Գործ
ԵԿԴ/0257/01/13

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,14,,-ը հոկտեմբերի 2015թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ Կ.Կարապետյանի
Ժ.Մինասյանի
Թ. Խաչատրյանի
Հ.Ղազարյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրողներ Գ.Մարգարյանի
Գ.Հարությունյանի
Ռ.Հայրապետյանի
Տ.Պողոսյանի
Պաշտպան Տ.Աթանեսյանի
Տուժող Ա.Մանասերյանի

դռնբաց դատական նիստերում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի` ծնված 18.06.1982թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ըստ իր հայտարարության` ամուսնացած, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված է` ք.Վանաձոր, Տիգրան Մեծի 34 շենք, բնակարան 22, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոց է ընտրված գրավը, սույն գործով կալանքի տակ է գտնվել 1 /մեկ/ տարի 10 /տասը/ ամիս 23 /քսաներեք/ օր։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության.
«Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը մեղադրվում է՝ այն բանի համար, որ նա, ուրիշի առանձնապես խոշոր չափի գույք խարդախությամբ հափշտակելու միասնական հանցավոր դիտավորությամբ, 2008-2010թթ. ընթացքում խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է մի շարք քաղաքացիներին պատկանող ընդհանուր 49.209.592 ՀՀ դրամին համարժեք գումար։
Այսպես.
2008թ. հունվարի 1-ից 10-ն ընկած ժամանակահատվածում Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը իր ծանոթ Վահե Գագիկի Հովհաննիսյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, պարտքով վերցնելու և վերադարձնելու պատրվակով, Երևան քաղաքի Ե.Կողբացու 2-Ա շենքի 64 բնակարանում ստացել է 948.600 ՀՀ դրամին համարժեք 3100 ԱՄՆ դոլար, իսկ Նոր Հաճն քաղաքում՝ 581.400 ՀՀ դրամին համարժեք 1900 ԱՄՆ դոլար և խարդախությամբ հափշտակել Վ.Հովհաննիսյանին պատկանող խոշոր չափի՝ ընդհանուր 1.530.000 ՀՀ դրամին համարժեք գումարը։
Բացի այդ, 2008թ. սկզբին Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը ծանոթացել է Ատոմ Լևոնի Մկրտչյանի հետ, ներկայացել իբրև տուրիստական կազմակերպության ղեկավար և իր կազմակերպության միջոցով վերջինիս ընտանիքին Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Ա.Մկրտչյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, 2008թ. մարտին պահանջել և Երևան քաղաքի 15 թաղամասում ստացել է 2.400.000 ՀՀ դրամին համարժեք 5.000 եվրո, իսկ 2008թ. մայիսին Հանրապետության հրապարակում՝ 720.000 ՀՀ դրամին համարժեք 1500 եվրո և խարդախությամբ հափշտակել Ա.Մկրտչյանին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի՝ ընդհանուր 3.120.000 ՀՀ դրամին համարժեք գումարը։
Բացի այդ, 2008թ. մարտին, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը իր ծանոթ Հայկ Աշոտի Գրիգորյանի համար Եվրոպայից վարկ ձևակերպելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Հ.Գրիգորյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, Երևան քաղաքի Վարդանանց 4 հասցեում գործող «Արմենիա Թրավլ Մ» ՍՊԸ գրասենյակում ստացել և խարդախությամբ հափշտակել է վերջինիս պատկանող խոշոր չափի՝ 1.920.000 ՀՀ դրամին համարժեք 4.000 եվրո գումարը։
Բացի այդ, 2008թ. մայիսին Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը ծանոթացել է Արթուր Նորայրի Մանասերյանի հետ, ներկայացել է իբրև տուրիստական կազմակերպության ղեկավար և իր կազմակերպության միջոցով վերջինիս սանիկ՝ Ռոբերտ Հրաչյայի Դավթյանին, և նրա մորը՝ Նազիկ Աուրենի Դավթյանին, բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Ա.Ն.Մանասերյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, 29.05.2008թ.-ից մինչև 15.07.2008թ. ընկած ժամանակահատվածում պահանջել և Երևան քաղաքի Կենտրոնի տարածքում՝ տարբեր վայրերում վերջինից ստացել է ընդհանուրը՝ 12.232.575 ՀՀ դրամին համարժեք 25.660 եվրո և 1.129.878 ՀՀ դրամին համարժեք 3700 ԱՄՆ դոլար ու խարդախությամբ հափշտակել Ա.Մանասերյանին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի՝ ընդհանուրը՝ 13.362.453 ՀՀ դրամին համարժեք գումարը։
Բացի այդ, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը 19.06.2008թ.-ին խաբեությամբ և իր ծանոթ Անահիտ Ասպետի Խաչատրյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, պարտքով վերցնելու և վերադարձնելու պատրվակով, Երևան քաղաքի Գայի պող. 7 շենքի 28 բնակարանում վերջինից վերցրել և խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափի՝ 502.738 ՀՀ դրամին համարժեք 1650 ԱՄՆ դոլար գումարը։
Բացի այդ, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը 2008թ. հունիսին ծանոթացել է Խաչիկ Սեյրանի Մարգարյանի հետ և վերջինիս քրոջ աղջկան՝ Ծովինար Պետրոսյանին, Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Խ.Մարգարյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով 2008թ. հունիս ամսվա ընթացքում Երևան քաղաքի Հանրապետության Հրապարակում վերջինից ստացել և խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափի՝ 960.000 ՀՀ դրամին համարժեք, 2.000 ԱՄՆ դոլար գումար։
Բացի այդ, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը 2008թ. օգոստոսի 1-ին Երևան քաղաքի Խորենացի փողոցի 29 շենքի 38 բնակարանում՝ խաբեությամբ և Նինա Պյոտրի Պետրոսյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, վերջինից ստացել է 7.681.211 ՀՀ դրամին համարժեք 25.530 ԱՄՆ դոլար, 2.809.620 ՀՀ դրամին համարժեք 6.000 եվրո և 10.000 ՀՀ դրամ, խարդախությամբ հափշտակելով հիշյալ Ն.Պետրոսյանին պատկանող անձնապես խոշոր չափերի՝ ընդհանուրը 10.491.431 ՀՀ դրամ գումարը։
Բացի այդ, 2008թ. ամռանը Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը Լյուսյա Նորիկի Խաչատրյանին ԱՄՆ ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և վերջինիս վստահությունը չարաշահելու եղանակով Լ.Խաչատրյանից ստացել և խարդախությամբ հափշտակել է վերջինիս պատկանող խոշոր չափի 1.504.350 ՀՀ դրամին համարժեք 5.000 ԱՄՆ դոլար գումարը։
Բացի այդ, 2010թ. նոյեմբերին Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը Շուլգեն Սահակի Մուրադյանի թոռնուհուն՝ Ստելա Մուրադյանին, Ֆրանսիայի հանրապետություն մեկնելու և այնտեղ ուսման հարցերը կազմակերպելու պատրվակով Հասմիկ Ավդալյանի միջոցով՝ բանկային փոխանցմամբ, ստացել և խարդախությամբ հափշտակել Է Շ.Մուրադյանին պատկանող խոշոր չափի՝ 1.235.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 2500 եվրո գումարը։
Բացի այդ, 2010թ. նոյեմբերին Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը Արամ Սերգեյի Ղազարովի ընտանիքին Ֆրանսիայի հանրապետություն ուղևորությունը կազմակերպելու նպատակով Հասմիկ Ավդալյանի միջոցով՝ բանկային փոխանցմամբ, ստացել և խարդախությամբ հափշտակել Է Ա.Ղազարովին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի՝ 4.449.240 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 9000 եվրո գումարը։
Բացի այդ, 2010թ. նոյեմբերին, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը թվով ինը հոգու Ֆրանսիայի Հանրապետություն ուղևորությունը կազմակերպելու նպատակով Սուսաննա Գուրգենի Զաքարյանից՝ Հասմիկ Ավդալյանի միջոցով, բանկային փոխանցմամբ ստացել և խարդախությամբ հափշտակել Է առանձնապես խոշոր չափի՝ 5.932.320 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 12.000 եվրո գումար։
Բացի այդ, 2010թ. նոյեմբերին, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը Անդրանիկ Հրանտի Չանախչյանին Ֆրանսիայի Հանրապետություն ուղևորությունը կազմակերպելու նպատակով Հասմիկ Ավդալյանի միջոցով՝ բանկային փոխանցմամբ, ստացել և խարդախությամբ հափշտակել Է Ա.Չանախչյանին պատկանող, խոշոր չափի՝ 1.730.260 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 3450 եվրո գումար։
Բացի այդ, 2010թ. նոյեմբերին Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը Հայկ Հրաչիկի Բուռնուչյանի՝ ընտանիքի հետ միասին, Ֆրանսիայի հանրապետություն ուղևորությունը կազմակերպելու նպատակով Հասմիկ Ավդալյանի միջոցով՝ բանկային փոխանցմամբ, ստացել և խարդախությամբ հափշտակել Է Հ.Բուռնուչյանին պատկանող խոշոր չափի՝ 2.471.800 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 5000 եվրո գումարը։
Այսինքն, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը կատարել Է հանցավոր արարք, որը նախատեսված Է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով»։

Փաստի առթիվ ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Ներսիսյանի կողմից 2009 թվականի փետրվարի 16-ին հարուցվել է քրեական գործ։
03.04.2009թ.-ին Կենտրոնի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Ներսիսյանի կողմից կայացվել է որոշում` Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։

03.04.2009թ.-ին Կենտրոնի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Ներսիսյանի կողմից կայացվել է որոշում` Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։ Նույն օրը Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը։

2011 թվականի հոկտեմբերի 10-ին թիվ 13107809 քրեական գործով հետախուզվող Սահակ Նիկողոսյանը հայտնաբերվել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության տարածքում, սակայն 50 օր պահվելով կալանքի տակ ազատ է արձակվել՝ ՀՀ պատկան մարմինների կողմից սահմանված ժամկետում Ս.Նիկողոսյանին ՀՀ-ին արտահանձնելու համար պահանջվող փաստաթղթերը չներկայացնելու հիմքով։

«Հանձնման մասին Եվրոպական կոնվենցիայի» նորմերին համապատասխան փաստաթղթերը ներկայացնելուց հետո, Ս.Նիկողոսյանը Գերմանիայի Դանային Հանրապետության իրավասու դատարանի կողմից կրկին՝ 21.03.2013թ-ին, կալանավորվել է և 29.05.2013թ.-ին էտապավորվել է Հայաստանի Հանրապետություն։

30.05.2013թ. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ` մեղադրյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը, այդ հարցի կրկնակի քննարկման ժամանակ վերահաստատվել է։

Քրեական գործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 26.12.2013թ.-ին։

Գործի դատական քննության ընթացքում՝ 14.10.2014թ-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ, ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի շահերի պաշտպան Տ.Աթանեսյանը դատարանին է ներկայացրել Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Նյուրնբերգի Վերին ատյանի դատարանի քրեական գործերով 2-րդ կոլեգիայի կողմից 12.03.2013թ.ին կայացված՝ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին ՀՀ արտահանձնելու մասին որոշման թարգմանված և պատշաճ կերպով վավերացված օրինակը, համաձայն որի՝ Ս.Նիկողոսյանը, փաստորեն, ՀՀ իրավապահ մարմիններին է արտահանձնվել միայն Արթուր Նորայրի Մանասերյանից ենթադրաբար առանձնապես խոշոր չափերի գումար խարդախությամբ հափշտակելու մեղադրանքի դրվագով։

Ս.Նիկողոսյանին մեղսագրված մեղադրանքի մյուս ինը դրվագներով դատարանի կողմից Ս.Նիկողոսյանի արտահանձնումը նույն որոշմամբ մերժվել։

Ավելին, գործի քննությամբ հաստատվել է, որ վարույթն իրականացնող նախաքննական մարմինը Ս.Նիկողոսյանին երեք դրվագներով մեղադրանք է առաջադրել նրան ՀՀ արտահանձնելուց հետո, ինչը հանդիսանում է «Հանձնման մասին Եվրոպական կոնվենցիայի» 12-րդ և 14-րդ հոդվածների խախտում։

23.12.2014թ.-ին դատարանի որոշմամբ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը փոխարինվել է գրավով և նա ազատ է արձակվել կալանքից։

Նշված իրավիճակում մեղադրանքի կողմը դատարանից շարունակաբար խնդրել է հետաձգել դատական նիստերը՝ ԳԴՀ Նյուրնբերգի Վերին ատյանի դատարանի քրեական գործերով 2-րդ կոլեգիայի կողմից 12.03.2013թ.ին կայացված որոշման նախ՝ իսկությունը ստուգելու, իսկ հետագայում նաև՝ մեղադրանքի մյուս՝ տասներկու դրվագներով, Ս.Նիկողոսյանին պատասխանատվության ենթարկելու համաձայնություն ստանալու նպատակով։

Հաշվի առնելով, որ կատարված հարցումների պատասխանները դատախազություն չի ստացվել ավելի քան յոթ ամիս, գործով ներգրավված մեղադրող Ռ.Հայրապետյանը 04.06.2015թ-ին միջնորդել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածով հետաձգել գործի քննությունը երկու ամիս ժամկետով և հարավորություն տալ կատարելու անհրաժեշտ դատավարական գործողություններ՝ դարձյալ Ս.Նիկողոսյանին բոլոր՝ մեղադրանքի տասներեք դրվագներով պատասխանատվության ենթարկելու համար Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության իրավասու մարմնի համաձայնությունը ստանալու համար։

Ավելի քան երեք ամիս տևած դատավարական գործողությունների արդյունքում մեղադրանքի մարմիններին ևս չի հաջողվել ստանալ համապատասխան թույլտվություն՝ Ս.Նիկողոսյանին մեղադրանքի տասներեք դրվագներով պատասխանատվության ենթարկելու համար։

