար /հ. 1, •.թ. 15-18/:
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, կաշառք տալու նմանակման օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքներն ամրա•րելու համար կատարված ձայնա•րության վերաբերյալ 28.11.2013թ. արձանա•րությամբ, որի համաձայն` 2013թ. նոյեմբերի 28-ին, այդ միջոցառման ընթացքում ձայնա•րառվել է Արթուր Հովհաննիսյանի և ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնական քննչական բաժնի ավա• քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանի զրույցը, որը զետեղվել է լազերային մեկ սկավառակի վրա: Զրույցի ընթացքում քննիչ Էդ•ար Պետրոսյանը հետաքրքրվել է, թե Արթուր Հովհաննիսյանն արդյոք ունի նորություն /՚խեր-խաբար կա՞ՙ/ : Վերջինս տվել է դրական պատասխանում: Բացի այդ, նշել է, որ քննիչի պահանջով նոր հեռախոս է բերել իր հետ: Զրուցակիցը սկզբից զարմացել է, այնուհետև ճշտել, որ պահանջել էր ոչ թե նոր հեռախոս ձեռք բերել, այլ ասել էր, որ համարը փոխի: Դրանից հետո որոշ ժամանակ զրուցակիցները խոսել են հիմնականում շշուկով: Դրանից հետո Արթուր Հովհաննիսյանը հետաքրքրվել է Էդ•ար Պետրոսյանից, թե հիմա կարող է արդյոք հան•իստ լինել: Զրուցակիցը պատասխանել է, որ ոչ մի խնդիր չի լինի, ամեն ինչ կար•ին է, •ործն արդեն •նացել է հաստատման: Վստահեցրել է, որ Արթուր Հովհաննիսյանը կարող է հան•իստ •նալ և որքան շուտ, այնքան լավ /՚որ հանկարծ չընկնեն հետևիցդՙ/: Արթուր Հովհաննիսյանը շնորհակալություն հայտնելով` հեռացել է /հ. 1, •.թ. 19-21/:
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, կաշառք տալու նմանակման օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու վերաբերյալ 2013թ. նոյեմբերի 28-ի արձանա•րությամբ, որի համաձայն` Էդ•ար Պետրոսյանի աշխատասենյակում, սեղանի օրացույցի տակ հայտնաբերվել են 6 հատ 50 ԱՄՆ դոլար անվանական արժեքով թղթադրամներ հետևյալ համարներով` JD 45252927 A, JG 37527896 A, IK 17033601 A, EK 28223962 A, CF 06129743 A, IE 30196305 A և 7 հատ 100 ԱՄՆ դոլար անվանական արժեքով թղթադրամներ հետևյալ համարներով՝ KB 49355113 K, HE 40439276 B, KB 68341002 M, HB 64039708 M, HB 29397924 J, KH 65657512 A, KH 66515724 A: Դրանց վրա ուլտրամանուշակա•ույն ճառա•այթների ներքո ուսումնասիրությամբ հայտնաբերվել են լուսարձակվող հետքեր /կարմիր •ույնով/ և ՚կաշառքՙ •րառումը /կանաչ •ույնով/: Կարմիր •ույնով լուսարձակվող հետքեր են հայտնաբերվել նաև սեղանի օրացույցի կազմի վրա: Գումարը և սեղանի օրացույցը վերցվել, փաթեթավորվել են առանձին ծրարներում և կնիքվել: Մինչ այդ թղթադրամների վրայից և օրացույցի կազմից բամբակյա խծուծների վրա վերցվել են քսուկներ, որոնք նույնպես փաթեթավորվել են առանձին ծրարներում և կնիքվել: Միջոցառման ընթացքը տեսաձայնա•րառվել է /հ. 1, •.թ. 22-23/:
Որպես ապացույց ճանաչված, վերոհիշյալ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների ընթացքում կատարված ձայնա•րություններն ու տեսաձայնա•րությունները պարունակող 3 լազերային սկավառակներով /հ. 1, •.թ. 172-173, 174-175/:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված թղթադրամներով, Էդ•ար Պետրոսյանի աշխատասենյակի սեղանի օրացույցով, դրանցից վերցված քսուկներով, համեմատական նմուշներ հանդիսացող փոշով ու մատիտի նմուշով /հ. 1, •.թ. 174-175/:
Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ 2014թ. փետրվարի 24-ին որպես վկա հարցաքննված Նունե Շահրամանյանի ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր հետ փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ •տնված Արթուր Հովհաննիսյանի հետ միասին 2012 թվականի մարտից մինչև 2013 մայիսը վարձակալությամբ աշխատեցրել են ՚Ելով սթրիթՙ սրճարանը: Այնտեղ ցուցադրելու և վաճառելու համար տարբեր նկարիչներից Արթուրը կտավներ է բերել սրճարան: Արթուրի հետ ամուսնական հարաբերությունները դադարեցնելուց հետո ինքը շարունակել է աշխատանքը սրճարանում, իսկ Արթուրը դադարեցրել է իր •ործունեությունը և նշված կտավները տարել է սրճարանից: 2013թ. հուլիսի 7-ից օ•ոստոսի 01-ն ընկած ժամանակահատվածում, վերանոր•ման ընթացքում սրճարան է այցելել Սեդա անունով մի աղջիկ և փորձել է տեղեկություններ ստանալ Արթուրի մասին: Նա պատմել է, որ Արթուրն իրենից վերցրել է երկու նկարներ` վաճառելու համար, սակայն դրանք կամ դրանց վաճառքից ստացված հնարավոր •ումարները իրեն չի վերադարձրել:
Ինչ վերաբերվում է նախաքննության ընթացքում իր կողմից տրված ցուցմունքի այն հատվածին, որ ինքն այդ աղջկան ասել է` ՚Արթուրը Ձեզ, ինչպես նաև ուրիշներին, ովքեր նկարներ են Ձեզ նման բերել, խաբել էՙ, ապա հստակ չի կարող պատասխանել, թե ինչու է այդպես ասել: Իրականում ինքը տեղյակ չի եղել ոչ այդ նկարների հեղինակներից և ոչ էլ Արթուրի նման •ործողություններից: Ինքը չի հիշում, թե այդ աղջկա պահանջով Արթուրի հեռախոսահամարը փոխանցել է նրան, թե ոչ: Իրականում ինքը Արթուրի հետ որևէ •ործնական շփում չի ունեցել` կապված նկարների և դրանց հեղինակների հետ:
Հարկ է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է սահմանում` պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու, այսինքն` պաշտոնատար անձի կողմից անձամբ կամ միջնորդի միջոցով իր կամ այլ անձի համար դրամ, •ույք, •ույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն ստանալը կամ պահանջելը կամ ստանալու խոստումը կամ առաջարկն ընդունելը` կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օ•տին պաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների շրջանակում որևէ •ործողություն կատարելու կամ չկատարելու կամ իր պաշտոնեական դիրքն օ•տա•ործելով այդպիսի •ործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու կամ ծառայության •ծով հովանավորչության կամ թողտվության համար:
Վերը նշվածից հետևում է, որ կաշառքը պաշտոնատար անձին տրվում է հետևյալ արարքներից որևէ մեկի համար`
1/ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձանց օ•տին պաշտոնատար անձի լիազորությունների մեջ մտնող որևէ •ործողություն կատարելու կամ չկատարելու համար,
2/ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձանց օ•տին որևէ •ործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելու համար, որը պաշտոնատար անձը կարող է անել` իր պաշտոնեական դիրքն օ•տա•ործելով,
3/ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձանց ծառայության •ծով հովանավորչության կամ թողտվության համար:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերի համաձայն քրեական պատասխանատվություն է սահմանվում` նույն արարքի համար, որ կատարվել է շորթմամբ և խոշոր չափերով:
Կաշառք ստանալը շորթմամբ առկա է այն դեպքերում, երբ պաշտոնատար անձը պահանջում է անձից կաշառք տալ իրեն` հակառակ դեպքում սպառնալով ոտնահարել նրա իրավունքները կամ օրենքով պաշտպանվող շահերը, կամ էլ, թեև ուղղակիորեն չի պահանջում կաշառք տալ, բայց անձին այնպիսի պայմանների մեջ է դնում, որ վերջինս հարկադրված կաշառք է տալիս իր իրավունքներին և օրենքով պաշտպանվող շահերին սպառնացող հնարավոր վտան•ը կանխելու համար:
Սույն •ործով, ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը.
Ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանը ՀՀ ոստիկանության համակար•ում ծառայել է 2006թ.-ից: 2008թ. մարտի 25-ից աշխատել է ՀՀ ոստիկանության քննչական •լխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի 1-ին քննչական բաժանմունքի /հետա•այում՝ 1-ին բաժանմունքի/ քննիչ, իսկ 2011 թվականի նոյեմբերի 24-ից` նույն բաժանմունքում որպես ավա• քննիչ:
2013թ. հոկտեմբերի 10-ին, ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում, Սեդա Առաքելյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված` խաբեության եղանակով հափշտակություն կատարելու վերաբերյալ նյութերով, ամբաստանյալ Էդ•ար Պետրոսյանի որոշմամբ, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 13816513 քրեական •ործը: Ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանը այդ •ործով Արթուր Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Վերջինիս արարքում հանցակազմի առկայության վերաբերյալ բավարար փաստական տվյալներ ձեռք չբերելով Է.Պետրոսյանը որոշել է քրեական •ործի վարույթը կարճելու և Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադրեցնելու համար կաշառք շորթել նրանից: Այդ նպատակով Էդ•ար Պետրոսյանը սպառնացել է ոտնահարել Արթուր Հովհաննիսյանի՝ օրենքով պաշտպանվող շահերը և իրավունքները, 2013 թվականի նոյեմբերի 20-ին Արթուր Հովհաննիսյանին հայտնել է, որ վարկաբեկիչ տեղեկություններ ունի նրա` նախկինում դատված լինելու մասին, հետամուտ կլինի նրա կողմից տարբեր այլ անձանցից կտավներ հափշտակելու դեպքերի բացահայտմանը, կարող է կալանավորել նրան, սակայն իր այդ մոտեցումը կարող է փոխվել՝ համապատասխան վերաբերմունք ցույց տալու, այսինքն՝ իրեն •ումար տալու դեպքում: Գումարի չափը սկզբնական հանդիպման ժամանակ Էդ•ար Պետրոսյանը չի նշել:
Վերոհիշյալ •ործողություններով Էդ•ար Պետրոսյանն Արթուր Հովհաննիսյանին դրել է այնպիսի իրավիճակի մեջ, որ վերջինս հարկադրված լինի կաշառք տալ իր օրինական շահերը պաշտպանելու համար: Արթուր Հովհաննիսյանը մտածելով, որ իրեն քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վտան• կա, դրանից խուսափելու համար հայտնել է, որ պահանջվող 1000 ԱՄՆ դոլար •ումարը հայթհայթելու նպատակով իրեն ժամանակ է անհրաժեշտ, այդ •ումարի հարցով պետք է դիմի արտասահմանում բնակվող իր հարազատին: Նա ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանից ժամանակ է խնդրել, պայմանավորվել է հանդիպել հաջորդ օրը և այդ մասին պատասխան տալ: Արթուր Հովհաննիսյանը վախենալով Էդ•ար Պետրոսյանի սպառնալիքներից` իրենից կաշառք պահանջելու դեպքի մասին նույն օրը հաղորդում է ներկայացրել ՀՀ ազ•ային անվտան•ության ծառայություն: 2013թ. նոյեմբերի 22-ին Արթուր Հովհաննիսյանը Երևան քաղաքի Գնունու փողոցում հանդիպել է ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանի հետ, որի ընթացքում վերջինս Արթուր Հովհաննիսյանից 1000 ԱՄՆ դոլար •ումարի չափով կաշառք է պահանջել` •ործի վարույթը կարճելու և Ա.Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար:
Արթուր Հովհաննիսյանի հետ կաշառքի •ումարի չափի վերաբերյալ պայմանավորվածություն ձեռք բերելուց հետո, 2013 թվականի նոյեմբերի 24-ին, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով Է.Պետրոսյանը որոշում է կայացրել քրեական •ործով վարույթը կարճելու և Արթուր Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին, սակայն որոշումը Արթուր Հովհաննիսյանին չի հանձնել:
2013 թվականի նոյեմբերի 28-ին, ժամը 10.00-ի սահմաններում, ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի իր աշխատասենյակում, ամբաստանյալ Է.Պետրոսյանն Արթուր Հովհաննիսյանից 1000 ԱՄՆ դոլար կաշառք ստանալուց անմիջապես հետո բռնվել է ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից և նրա աշխատասենյակում հայտնաբերվել է կաշառքի •ումարը:
Տվյալ դեպքում, ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը եզրահան•ել է, որ ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, որպես պաշտոնատար անձ կաշառք ստանալը, որը կատարվել է շորթմամբ և խոշոր չափերով` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներին:
