Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

13 հունվարի 2014թ. ք. Երևան

ԵԿԴ-0242/01/13

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.


նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան

մեղադրող`
Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ գլխավոր դատախազության հատկապես կարևոր
գործերով քննության վարչության
ավագ դատախազ Դ. Վեքիլյանի,

պաշտպան Ս. Խաչատրյանի,


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց գործն ըստ մեղադրանքի
Նունե Հենրիկի Արշակյանի`
ծնված 1968թ. հուլիսի 26-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ-մասնագիտական կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, չի աշխատում, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցի 1-ին նրբանցքի թիվ 8/5 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 61203311 քրեական գործը ՀՀ գլխավոր դատախազություն պետական շահերի պաշտպանության վարչությունում հարուցվել է 2011թ. մայիսի 16-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 308-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 314-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիալական ապահովության պետական ծառայության պաշտոնատար անձանց կողմից չարաշահումներ թույլ տալու դեպքի առթիվ։
2011թ. մայիսի 20-ին թիվ 61203311 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչություն և նույն օրվա որոշմամբ ընդունվել է 1-ին բաժնի պետի տեղակալի վարույթ։
Քննիչի 2013թ. հոկտեմբերի 25-ի որոշմամբ, կենսաթոշակառուներ Էմմա Գևորգյանի և Թամարա Պիվազյանի անուններով իրավունք վերապահող և պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող վճարային ցուցակները կեղծելու համար Նունե Հենրիկի Արշակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է, իսկ կենսաթոշակառու Ամալյա Հունանյանի անվամբ իրավունք վերապահող և պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող վճարային ցուցակները կեղծելու համար քրեական հետապնդում չի իրականացվել` վաղեմության ժամկետնրեն անցնելու պատճառաբանությամբ։
Քննիչի 2013թ. նոյեմբերի 27-ի որոշմամբ, թիվ 61203311 քրեական գործից անջատվել է Նունե Արշակյանի վերաբերյալ մասը, որին շնորհվել է թիվ 69111213 համարը։
Ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հետևյալ արարքի համար. «որ նա ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիալական ապահովության պետական ծառայության աշխատակազմի վճարային ծառայության պետի 2003թ. ապրիլի 1-ի թիվ 36 Կ հրամանով մինչև 2010թ. դեկտեմբերի 30-ն աշխատելով նույն ծառայության Երևանի «Կենտրոն-2» տարածքային բաժնում որպես վճարող-տեսուչ, հանդիսանալով նյութական պատասխանատու անձ և օժտված լինելով կենսաթոշակների վճարման լիազորություններով, 2006-2010թթ. ընթացքում յուրացման եղանակով պետությունից հափշտակել է խոշոր չափերի կենսաթոշակի գումար, որն արտահայտվել է հետևեյալում.
Նունե Արշակյանն իրեն վստահված կենսաթոշակների գումարներից յուրացման եղանակով խոշոր չափերի հասնող գումարներ հափշտակելու դիտավորությամբ, օգտվելով հանգուցյալ կենսաթոշակառուների տվյալները կենսաթոշակների վճարային ցուցակներից հանված չլինելու հանգամանքից, 2006-2010թթ. ընթացքում կեղծելով պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող վճարային ցուցակներում ընդգրկված կենսաթոշակառուների ստորագրությունները, նրանց անվամբ անհիմն ելքագրել և յուրացման եղանակով հափշտակել է խոշոր չափերի, ընդհանուր` 799.884 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարը։
Այսպես.
Նունե Արշակյանը վերը նկարագրված եղանակով հափշտակել է`
-կենսաթոշակառու, 2006թ. ապրիլի 12-ից հանգուցյալ Ամալյա Հունանյանի անվամբ 2006թ. հոկտեմբերին, դեկտեմբերին և 2007թ. հունիսին անհիմն ելքագրված ընդհանուր` 151.700 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարը,
-կենսաթոշակառու, 2009թ. հունվարի 20-ից հանգուցյալ Էմմա Գևորգյանի անվամբ 2009թ. հոկտեմբերին և 2010թ. մարտին անհիմն ելքագրված ընդհանուր` 282.478 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարը,
-կենսաթոշակառու, 2009թ. սեպտեմբերի 11-ից հանգուցյալ Թամարա Պիվազյանի անվամբ 2010թ. մարտին, ապրիլին, մայիսին և հունիսին անհիմն ելքագրված ընդհանուր` 365.706 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարը։
Այսպիսով, Նունե Հենրիկի Արշակյանը 2006թ. հոկտեմբերից 2010թ. հունիսն ընկած ժամանակահատվածում պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող վճարային ցուցակները կեղծելով և իրեն վստահված կենսաթոշակների գումարից յուրացման եղանակով խոշոր չափերի` ընդհանուր 799.884 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարը հափշտակելով կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
2013թ. դեկտեմբերի 09-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։