Ելնելով վերը շարադրված հանգամանքներից, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ, նույն գործով մեղադրանքը պաշտպանող Տ.Պողոսյանի կոցմից 15.09.2015թ. կայացվել է որոշում` մեղադրանքը փոփոխելու և ամբաստանյալին նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին, համաձայն որի` Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով՝ 1 դրվագով, նոր մեղադրանք առաջադրվել այն բանի համար, որ

«նա 2008թ. մայիս ամսին ծանոթացել է Արթուր Նորայրի Մանասերյանի հետ, ներկայացել է որպես իբր տուրիստական կազմակերպության ղեկավար և իր կազմակերպության միջոցով վերջինիս սանիկ Ռոբերտ Հրաչյայի Դավթյանին և նրա մորը՝ Նազիկ Սուրենի Դավթյանին, բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Ա.Ն.Մանասերյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով 29.05.2008թ-ից մինչև 15.07.2008թ. ընկած ժամանակահատվածում պահանջել և Երևան քաղաքի Կենտրոնի տարածքում՝ տարբեր վայրերում, վերջինից ստացել է ընդհանուրը՝ 12.232.575 ՀՀ դրամին համարժեք 25.660 եվրո և 1.129.878 ՀՀ դրամին համարժեք 3.700 ԱՄՆ դոլլար ու խարդախությամբ հափշտակել է Ա.Մանասերյանին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի՝ ընդհանուր 13.362.453 ՀՀ դրամին համարժեք գումարը»։


2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր բանակային ընկերոջ` Վահե Հովհաննիսյանի, միջոցով ծանոթացել ու հանդիպել է սույն գործով տուժող Արթուր Մանասերյանին, ումից տեղեկացել է, որ վերջինիս սանիկը հիվանդ է և պետք է մեկնի եվրոպա` բուժման նպատակով։ Հաշվի առնելով, որ այդ ժամանակահատվածում զբաղվել է տուրիստական գործունեությամբ և բազմաթիվ քաղաքացիների հաջողությամբ ուղարկել է եվրոպական տարբեր երկրներ, ովքեր նաև վերադարձել են Հայաստան, ինքը պարտավորություն է ստանձնել որոշակի գումարի դիմաց օգնել և կազմակերպել հիվանդ երեխայի մեկնումը դեպի եվրոպա։
Տուրիստական բիզնեսի մեջ իր հաջողության գրավականը կայացել է նրանում, որ ինքը, բազմիցս լինելով արտասահմանյան՝ հիմնականում եվրոպական երկրներում, և տիրապետելով մի քանի լեզուների՝ համագործակցել է համաշխարհային ճանաչում և բարի համբավ ունեցող «Մարկո Պոլո» տուրիստական հայտնի կազմակերպության հետ, որի հաճախորդներն, օգտվելով որոշակի վստահությունից և ունենալով արտոնություններ՝ ավելի դյուրին պայմաններում են ստանում եվրոպական երկրների մուտքի արտոնագրեր։
Ըստ Ա.Մանասերյանի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության՝ ինքը՝ 8.000 եվրո գումարի դիմաց պետք է ապահովեր հիվանդ երեխայի և նրա մոր շենգենյան որևէ երկրի մուտքի արտոնագրի ստացումը։ Ա.Մանասերյանի կողմից տրված, հիշյալ գումարի դիմաց սկսել է կատարել է իր պարտավորությունները, մասնավորապես, գնել է տվյալ օրվա համար նախատեսված ավիատոմսերը, ապահովել է հյուրանոցի ամրագրումը, այդ անձանց տրանսֆերտները և, որ ամենակարևորն է՝ համապատասխան դեսպանատնից ստացել երեխայի մոր՝ շենգենյան երկրներ մուտքի արտոնագիրը։ Սակայն, Ա.Մանասերյանն իրեն տեղեկացրել է, որ սանիկը և նրա մայրը պետք է մեկնեն ոչ թե շենգենյան երկիր՝ Բելգիա կամ Հոլանդիա, որտեղ մինչ այդ գտնվել են այն բժիշկները, ովքեր պետք է զննեին և բուժեին երեխային, այլ՝ Անգլիա, քանի որ բժիշկները ներկայումս այնտեղ են։ Ինքը նրան ասել է, որ դա հնարավոր չէ, քանի որ Անգլիան շենգենյան համաձայնագրի երկրների մեջ չի մտնում և Անգլիա մեկնելու համար անհրաժեշտ է առանձին մուտքի արտոնագիր, որը տրամադրում է միայն այդ երկրի դեսպանատունը։ Տեղեկանալով այդ մասին, Ա.Մանասերյանն իրեն առաջարկել է գտնել Անգլիայի երկու քաղաքացիների, վարձատրել վերջիններիս, որպեսզի նրանց անձնագրերով մայրն ու երեխան կարողանան անցնել անցագրային կետը և մեկնել Անգլիա։ Ինքը, բնականաբար չի համաձայնվել, Ա.Մանասերյանին ասելով, որ դա անօրինական է, ավելին, հանցավոր արարք է և ինքը չի կարող նման գործողություն կատարել, ուստի հրաժարվել է վերջինիս հետ համագործակցելուց։ Դրանից հետո հեռախոսազրույց է ունեցել հիվանդ երեխայի հոր հետ, ով այդ պահին գտնվել է Եվրոպայում և նրանից տեղեկացել է, որ, իրականում, Ա.Մանասերյանի կողմից իրեն տրված գումարի չափն էականորեն տարբերվում է հորից վերցրած գումարի չափից։ Այսինքն, Մանասերյանը նրանից վերցրել էր շատ ավելին, քան փոխանցել է իրեն՝ գործն անելու համար։
Ամբաստանյալը պնդել է, որ ընդհանուր գումարը, որը վերցրել է Ա.Մանասերյանից երկու հոգուն Եվրոպա ուղարկելու համար, կազմել է ընդամենը 8000 եվրո, որից 3.500 եվրո գումարը ետ է վերադարձրել, քանի որ վերջինս փոխել է իրենց նախկին պայմանը և գործի կեսից պահանջել, որ ինքն այդ անձանց ուղարկի ոչ թե Բելգիա կամ Հոլանդիա, այլ Անգլիա։ Ընդունում է, որ մնացած 4.500 եվրո գումարը հրաժարվել է վերադարձնելուց, քանի որ դրա դիմաց կատարել է իր ստանձնած պարտավորություններն ամբողջությամբ՝ ինչպես արդեն իսկ հայտնեց իր ցուցմունքում։ Անտրամաբանական է համարում երկու հոգու եվրոպական որևէ երկիր ուղարկելու համար որևէ տուրիստական կազմակերպությանը կամ անձի՝ այդ թվում նաև իրեն, 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար որևէ մեկի կողմից վճարելու համաձայնություն տալը, քանի որ նման վիզայի համար այդքան գումար որևէ մեկը երբևէ որևէ մեկին չի վճարի։

Դատարանում ամբաստանյալ Նիկողոսյանը պնդել է, որ ինքն Արթուր Մանասերյանից խարդախությամբ որևէ գումար չի հափշտակել և խնդրել է իր նկատմամբ կայացնել արդարացման դատական ակտ։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժող Արթուր Մանասերյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ սանիկը` Ռոբերտ Դավթյանը, ունեցել է առողջական ծանր խնդիրներ, որի կապակցությամբ բուժման նպատակով մեկնել է ՌԴ` Մոսկվա քաղաք։ Հետագայում բուժման նպատակով անհրաժեշտություն է առաջացել նրան ուղարկել Եվրոպական որևէ երկիր` Բելգիա կամ Հոլանդիա։
Այդ ամենի վերաբերյալ տեղեկացրել է ընկերոջը` Խաչիկ Հովհաննիսյանին, ում մոջնորդությամբ և սույն գործով անցնող Վահե Հովհաննիսյանի միջոցով ծանոթացել է քրեական գործով ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի հետ։ Վերջինս պատկառելի անձնավորության տպավորություն է թողել իր վրա, բացի այդ, նրա հետ հանդիպումների ժամանակ նրա մոտ տեսել է տարբեր անձանց փաստաթղթեր, այդ թվում նաև՝ անձնագրեր, որոնցում առկա են եղել եվրոպական երկրների մուտքերի արտոնագրեր։ Նշվածն իր մոտ վստահություն է ստեղծել Ս.Նիկողոսյանի նկատմամբ։ Սահակ Նիկողոսյանը հավաստիացրել է, որ կարող է օգնել իրենց` Ռոբերտին, ուղարկել եվրոպա, որպեսզի վերջինս այնտեղ բուժվի։ Այդ նպատակով Ս.Նիկողոսյանին տարբեր ժամանակներ, մաս առ մաս, տարբեր վայրերում տվել է գումարներ։ Եղել են դեպքեր, երբ գումարն անձամբ ինքն է առձեռն փոխանցել Սահակին, եղել են նաև դեպքեր, երբ գումարը Սահակին է փոխանցել նրա ընկերոջ՝ Վահեի միջոցով։ Գումարը փոխանցելուց հետո Սահակի կողմից նախ ստացվել է ընկերոջ կնոջ` Նազիկի, համար նախատեսված եվրոպա մեկնելու թույլտվությունը` վիզան, իսկ Ռոբերտի համար եվրոպա մեկնելու թույլտվությունը` վիզան, այդ պահին դեռևս պատրաստ չի եղել։ Նշվածի վերաբերյալ Սահակն իրեն հայտնել է, որ գործընթացն ուժի մեջ է և շուտով կստանա նաև երեխայի մուտքի թույլտվությունը։ Քանի որ երեխայի վիճակը եղել է ծանր, պայմանավորվել են հաջորդ օրը հանդիպել Մեծ Բրիտանիայի դեսանատան մոտ, սակայն Ս.Նիկողոսյանը այդպես էլ չի եկել նշված վայրը։ Այդ իսկ պատճառով գնացել է նրա տուն, որտեղ իրեն դիմավորել է նրա հայրը` Սուրեն Նիկողոսյանը, ով հայտնել, որ որևէ տեղեկություն չունի որդու գտնվելու վայրից։ Ապա, Սուրեն Նիկողոսյանը տանից բերել և իրեն է հանձնել Նազիկի և Ռոբերտի անձնագրերը և ստացական։
Ամբաստանյալ Նիկողոսյանին տրված ամբողջ գումարը կազմել է 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար, որն իր մեջ պետք է ներառեր Նազիկի և Ռոբերտի` եվրոպա մեկնելու թույլտվությունը` վիզան, ինքնաթիռի տոմսը, հյուրանոցը։ Տրված գումարը չի ներառել արտասահմանում բուժման համար նախատեսված ծախսերը։ Գումարները հիմնականում փոխանցել է Զաքիյան Ամիրյան փողոցների մոտ, եղել է նաև դեպք, երբ Սահակին հանդիպել են Իտալիայի դեսպանատան առջև։
Տուժողը նշել է, որ փաստորեն Ս.Նիկողոսյանն իրենից վերցնելով այդքան գումար գործընթացն այդպես էլ ավարտին չի հասցրել և այն կիսատ թողնելով մեկնել է Հայաստանից՝ չվերադարձնելով իր կոմից տրված գումարները։
Հետագայում, երեխային, այնուամենայնիվ հաջողվել է ուղարկել Եվրոպա, սակայն դրանով արդեն զբաղվել է նրա հայրը և այդ գործընթացից ինքը տեղյակ չէ։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Վահե Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի ընկերը, ում հետ միասին ծառայել են ՀՀ զինված ուժերում։
Հորեղբոր` Խաչիկ Հովհաննիսյանի, միջոցով ծանոթացել է գործով տուժող Արթուր Մանասերյանի հետ։ Ծանոթացման նպատակը եղել է այն, որ ինքը Արթուր Մանասերյանին ծանոթացնի Ս.Նիկողոսյանի հետ, որպեսզի վերջինս աջակցի նրա հիվանդ սանիկին` բուժման նպատակով եվրոպա ուղարկելու համար։ Այդ նպատակով Ս.Նիկողոսյանը և Ա.Մանասերյանը հանդիպել են, զրուցել։ Հիշում է, որ հիվանդ երեխային եվրոպա ուղարկելու կապակցությամբ ինքը մեկ անգամ Ա.Մանասերյանից, մոտավորապես 4000 եվրո է վերցրել և նրա խնդրանքով փոխանցել Ս.Նիկողոսյանին։ Իր գիտենալով տվյալ գումարի դիմաց Ս.Նիկողոսյանը պետք է ապահովեր Ա.Մանասերյանի սանիկի մուտքը եվրոպա, այսինքն, ստանար վիզա նրա համար։ Հետագայում, Ա.Մանասերյանից տեղեկացել, որ Ս.Նիկողոսյանին տրված ամբողջ գումարը կազմել է 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար, սակայն ինքն անձամբ Սահակին այդքան գումար չի տվել, իսկ Մանասերյանի կողմից գումարները տալուց երբևէ ներկա չի գտնվել։