Գնահատելով ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի •ործի քննության ընթացքում տված ցուցմունքները, դրանք համադրելով •ործով ձեռք բերված մյուս փաստական տվյալների հետ, վերաքննիչ դատարանը ոչ արժանահավատ է համարում վերջինիս կողմից բերված պատճառաբանությունները` առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչելու, իր իսկ կողմից ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված հանցանքի կատարումն ըստ էության բացառելու և այլնի վերաբերյալ, քանի որ դրանք չեն բխում •ործի օբյեկտիվ տվյալներից, որով փորձ է արվում հնարավորինս խուսափել քրեական պատասխանատվությունից:
Այսպիսով, վերլուծելով •ործի փաստական տվյալները, •նահատելով ինչպես յուրաքանչյուր ապացույց, այնպես էլ դրանք իրենց համակցությամբ, վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով մեղսա•րված արարքը որակված է ճիշտ, և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի:
Հիմք ընդունելով վերո•րյալը, վերաքննիչ դատարանը •տնում է, որ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով մեղսա•րված արարքի քրեաիրավական որակման հարցում հան•ել է ճիշտ հետևության, հետևաբար սույն •ործով վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան:
Որպիսի պայմաններում, վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` նյութական և դատավարական իրավունքի խախտման և այլնի վերաբերյալ, անհիմն են, չեն բխում •ործի օբյեկտիվ տվյալներից և այն բավարարելու առումով որևէ իրավական հետևանք առաջացնել չի կարող:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 10-րդ հոդվածն ամրա•րում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը, համաձայն որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ•ործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հան•ամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա•ործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները:
Շարադրված հոդվածների վերլուծությունից հետևում է, որ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` սոցիալական արդարությունը վերական•նելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրա•րած` ՀՀ քրեական օրենս•րքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից:
Մասնավորապես, նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ•ործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հան•ամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա•ործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենս•րքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենս•րքի ընդհանուր մասի դրույթները:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքներով:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենս•րքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս •տնվելով` դրանք բնութա•րում են ինչպես կատարած հանցա•ործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց •նահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ •ործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել, ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս /տես Հ.Սահակյանի վերաբերյալ •ործով 2009 թվականի հունիսի 2-ի ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումը, կետ 16/:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների համաձայն` հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքա•ծի և այլ հան•ամանքների հետ կապված բացառիկ հան•ամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցա•ործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենս•րքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազա•ույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ:
Ըստ նույն հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հան•ամանքները, այնպես էլ այդ հան•ամանքների համակցությունը:
Անձի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-55/07, ՎԲ-145/07, ՎԲ-185/07, ՎԲ-11/08, ՎԲ-13/08, ՎԲ-25/08 և այլ որոշումներում:
Մասնավորապես, Վ.Մնացականյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. ՚ՀՀ քրեական օրենս•րքի 64-րդ հոդվածի բովանդակությունից երևում է, որ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ երկու պայմաններից առնվազն մեկը՝
1. •ործի բացառիկ հան•ամանքները.