Արագացված դատական քննություն

Ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Նա հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն` որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Նունե Արշակյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նախաքննության ժամանակ իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հանցագործությամբ պետությանը պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցել է։


Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, խոշոր չափերով յուրացում կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նախաքննության ժամանակ իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցագործությամբ պետությանը պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելը, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով։
2. Հանցանքը կատարելու ժամանակ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը` անկախ հետևանքները վրա հասնելու պահից։»։
Նույն օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն` տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն։
2. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի։
3. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը։»։
2005թ. հունվարի 18-ին փոփոխված և մինչև 2011թ. մայիսի 24-ը գործած Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(…)
3) խոշոր չափերով,
(…)
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից յոթհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից չորս տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա։
(…)»։
«ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ի օրենքով, որն ուժի մեջ է մտել 2011թ. մայիսի 24-ին, նշված նորմը փոփոխվել է հետևյալ կերպ.
«1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
3) խոշոր չափերով,
(…)
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա։
(…)»։
Արարքը քրեականացնող կամ հանցագործության համար պատասխանատվությունը խստացնող, ինչպես նաև անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու անթույլատրելիությունը և հակառակ դրան` արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքին հետադարձ ուժ տալու պարտադիրությունը բխում է նաև մարդու իրավունքների վերաբերյալ մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջներից։
Մասնավորապես, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող հանցագործության մեջ մեղադրվել որևէ արարք կատարելու կամ անգործության համար, որոնք կատարվելու պահին ազգային օրենքներով կամ միջազգային իրավունքով հանցագործություն չեն համարվել։ Չի կարող նաև ավելի ծանր պատիժ տրվել, քան այն, որը կարող էր սահմանվել հանցանքը կատարելու ժամանակ»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող մեղավոր ճանաչվել որևէ գործողության կամ թողտվության հետևանքով որևէ քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, որը, այն կատարվելու պահին գործող ներպետական օրենսդրության կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, չի հանդիսացել քրեական հանցագործություն։ Հավասարապես, չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառման էր ենթակա քրեական հանցագործության կատարման պահին։ Եթե հանցագործությունը կատարվելուց հետո օրենքով ավելի թեթև պատիժ է սահմանվում, այդ օրենքի գործողությունը տարածվում է տվյալ հանցագործի վրա»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական հանցագործություն չի համարվել։ Չի կարող նաև նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կատարման պահին»։
Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Նունե Արշակյանի կողմից կատարված, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունը կատարվել է մինչև վերոհիշյալ փոփոխությունն ուժի մեջ մտնելը` դատարանը գտնում է, որ Նունե Արշակյանը վերոհիշյալ հանցագործության համար ենթակա է պատժի տուգանքի ձևով, որը չի կարող գերազանցել նվազագույն աշխատավարձի յոթհարյուրապատիկի չափը, քանի որ տուգանքից առավել խիստ պատժատեսակ նշանակելու համար բավարար հիմքեր դատարանին չներկայացվեցին, իսկ արարքը կատարելու ժամանակ գործող այդ հոդվածի սանկցիայով, որպես տուգանքի ձևով պատժի չափ նախատեսվել է նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից մինչև յոթհարյուրապատիկը։
Քննարկելով նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Նունե Արշակյանի կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
«Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ ԱԺ 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի համաձայն` որոշվել է.
«1. Պատժից ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-րդ և 5-րդ ենթակետերով նախատեսված դեպքերի`
(…)
այն անձանց, որոնց նկատմամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ։»։
Հետևաբար, սույն դատավճռով Նունե Արշակյանի նկատմամբ ենթակա է կիրառման «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշումը և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ նշանակելու դեպքում նա ենթակա է պատժից ազատման։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 24.10.2013թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, կենսաթոշակների վճարային ցուցակների պատճենները պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նունե Արշակյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով, դատարանը`


Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Նունե Հենրիկի Արշակյանին մեղավոր ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի վեցհարյուրապատիկի` 600.000 /վեց հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով` առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու։
Համաներման ակտի` «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի կիրառմամբ ամբաստանյալ Նունե Արշակյանին ազատել նշանակված պատիժը կրելուց։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 24.10.2013թ. որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, կենսաթոշակների վճարային ցուցակների պատճենները պահել քրեական գործի հետ միասին։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։

ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