Դատարանն արձանագրելով, որ վկա Հովհաննիսյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ՝ որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքներն այն մասին, որ՝
«2008թ. մայիսի վերջերին հորեղբայրը` Խաչիկ Հովհաննիսյանը, իմանալով, որ ընկերը` Ս.Նիկողոսյանը, կապեր ունի Եվրոպայի հետ, խնդրել է իրեն, որ դիմի Սահակին, որպեսզի նրա ընկերոջ Ա.Մանասերյանի սանիկի և նրա մորը հնարավաորության դեպքում ուղարկի եվրոպա` բուժման նպատակով։ Ինքը ծանոթացրել է Ա.Մանասերյանին Ս.Նիկողոսյանի հետ։ Ինքը տեղեկացված չի եղել, թե ինչպես Սահակը պետք է պատրաստեր երեխայի և մոր` Եվրոպա մեկնելու համար փաստաթղթերը և նրանց տաներ Եվրոպա։ Նրանց միմյանց հետ ծանոթացնելուց հետո իրենց միջև ծագած հարցերը նրանք լուծել են իրար միջև։ Ինքը հաճախակի է եղել Արթուրի հետ, տեղեկացված է եղել, որ գործի համար Արթուրը Սահակին գումարներ պետք է տար, սակայն ստույգ չափը չի իմացել։ Հաճախակի ներկա է գտնվել Արթուրի կողմից Սահակին գումարներ տալու ժամանակ, հիշում է, որ գումարներ են տվել Չարենցի դպրոցի մոտ։ Երբ Սահակը գտնվել է Վրաստանում, երկու անգամ Արթուրը գումարը տվել է իրեն և ինքը փոխանցել է Վրաստան` Սահակին։ Մեկ անգամ 05.06.2008թ. իր անունից Ս.Նիկողոսյանին է փոխանցել Արթուրի տված 1480 եվրոյին համարժեք 2250 ԱՄՆ դոլար, իսկ մեկ անգամ` 09.06.2008թ. Սահակին է փոխանցել 1100 եվրոյին համարժեք 1631 ԱՄՆ դոլար։ Այդ փոխանցումների կտրոնների պատճենները ներկայացրել է քննությանը։
Դրանից հետո, օրը և ամիսը չի հիշում, Արթուրն իրեն է տվել 1900 եվրո գումար, որն ինքն առձեռն տվել է Սահակին։ Հետագայում տեղեկացել է, որ Սահակը պատրաստել է երեխայի մոր համար վիզա, սակայն երեխայի վիզան ուշացումով հանելու պատճառով այդ վիզայի ժամկետն անցել է։ Դրանից հետո Սահակը երկու շաբաթով մեկնել է Եվրոպա և վերադառնալուց հետո Արթուրը նրան գումարներ է տվել։ Գումարներ տալու պահին ներկա չի գտնվել և չգիտի, թե որքան գումար է տվել նրան։ Դրանից հետո Սահակը կրկին մեկնել է Եվրոպա։ Սահակի վերջին մեկնելուց հետո իր մոտ է եկել Արթուրը և ասել, որ Սահակը գործը չի արել, գումարները վերցրել և գնացել է, ուստի ցանկանում է տեղեկություն ստանալ նրա գտնվելու վայրից։ Փորձել է զանգահարել Սահակաին, սակայն նրա հեռախոսը եղել է անջատված։ Ինտերնետով նամակներ է գրել, սակայն նա չի պատասխանել։ Բազմիցս գնացել է Սահակենց տուն, սակայն նա տանը չի եղել իսկ, հայրը հայտնել է, որ որևէ տեղեկություն չունի նրանից։ Ինքը կոնկրետ չգիտի, թե ընդհանուր որքան գումար է տվել Արթուրը Սահակին։ Չգիտի նաև, արդյոք Ս.Նիկողոսյանը տուրիստական կազմակերպություն ունի, թե ոչ։ Ծանոթացման օրը Սահակը ցույց է տվել իրեն անծանոթ անձանց անձնագրեր, որոնց մեջ եղել են եվրոպական երկրների մուտքի վավերացված վիզաներ, բացի այդ, նրա ձեռքին եղել նաև բլանկեր և ինչ-որ փաստաթղթեր»։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո, վկա Հովհաննիսյանը պնդել է որպես վկա դատաքննության ընթացքում տրված իր ցուցմունքն այն մասին, որ համոզված է, որ Ս.Նիկողոսյանը նախապես խաբելու և գումար հափշտակելու մտադրություն չի ունեցել, ներկա պահին չի մտաբերում, թե Սահակին և Արթուրին ծանոթացնելու ժամանակ Սահակի ձեռքում տեսել է այլ անձանց անձնագրեր` Եվրոպական մուտքի արտոնագրերով, թե ոչ։ Բացի այդ պնդել է, որ ինքը Սահակին՝ արթուրի խնդրանքով գումար է տվել միայն մեկ անգամ և 4000 եվրոյի սահմաններում։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Լևոն Բաբայանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ճանաչում է Արթուր Մանասերյանին, ծանոթացել են ավտոսրահում` կապված ավտոմեքենայի զննման հետ։
Տեղյակ է, որ Արթուր Մանասերյանն իր սանիկին` Ռոբերտին, ով ծանր հիվանդ է եղել, ուղարկել է արտասահման։
Ա.Մանասերյանը իրենից երբևէ գումար չի վերցրել, այսինքն, ինքն անձամբ նրան գումար չի տվել, իսկ վերջինս իրեն որևէ տեղեկություն չի հայտնել այն մասին, որ նրանից ինչ-որ անձ խաբեությամբ գումար է վերցրել։
Քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանին չի ճանաչում, նախկինում նրա հետ որևէ առնչակցություն չի ունեցել, երբևէ չի տեսել։ Ավելին, նրան տեսնում է երկրոդ անգամ, այն էլ՝ դատարանում։ Քանի որ նրան նախկինում չի ճանաչել, ուստի երբևէ նրան գումար չի փոխանցել։ Սահակ Նիկողոսյանին՝ նախկինում, այդ թվում նաև Երևանի Չարենցի փողոցի մոտ չի հանդիպել, առավել ևս Ա.Մանասերյանի հետ միասին։

Դատարանն արձանագրելով, որ վկա Բաբայանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա է էական հակասություն, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքներն այն մասին, որ՝
«Արթուր Մանասերյանը հանդիսանում է իր ընկերը, իրենք մտերիմ են նաև ընտանիքներով։ 2008թ. հուլիս ամսին, օրը կոնկրետ չի հիշում, Արթուրը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ սանիկին` Ռուբենին, բուժման ուղարկելու նպատակով գումար է հարկավոր և արդյոք կարող է օգնել իրեն պարտքով գումարով։ Մինչ այդ տեղեկացված է եղել, որ Արթուրի սանիկը` Ռուբենը, ծանր հիվանդ է և Արթուրը ցանկանում է ուղարկել եվրոպա` բուժման նպատակով։ Այդ պահին ինքը վաճառել էր իր անձնական օգտագործման ավտոմեքենան և ուներ որոշակի գումար պահած և քանի որ Արթուրն իր մտերիմ ընկերն էր, որոշել է նրան օգնել։ Պայմանավորվել են հանդիպել հաջորդ օրը։ Պայմանավորվել են հանդիպել Երևանում՝ Ամիրյան փողոցի վրա գտնվող Չարենցի դպրոցի դիմաց։ Արթուրն իրենից խնդրել է հետը բերել 5700 եվրո։ Պայմանավորվածության համաձայն հանդիպել են Երևանի Ամիրյան փողոցի վրա գտնվող Չարենցի դպրոցի դիմաց, որտեղ Արթուրի հետ կանգնած է եղել մոտավորապես իր տարիքի մի տղա, որի արտաքինը և դիմագծերը չի կարող նկարագրել, սակայն, եթե տեսնի կճանաչի։ Արթուրը ներկայացրել է այդ տղային, նրա անունը եղել է Սահակ։ Սահակը ներկայացել է որպես ինչ-որ օֆիսի տեր, և ասել, որ նա է Արթուրի հիվանդ սանիկին և նրա մորը ուղարկելու բուժման։ 5700 եվրոն այդ պահին Սահակի ներկայությմաբ տվել է Արթուրին, իսկ Արթուրն էլ իր ներկայությամբ հաշվել է գումարը և տվել Սահակին։ Սահակն իր ներկայությամբ Արթուրին ասել է, որ երեխայի և մոր գործերը ընթացքի մեջ են, գործերը կլինեն, այսինքն, նրանց կտանի եվրոպա` բուժման նպատակով։ Դա, իր հիշելով, եղել է 2008թ. հուլիսի 5-ին կամ 8-ին։ Դրանից հետո տեղեկացել է, որ Սահակը Արթուրին խաբել է, գնացել ՀՀ-ից և Արթուրի սանիկին ու նրա մորը եվրոպա չի տարել, իսկ Արթուրի տված գումարը ետ չի վերադարձրել։ Հետագայում տեղեկացել է, որ Արթուրը մեկ այլ տուրիստական գործակալության միջոցով, որը գտնվում է Վրաստանի Հանրապետությունում, սանիկին և նրա մորը ուղարկել է եվրոպա։
2008թ. հուլիսի 30-ին Արթուրն իրենից խնդրել է ևս 10.000 եվրո։ Տեղեկացված չէ, թե ընդհանուր առմամբ Արթուրն ինչքան գումար է տվել Սահակին։ Այն պահին, երբ իր ներկայությամբ Արթուրը Սահակին է տվել 5700 եվրո գումար, ներկա է եղել նաև Արթուրի ընկերոջ որդին` Վահեն։ Պայմանավորվածության համաձայն` Արթուրը պետք է գումարը վերադարձներ 3 ամսից։ Վերջինս տեղեկացրել է, որ Սահակը, վերցնելով գումարը, գնացել է ՀՀ-ից Եվրոպա։ Տեղեկացրել է նաև, որ Սահակի ազգանունը Նիկողոսյան է»։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո, վկա Բաբայանը պնդել է դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքն այն մասին, որ ինքն ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանին երբևէ չի տեսել, նրան չի ճանաչում, ավելին, նրան անձամբ գումար չի տվել։ Բացի այդ, Արթուր Մանասերյանին 5700 ԱՄՆ դոլար գումար չի տվել, այլ գումարը` 7000 ԱՄՆ դոլարը, նրա խնդրանքով առձեռն տվել է Արթուրի սանիկի` Ռոբերտի, հորը` Հրաչ անունով անձնավորությանը, իսկ վերջինս այդ գումարը վերադարձրել է։
Հետագայում Հրաչը հայտնել է, որ նրա ընտանիքը` երեխան և կինը, մեկնել են արտասահման, այն վայր, որտեղ գտնվել է Հրաչը։
10.000 եվրո գումար երբևէ որևէ մեկին՝ այդ թվում Ա.Մանասերյանին չի տվել։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Թաթուլ Մանասերյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ գործի հանգամանքների մասին տեղեկացել է եղբորից` Արթուր Մանասերյանից։ Մասնավորապես, վերջինից տեղեկացել է, որ եղբայրը` Ա.Մանասերյանը, ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանին է տվել գումարներ` իրենց ընկերներից Հրաչյայի որդու` Ռոբերտի, համար, որպեսզի վերջինս ծնողի հետ միասին մեկնի եվրոպա` բուժման նպատակով։ Այդ` բուժման նպատակով եվրոպա մեկնելու կապակցությամբ եղբայրը Ս.Նոկողոսյանին է տվել 25.000-26.000 ԱՄՆ դոլար և մոտավորապես 7000 եվրո գումար։ Եղել է դեպք, երբ ինքն անձամբ գումար է տվել եղբորը, որպեսզի այդ գումարը ներդնի մեկնման համար նախատեսվող գումարի մեջ։ Սակայն հետագայում տեղեկացել է, որ այդ գործարքը չի ստացվել։
Տեղեկացված է նաև, որ Ս.Նիկողոսյանին գումար է տրվել, որպեսզի ապահովի երեխայի և ծնողի արտասահման մեկնելը, մասնավորապես, ըստ իրեն, այդ գումարը ներառել է եվրոպա մեկնելու թույլտվությունը` վիզան և մյուս փաստաթղթերի ձևակերպումը, հնարավոր է նաև ճանապարհածախսը։ Իր տեղեկություններով, Ս.Նիկողոսյանի կողմից եղել են միայն խոստումներ, որից հետո նա անհետացել է։
Հետագայում տեղեկացել է, որ Հրաչյան որդուն այլ եղանակներով տարել է արտասահման` բուժվելու, սակայն չգիտի, թե ինչ եղանակով կամ ում միջոցով է երեխային ուղարկել։
Իրեն հայտնի չէ Ռոբերտի մոր համար նախապատրաստվող շենգենյան վիզան ստացվել է, թե ոչ։ Միաժամանակ, իրականությունում առկա փաստերից ելնելով, անտրամաբանական է համարում երկու հոգու որևէ եվրոպական երկիր ուղարկելու համար 25.000-26.000 ԱՄՆ դոլար վճարելու հավանականությունը։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Սահակ Նիկողոսյանին առաջադրված մեղադրանքի առնչության կապակցությամբ դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև

Վկա Ալբերտ Սարգսյանի` 24.02.2009թ.-ին տրված նախաքննական ցուցմունքը այն մասին, որ`

« /…/ 2008թ. իրեն է զանգահարել Արթուրը և ասել, որ 5000 ԱՄՆ դոլար է անհրաժեշտ` իր սանիկին և նրա մորը բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու համար։ Նույն օրը պայմանավորվել են և հանդիպել Զաքիյան փողոցի վրա գտնվող թիվ 1 դեղատան դիմաց։ Նշված հանդիպմանը Արթուրը եկել էր մի երիտասարդի հետ։ Այդ ժամանակ ինքը Արթուրին է տվել 3.300 եվրո և 700 ԱՄՆ դոլար գումար, վերջինս վերցրել է գումարը և ինքը գնացել է։ Դեպքից մեկ ամիս անց գնացել է Արթուրի մոտ, որպեսզի վերցնի տրված պարտքը։ Արթուրն իրեն հայտնել է, որ այդ հանդիպմանը իր հետ եկած երիտասարդը, ում անունը Սահակ է, պետք է նրա սանիկին և մորը տաներ Եվրոպա և, որ իր տրված գումարից բացի 30.000 եվրո գումար է տվել նրան, սակայն Սահակը խաբել է Արթուրին, վերցրել գումարները և երեխային ու մորը չի տարել Եվրոպա։ Երբ Զաքիյան փողոցում հանդիպել է Արթուրին, նրա հետ եկած երիտասարդը իրեն չի ասել, որ անունը Սահակ է և հենց նա է երեխային և նրա մորը տանելու Եվրոպա։ Այդ մասին իրեն հայտնել է Արթուրը` հետագայում։ Գումարը Արթուրը դրել է իր գրպանը, ինքը հեռացել է, իսկ հետագայում Արթուրը հայտնել է, որ գումարները տվել է Սահակին»։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 75-76
դատական նիստի արձանագրությունը/

Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Նյուրնբերգի Վերին ատյանի դատարանի քրեական գործերով 2-րդ կոլեգիայի կողմից 12.03.2013թ.ին կայացված որոշումը /թարգմանված հայերենով՝ վավերացված ապոստիլ կնիքով/, Ս.Նիկողոսյանին ՀՀ արտահանձնելու վերաբերյալ դատարանի բանավոր պահանջով ՀՀ գլխավոր դատախազությունից ստացված փաստաթղթերն ու «Ինտերպոլի» ԱԿԲ-ից ստացված գրությունը, մեղադրանքը պաշտպանող դատախազ Ռ.Հայրապետյանի կողմից այդ առթիվ դատարանին ներկայացված փաստաթղթերը։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Քրեական գործի դատական քննության ընացքում հարցաքննվել են քրեական գործով ի սկզբանե տուժողներ ճանաչված՝ Վահե Գագիկի Հովհաննիսյանը, Ատոմ Լևոնի Մկրտչյանը, Անահիտ Ասպետի Խաչատրյանը, Շուլգին Սահակի Մուրադյանը, Անդրանիկ Հրանտի Չանախչյանը, Սուսաննա Գարեգինի Զաքարյանը, Խաչիկ Սեյրանի Մարգարյանը, Նինա Պյոտրի Պետրոսյանը, Լյուսյա Նորիկի Խաչատրյանը։ Վկաներ Լևոն Աշոտի Բաբայանը, Թաթուլ Նորայրի Մանասերյանը, Լուիզա Եղիշի Նիկողոսյանը, Արմեն Մավրիկի Մովսիսյանը, Լիլիթ Արարատի Կիլիսյանը, Սոֆիա Կորյունի Գազազյանը, Հասմիկ Սեդրակի Ավդալյանը, Գոռ Նորիկի Տեր-Գրիգորյանը, Լև Աղասու Թադևոսյանը, Մուշեղ Գրիգորի Խաչատրյանը, Պյոտր Գարեգինի Սարգսյանը, Սվետլանա Գարեգինի Կարապետյանը, Վլադ Հրանտի Աբրահամյանը և հետազոտվել ու հրապարակվել են հիշյալ տուժողների առումով քրեական գործի համար ապացուցողական նշանակություն ունեցող փաստաթղթերն ու գրավոր ապացույցները։

Հաշվի առնելով սակայն, որ մեղադրողի որոշմամբ փոփոխվեց անմբաստանյալ Նիկողոսյանին առաջադրված մեղադրանքը, դատարանն անդրադարձ չի կատարում այդ ապացույցներին և դրանց վերլուծությանը, քանի որ Արթուր Մանասերյանից խարդախությամբ գումար հափշտակելու դրվագով դրանք վերաբերելի ապացույցներ չեն։

Այսպիսով, դատարանը, դատաքննությամբ հետազոտված և ուսումնասիրված ապացույցների համադրության և գնահատման արդյունքում ստորև անդրադառնում է մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցվածության և դրանց արդյունքում գործի արդարացի լուծման հիմնարար հարցերին։

Դատարանն արձանագրում է, որ քննվող քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները վերականգնելու և դրա արդյունքում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը նրա կողմից կատարած կամ հակառակը` չկատարած լինելու մասին դատարանի հետևությունները պետք է բխեն միայն քրեական գործի դատական քննության ընթացքում իրավական պատշաճ ընթացակարգի պահպանմամբ ուսումնասիրված ապացույցների բավարար ամբողջությունից։
Ինչպես արդեն իսկ նշվեց վերևում, քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրվել են հետևյալ ապացույցները.
1. Ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանի ցուցմունքը
2. Տուժող Արթուր Մանասերյանի ցուցմունը
3. Վկա Վահե Հովհաննիսյանի ցուցմունքը
4. Վկա Լևոն Բաբայանի ցուցմունքը
5. Վկա Թաթուլ Մանասերյանի ցուցմունքը
6. Վկա Ալբերտ Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքը։
Սա է, ըստ էության, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների այն զանգվածը, որի հետազոտման հիման վրա ինչպես դատավարության կողմերը, այնպես էլ դատարանը պետք է գան այն համոզման` եզրահանգման, թե արդյոք ամբաստանյալը կատարել է այն արարքը, որը մեղսագրված է նրան։
Այլ կերպ, սույն քրեական գործի քննությամբ դատարանը պետք է պատասխան տա մեկ հարցի`

արդյոք ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանը Ռոբերտ Հրաչյայի Դավթյանին և նրա մորը՝ Նազիկ Աուրենի Դավթյանին, բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և տուժող Ա.Ն.Մանասերյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, 29.05.2008թ.-ից մինչև 15.07.2008թ. ընկած ժամանակահատվածում պահանջել և Երևան քաղաքի Կենտրոնի տարածքում՝ տարբեր վայրերում, վերջինից ստացել է գումար և աչդյոք այդ գումարը լազմում է 12.232.575 ՀՀ դրամին համարժեք 25.660 եվրո և 1.129.878 ՀՀ դրամին համարժեք 3700 ԱՄՆ դոլար։
Ստորև դատարանը ցանկանում է անձդրադառնալ դատաքննությամբ ձեռք բերված փաստական տվյալների` ապացույցների, վերլուծությանը` դրանք համադրելով մեկը մյուսի հետ`
Այսպես.
Գործի դատական քննության ընթացքում տուժող Արթուր Մանասերյանը ցուցմունք է տվել և պնդել է այն փաստը, որ «/…/ իր սանիկը` Ռոբերտ Դավթյանը, ունեցել է առողջական խնդիրներ, որի կապակցությամբ բուժման նպատակով մեկնել է ՌԴ` Մոսկվա քաղաք։ Հետագայում բուժման նպատակով անհրաժեշտություն է առաջացել նրան ուղարկել Եվրոպա` Բելգիա կամ Հոլանդիա։ Բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու համար անհրաժեշտություն է առաջացել ապահովել երեխայի և նրա մոր մուտքը շենգենյան պետություն։ Այդ նպատակով վերջինս իր ծանոթի` Վահե Հովհաննիսյանի, միջոցով ծանոթացել է Սահակ Նիկողոսյանի հետ, ով այդ ընթացքում զբաղվել է եվրոպական մուտքի արտոնագրերի` վիզաների, գործընթացով։ Վերջիններս հանդիպել են, զրուցել, և պայմանվորվել, որ որոշակի գումարի դիմաց Ս.Նիկողոսյանը պարտավորվել է ապահովել Ռոբերտ Դավթյանի և նրա մոր մուտքը շենգենյան պետություն /…/»։

Արթուր Մանասերյանը, ինչպես նախաքննության ընթացքում, այնպես էլ դատարանում տրված իր ցուցմունքում պնդել է, որ վերջիններիս եվրոպա մեկնելու համար Ս.Նիկողոսյանին է տվել ընդհանուր առմամբ 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար, որն իր մեջ ներառել է երեխայի մոր` Նազիկի և Ռոբերտի` եվրոպա մեկնելու ինչպես թույլտվությունը` վիզան, այնպես էլ` ինքնաթիռի տոմսը և հյուրանոցը։
Միաժամանակ, Մանասերյանը պնդել է, որ Ս.Նիկողոսյանը խաբեությամբ իրենից հափշտակել է այդ գումարները` չկատարելով ստանձնած պարտավորությունները։

Դատարանը, վերլուծելով տուժող Մանասերյանի դատաքննական ցուցմունքը, փաստում է, որ տուժողն ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում պնդել է, որ վերջինս Ս.Նիկողոսյանին է փոխանցել ընդհանուր առմամբ 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար` իր պարտավորությունները կատարելու համար։ Ընդ ուրում, տուժողը նշել է, որ գումարները փոխանցել է մաս-մաս` տարբեր վայրերում և ժամանակահատվածում։ Բացի այդ, հայտնել է նաև, որ գումարը փոխանցել է անձամբ ինքը, սակայն եղել է նաև դեպք, երբ փոխանցել է Վահեին` Սահակին հանձնելու նպատակով։

Միաժամանակ, դատաքննական ցուցմունքում նշել է, որ ամբաստանյալը կատարել է պարտականության մի մասը` պատրաստելով միայն երեխայի մոր` եվրոպա մեկնելու մուտքի արտոնագիրը։

Դատարանը փաստում է, որ տուժող Մանասերյանը ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ողջ ընթացքում պնդել է, որ Ս.Նիկողոսյանն իրենից խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է ընդհանուր առմամբ 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար։ Ընդ որում, այդչափ գումարի հափշտակության փաստի վերաբերյալ պնդում է միայն տուժող Մանասերյանը։
Այլ խոսքով, նշված չափի գումար Ս.Նիկողոսյանին հանձնելու վերաբերյալ, բացի տուժողի կողմից տրված ցուցմունքներից, գործի ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ ձեռք չի բերվել։

Դատարանը, հետազոտելով տուժող Մանասերյանի դատաքննական ցուցմունքը, ցանկանում է այն համադրել ամբաստանյալ Նիկողոսյանի դատաքննական ցուցմունքի հետ։

Մասնավորապես, ամբաստանյալ Նիկողոսյանն իր դատաքննական ցուցմունքում, ինչպես նաև տուժողի հարցաքննության ժամանակ, վերջինիս առերես, դատարանին ուղղված հայտարարությամբ հայտնել է հետևյալը` « /…/ Ընդհանուր գումարը, որը վերցրել է Ա.Մանասերյանից, կազմել է 8000 եվրո, որից 3.500 եվրո գումարը ետ է վերադարձրել, իսկ 4.500 եվրո գումարի դիմաց կատարել է իր ստանձնած պարտավորությունները։ Այլ գումարներ, մասնավորապես 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար չի վերցրել, քանի որ շենգենյան վիզայի համար այդքան գումար նախատեսված չէ /…/»։

Այսպես, ամբաստանյալի` դատաքննության ընթացքում տրված ամբողջ ցուցմունքի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ վերջինս զբաղվել է շենգենյան պետություններ մուտք գործելու թույլտվության` վիզաների ձեռք բերման գործունեությամբ։ Իրեն՝ նման ծառայություն մատուցելու նպատակով ծանոթացրել են սույն գործով տուժող Ա.Մանասերյանի հետ։ Ամբաստանյալը պարտավորություն է ստանձնել առ այն, որ որոշակի գումարի դիմաց պետք է ապահովի Մանասերյանի սանիկի և նրա մոր մուտքը Եվրոպա` Բելգիա կամ Հոլանդիա` երեխայի բուժման նպատակով։ Այդ կապակցությամբ Ա.Մանասերյանից վերցրել է որոշակի գումար` 8000 եվրո։ Ըստ պայմանավորվածության` նախապես պատրաստել և համապատասխան դեսպանատնից օրինական կարգով ստացել է երեխայի մոր՝ շենգենյան համաձայնության որևէ եվրոպական երկիր մուտք գործելու արտոնագիր` վիզա, ապա հայտնել է, որ երեխայի անձնագիրրը պատրարստ կլինի մի քանի օրերի ընթացքում։ Սակայն, այդ ընթացքում, Ա.Մանասերյանը հայտնել է, որպեսզի գործարքը կատարի դեպքի Անգլիա մեկնելու միջոցով, այսինքն, փոխել է իր նախնական դիրքորոշումը և հայտնել է, որ պետք է մեկնեն Անգլիա։ Ս.Նիկողոսյանը հրաժարվել է նման գործարք կատարելուց, հայտնելով, որ Անգլիան չի մտնում շենգենյան համաձայնության պետությունների մեջ, ավելին, Անգլիա մեկնելու համար անհրաժեշտ է մուտքի այլ արտոնագիր։ Մանասերյանն առաջարկել է այլ տարբերակ, սակայն Նիկողոսյանը հրաժարվել է հայտնելով, որ նրա առաջարկած տարբերակը հանցավոր է։ Այնուհետև, վերցրած գումարից` 8000 եվրոյից, Մանասերյանին է վերադարձրել մի մասը` 3.500-ը, այն հիմնավորմամբ, որ այնուամենայնիվ մոր համար ստանձնած պարտավորությունն իրականացրել է, որի համար կատարել է նաև որոշակի ծախսեր։

Այսպիսով, Ս.Նիկողոսյանը դատարանում հաստատել է փաստ, իրողություն, որ իրականում Ա.Մանասերյանից վերցրել է գումար և պնդել, որ վերցրած գումարը ընդհանուր առմամբ կազմել է 4.500 եվրո, որի դիմաց կատարել է պարտավորություն` ապահովելով երեխայի մոր մուտքի արտոնագիրը դեպի եվրոպական պետություն։ Այլ խոսքով, ամբաստանյալը հայտարարել և ցումունք է տվել այն մասին, որ նախ վերցրել է 8000 եվրո, ապա այդ 8000 եվրո գումարից Ա.Մանասերյանին ետ է վերադարձրել 3.500 եվրո, քանի որ կատարել է պարտավորության մի մասը` ապահովելով միայն երեխայի մոր մուտքի արտոնագիրը դեպի շենգենյան պետություն։

Բացի այդ, ամբաստանյալը հայտնել է, որ այլ գումարներ, մասնավորապես` 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար եբրևէ չի վերցրել, ավելին, դատարանում հայտարարել է, որ առօրյա կյանքում, նաև գործարար սովորույթների շրջանակներում շենգենյան վիզայի համար այդքան գումար որևէ մեկը երբևէ չի վճարի։

Դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալի դատաքննական ցուցմունքը, փաստում է հետևյալը`
առաջին` Ս.Նիկողոսյանի և Ա.Մանասերյանի միջև եղել է պայմանավորվածություն` որոշակի գումարի դիմաց պարտավորույթունների կատարման վերաբերյալ,
երկրորդ` Ա.Մանասերյանը Ս.Նիկողոսյանին է հանձնել ընդհանուր առմամբ 8000 եվրո գումար,
երրորդ` կատարելով որոշակի գործողություններ՝ Ս.Նիկողոսյանը Ա.Մանասերյանին ետ է վերադարձրել գումարի մի մասը` 3.500 եվրոն, այսինքն, ընդհանուր առմամբ Նիկողոսյանը Մանասերյանից ստացել է 4.500 եվրո գումար։

Այսպիսով, դատարանը, վերլուծելով տուժողի և ամբաստանյալի դատաքննական ցուցմունքները, փաստում է հետևյալը` մի կողմից տուժող Մանասերյանը ողջ դատաքննության ընթացքում պնդել է Նիկողոսյանի կողմից իրենից 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարի չափի հափշտակության փաստը, իսկ մյուս կողմից` ամբաստանյալ Նիկողոսյանը պնդել և ընդունել է այլ փաստ, մասնավորապես, որ Ա.Մանասերյանից վերցրել է ընդամենը 4.500 եվրո գումար։

Համադրելով Մանասերյանի և Նիկողոսյանի ցուցմունքները, ցանկանում է անդրադառնալ և դրանք համադրել նաև դատարանում հարցաքննված վկաների դատաքննական ցուցմունքներին, վերլուծելով դրանցից յուրաքանչյուրն առանձին.