2. խմբակային հանցա•ործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելը:
Ինչպես նշված է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 64-րդ հոդվածում, բացառիկ հան•ամանքները կապված են հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքա•ծի հետ: Այդպիսիք կարող են լինել նաև այլ հան•ամանքներ, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը: Ընդ որում, կարևորը ոչ թե պատիժը մեղմացնող տվյալների քանակն է, այլ այն, թե ինչքանով են դրանք էականորեն ազդել պատժի՝ հանրության համար վտան•ավորության աստիճանի նվազեցման վրաՙ /տես Վաչիկ Մնացականյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի մայիսի 23-ի թիվ ՎԲ-25/08 որոշման 21-րդ կետը/:
Հ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. ՚Օրենքում օ•տա•ործված ՚բացառիկՙ բառը ենթադրում է, որ տվյալ փաստական հան•ամանքը կամ դրանց համակցությունը դուրս են •ալիս սովորականի շրջանակներից: Այլ կերպ` ՀՀ քրեական օրենս•րքի 64-րդ հոդվածի կիրառման համար հիմք հանդիսացած մեղմացնող հան•ամանքը կամ մեղմացնող հան•ամանքների համակցությունը պետք է այն աստիճան առանձնահատուկ լինեն, որ վերածվեն բացառությանՙ /տես Հակոբ Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի փետրվարի 29-ի թիվ ՎԲ-13/08 որոշումը/:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կար•ապահական •ումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հան•ում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ իր դիրքորոշումը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է մի շարք որոշումներում:
Այդ թվում նաև, Ս.Թոմոյանի վերաբերյալ •ործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի ԼԴ2/0019/01/09 որոշմամբ, կետ 17, արձանա•րվել է, որ. ՚/…/ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հան•ում է միայն օբյեկտիվ •ոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութա•րում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին/…/ՙ:
Ս.Թոմոյանի վերաբերյալ •ործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 2010 թվականի փետրվարի 12-ի ԼԴ2/0019/01/09 որոշմամբ, կետ 18, եզրահան•ել է, որ. ՚Այսպիսով, ՀՀ քրեական օրենս•րքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների, հանցավոր անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքների բազմակողմանի •նահատման վրա` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրա•ործման հնարավորությունըՙ:
Քննության առնելով ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը` վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում կատարած հանցա•ործության բնույթը և հասարակական վտան•ավորության աստիճանը, կատարման հան•ամանքները, դատական ակտում շարադրված ամբաստանյալի անձը բնութա•րող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքներն այն, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութա•րվում է դրական, վատառողջ է` տառապում է ՚Լյարդի դիֆուզ ախտահարում Մեթեորիզմՙ հիվանդությամբ, խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի /Ալբերտ Էդ•արի Պետրոսյան, ծնված 2007թ. հուլիսի 31-ին/ առկայությունը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ չարձանա•րելը:
Հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում, վերը շարադրված հան•ամանքների առկայության պայմաններում, ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված սանկցիայի շրջանակներում արդեն իսկ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում 4 /չորս/ տարի ժամկետով` առանց •ույքի բռնա•րավման:
Նման պայմաններում, անդրադառնալով ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելուն, ինչպես նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը, վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելը, ինչպես նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը` 4 /չորս/ տարի ժամկետով ազատազրկումը, պայմանականորեն չկիրառելը չի կարող ապահովել պատժի նպատակների իրա•ործման հնարավորությունը:
Հիմք ընդունելով վերո•րյալը, վերաքննիչ դատարանը •տնում է, որ տվյալ դեպքում, ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և չափի, ինչպես նաև այն ռեալ կրելու նպատակահարմարության հարցում հան•ել է ճիշտ եզրակացության, հետևաբար` վիճարկվող դատական ակտն այդ մասով ևս բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան:
Որպիսի պայմաններում, վերաքննիչ դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ նշվածի վերաբերյալ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում տեղ •տած պահանջներն անհիմն են և այն բավարարելու առումով նույնպես որևէ իրավական հետևանք առաջացնել չեն կարող:
Վերո•րյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով, վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Էդ•ար Ալբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերոով, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 07.04.2014թ. դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ իսկ պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակվելու պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Հ.ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