Մասնավորապես.

որպես վկա դատարանում հարցաքննված Թաթուլ Մանասերյանը, նույն ինքը տուժողի եղբայրը, ցուցմունք է տվել այն մասին, որ` «տեղեկացել է, որ եղբայրը` Ա.Մանասերյանը, գործով ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանին է տվել գումարներ` իրենց ընկերներից Հրաչյայի որդու` Ռոբերտի, համար, որպեսզի վերջինս ծնողի հետ միասին մեկնի եվրոպա` բուժման նպատակով։ Այդ` բուժման նպատակով եվրոպա մեկնելու կապակցությամբ եղբայրը Ս.Նոկողոսյանին է տվել 25.000-26.000 ԱՄՆ դոլար և մոտավորապես 7000 եվրո գումար։ Եղել է դեպք, երբ ինքը անձամբ է գումար տվել եղբորը, որպեսզի այդ գումարը ներդնի մեկնման համար նախատեսվող գումարի մեջ։ Սակայն հետագայում տեղեկացել է, որ այդ գործարքը չի ստացվել»։

Փաստորեն, վկա Մանասերյանը դատաքննական իր ցուցմունքով հաստատել է, որ եղբայրը` Ա.Մանասերյանը, ընկերոջ որդուն բուժման նպատակով եվրոպա ուղարկելու համար Ս.Նիկողոսյանին փոխանցել է գումարներ։ Ընդ որում, վկան մատնանշել է, որ փոխանցված գումարները չափը մոտավորապես կազմել է 25.000-26.000 ԱՄՆ դոլար և մոտավորապես 7000 եվրո գումար։

Վերլուծելով վկայի ցուցմունքը, դատարանը փաստում է, որ նա դատարանին հայտնել է այնպիսի տվյալներ, որոնք իրեն հայտնի են դարձել միայն եղբոր կողմից իրեն պատմելուց։ Այսինքն, վկայի հայտնած տեղեկությունները վերջինս դատարանին է փոխանցել հենց եղբոր պատմածով, տեղեկացրածով, քանի որ վկան դատարանին չհայտնեց որևէ փաստ առ այն, որ անձամբ ականատես է եղել կամ ներկա գտնվել նման գումարների տրամադրմանը, փոխանցմանը, այլ ընդամենը դատարանին է ներկայացրել իր իսկ գիտեցած, իմացած տվյալները, որոնք հայտնել է եղբայրը։ Այլ խոսքով, վկայի կողմից դատարանին ներկայացված փաստերը դատարանը դիտարկում է որպես եղբորից՝ նույն տուժողից, ստացված տեղեկություններ, քանի որ վկան դատարանում չներկայացրեց որևէ փաստ, որ ինքն անձամբ է տեսել, թե ինչպես է այդչափ գումարներ եղբայրն առձեռն տալիս կամ այլ եղանակով կամ միջոցով փոխանցում Ս.Նիկողոսյանին։ Ավելին, հենց ինքը վկան դատարանին հայտնեց, որ նրա տեղեկացմամբ, այսինքն, եղբորից է տեղեկացել Նիկողոսյանին հանձնած ընդհանուր գումարի չափի վերաբերյալ։

Դատարանն անդրադառնալով վկայի հայտնած այն հայտարարությանը, որ եղել են դեպքեր, երբ ինքն անձամբ է Ա.Մանասերյանին փոխանցել գումարներ` սանիկի բուժման գումարի հավաքման կապակցությամբ, արձանագրում է հետևյալը`

Ա.Մանասերյանը և Թ.Մանասերյանը հանդիսանում են եղբայրներ և, բնականաբար, մեկը մյուսին օգնելու նպատակով կարող են տրամադրել գումարներ, այդ թվում նաև անհատույց։ Դատարանն արձանագրում է, որ հնարավոր է, որ վկան եղբորը տվել է գումարներ` սանիկին ինչ-որ կերպ օգնելու նպատակով, սակայն դատարանը այդ փաստը չի կարող դիտել որպես հենց Ս.Նիկողոսյանին տրված գումար, քանի որ վկայի կողմից դատարանին ներկայացված տեղեկությունները բավարար ապացույցներ չեն առ այն, որ հենց իր տրված գումարներից եղբայրը փոխանցել է Նիկողոսյանին։

Ավելին, դատարանն ուշադրության արժանի է համարում վկա Թաթուլ Մանասերյանի կողմից դատարանում արված այն դատողությունը, որ հնարավոր չի համարում երկու անձի համար շենգենյան վիզա ստանալու համար որևէ մեկի կողմից որևէ մեկին գումար տալու հավանականությունը։

Դատարանն անդրադառնալով վկա Վահե Հովհաննիսյանի դատաքննական ցուցմունքին, փաստում է հետևյալը`

Վկա Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ` «Հիվանդ երեխային եվրոպա ուղարկելու կապակցությամբ ինքը Ա.Մանասերյանից մոտավորապես 4000 եվրո է վերցրել և փոխանցել Ս.Նիկողոսյանին։ Տվյալ գումարի դիմաց Ս.Նիկողոսյանը պետք է ապահովեր Ա.Մանասերյանի սանիկի մուտքը եվրոպա, այսինքն, ստանար վիզա նրա համար։ Ա.Մանասերյանից տեղեկացել, լսել է, որ Ս.Նիկողոսյանին տրված ամբողջ գումարը կազմել է 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար»։

Վկայի դատաքննական ցուցմունքը կարելի է դիտարկել 2 տեսանկյունից. նախ, վկան դատարանին հայտնել է փաստ, որ վերջինս հենց Ա.Մանասերյանից է վերցրել գումար` 4000 եվրո, և փոխանցել Ս.Նիկողոսյանին` որոշակի պարտավորվածություն կատարելու համար։ Ապա, վկան դատարանին է հայտնել նաև այլ փաստ, առ այն, որ Ա.Մանասերյանից տեղեկացել, լսել է, որ Ս.Նիկողոսյանին տրված ամբողջ գումարը կազմել է 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար։
Փաստորեն, վկայի ցուցմունքում առկա են վերաբերելի 2 դրվագներ` առաջինը, որ ինքը անձամբ է Ա.Մանասերյանից վերցրել և Ս.Նիկողոսյանին փոխանցել 4000 եվրո գումար, իսկ երկրորդը այն է, որ վկան միայն Ա.Մանասերյանից է տեղեկացել, լսել է, որ Ս.Նիկողոսյանին տրված ամբողջ գումարը կազմել է 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար։ Այսինքն, Ա.Մանասերյանի կողմից Ս.Նիկողոսյանին փոխանցված ենթադրյալ գումարի` 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլարի, մասին վկան Հովհաննիսյանը ընդամենը տեղեկացել, լսել է նույն Ա.Մանասերյանից, այլ ոչ թե անձամբ է տվել /ինչպես 4000 եվրո գումարի դեպքում/ կամ ականատես է եղել, թե ինչպես է Մանասերյանը գումարներ փոխանցում Նիկողոսյանին։
Այլ խոսքով, դատարանը հիմնավոր է համարում այն փաստը, որ վկան Մանասերյանից վերցրել և Նիկողոսյանին է փոխանցել գումար` 4000 եվրո, իսկ մնացած գումարի վերաբերյալ ընդամենը լսել, տեղեկացել է հենց Մանասերյանից։
Հատկանշական է, որ իր ցուցմունքում վկան հայտնեց, որ անձամբ իրենից գումար վերցնելու դրվագով ինքը երբևէ իրավապահ մարմիններին բողոք չի ներկայացրել, քանի որ վստահ է եղել, որ Սահակն իրենից այն հափշտակելու դիտավորություն չի ունեցել և միայն Արթուր Մանասերյանի կողմից ոստիկանությունում իր անունը տալուց հետո է հրավիրված եղել նախաքննական մարմին ու տվել ցուցմունքներ, որում առկա հանգամանքերից մեծ մասը չի համապատասխանում իրականությանը։
Վերլուծելով վկա Լ.Բաբայանի ցուցմունքը, դատարանն արձանագրում է հետևյալը`

Վկան դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ` «/…/ Երբևէ Ս.Նիկողոսյանին չի տեսել, նրան չի ճանաչում, նրա հետ առհասարակ նախկինում չի հանդիպել։ Ա.Մանասերյանն իրենից երբևէ գումար չի վերցրել, այսինքն, ինքն անձամբ նրան գումար չի տվել, իսկ վերջինս իրեն որևէ տեղեկություն չի հայտնել այն մասին, որ նրանից ինչ-որ անձ խաբեությամբ գումար է վերցրել/…/»։

Այնուհետև, ի պատասխան դատարանում իրեն առաջադրված հարցերի, վկան հայտնել է`
«/…/ Արթուր Մանասերյանին 5700 ԱՄՆ դոլար գումար չի տվել, այլ գումարը` 7000 ԱՄՆ դոլարը, առձեռն տվել է Արթուրի սանիկի` հիվանդ երեխա Ռոբերտի, հորը` Հրաչ անունով անձնավորությանը, ով այդ գումարը հետագայում վերադարձրել է իրեն։
Հետագայում Հրաչը հայտնել է, որ նրա ընտանիքը` երեխան և կինը, մեկնել են արտասահման, այն վայր, որտեղ գտնվել է Հրաչը։ 10.000 եվրո գումար երբևէ որևէ մեկին չի հանձնել/…/»։

Փաստորեն, վկա Բաբայանի դատաքննական ցուցմունքից պարզ է դառնում այն որ, վկան Ա.Մանասերյանին երբևէ որևէ չափի գումար, մասնավորապես, 5700 ԱՄՆ դոլար, չի տվել։ Ընդհակառակը, եղել է դեպք, երբ 7000 ԱՄՆ դոլար գումար առձեռն հանձնել է Արթուրի սանիկի` Ռոբերտի, հորը` Հրաչ անունով անձնավորությանը, իսկ վերջինս այդ գումարը վերադարձրել է։
Դատարանը հատկանշական է համարում այն, որ վկան կտրականապես հերքել է իր և Արթուր Մանասերյանի կողմից ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանին` Երևանի Ամիրյան կամ Զաքիյան փողոցներում՝ Չարենցի անվան դպրոցի մոտ հանդիպելու, առավել ևս նրան գումար տալու հանգամանքը։ Վկան զարմանք է հայտնել այս առումով, հայտարարելով, որ լինելով Էջմիածին քաղաքի բնակիչ, լավ չի պատկերացնում Երևանի փողոցների տեղակայությունն ու դրանց անունները, իսկ Չարենցի դպրոցի կամ դրա գտնվելու վայրի մասին ընդհանրապես տեղեկություն չունի, հետևաբար իր նախաքննական ցուցմունքում չէր կարող հայտնել այդպիսի տեղեկություն։ Իր նախաքննական ցուցմունքում վկա Բաբայանը հաստատելով իր ներկայությամբ Նիկողոսյանին գումար տալու փաստը, հայտնել է, որ եթե տեսնի Սահակին հնարավոր է, որ ճանաչի նրան։ Ամբաստանյալին ՀՀ էտապավորելուց հետո, այս ուղղությամբ նախաքննական մարմինը որևէ դատավարական միջոց չի ձեռնարկել, մասնավորապես ամբաստանյալը վկայի ճանաչմանը չի ներկայացվել, իսկ դատարանում տեսնելով ամբաստանյալին վկան հայտարարել է, որ նրան տեսնում է ընդամենը երկրորդ անգամ և երկու անգամն էլ՝ դատարանում։
Այսպիսով, հիշյալ փաստերի համադրությամբ դատարանը հաստատված է համարում և փաստում, որ վկան գումարը` 7000 ԱՄՆ դոլարը, տվել է ոչ թե Արթուր Մանասերյանին այլ նրա ընկերոջը` Հրաչին, վերջինիս որդու բուժման նպատակով։ Դատարանը հաստատված է համարում, որ վկան Ա.Մանասերյանին որևէ չափի գումար չի տվել։

Դատարանը, համադրելով ամբաստանյալ Նիկողոսյանի, տուժող Մանասերյանի, վկաներ Թ.Մանասերյանի, Վ.Հովհաննիսյանի, Լ.Բաբայանի դատաքննական ցուցմունքները փաստում է, որ դատաքննությամբ ձեռք բերված վերը նշված փաստական տվյալներով` դատաքննական ցուցմունքներով, ինչպես նաև նախաքննական ցուցմունքների հրապարակմամբ դատարանում ձեռք են բերվել փաստեր, որոնք ունեն ապացուցողական նշանակություն և դրանց համադրումը կարող է ազդել գործի արադարացի ելքի վրա։
Փաստորեն, ձեռք բերված ապացույցների պարզ վերլուծության արդյունքում անգամ ակնհայտ է, որ միայն տուժող Մանասերյանն է, իր նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքով հայտնել և պնդել է, թե իբր Ս.Նիկողոսյանին է տվել 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար, որը վերջինս խաբեությամբ հափշտակել է իրենից։
Տուժողի հայտնած, վերը նշված փաստական հանգամանքները, կարելի է ասել, դատարանում հաստատվել են վկաներ Թ.Մանասերյանի և Վ.Հովհաննիսյանի դատաքննական ցուցմունքներով այնքանով, որքանով նրանք հաստատել են փոխանցված գումարի մոտավոր չափը` 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլարը, որի մասին սակայն լսել են նույն Ա.Մանասերյանից։
Միաժամանակ, դատարանը փաստում է, որ վկաները իրենց դատաքննական ցուցմունքներով չեն հաստատել այն փաստը, որ իրենք անձամբ ներկա են գտնվել կամ տեսել են, թե տուժող Մանասերյանը ինչպես է այդչափ գումարներ առձեռն կամ այլ միջոցով ու եղանակով փոխանցում ամբաստանյալ Նիկողոսյանին։
Ընդ որում, վկա Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ ինքը անձամբ Ա.Մանասերյանից վերցրել և Ս.Նիկողոսյանին փոխանցել ընդամենը մոտ 4000 եվրո։
Այլ խոսքով, դատարանը հաստատված է համարում, որ վկաները Ա.Մանասերյանի կողմից Ս.Նիկողոսյանին 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար ենթադրաբար տալու առումով հայտնել են այնպիսի փաստական տվյալներ, ինչպիսին իրենց ներկայացրել է հենց ինքը` տուժողը։
Նշվածի վերաբերյալ դատարանում այլ ապացույցներ ձեռք չեն բերվել։

Ասվածից հետևում է, որ Ս.Նիկողոսյանի կողմից խարդախությամբ Ա.Մանասերյանից 25.660 եվրո և 3.700 ԱՄՆ դոլար գումար հափշտակելու մասին բոլոր վկաների հայտնած տվյալները ածանցյալ են և բխում են միմիայն տուժողի` Ա.Մանասերյանի, կողմից վերջիններիս հայտնած տեղեկություններից։

3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Դատարանն, ամբաստանյալին մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքի վերաբերյալ ապացույցների բավարարությունը գնահատելիս, հարկ է համարում անդրադառնալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից` թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշմամբ ապացույցների գնահատման վերաբերյալ արտահայտած հետևյալ իրավական դիրքորոշմանը։
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
««13.Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունը ճանաչողական գործունեություն է, որն ուղղված է նախկինում տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը և վերականգմանը։ Քրեադատավարական ճանաչողության բովանդակության և կառուցվածքի բացահայտումը սերտորեն կապված է ապացուցում հասկացության հետ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ապացուցումը՝ գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։
Ապացուցման նպատակը կազմող ապացուցման ենթակա հանգամանքների համակարգը սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, որի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով։
14. Նշված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան։ Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները։
15. Ապացուցման առարկա կամ ապացուցման ենթակա հանգամանքներ հասկացության հետ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կապում է «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը։
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած։
16. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու առաջին չափանիշը վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքն է։ Վերջինիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ` «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Զարգացնելով վկայակոչված որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար։
17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։
18.Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երկրորդ չափանիշը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության պահանջն է։
Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվում են բազմաթիվ դատավարական որոշումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների ապացուցվածության տարբեր աստիճաններ։ Օրինակ, քրեական գործ հարուցելու կամ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշման համար բավարար է նաև այդ հանգամանքների ենթադրյալ ապացուցվածությունը, մինչդեռ մեղադրական դատավճռի դեպքում պահանջվում է այդ հանգամանքների հավաստի ապացուցվածություն։
Ապացույցների բավարարությունը այս տեսանկյունից ընդգծում է ապացուցողական գործունեության շրջանակները, որն ապահովում է այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար անհրաժեշտ հանգամանքների վերաբերյալ ապացուցման սուբյեկտի իմացության չափը։
19.Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երրորդ չափանիշը անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն է (անմեղության կանխավարկածի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետում)։
20. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 12-19-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցումը քրեադատավարական գործունեության միջուկն է, առանց որի հնարավոր չէ քրեական գործն ըստ էության լուծել և կայացնել այնպիսի դատական ակտ, որը կպարունակի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում ամրագրված՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերի պատասխանները։
21. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ապացուցումը սերտորեն կապված է «հանցագործությունների որակում» հասկացության հետ. դրանք հարաբերակցվում են որպես գործունեություն և արդյունք։ Հանցագործությունների որակումը ենթադրում է գործով բացահայտված հանգամանքների հետազոտություն, օրենքի իմաստի բացահայտում, կոնկրետ նորմի ընտրություն, այդ նորմում ամրագրված հատկանիշների համադրում բացահայտված փաստերի հետ և որպես արդյունք համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում հետևության ձևավորում։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման 12-րդ կետում բարձրացված հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պարզել սույն գործով ապացուցման առարկան, մասնավորապես տեղի ունեցած դեպքը և հանգամանքները, /..ամբաստանյալի../ առնչությունը դեպքին և այդ պարզված հանգամանքներին համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալ /..ամբաստանյալի../ արարքին։
Անդրադառնալով ապացույցների բովանդակության, թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցերին Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-րդ կետը)։
ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։
Մասնավորեցնելով Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի պահանջները` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը սահմանում է, որ
«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա։
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանք իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք։
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը։
4.Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ։
Դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
5.Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օրենսդրությամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով (…)»։
30. Շարադրված դրույթների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել այն մասին, որ արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման անկյունաքարը, ի թիվս քրեական դատավարության այլ կարևորագույն սկզբունքների, մրցակցության սկզբունքն է, որը կարող է երաշխավորվել երեք բաղադրատարրերի միաժամանակյա պահպանման դեպքում։ Դրանք են`
ա) կողմերի դատավարական իրավահավասարություն` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար,
բ) կողմերի միջև մեղադրանքի և պաշտպանության գործառույթների տարանջատում և դրանց սահմանազատում գործի լուծման գործառույթից,
գ) անկախ և անկողմնակալ դատարանի առկայություն։
Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ`
«(…) դատարանի կարգավիճակի բնութագրական կողմերից մեկն էլ այն է, որ որպես քրեական գործը քննող անկախ և անկողմնակալ մարմին, դատարանը չի կարող հանդես գալ մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և պետք է արտահայտի միայն իրավունքի շահերը։ Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը» (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 13-րդ կետը)։
31. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը արձանագրում է, որ գործող քրեադատավարական օրենսդրությունը դատական քննության փուլում ապացուցման գործունեության հիմքում դրել է ոչ թե յուրաքանչյուր քրեական գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու պարտադիր պայմանը, այլ մրցակցության և կողմերի իրավահավասարության ապահովման պահանջը, որը համարվում է արդարացի դատական ակտ կայացնելու գլխավոր պայմանը։ Միաժամանակ արձանագրում է, որ դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը, ինչպես նաև այն, որ դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մրցակցությունը և ապացուցման գործընթացում դատարանի ակտիվությունը չեն հակասում միմյանց, սակայն կարևոր է հստակ որոշել դատական ակտիվության սահմանները և նպատակը, որպեսզի թույլ չտրվի դատարանին ներքաշվելու մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմին օգնելու, մեղադրյալի մեղքի ապացուցման կամ հերքման գործին։
32. Սույն որոշման 30-31-րդ կետերում շարադրված վերլուծության ներքո Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցման գործունեության մեջ դատարանի ակտիվությունը նրա համար է, որպեսզի
ա) ապահովվի կողմերի իրական հավասարությունը և մրցակցությունը,
բ) կանխվեն անձի իրավունքների ու օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները
գ) դատարանը կայացնի հիմնավորված, օրինական և արդարացի դատական ակտ։
Վերոնշյալից հետևում է, որ դատարանը չի կրում մեղադրանքը ապացուցելու կամ քրեական հետապնդման մարմնի թույլ տված թերացումները վերացնելու պարտականություն։ Ապացուցմանը մասնակցելը դատարանի իրավունքն է, այլ ոչ թե պարտականությունը, ընդ որում, դատարանն ինքն է որոշում նոր ապացույց հավաքելու անհրաժեշտության հարցը, բնականաբար, նպատակ չհետապնդելով աջակցելու մեղադրանքը ապացուցելուն։ Մեղադրանքը ապացուցելու պարտականությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ և 124-րդ հոդվածների ուժով կրում են քրեական հետապնդման մարմինները։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը նույնպես ելնում է այն գաղափարից, որ ապացուցման պարտականությունը դրված է մեղադրանքի կողմի վրա և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10590/83, կետ 77)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է դատական ճշմարտությունը պարզելու նպատակով կողմերի համար ապահովել հավասար պայմաններ` միաժամանակ բացառելով անձի իրավունքների և օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները։ Այս առումով դատարանը սեփական նախաձեռնությամբ նոր ապացույցներ հավաքելու իր իրավունքը կարող է իրացնել միայն այն ժամանակ, երբ դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, և կողմերը նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ չեն ներկայացրել և այն պայմանով, որ հետազոտված ապացույցները դատարանին օբյեկտիվորեն հնարավորություն չեն տալիս կայացնել հիմնավորված, պատճառաբանված և արդարացի դատական ակտ»»։
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը Ա.Ավագյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ զարգացնելով նախկինում իր` ապացույցների գնահատման և դրանց բավարար լինելու մասին արված դատողությունները, իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
«I. 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,

2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,

3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։
Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ)ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Քննվող քրեական գործով նախաքննական մարմնի կողմից Ս.Նիկողոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2008թ. մայիս ամսին ծանոթացել է Արթուր Նորայրի Մանասերյանի հետ, ներկայացել է որպես իբր տուրիստական կազմակերպության ղեկավար և իր կազմակերպության միջոցով վերջինիս սանիկ Ռոբերտ Հրաչյայի Դավթյանին և նրա մորը՝ Նազիկ Սուրենի Դավթյանին, բուժման նպատակով Եվրոպա ուղարկելու պատրվակով՝ խաբեությամբ և Ա.Ն.Մանասերյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով, 29.05.2008թ-ից մինչև 15.07.2008թ. ընկած ժամանակահատվածում պահանջել և Երևան քաղաքի Կենտրոնի տարածքում՝ տարբեր վայրերում, վերջինից ստացել է ընդհանուրը` 12.232.575 ՀՀ դրամին համարժեք 25.660 եվրո և 1.129.878 ՀՀ դրամին համարժեք 3.700 ԱՄՆ դոլլար և խարդախությամբ հափշտակել է Ա.Մանասերյանին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի՝ ընդհանուր 13.362.453 ՀՀ դրամին համարժեք գումարը։
Սույն գործի քննությամբ ուսումնասիրված ապացույցների, դրանց գնահատման, մեկը մյուսի հետ համադրելու, իսկ դրա արդյունքում` վերլուծության միջոցով, ինչպես նաև այդ ապացույցները դիտարկելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված նախադեպային որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, դատարանն ապացուցված և հաստատված չհամարեց այն, որ Ս.Նիկողոսյանը 29.05.2008թ-ից մինչև 15.07.2008թ. ընկած ժամանակահատվածում պահանջել և Երևան քաղաքի Կենտրոնի տարածքում՝ տարբեր վայրերում գործով տուժող Արթուր Նորայրի Մանասերյանից ստացել է հենց 12.232.575 ՀՀ դրամին համարժեք 25.660 եվրո և 1.129.878 ՀՀ դրամին համարժեք 3.700 ԱՄՆ դոլլար և խարդախությամբ հափշտակել է այն, որը դրամային արտահայտությամբ կազմում է 13.362.453 ՀՀ դրամ։
Դատարանը, սույն գործի քննությամբ ուսումնասիրված ապացույցների, դրանց գնահատման, մեկը մյուսի հետ համադրելու, իսկ դրա արդյունքում` վերլուծության միջոցով, հաստատված է համարում այն, որ Ս.Նիկողոսյանը, ծանոթանալով Ա.Մանասերյանի հետ, ներկայացել է որպես տուրիստական գործակալության ղեկավար և ի հավաստումն դրա, վերջինիս ցույց է տվել իր մոտ առկա` մի շարք քաղաքացիների անձնագրեր, որոնցում առկա են եղել օտերերկրա տարբեր երկրների մուտքի արտոնագրեր։ Այդ կերպ, փաստորեն, Ս.Նիկողոսյանը վստահություն է ձեռք բերել Մանասերյանի մոտ և տեղեկանալով, որ վերջինիս սանիկը` Ռոբերտ Դավթյանը, հիվանդ է և անհրաժեշտ է նրան ու մորը բուժման նպատակով ուղարկել եվրոպա, պարտավորվել է որոշակի գումարի դիմաց կազմակերպել նրանց մուտքը շենգենյան երկիր` Բելգիա կամ Հոլանդիա։ Այդ նպատակով Ա.Մանասերյանից վերցրել է 8000 եվրո գումար և պարտավորվել այդ գումարի դիմաց մատուցել համապատասխան ծառայություն` նշված անձանց ապահովելով ինչպես մուտքի արտոնագրերով, այնպես էլ ինքնաթիռի տոմսերով, հյուրանոցի ամրագրմամբ և այլ անհրաժեշտ փաստաթղթերով։ Չնայած դրան, Ս.Նիկողոսյանը, չկատարելով իր խոստումը և մինչև վերջ հետամուտ չլինելով իր կողմից ստանձնած պարտավույթունն ի կատար ածելուն, պատրաստել և ստացել է միայն երեխայի մոր համար նախատեսված եվրոպական երկրի մուտքի արտոնագիրը, իսկ երեխայի` եվրոպա մեկնելու անձնագիրը պարտավորվել է պատրաստել որոշակի ժամանակահատվածում։ Սակայն, Նիկողոսյանը այդպես էլ չստանալով երեխայի` շենգենյան պետության մուտքի արտոնագիրը, Մանասերյանին ետ է վերադարձրել գումարի մի մասը` 3.500 եվրոն, իսկ մնացածը` 4.500 եվրո գումարը, այդպես էլ չի վերադարձերել Ա.Մանասերյանին և խաբեությամբ հափշտակելով այն հեռացել է Հայաստանից։
Նշված եզրահամգմանը գալիս դատարանը հիմք է ընդունում մասնավորապես այն, որ դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Նիկողոսյանն ընդունեց, որ ի սկզբանե Մանասերյանն իրեն տվել է 8000 եվրո գումար, ապա հայտնեց, որ այդ գումարից իրեն մնացել է ընդամենը 4.500 եվրո գումարը, իսկ մնացած 3.500 եվրո գումարը ետ է վերադարձրել, քանի որ չեն եկել ընդհանուր հայտարարի, որի պատճառով էլ չի կատարել պարտավորությունն ամբողջությամբ։
Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննությամբ հաստատվեց նաև այն փաստը, որ Ս.Նիկողոսյանն ի վերջո Մանասերյանի հետ ունեցած պայմանավորվածությունն ավարտին չի հասցրել և նրանից վերցնելով գումար իր խոստումը չի կատարել ու հափշտակել է իրեն հանձնված գումարը` 4.500 եվրո։
Որպես ասվածի ապացույց է առանց խոստումը կատարելն ու Ա.Մանասերյանի սանիկին ու նրա մոր համար վիզաները հայթհայթելը, Ս.Նիկողոսյանի կողմից ՀՀ-ն լքելն ու տուժողի հետ այլևս կապի դուրս չգալը` այն է թաքնվելն ու չկատարածի համար ստացված գումարը չվերադարձնելը։
Միևնույն ժամանակ, ինչպես նշվեց վերևում, դատարանը բավարար ապացույցների ամբողջությամբ եկավ այն եզրահանգման, որ Սահակ Նիկողոսյանը Արթուր Մանասերյանից խարդախությամբ հափշտակել է ընդհանուր առմամբ 4.500 եվրո գումար, ինչը համարժեք է 2.145.230 ՀՀ դրամին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«/…/ 4. Սույն գլխում զգալի չափ է համարվում հանցագործության պահին Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկից հինգհարյուրապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը), իսկ գողության միջոցով հափշտակություն կատարելու պահին` Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկից հինգհարյուրապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը)։
Սույն գլխում և սույն օրենսգրքի 216-րդ հոդվածում խոշոր չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից երեքհազարապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը)։
Սույն գլխում և սույն օրենսգրքի 216-րդ հոդվածում առանձնապես խոշոր չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեքհազարապատիկը գերազանցող գումարը (արժեքը)»։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, դատարանը գտնում է, որ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը կատարել է արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն է` խարդախությամբ հափշտակել է տուժող Արթուր Մանասերյանի խոշոր չափի գումարը։
Անդրադառնալով պաշտպանական կողմի դիրքորոշմանը` Ա.Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքը որպես ապացույց սույն դատավճռում օգտագործելու իրավաչափության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը`
Գործի դատական քննության փուլում դատարանն օրենքի նորմերի պահանջների պահպանմամբ փորձել է ապահովել վկա Սարգսյանի մասնակցությունը հրապարակային դատաքննությանը` ուղարկելով դատական ծանուցագրեր։
Վերոգրյալ հիմքերից ելնելով, դատարան, չկարողանալով ապահովել վկա Սարգսյանի ներկայությունը, օրենքով սահմանված կարգով, հրապարակել է վերջինիս նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքը։
Այս առումով դատարանը ցանկանում է անդրադադարձ կատարել ՄԻԵԴ-ի կողմից քննված՝ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի թիվ 8088/05 գանգատին։ Մասնավորապես այդ որոշմամբ եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ`
«/…/ Դատարանը կրկնում է, որ ապացույցի ընդունելիությունը ի սկզբանե ներպետական օրենսդրության կարգավորման խնդիր է, և որպես համընդհանուր կանոն, ներպետական դատարանները պետք է գնահատական տան ներկայացված ապացույցներին։ Կոնվենցիայի ներքո Դատարանի խնդիրն է ոչ թե սահմանել կանոն որով վկաների ցուցմունքները ճիշտ կընդունվեն որպես ապացույց, այլ հստակեցնել, թե արդյոք վարույթն ամբողջությամբ, ներառյալ` ապացույցների ձեռքբերման գործընթացը, արդար էր։ /Տես այլոց շարքում` Doorson v. The Netherlands, 26 մարտի 1996թ., 67.Reports of Judgments and Decisions/։
Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի /դ/ ենթակետը արտացոլում է այն սկզբունքը, որ մինչ մեղադրյալի դատապարտումն ներկայացված բոլոր ապացույցները պետք է պատշաճ դիտարկվեն իր ներկայությամբ հրապարակային դատաքննության ընթացքում` հաշվի առնելով մրցակցության սկզբունքը։ Այս սկզբունքից հնարավոր է բացառություններ կատարել, սակայն այդ դեպքում չպետք է խախտվի պաշտպանության իրավունքը, որը, որպես կանոն պահանջում է, որպեսզի մեղադրյալին ընձեռնվի բավարար և պատշաճ հնարավորություն առարկություններ ներկայացնելու և հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին, ինչպես վկայի ցուցմունք տալու ընթացքում, այնպես էլ դատավարության հետագա փուլերում / տես Delta v France, 19 դեկտեմբերի 1990, 36, Series A թիվ 191-A; Van Mechelen and Others v Netherlands Reports of Judgments and Decisions-1997-, Luca v Italy, թիվ 33354/96, 39, ՄԻԵԴ 2001/։
Վերը նշված սկզբունքից բխում են 2 պահանջներ.
Առաջին, պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար։
Երկրորդ, երբ դատապարտումը հիմնվում է միայն կամ վճռորոշ կերպով գրավոր ցուցմունքների վրա, որոնք արել է անձն, ում մեղադրյալը չի կարողացել հարցաքննել ինքնուրույն, հետաքննության կամ դատաքննության փուլում, ապա պաշտպանական կողմի իրավունքները կարող են սահմանափակվել այն չափով, որքանով չեն համապատասխանում հոդված 6-ով ամրագրված երաշխիքներին / տես` Al –Khawaja and Tahery v United Kingdom /ՄՊ/ թիվ 26766/05 և թիվ 22228/06, 119, 15 դեկտեմբերի 2011թ./։
Բացակայող վկայի կողմից ներկայացված ապացույցները ընդունելու համար լավ պատճառաբանման պահանջն առաջնային քննարկման խնդիր է, որը պետք է ուսումնասիրվի մինչ այդ ապացույցները միակը և վճռորոշը համարելը։ Նույնիսկ, երբ բացակայող վկայի ապացույցը միակը կամ վճռորոշը չի եղել, Դատարանը այնուամենայնիվ գտել է, որ տեղի է ունեցել 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի և 3-րդ /դ/ ենթակետի խախտում, քանի որ վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չի ներկայացվել։ Սա այն պատճառով է, որ, որպես կանոն վկաները պետք է տան ցուցմունքներ դատաքննության ընթացքում և որ բոլոր ողջամիտ ջանքերը պետք է ներդրվեն նրանց ներկայությունն ապահովելու համար։ Այսպիսով, եթե վկան չի ներկայանում բանավոր ցուցմունք տալու համար, ապա պարտավորվածություն կա տեղեկանալ, թե արդյոք այդ բացակայությունն արդարացված էր»։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 20.10.2011թ. ԼԴ/0212/01/10 որոշմամբ հայտնած իրավական դիրքորոշումներով արձանագրել է.
«ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից իր գործի քննության իրավունք»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Յուրաքանչյուր ոք նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից արդարացի դատաքննության իրավունք։ Քրեական հանցագործութուն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվազագույն իրավունքները. բավարար ժամանակ ու հնարավորություններ՝ իր պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար, հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներին կամ իրավունք ունենալու, որ այդ վկաները ենթարկվեն հարցաքննության, և իրավունք ունենալու՝ իր վկաներին կանչելու ու հարցաքննելու միևնույն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցմունք տված վկաները»։
Քրեական դատավարության օրենսգրքի 353-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝
«Երբ ապացույցները հետազոտված են, նախագահողը՝
1) կողմերին բացատրում է, որ նրանք դատական վիճաբանությունների փուլում, իսկ դատարանը՝ դատավճիռ կայացնելիս, իրավունք ունեն հիմնվել միայն այն ապացույցների վրա, որոնք հետազոտվել են դատաքննության ժամանակ (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի իմաստով՝ «Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը« «ապացուցված» համարվելու համար inter alia անհրաժեշտ է, որ դատարանը բացառապես «[հիմնվի] պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա» և «դատաքննաթյան ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների» վրա։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց պաշտպանության կողմին ծանոթանալու հնարավորություն տալու, առանց դատաքննության ընթացքում հետազոտվելու՝ որևէ ապացույց չի կարող դրվել մեղադրական դատավճռի հիմքում։ Այլ կերպ՝ չբացահայտված բովանդակությամբ ապացույցի հիման վրա անձին դատապարտելու արգելքը բացարձակ բնույթ է կրում՝ անկախ ապացույցների ընդհանուր զանգվածում այդ ապացույցի դերից։ Այդ արգելքը խախտելն ինքնին կազմում է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի իմաստով։
Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում իրավական դիրքորոշումներ հայտնել այն դեպքերի կապակցությամբ, երբ անձը դատապարտվում է բացահայտված բովանդակությամբ ապացույցի հիման վրա, որի կապակցությամբ սակայն հնարավորություն չի ստացել իրացնել հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը («Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3(դ) ենթակետ)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, կիրառելով և մեկնաբանելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին« եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 (դ) ենթակետը, եկել է այն ընդհանուր հետևության, որ եթե մեղադրյալին դատավարության որևէ փուլում հնարավորության չի տրվել հարցեր ուղղելու իր դեմ ցուցմունք տված անձին, ապա նա զրկվում է արդար դատաքննության իրավունքից (տես Ռնտերպերտինգերն ընդդեմ Ավստրիայի, գանգատ թիվ 9120/80, 1986 թվականի նոյեմբերի 24-ի վճիռ, 31-33-րդ կետեր)։ Իսկ Սադակը և ուրիշներն ընդդեմ Թուրքիայի (թիվ 1) գործով վճռում Եվրոպական դատարանը զարգացրել է Ունտերպերտինգերի գործով ամրագրված իրավական դիրքորոշումը և սահմանել, որ անձի դատապարտումը չի կարող ամբողջապես կամ վճռական չափով հիմնվել այնպիսի անձի հայտնած տվյալների վրա, որին հարցեր ուղղելու համարժեք հնարավորության պաշտպանության կողմը չի ունեցել (տես Մադակը և ուրիշներն ընդդեմ Թուրքիայի (թիվ 1), գանգատներ թիվ29900/96 և այլն, 2001 թվականի հուլիսի 17-ի վճիռ, 65-րդ կետ)։
Ունտերպերտինգերի և Սադակի գործերով Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները ոչ թե կոնկրետ գործի փաստերով պայմանավորված դատողություններ են, այլ Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային պրակտիկայի արտահայտություն։ Դրա մասին է վկայում այն, որ նշված իրավական դիրքորոշումները հետագայում բազմիցս վերահաստատվել ու կիրառվել են, մասնավորապես, հետևյալ գործերով. Հուլկի Գյունեշն ընդդեմ Թուրքիայի, գանգատ թիվ 28490/95, 2003 թվականի հունիսի 19-ի վճիռ, 53-54-րդ կետեր, Գոսսան ընդդեմ Լեհաստանի, գանգատ թիվ 47986/99, 2007 թվականի հունվարի 9-ի վճիռ, 54-55-րդ կետեր, Բալսիտե-Լիդեիկյենեն ընդդեմ Լիտվայի, գանգատ թիվ 72596/01, 2008 թվականի նոյեմբերի 4-ի վճիռ, 86-րդ կետ, Չական ընդդեմ Ալբանիայի, գանգատ թիվ 44023/02, 2009 թվականի դեկտեմբերի 8-ի վճիռ, 102-րդ կետ, Խամեշինն ընդդեմ Ռուսաստանի, գանգատ թիվ 18487/03, 2010 թվականի մարտի 4-ի վճիռ, 32-րդ կետ, Ա.Ս.-ն ընդդեմ Ֆինլանդիայի, գանգատ թիվ 40156/07, 2010 թվականի սեպտեմբերի 28-ի վճիռ, 62-րդ կետ, և այլն։
Հիմք ընդունելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հաստատուն նախադեպային իրավունքը՝ վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքով չապահովված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելը քրեադատավարական օրենքի էական խախտում չի կազմի միայն այն դեպքում, եթե այդ ապացույցը վճռական կշիռ չունի անձի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում»։
Դատարանն արձանագրում է, որ վկայի նախաքննական ցուցմունքի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ վկան գումարներ է տվել Արթուր Մանասերյանին` մեկ այլ երիտասարդի ներկայությամբ։ Վկայի` գումար տալու նպատակը հանդիսացել է այն, որ վերջինս օգնի ընկերոջը` սանիկին և նրա մորը բուժման նպատակով եվրոպա ուղարկելու կապակցությամբ։ Միայն մեկ ամիս անց, երբ վկա Սարգսյանը գնացել է Ա.Մանասերյանի տուն, որպեսզի վերցնի տրված պարտքը, վկան տեղեկացել է, որ այն ժամանակ Արթուրի հետ եկած երիտասարդի անունը Սահակ է և Արթուրը հենց նրան է հանձնել գումարները, որպեսզի կազմակերպի ուղևորությունը։ Այսինքն, վկան նախ գումարը անձամբ հանձնել է Արթուրին, այլ ոչ թե նրա հետ եկած երիտասարդին, որին չի ճանաչում և չի էլ պնդել, որ այդ երիտասարդը հանդիսացել է Սահակ Նիկողոսյանը, ապա, մեկ ամիս անց և միայն Մանասերյանի ասելուց է տեղեկացել, որ գումարը տվել է Ս.Նիկողոսյանին։
Այլ խոսքով, վկա Սարգսյանը գումարն անձամբ հանձնել է Արթուր Մանասերյանին և ոչ թե երրոդ անձի, ում պարագայում չի կարողացել պնդել նաև, որ նա եղել է հենց ամբաստանյալը։
Տվյալ փաստական տվյալը` ապացույցը, դատարանը դիտում է վերաբերելի սույն գործին և քանի որ այն չի հանդիսանում Ս.Նիկողոսյանի մեղքը հիմնավորող միակ և վճռորոշ ապացույցը, ուստի կարող է դրվել դատական ակտի հիմքում նաև այն առումով, որ այն իրենում չի պարունակում մեղադրող փաստեր` Ս.Նիկողոսյանի կողմից Ա.Մանասերյանից առանձնապես խոշոր չափի գումար հափշտակելու առումով։
Այսպիսով, քննվող քրեական գործով դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում այն, որ ամբաստանյալ Սահակ Նիկողոսյանը խաբեությամբ, ինչպես նաև Ա.Մանասերյանի վստահությունը չարաշահելու միջոցով նրանից հափշտակել է խոշոր չափի գումար, այսինքն, Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանը կատարել է արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ուստի վերջինս կատարած հանցավոր արարքի համար ենթակա է պատժի։
Արձանագրելով և հաստատված համարելով, որ ամբաստանյալ Նիկողոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, դատարանն անհրաժեշտ է համարում քննարկման առարկա դարձնել նաև Ս.Նիկողոսյանին մեղսագրված արարքի կատարման ժամանակահատվածի և մեղսագրվող արարքի համար նշանակվելիք պատժատեսակի հարցին։
Այսպես` դատաքննությամբ դատարանն ապացուցված համարեց, որ Ս.Նիկողոսյանն իրեն մեղսագրված արարքը կատարել, ավարտել է 2008թ. հուլիսին։
Մինչև «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումը գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը շարադրված է եղել հետևյալ կերպ՝
«Խարդախությունը` /…/ որը կատարվել է խոշոր չափերով, պատժվում է ազատազրկմամբ` երկուսից վեց տարի ժամկետով»։
Այսինքն, տվյալ ժամանակահատվածում հիշյալ հանցագործությունը դասվել է ծանր հանցագործությունների շարքին և պատժվել է միայն ազատազրկմամբ։
«ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումից հետո գործող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի ձևակերպումը փոփոխվել է և ստացել հետևալ ձևակերպումը`
«Խարդախությունը /…/, որը կատարվել է՝
2) խոշոր չափերով, պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, հոդվածի դիսպոզիցիան այլընտրանքային է և նախատեսում է պատիժներ` ինչպես տուգանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով։ Միևնույն ժամանակ, հոդվածն արդեն դասվել է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին։
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումից հետո օրենսդիրը, մեղմացմելով հոդվածի դիսպոզիցիայով նախատեսված` ազատազրկման ձևով պատիժը և պատիժ է նախատեսել նաև տուգանքի ձևով։
Վերոգրյալի հիման վրա դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումից հետո գործող օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի իմաստով` անձի նկատմամբ կարող է նշանակվել առավել մեղմ մատիժ` ինչպես տուգանքի, այնպես էլ ազատազրկման վերին սահմանի առավել քիչ ժամկետի տեսքով։
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում կիրառելի են ՀՀ Սահմանադրության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի հետևյալ նորմերը։
Մասնավորապես, ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«/…/ Արգելվում է նշանակել ավելի ծանր պատիժ, քան կարող էր կիրառվել հանցագործության կատարման պահին գործող օրենքով։
Մարդուն չի կարելի հանցագործության համար մեղավոր ճանաչել, եթե արարքի կատարման պահին գործող օրենքով այն հանցագործություն չի համարվել։
Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ։
Պատասխանատվություն սահմանող կամ պատասխանատվությունը խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի/…/»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով։
2. Հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը՝ անկախ հետևանքները վրա հասնելու պահից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն՝ տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում՝ այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն։
2. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի։
3.Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»։
Այլ խոսքով, չնայած այն հանգամանքին, որ Ս.Նիկողոսյանը հանցանքը կատարել է դեռևս 2008 թվականին, այդուամենայնիվ նրա նկատմամբ կարող է պատիժ նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումից հետո գործող, նույն օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված սանկցիայի սահմաններում։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի արաքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ինչպես մեղմացնող, այնպես էլ ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
Ելնելով գործի հանգամանքներից, հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` համաձայն որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի կողմից կատարված արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակվի տուգանքի ձևով, որը նա պետք է կրի։

Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի ընտրության և պատժաչափի հարցերին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ` մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն` խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի խոշոր չափերով հափշտակությունը կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելը՝ պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով։
Դատարանն անդրադառնալով սույն դատավճռում արդեն իսկ վերլուծված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթներին, ինչպես նաև, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, միևնույն ժամանակ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ՝ գտնում է, որ Սահակ Նիկողոսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատիժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել մեղմ պատժի` տուգանքի ձևով, քանի որ դատարանում որևէ հիմնավորում ի հայտ չեկավ այն մասին, որ պատժի նվազ խիստ տեսակը տվյալ դեպքում չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Միևնույն ժամանակ, ամբաստանյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատժի նշանակման պայմաններում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ մասի 5-րդ կետով առ այն որ`
«Մինչև դատական քննությունը կալանքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ տուգանքի, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու ձևով պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով կալանքի տակ պահելու ժամկետը, մեղմացնում է նշանակված պատիժը կամ լրիվ ազատում պատիժը կրելուց»։
Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի ներածական մասում Ս.Նիկողոսյանը, մինչև գրավով կալանքից ազատ արձակվելը, կալանքի տակ է գտնվել մեկ տարի տասը ամիս քսաներեք օր ժամկետով, ինչը նույնպես էական նշանակություն ունի ամբաստանյալի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի ընտրության հարցում։
Անդրադառնալով Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ ընտրված որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոցի` գրավի, հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, որից հետո` օրինական հիմքերի առկայության դեպքում գրավի գումարը պետք է վերադարձնել գրավատուին։

Անդրադառնալով տուժող Արթուր Մանասերյանի, մինչև սույն գործով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելը նույն գործով տուժողներ հանդիսացած քաղաքացիներ Ատոմ Մկրտչյանի, Սուսաննա Զաքարյանի, Խաչիկ Մարգարյանի, Նինա Պետրոսյանի, Շուլգին Մուրադյանի և Անդրանիկ Չանախչյանի կողմից ընդդեմ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցերին, դատարանն արձանագրում է, որ դրանք պետք է թողնվեն առանց քննության հետևյալ պատճառաբանությամբ։
Գործով տուժող Արթուր Մանասերյանին դատարանում հարցաքննելուց հետո նրան բացատրվել է նրա կողմից քաղաքացիական հայց ներկայացնելու կարգն ու իրավունքը։
Մինչև գործի դատաքննությունն ավարտելը տուժողը սահմանված կարգով հայցադիմում դատարանին չի ներկայացրել, իսկ մասնակցելով դատական վիճաբանություններին պնդել է, որ այդպիսին ներկայացրել է դեռևս իրեն հարցաքննելու դատական նիստի ավարտից հետո։
Հիշյալ դատական նիստից հետո սակայն, համոզվելով, որ իր կողմից նախկինում հայցադիմում չի ներկայացվել տուժողը` մինչև պաշտպանական ճառերի ունկնդրմանն անցնելը, դատարանի գրասենյակ է ներկայացրել հայցադիմում Սահակ Նիկողոսյանից իր օգտին գումար բռնագանձելու պահանջի մասին, սակայն հետագա դատական նիստին չի ներկայացել և դատական նիստում չի պնդել իր հայցապահանջը` ամբաստանյալից իր օգտին գումար բռնագանձելու մասին։ Հետևաբար, չունենալով տուժողի` դատարանում արտահայտված դիրքորոշումը` ամբաստանյալից հօգուտ իրեն գումար բռնագանձելու մասին, դատարանը գտնում է, որ չի կարող անդրադառնալ նշված հայցի լուծմանն ու գտնում, որ այն պետք է թողնվի առանց քննության` տուժողին` քաղաքացիական դատավարության կարգով դատարան դիմելու իրավունքի պարզաբանմամբ։
Ինչ վերաբերվում է մինչև ամբաստանյալին առաջադրվածմեղադրանքը փոփոխելը գործով որպես տուժող ճանաչված անձան` Ատոմ Մկրտչյանի, Սուսաննա Զաքարյանի, Խաչիկ Մարգարյանի, Նինա Պետրոսյանի, Շուլգին Մուրադյանի և Անդրանիկ Չանախչյանի կողմից ընդդեմ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցերին, դատարանը գտնում է, որ դրանք նույնպես պետք է թողնվեն առանց քննության, հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի փոփոխմամբ, ըստ էության, նշված անձինք դադարեցին տուժողի կարգավիճակ ունենալուց, իսկ համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մասի`
«Տուժող է ճանաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս։ Տուժող է ճանաչվում նաև այն անձը, ում կարող էր անմիջականորեն պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս, եթե ավարտվեր քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարք կատարելը»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայց կարող է հարուցվել յուրաքանչյուր պահի` սկսած քրեական գործի հարուցումից մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի հեռանալը խորհրդակցական սենյակ։
2. Քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար։
3. Հայցադիմումում նշվում է, թե որ քրեական գործով, ով, ում, ինչի հիման վրա և ինչ չափով է հարուցում քաղաքացիական հայց, ինչպես նաև պետք է բովանդակի խնդրանք` վնասի հատուցման համար կոնկրետ դրամական գումարի և գույքի բռնագանձման մասին»։

Հիշյալ անձինք նույնպես կարող են քաղաքացիական դատավարության կարգով դիմել դատարան` Ս.Նիկողոսյանից գումարի բռնագանձման պահանջով, սակայն ոչ այս՝ քննվող քրեական գործով։
Ինչ վերաբերվում է գործով վկաներ Հասմիկ Ավդալյանի և Լև Թադևոսյանի կողմից ընդդեմ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցերին, ապա դրանք ենթակա են մերժման, հաշվի առնելով, որ վերջիններս գործով հանդիսանալով վկաներ զրկված են քրեական դատավարության կարգով ընդդեմ ամբաստանյալի քաղաքացիական հայց ներկայացնելու իրավունքից։
Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված` Հ.Ավդալյանի, Ա.Թադևոսյանի, Գ. Տեր-Գրիգորյանի և Վ.Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված` գումարի փոխանցման անդորրագրերի, Ա.Խաչատրյանի կողմից ներկայացված պարտավորագրի և Հ.Գրիգորյանի կողմից ներկայացված ստացականի պատճենները պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին։

Դատարանը գտնում է, որ հնարավոր քաղաքացիական հայցն ապահովելու նպատակով՝ ՀՀ ոստիկանության Քննչական գլխավոր վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Ներսիսյանի՝ 03.04.2009թ-ի որոշմամբ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին սեփականության իրավունքով պատկանող «ԲՄՎ» մակնիշի 13 US 398 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի վրա դրված կալանքը պետք է պահպանել՝ քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո` մեկ ամսվա ընթացքում։


4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ և 13-րդ հոդվածների կիրառմամբ նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի ութհարյուրապատիկի՝ 800.000 /ութ հարյուր հազար / ՀՀ դրամի չափով։
Հաշվի առնելով Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի՝ 1 /մեկ/ տարի 10 /տասը/ ամիս 23 /քսաներեք/ օր կալանավորման տակ գտնվելու հանգամանքը՝ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ կետի կարգով մեղմացնել նշանակված պատիժը և Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք` ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով։
Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանի նկատմամբ որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված գրավը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, որից հետո՝ օրինական հիմքերի առկայության դեպքում գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին։
Տուժող Արթուր Մանասերյանի և քաղաքացիներ Ատոմ Մկրտչյանի, Սուսաննա Զաքարյանի, Խաչիկ Մարգարյանի, Լյուսյա Խաչատրյանի, Նինա Պետրոսյանի, Շուլգին Մուրադյանի և Անդրանիկ Չանախչյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերը թողնել առանց քննության՝ պարզաբանելով քաղաքացիական դատավարության կարգով դատարան դիմելու նրանց իրավունքը, իսկ վկաներ Հասմիկ Ավդալյանի և Լև Թադևոսյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերը՝ մերժել։
Քրեական գործով այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ Հ.Ավդալյանի, Ա.Թադևոսյանի, Գ.Տեր-Գրիգորյանի և Վ.Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված՝ գումարի փոխանցման անդորրագրերի, Ա.Խաչատրյանի կողմից ներկայացված պարտավորագրի և Հ.Գրիգորյանի կողմից ներկայացված ստացականի պատճենները՝ պահել քրեական գործում։
Հնարավոր քաղաքացիական հայցի բռնագանձումն ապահովելու նպատակով՝ ՀՀ ոստիկանության Քննչական գլխավոր վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Ներսիսյանի՝ 03.04.2009.թ-ի որոշմամբ Սահակ Սուրենի Նիկողոսյանին սեփականության իրավունքով պատկանող «ԲՄՎ» մակնիշի 13 ՍՏ 398 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի վրա դրված կալանքը պահպանել՝ քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո՝ մեկ ամսվա ընթացքում։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան այն ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։


Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն