Գործ
ԵԿԴ/0236/01/13

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


,,12,, նոյեմբերի 2014թ. ք.Երևան


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ. ՄԱԿՅԱՆԻ

Քարտուղարությամբ՝ Կ. Կարապետյանի
Ժ. Մինասյանի
Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ`

Մեղադրող Գ. Գասպարյանի

Պաշտպաններ Ա. Թորոսյանի
Հ. Տեր-Վարդանյանի
Լ. Հովհաննիսյանի


դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`


1. Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանի՝ ծնված 17.02.1956թ.-ին
Արագածոտնի մարզ, գ. Բյուրական, ազգությամբ հայ,
ՌԴ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած,
ՌԴ ԶՈւ 102-րդ զինվորական բազայի սպա, փոխգնդապետ,
նախկինում չդատված, հաշվառված է ք. Գյումրի 8-րդ զինավան
11/27, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի
1-ին մասով և 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

2. Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանի՝ ծնված 05.03.1981թ.
Արագածոտնի մարզ, գ. Բյուրական, ազգությամբ հայ,
ՌԴ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած,
խնամքին երկու անչափահաս երեխա, նախկինում չդատված,
«Սևերնայա զվեզդա» ՍՊԸ-ի տնօրեն, հաշվառված է ք. Երևան
Արշակունյաց 3ա շենք, բն. 11, մեղադրվում է ՀՀ Քրեական
օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ըստ թիվ 90209813 քրեական գործով հաստատված մեղադրական եզրակացության՝

«2013թ. մարտի 6-ին ժամը 09։00-ի սահմաններում, ՌԴ ԶՈԻ 102-րդ զինվորական բազայի սպա, փոխգնդապետ Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանը, Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցում, վարելով իրեն պատկանող ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի 77 ՍԼ 888 համարանիշի ավտոմեքենան, իրեն հետևելու պատճառով քաղաքացի Տիգրան Արմենի Բաբլոանի վարած MERSEDES-BENZ С 208 մակնիշի 27 00 616 համարանիշի ավտոմեքենան կանգնեցնելու համար, իր վարած ավտոմեքենայի առջևի մասով երեք անգամ հարվածել է Տ.Բաբլոյանի վարած ավտոմեքենայի հետնամասին՝ դիտավորությամբ նրան պատճառելով խոշոր չափերի՝ 650 000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս, որից հետո, կրկեսի մոտ, Տ.Բաբլոյանը կայանել է իր վարած ավտոմեքենան և կոնֆլիկտից խուսափելու նպատակով վազել դեպի կրկեսի բակ, իսկ Գ.Մարտիրոսյանը, որդու՝ ՌԴ քաղաքացի Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանի, հետ միասին, հետապնդելով բռնել, ապա բացահայտ առևանգել են նրան, այն է՝ նույն պատճառով, Է.Մարտիրոսյանի հետ միասին ձեռքերով հարվածներ են հասցրել Տ.Բաբլոյանի մարմնին, և բռնություն գործադրելով նրա վրա, վերջինիս կամքին հակառակ տեղափոխել են Ագաթանգեղոս փողոցում կայանված ԶԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի 77 ՍԼ 888 համարանիշի ավտոմեքենայի մոտ, հետևի նստատեղի դռնով տեղավորել մեքենայի սրահում, որից հետո բռնությամբ իջեցնելով ավտոմեքենայի սրահից նրան տեղավորել են նույն ավտոմեքենայի բեռնախցիկում, ապա տեղափոխել ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժին»։

14.06.2013թ.-ին փաստի առթիվ Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության կողմից հարուցվել Է թիվ 90208913 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։

09.07.2012թ. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Վ.Հակոբյանի կողմից կայացվել է որոշում` Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

16.07.2012թ. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Վ.Հակոբյանի կողմից կայացվել է որոշում` Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

31.10.2012թ. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Վ.Հակոբյանի կողմից կայացվել է որոշում` Գևորգ Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու մասին և վերջինիս մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել՝ 11.12.2013թ.-ին։

2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Առաջադրված մեղադրանքներում, ինչպես նախաքննության ընթացքում այնպես էլ դատարանում, ամբաստանյալ Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և չնդունելով մեղքը՝ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1974թ-ից ծառայել է «ВДДГ», իսկ 1992թ.ից՝ ՌԴ զինված ուժերում։ Սույն գործով տուժող ճանաչված Տիզրան Բաբլոյանին մինչ 06.03.2013թ. դեպքը չի ճանաչել, իսկ դեպքի, այսպես ասած, նախաձեռնող կամ պատվիրատու Արայիկ Շարյանին ճանաչել է 2000 թվականից, նա եղել է իր երեխաների ուսանողական ընկերը և ազատ ելումուտ է ունեցել իրենց տուն։ Արայիկ Շարոյանի հորը՝ Արամ Շարոյանին, ճանաչել է որպես ՌԴ զինծառայողի։
Արամ և Արայիկ Շարոյանների հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն, 2005թ.-ի հունվարի 18-ին Արայիկ Շարոյանին վճարել է 44.000 ԱՄՆ դոլար՝ Արամ Շարոյանի աներոջ՝ /Արայիկ Շարոյանի պապի/ Վարդևան Խդրյանի, անունով ձևակերպված, 2002թ. արտադրության MERSEDES G400 CDI մակնիշի ավտոմեքենան գնելու համար։ Սակայն, պարզվել է, որ ավտոմեքենայի անհատականացնող տվյալները վերադաջված են և ավտոմեքենան 2001թ. արտադրության է։ Իրենց միջև վեճ է ծագել ու այդ կապակցությամբ էլ ինքը, կինը և որդին, արդեն ինը տարի է ինչ Շարոյանների ու Վարդևան Խդրյանի, ավելի հստակ նրանց ներկայացնող, իսկ սույն գործով նաև տուժողին ներկայացնող փաստաբան Արմեն Ումրշատյանի հետ դատական վեճերի մեջ են։
Ներկայումս, իբր, գնված մեքենան դեռևս Արամ Շարոյանի աներոջ անունով է և գտնվում է ՃՈ տուգանային հրապարակում։ Դատական ակտերի հիման վրա մեքենայի դիմաց ինքը մեկ անգամ վճարել է Վարդևան Խդրյանին, ում անունով ձևականորեն գրանցված է մեքենան, իսկ Արայիկ Շարոյանից, դատական ակտի հիման վրա, հօգուտ իրեն ենթակա է բռնագանձման մոտ 100.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ։
2013թ.-ի մարտի 5-ին տղայի` սուն գործով մյուս ամբաստանյալ Էդուարդ Մարտիրոսյանի ծննդյան տարեդարձն է եղել և այն նշել են Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում գտնվող իրենց բնակարանում։ Հաջորդ օրն առավոտյան, ժամը 09։20-ի սահմաններում ինքը և որդին տանից դուրս են եկել՝ իրենց անձնական օգտագործման ավտոմեքենաներով աշխատանքի գնալու համար։ Ինքը պետք է մեկներ ք. Գյումրիում տեղակայված թիվ 102 ՌԴ զինվորական բազա, իսկ որդին՝ Բյուրական գյուղում գտնվող համալիր։
Դուրս գալով շենքի մուտքից, տեսել է, որ բակում, իր մեքենայից 3-4 մետր հեռավորության վրա կանգնած է «Մերսեդես» մակնիշի արծաթագույն, մգեցված-անթափանց ապակիներով ավտոմեքենա՝ գործի դրված շարժիչով։ Իրենց բակում այդ ժամին, որպես կանոն իրեն անծանոթ մեքենաներ չեն լինում, քանի որ իրենց մուտքում ընդամենը 2 բնակարան է և մյուս բնակարանի բնակիչներին և նրանց կողմից օգտագործվող երկու ավտոմեքենաներն էլ ճանաչում է։
Դրանից մոտ 10 օր առաջ, մի քանի անգամ իրենց շենքի բակում, մուտքի մոտ, աստիճանների վրա ինքը և իր ընտանիքի անդամները տեսել են անծանոթ, կասկածելի երիտասարդների, որոնք իր ընտանիքի անդամներին հետևելիս են եղել։ Այդ մասին տեղյակ է պահել նաև իր կողմից Շարոյանների դեմ ներկայացված դիմումի նյութերով զբաղվող հետաքննիչ Մեժլումյանին և վերջինս ասել էր, որ եթե անծանոթ, կասկածելի անձինք կրկին հայտնվեն իրենց բակում, ապա նրանց լուսանկարի, որպեսզի փաստ լինի և լուսանկարների հիման վրա փորձի պարզել նրանց ինքնությունը։ Այդ ավտոմեքենան իր ուշադրությունը գրավել է և կասկած է առաջացրել։ Իր մեքենայի շարժիչը գործի է դրել, այնուհետև մեքենայից դուրս է եկել, հանել է բջջային հեռախոսը ու սկսել այդ մեքենան տարբեր կողմերից նկարել։ Այդ մեքենայի միջից որևէ մեկը չի արձագանքել իր այդ գործողությանն, ինչն իր կասկածներն ավելի է խորացրել։ Դրանից հետո, նստելով իր մեքենան, շենքի բակից շարժվել է դեպի «Այրարատ» կինոթատրոնի ուղղությամբ։ Իր մեքենան տեղից շարժելուն պես այդ ավտոմեքենան, խոչընդոտելով իրեն հետևող որդու ավտոմեքենային, խցկվել է իրենց երկու մեքենաների միջև և սկսել է բացահայտ հետևել իրեն։ Որդին վարելիս է եղել G-500 մերսեդես ավտոմեքենան։
Որպեսզի համոզվեր, որ այդ կասկածելի մեքենան իրեն է հետևում, «Այրարատ» կինոթատրոնի մոտ՝ Տիզրան Մեծ Ագաթանգեղոս խաչմերուկում, դիտավորյալ միացրել է մեքենայի ձախ թարթիչը, սակայն թեքվել է դեպի աջ՝ դատարանի ուղղությամբ։ Մոտ 10 մետր երթևեկելուց հետո նկատել է, որ այդ մեքենան իր հետևից է ընթանում, կոպիտ ձևով խախտելով երթևեկության կանոները՝ հատելով հանդիպակաց երթևեկության բաժանարար հոծ գիծը անթույլատրելի մասում ձախ շրջադարձ է կատարել։ Իրեն հետևող մեքենան, թույլ տալով երթևեկության կանոների միևնույն խախտումը, անիվների տեղապտույտի բարձր աղմուկով կտրուկ ձախ է թեքվել և կրկին հետևել իրեն։ Հասկացել է, որ իրեն հետևող մեքենայի մեջ եղած անձը կամ անձինք իր դեմ ինչ-որ գործողություն են իրականացնում։ Ինքը իրական վտանգ է զգացել և փորձել է հնարավորինս խուսափել և հեռանալ այդ մեքենայից ու այդ պատճառով, շարունակելով երթևեկությունը դեպի Ագանթագեղոս փողոց /Կրկեսի ուղղությամբ/, թույլ տալով երկրորդ խախտումը, կարմիր լույսի առկայությամբ մուտք է գործել և հատել խաչմերուկը, անցել է հետիոտնային անցումը, բայց հետին տեսանելիության հայելու միջոցով տեսել է, որ այդ կասկածելի ավտոմեքենան և որդու մեքենան միաժամանակ մոտեցել են հետիոտնային անցումին և կանգնել են՝ ճանապարհ տալով հետիոտներին։ Մտածելով, որ այդ մեքենայից կարող են որդուն վնասել, ինքը կանգնեցրել է մեքենան։ Նկատել է, որ որդու մեքենան շարժվել է և որդու մեքենային ուշադիր լինելով չի նկատել, թե կասկածելի մեքենան իր մեքենայի մոտով ինչպես է անցել։ Իր մեքենային մոտեցող որդուն ձեռքով նշան է տվել, որ չկանգնի ու շարունակի երթևեկությունը, բայց երկրորդ գծով երթևկող որդին մեքենայով մոտենալով իր մեքենային, ճանապարհը զիջել է իրեն և ինքը երկրորդ գծով երթևեկել է դեպի կրկեսի ուղղությամբ։ Ագանթազեղոս-Խորենացի խաչմերուկն անցնելուց, անսպասելիորեն երրորդ շարքից իր մեքենայի դեմը կտրուկ մտել է արծաթագույն մեքենան և արգելակել։ Նա նույնպես արգելակել է։ Իր մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ մեքենաները թույլ բախվեցին և ինքը կանգնեցրել է մեքենան։ Բայց, երբ առջևի մեքենան շարունակել է երթևեկել և տեղափոխվել է երրորդ շարք, ինքը մտածել է, որ իր ավտոմեքենայի կտրուկ արգելակման հետևանքով բախման տպավորություն են ստեղծել իր մեքենայից լսված ձայները։ Ինքը շարունակել է երթևեկելը, սակայն իր մեքենայի դիմաց կրկին անսպասելի հայտնվել է այդ նույն արծաթագույն մեքենան և կտրուկ արգելակել։ Ինքն էլ է արգելակել, սակայն չի հասցրել խուսափել բախումից։ Ինքը կանգնեցրել է մեքենան, դուռը բացել, որպեսզի մեքենայից դուրս գա և ԱՊՊԱ զանգահարի, սակայն տեսնելով, որ դիմացի մեքենան տեղից շարժվել է, ինքն էլ շարունակել է ընթանալ նույն շարքով։ Մոտ 20-30 մետր երթևեկելուց հետո, այդ մեքենան կանգ է առել երկրորդ շարքում։ Իր մեքենան կանգնեցրել է այդ մեքենայի հետևը, սակայն դիմացի մեքենան կտրուկ տեղից շարժվել է, և իր մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ վարորդը ցանկանում է վերադասավորվել դեպի աջ շարք՝ առաջին գծում՝ մայթի մոտ, կանգնելու համար։ Ինքն էլ հետևել է նրան, սակայն դիմացի մեքենան կրկին անգամ կտրուկ արգելակել է և իր մեքենան բախվել է նրա մեքենայի հետնամասին։ Այդ բախումն անխուսափելի էր և հասկացել է, որ այդ վարորդը, միանշանակ, սադրում է իրեն և փորձում է այդ եղանակով կանգնեցնել իր մեքենան։ Երրորդ հարվածից հետո այդ մեքենան երկրորդ գծից տեղափոխվել է առաջին գիծ, անցնելով մոտ 50 մետր կանգ է առել։ Մինչ իր մեքենայի կայանելը, տեսել է, որ այդ մեքենայի վարորդը, իջնելով մեքենայից, ինչ-որ իր գցեցելով մեքենայի մեջ, դուռը փակել և վազելով հեռացել է դեպի կրկեսի բակ։ Իր մեքենան կանզնեցրել է այդ մեքենայի հետնամասում` մոտ 1,5-2 մետր հեռավորության վրա, իջել է իր մեքենայից և վազել այդ մեքենայի վարորդի ուղղությամբ՝ դեպի կրկեսի բակ, որտեղ տեսել է, որ նա փորձում է թռչել թփուտների վրայով, սակայն գլխիվայր ընկել է։ Այնուհետև, ոտքի է կանգնել և, հավանաբար, շփոթելով ուղղությունը, գլխիկոր վազել է դեպի իրեն։ Մինչ իրեն հասնելը, ինքն ակամա, բարձրաձայն հարցրել է «տղա ես ինչ ես անում»։ Այդ պահին նա գլուխը վեր է բարձրացրել, իրեն տեսել և ոտքով հարվածել է իր աջ ոտքին, իսկ աջ ձեռքով ցանկացել է հարվածել իր դեմքին։ Իր աջ ոտքը ցավացել է, բայց ինքնապաշտպանական հնարքով խուսափել է նրա աջ ձեռքի հարվածից և ոլորելով նրա աջ ձեռքը, այդպիսով նրան զրկել է հարվածելու հնարավորությունից։ Այդ ամենը տեղի ունեցել մի քանի վայրկյանում։ Այնուհետև, հարցրել է, թե ինքն ով է, ինչու է իրեն հետևում և ինչ նպատակով է այդ ավտովթարը ստեղծել։ Այդ պահին հնչել է նրա ձախ ձեռքում գտնվող, մեծ էկրանով հեռախոսի զանգը։ Նայելով հեռախոսի էկրանին ինքը նկատել է Արայիկ Շարոյանի հեռախոսահամարը։ Երիտասարդը զանզին չի պատասխանել, ավելի է շփոթվել և խառնվել է իրար։ Նրան հարցրել է, թե Արայիկն է իրեն ուղարկել, վերջինս պատասխանել է, որ՝ այո։ Այդ պահին նրան ասել է, որ «տղա ջան, դու Շարոյանների զոհն ես» և նրանք քեզ օգտագործում են իրենց նպատակների համար։ Հայտնել է, որ իրենց բակում նրա մեքենան նկարել է և այդ նկարները հենց հիմա տանելու է ոստիկանություն ու այնտեղ խնդիրներ է ունենալու։ Նա թախանձագին խնդրել է, որ նկարները ոստիկանություն չտանի, ամեն ինչ կպատմի, միայն, թե իր հայրը չիմանա այս մասին և ոստիկանությունից իրենց տուն չգնան։ Նրան ասել է, որ մեղքը զալիս է, որ Շարոյանների հետ գործարքի մեջ է մտել։ Միաժամանակ, հորդորել է միասին գնալ ոստիկանություն, պատմել եղելությունն ու գնալ իր գործերով։ Նա համաձայնվել է միասին ոստիկանություն գնալուն։ Երբ մոտեցել են մեքենաներին, տղան արդեն մոտեցել է իրենց և ինքը նրան ասել է, որ «Շարոյանների շառն ու սադրանքն է», գնում են ոստիկանության Էրեբունու բաժին։ Ինքը, մինչ կշրջանցեր մեքենան և կնստեր տեղը՝ վարորդի նստատեղին, նշված տղան, ով հետագայում պարզվել է, որ Տիգրան Բաբլոյանն է, արդեն նստել էր իր մեքենայի դիմացի աջ նստատեղին։ Նստելով իր տեղը, ասել, որ իր կողքին չնստի, որից հետո նա իջել է մեքենայից և նստել հետևի աջ կողմի նստատեղին։ Ինքը դուրս է եկել մեքենայից, հետևի ձախ դուռը բացել է և նստատեղին դրված ծառայողական փաստաթղթերով պայուսակը ավտոմեքենայի հետևի դռնով դրել է հետնամասում, իսկ մնացած փաստաթղթերը վերցրել է մեքենայի սրահից՝ դրել հետնամասը` նստարանը ծալելու միջոցով։ Այնուհետև շարժվել են դեպի ոստիկանության Էրեբունու բաժին։ Տեղ են հասել մոտավորապես 5-6 րոպե անց։ Տեղ հասնելուն պես, բաժնին է մոտեցել նաև որդին՝ Էդուարդը։ Ինքը, որդուն և Տիգրանին թողնելով բաժնի դիմաց կանգնած, մոտեցել է հերթապահ մաս, ասել, որ ուզում է հանցագործության մասին հաղորդում տալ, քանի որ մեքենայի մեջ Բաբլոյանն իրեն արդեն ասել էր, որ իրեն Արայիկ Շարոյանն էր հանձնարարել հետևել` իրեն և իր ընտանիքի անդամներին և հայտնել իրեն իր բոլոր գործողությունների մասին։ Այդ ընթացքում ինքը զանգահարել է հետաքննիչ Ն.Մեժլումյանին և հեռախոսով ասել, որ իր կողմից նախկինում տված բացատրություններում հիշատակված անծանոթ երիտասարդներից մեկը, ով վերջին 15 օրը հետևում էին իրենց, իր հետ է` ոստիկանության շենքի մոտ։ Նա ասել է, որ այդ ամենը հայտնի քրեական հետախուզության բաժնի աշխատակիցներին, որից հետո ինքը բարձրացել է քրեական հետախուզության բաժին և հայտնել եղելությունը։ Քիչ անց, ինքը իջել և ասել է, որ Տիգրանն ու Էդուարդը բարձրանան վերև։ Միասին բարձրացել են քրեական հետախուզության բաժնի պետի աշխատասենյակ և Տիգրանն այնտեղ հայտարարել, որ Շարոյանի հանձնարարությամբ է հետևել իրեն և իր ընտանիքի անդամներին և իրենց բոլոր տեղաշարժերի մասին հայտնել Արայիկ Շարոյանին։
Ամբաստանյալը նշել է, որ իր առաջին մտավախությունը նախ այն է եղել, որ իրեն հետևող անձ Բաբլոյանը կարող էր իր կյանքին իրական վտանգ սպառնալ, քանի որ նա երեք անգամ կտրուկ կանգ է առել և վթարային իրավիճակ ստեղծել։ Ինքը այդ պահին ընդհուպ մտածել է, որ նա վարձու մարդասպան է և այդ պատճառով էլ ավտոմեքենայի ապակիները մգեցված են, որպեսզի դեմքը չերևա։ Հատկապես այն պարագայում, երբ ակնհայտ լարվածություն է եղել իր և Շարոյանների միջև կապված փողային պարտք ու պահանջի հետ։ Թե, ինքը՝ Արայիկ Շարոյանը և, թե նրա հայրը՝ Արամ Շարոյանը տարբեր տեղերում անընդհատ կրկնել են, որ եթե ինքը շարունակի իրենցից պահանջել իր գումարները, ապա իր համար վատ է լինելու։ Շարոյանից բացի ուրիշ ոչ ոք չէր կարող լինել այդ ամենի հեղինակն ու հովանավորը։ Այդ օրը, նա կարող էր իր մեքենայով կանգնել իր մեքենայի կողքը և ընդհուպ պատուհանից կրակել։ Ինքն այդ պահին ոչինչ չի բացառել և գտնում է, որ կարող էր լինել իր թե կյանքին իրական վտանգ, թե իր մեքենան վնասելու միտում։ Ավելի ուշ, արդեն իմացել է, որ Բաբլոյանն ընդամենը պետք է Շարոյանին հայտներ իր և ընտանիքի անդամների գտնվելու վայրը։ Ավելացրել է նաև, որ մեքենայում Բաբլոյանն իրեն ցույց է տվել իր հեռախոսը և ասել, որ Արայիկն իր հեռախոսին կարճ հաղորդագրություն է ուղարկել, որով հանձնարարել է իրեն, որ հետևի իրենց. հեռախոսում նշված է եղել՝ «ՏԻԿ ԳՆԱ ԵՍ ԿԳԱՄ»։
Ամբաստանյալը հավելել է, որ իր խորին համոզմամբ Տիգրանի հետ ոստիկանություն գնալը եղել է լավագույն քայլը։ Ինքը միանշանակ վստահ է եղել, որ նա հանցագործություն է արել։ Նախ մտավախություն ուներ, որ ավելի լուրջ նպատակով էր իրեն հետևում, քան միայն իր տեղը Շարոյանին հայտնելը, բացի այդ, ինչպես արդեն ասել է, դա կարող էր լինել իր կյանքին վտանգ սպառնացող գործողություն։ Մյուս կողմից նույնիսկ իրեն բացահայտ հետևելը, լրտեսելը և իր վերաբերյալ տեղեկություններ հավաքելը, ինքը համարում է հանցանք, քանզի ինքը ունի իր անձնական կյանքը, այնպիսի տեղեկություններ, որոնք միայն իրեն են հայտնի։ Այդ օրը ինքը պետք է այնպիսի հանդիպում ունենար, որի վերաբերյալ ոչ ոք տեղյակ չէր և դա համարում է իր անձնական կյանքը։ Եթե պարզվում է, որ այլ անձ պատվերով կամ հանձնարարությամբ իր անձնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ է հավաքում, ապա եթե այդ անձին չտաներ ոստիկանություն, ապա ինչպես պետք է վարվեր։ Ինչ առևանգման մասին կարող է խոսք գնալ, երբ, երեքով էլ, այսինքն ինքը, Էդուարդը և Տիգրանը տեղյակ էին, որ գնում են ոստիկանություն։ Ամբողջ ճանապարհը տևել է ընդամենը 5-6 րոպե։ Տիգրանը նախապես գիտեր, թե ուր են գնում, և մեքենայի մեջ նրա տեսադաշտը ազատ է եղել, հանգիստ տեսել է ճանապարհը, հստակ հասկացել՝ թե ուր է գնում։ Ավելին, ընթացքում մի քանի լուսաֆորի տակ իր մեքենան կանգ է առել և եթե իրոք նա իրեն առևանգված էր զգում, ապա կարող էր դռան պատուհանը բացել ու բղավեր կամ օգնություն կանչել կամ բացել մեքենայի դուռն ու փախոստի դիմել։ Ինքը գտնում է, որ Տիգրան Բաբլոյանը տուժող է այս ամբողջ պատմության մեջ, ոչ թե իր գործողություններից, այլ հենց Արայիկ Շարոյանի գործողություններից։
Ինչ վերաբերում է դիտավորությամբ գույքը, այսինքն, Բաբլոյանի ավտոմեքենան վնասելուն, ապա ամբաստանյալը պնդել է, որ ոչ միայն նման դիտավորություն չի ունեցել, այլ հակառակը՝ հենց Բաբլոյանն է դիտավորյալ կտրուկ արգելակել, որպեսզի բախվեն իրենց մեքենաները և ստեղծվի վթարային կամ կոնֆլիկտային իրավիճակ։ Ավելին, հաշվի առնելով, որ մինչև Բաբլոյանի հետ խոսելը չի իմացել, թե ով է նա և ինչու է իրեն հետևում, ուստի առարկայազուրկ են նաև այն պնդումները, թե ինքը նրա գույքը վնասելու դիտավորություն է ունեցել։ Հակառակը, ցանկացել է րոպե առաջ կանգ առնել և հասկանալ, թե ով է նա ու ինչ նպատակ է հետապնդում։ Նորմալ գիտակից մարդը անծանոթ մարդու մեքենան չի կարող վնասելու ցանկություն ունենալ։
Ամբաստանյալը պատասխանելով դատարանում իրեն առաջադրված հարցերին՝ կտրականապես հերքել է ինչպես Տիգրան Բաբլոյանին առևանգելու, այնպես էլ նրա ավտոմքենան դիտավորությամբ վնասելու մեղադրանքները, հավելելով, որ իրականությանը չեն համապատասխանում մեղադրանքի կողմի այն պնդումները, թե ինքն ու որդին Բաբլոյանին ծեծի են եթարկել կամ բռնի ուժով տեղավորել են իր մեքենայի բեռնախցիկում։ Ի սկզբանե նա պնդել է, որ իր մեքենան առանձնացված բեռնախցիկ չունի և քանի որ հանդիսանում է ՋԻՊ տեսակի, բեռնախցիկն ու սրահը միակցված են, իսկ բեռնախցիկ կարելի է մուտք գործել նաև ետևի դռնից, այն նախատեսված է դրա համար նույնպես։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Առաջադրված մեղադրանքում, ինչպես նախաքննության ընթացքում այնպես էլ դատարանում ամբաստանյալ Էդուարդ Մարտիրոսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը առավոտյան ինքը և հայրը տանից դուրս են եկել աշխատանքի գնալու նպատակով։ Երբ բակից շարժվել են, նկատել է, թե ինչպես է «Մերսեդես» մակնիշի իրեն անծանոթ մի արծաթագույն մեքենան շարժվում հոր մեքենայի ետևից։ Քանի որ, իր և հոր աշխատանքի վայրերը մի ուղղության վրա են, այդ իսկ պատճառով ինքն իր մեքենայով ընթացել է հոր ետևից։ Ճանապարհին նկատել է, որ այդ արծաթագույն մեքենան հետապնդում է հորը, ինչը իրեն անհանգստացրել է։ Շարժվելով նրանց ետևից, Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցի խաչմերուկի մոտակայքում հայրը մեկ-երկու անգամ կտրուկ արգելակել է, որի պատճառով ինքը հազիվ է խուսափել իր մեքենայով հոր մեքենային բախվելուց։ Այնուհետև, կրկեսի մոտ նկատել է, որ հայրը մեքենայով բախվել է դիմացի արծաթագույն «Մերսեդես» մակնիշի մեքենային, որը վերադասավորվելով առաջին շարքում կայանել է, հայրն էլ՝ նրա ետևում։ Մինչև ինքը երկրորդ շարքից վերադասավորվել և կանգնել է առաջին շարքում, անցել է բավականին ժամանակ։ Երբ մեքենայից իջել է՝ տեսել է, որ հայրը և Բաբլոյանը կրկեսի կողմից քայլելով մոտենում են մեքենաներին։ Հասնելով իրենց, հայրը ասել է, որ «Շարոյանի շառն ա, գործ չունես», որից հետո Բաբլոյանը նստել է հոր մեքենան` սկզբում հոր կողքը, այնուհետև հայրն ասել է, որ իր կողքից իջնի և նստի ետնամասում, որից հետո շարժվել են ոստիկանության Էրեբունու բաժին՝ կատարվածի մասին հաղորդում տալու համար։ Երբ հասել են ոստիկանության բաժին, ինքը և Բաբլոյանը սպասել են դրսում, իսկ հայրը մտել է ներս` հերթապահ մաս։ Ընդ որում, նա մեքենայից իջել է ետեևի աջ դռնով, այսինքն՝ ոչ բեռնախցիկից, ինչպես պնդում է տուժողը։ Սպասելու ընթացքում, որը տևել է 10-15 րոպե, Բաբլոյանը ազատորեն հնարավորություն է ունեցել տեղաշարժվելու, ավելին, դրսում կանգնած ոստիկաններից ծխախոտ է խնդրել և նրա ազատության իրավունքը որևէ կերպ սահմանափակված չի եղել։ Ոստիկանության բաժնի բակում, Բաբլոյանն իրեն պատմել է, որ ինքը ոչինչ չի ցանկացել անել, այլ միայն կատարել է Շարոյանի հանձնարարությունը և խնդրել է, որպեսզի հայրը չբողոքի։ Դրանից հետո բոլորով մտել են ոստիկանություն, պատմել կատարվածի մասին, իսկ Բաբլոյանն իր հերթին պատմել է իրականությունը։ Ամբաստանյալը պնդել է, որ Բաբլոյանի նկատմամբ որևէ բռնի գործողություններ չեն կիրառել, նրան առևանգելու դիտավորություն և նպատակ առհասարակ չեն ունեցել։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Տուժող Տիգրան Բաբլոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Արայիկ Շարոյանը հանդիսանում է իր ընկերը, վերջինից էլ տեղյակ է եղել, որ գումարային խնդիրներ ունի սույն գործով ամբաստանյալներ հանդիսացող Մարտիրոսյանների հետ։
2013թ մարտի 6-ի առավոտյան ինքը պատրաստվել է գնալ ոստիկանության ՊԱՏ վարչության գրանցման-քննական բաժին՝ իր մեքենայի հետ կապված ձևակերպումներ կատարելու նպատակով։ Իրեն է զանգահարել Արայիկ Շարոյանը և տեղեկանալով, թե ուր է գնում՝ խնդրել, որ ճանապարհին մտնի Գևորգ Մարտիրոսյանի շենքի բակ, տեսնելու համար, թե նրա կամ որդու ավտոմեքենաները բակում կանգնած են, թե ոչ և այդ մասին տեղյակ պահի իրեն։ Միաժամանակ, իրեն բացատրել է Գևորգ Մարտիրոսյանի տան տեղը։ Հասկանալով, որ ըստ էության նշված հասցեն գտնվում է իր ճանապարհին, ինքը չի մերժել նրան և հեռախոսազրույցի ժամանակ Արայիկին հայտնել է, որ ինքը համարյա թե գտնվում է Գևորգ Մարտիրոսյանի տան մոտակայքում և կարող է գնալ նրանց բակ։ Շարոյանն իրեն ասել է Գ.Մարտիրոսյանի մեքենայի համարները, միաժամանակ, հայտնել է, որ հարկադիր կատարման ծառայության աշխատակցի հետ գալիս է Մարտիրոսյանների տան բակ՝ նրանց տանը լինելու դեպքում բնակարանը փորձագետի գնահատմանը ներկայացնելու համար։ Բակ մտնելուն պես ինքը նկատել է Գևորգ Մարտիրոսյանի ավտոմեքնան։ Մոտ 5 րոպե անց, երբ դեռ գտնվել է մեքենայի մեջ նստած, իր մեքենային է մոտեցել Գևորգ Մարտիրոսյանը և սկսել է ձեռքի բջջային հեռախոսով տարբեր կողմերից նկարել իր մեքենան։ Այնուհետև, Մարտիրոսյանը նստել է մեքենան և դուրս եկել բակից, ինքն էլ՝ նրա ետևից։ Մեքենայով հետևելով նրան, գնացել է այն նույն ուղղություններով, որով և Գևորգ Մարտիրոսյանըլ։ Մի պահ ստացվել է այնպես, որ երթևեկության ընթացքում Էդուարդ և Գևորգ Մարտիրոսյանները կանգնել են, իսկ ինքը շրջանցել է նրանց և հայտնվել Գևորգ Մարտիրոսյանի մեքենայի առջևում։ Քիչ անց իր մեքենայի ետնամասից հարված է զգացել, սակայն առաջին հարվածը չի տեսել։ Շարունակելով ճանապարհը դեպի նախկին կրկեսի շենքի կողմը, որոշակի ճանապարհ անցելուց հետո, մեքենայի հետին տեսանելիության հայելու մեջ տեսել է Գևորգ Մարտիրոսյանի վարած «Գրանդ Չերոկի» ավտոմեքենան, իսկ քիչ առաջ շարժվելուց հետո, զգացել է երկրորդ հարվածն ու հասկացել, որ հարվածողը դարձյալ նա է, քանի որ հարվածից անմիջապես հետո իր ետևում տեսել է նույն «Գրանդ Չերոկի» մեքենան։ Խառնված և շփոթված կատարվածից, որոշ տարածություն անցնելուց հետո, ափսոսալով իր մեքենան` կրկեսի հարևանությամբ կանգնեցրել է այն։ Նույն պահին նկատել է, որ Գևորգ և Էդուարդ Մարտիրոսյանների մեքենաները նույնպես կանգնել են։ Ինքը զգալով վտանգ և վախենալով հայր ու որդուց, անմիջապես իջել է մեքենայից ու վազել դեպքի նախկին կրկեսի տարածքում գտնվող շինհրապարակի ուղղությամբ։ Գևորգ Մարտիրոսյանը վազել է իր ետևից և իրեն գցել գետնին, իսկ քիչ անց հասել է նաև Էդուարդ Մարտիրոսյանը։ Այդ պահին իր հեռախոսահամարին է զանգահարել Արայիկ Շարոյանը, սակայն գտնվելով գետնին ընկած վիճակում, բնականաբար, չի կարողացել պատասխանել նրա զանգին։ Գևորգ Մարտիրոսյանը հեռախոսը վերցնելով իր ձեռքից, որդու հետ միասին, թևերից բռնած բերել են և մեքենայի հետևի դռնից իրեն մտցրել են Գևորգ Մարտիրոսյանի ավտոմեքենան։ Այնուհետև, հավանաբար մտածելով, որ կարող է փախոստի դիմել, իջեցրել են իրեն մեքենայից և մտցրել բեռնախցիկն ու տարել ոստիկանության Էրեբունու բաժին։ Դեպքի օրը ամբաստանյալների գործողությունների հետևանքով ստացել է տարբեր տեսակի մարմնական վնասվածքներ, որոնք սակայն իր համար անհասկանալի պատճառով դատաբժիշկը չի արձանագրել։
Դատարանում, ի պատասխան իրեն տրված հարցերի տուժող Բաբլոյանը հայտնել է, որ իրեն մեքենայի բեռնախցիկը տեղավորելուց հետո անմիջապես տարել են ոստիկանության Էրեբունու բաժին և Մարտիրոսյանն իր մեքենայով մինչև բաժին հասնելը, որևէ այլ տեղ չի գնացել, այդ ճանապարհից չի շեղվել։ Պնդեց, որ մեքենայի բեռնախցիկում գտնվելու ժամանակ տեսել է ճանապարհն ամբողջությամբ, զրուցել Մարտիրոսյանի հետ՝ խնդրելով իրեն չհանձնել իրավապահ մարմիններին։
Հստակորեն չկարողանալով պարզաբանել այդ օրն Ա.Շարոյանի խնդրանքով իրականացրած իր «առաքելության» բուն իմաստը, տուժողը չկարողացավ դատարանին տալ տրամաբանական պատասխաններ առ այն, որ եթե իրականում Ա.Շարոյանը խնդրել էր ընդամենը տեղեկանալ, թե Մարտիրոսյանները տանն են և իրեն տեղյակ պահել այդ մասին՝ կատարողական գործողություններ իրականացնելու նպատակով հարկադիր կատարողի հետ նրա բնակարան այցելելու համար, ապա որն էր նրա կողմից Մարտիրոսյանի մեքենան հետևելու, նրան ամեն գնով տեսադաշտից բաց չթողնելու, իսկ տեղի ունեցած բախումներից հետո՝ փախուստի փորձ կատարելու նպատակը կամ պատճառը։ Իր կողմից տված հակասական և իրարամերժ ցուցմունքներով տուժողը չկարողացավ նաև դատարանին ներկայացնել իր մեքենային տեղի ունեցած բախումների քանակը, մեխանիզմը, դրա պատճառները։ Ի վերջո տուժողը չկարողացավ դատարանին պարզաբանել, թե իր մեքենայի հատկապես որ մասերն էին տուժել վթարի հետևանքով, որտեղից է ձեք բերել վերանորոգման համար անհրաժեշտ պահեստամասերը, ինչ վիճակում են դրանք եղել, ինչ մաշվածության աստիճանի և այլն։
Միաժամանակ, դատարանն անդրադառնալով տուժողի այն պնդումներին, թե իբր իրեն առևանգելու և բեռնախցիկում տեղավորելու ժամանակ ստացել է մարմնական վնասվածքներ, չեն հիմնավորվել ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատարանում, քանի որ հետազոտված 07.03.2013թ թիվ 624 դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ Տ.Բաբլոյանի մոտ փորձաքննության պահին մարմնական վնասվածքի օբյեկտիվ հատկանիշներ չեն հայտնաբերվել։
Դատական քննության սկզբնական հատվածում հայտարարելով, որ ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանի նկատմամբ գույքային պահանջ չունի, քանի որ լինելով միջադեպի մեղավորը Արայաիկ Շարոյանն իր միջոցներով վերանորոգել է իր մեքենան, այնուամենայնիվ տուժող Բաբլոյանն իր նեկրակացուցչի միջոցով ի վերջո ներկայացրել է քաղաքացիական հայց՝ պահանջելով Գևորգ Մարտիրոսյանից հոօգուտ իրեն բռնագանձել 650.000 ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնաս և 100.000 ՀՀ դրամ՝ որպես փաստաբանի խելամիտ վարձատրության գումար։


/տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/

Վկա Տիգրան Ավագյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը` 2014 մարտի 6-ին Երևանի նախկին կրկեսի մոտակայքում` կանգառում կանգնած, նկատել է 3 մեքենաներ, որոնցից մեկը եղել է «Մերսեդես», մյուսն իր հիշելով «բրաբուս» մակնշի, իսկ երրորդ մեքենայի մակնիշը ստույգ չի հիշում։ Չի տեսել, բայց լսել է մեքենաների բախում և շրջվելով նկատել է ենթադրաբար Գևորգ Մարտիրոսյանին՝ զինվորական համազգեստով։ Սկզբում իրեն թվացել է, որ ֆիլմ են նկարահանում, որովհետև դեպքերի զարգացումն այդպիսին է եղել։ Տեսել է, թե ինչպես է վազում գործով տուժող Տիգրան Բաբլոյանը, որին ամբաստանյալներ` Էդուարդ և Գևորգ Մարտիրոսյանները բռնել են և նստեցրել մեքենան ու հեռացել։ Դեպքի այլ մանրամասներ իրեն հայտնի չեն, քանի որ բռնելուց հետո նրանց չի հետևել, այլ փորձել է զանգահարել ոստիկանություն և հայտնել տեղի ունեցածի մասին։ Այդպես էլ վարվել է. զանգահարել է ոստիկանություն և իր տեսածի մասին տեղյակ պահել ոստիկաններին։ Դեպքից որոշ ժամանակ անց իրեն կանչել են ոստիկանություն և հարցաքննել դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ։
Իրեն առաջադրված հարցերին ի պատասխան վկան հայտնել է, որ հետագայում այլևս ինքը դեպքի վայրում երբևէ չի եղել, որևէ մեքենա մատնացույց չի արել, դեպքի վայրի զննությանն առհասարակ չի մասնակցել։ Հիշում է միայն, որ իր՝ ոստիկանությունում գտնվելու ժամանակ, իրեն են տվել մի քանի փաստաթուղթ, որոնց տակ ինքը ստորագրել է։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա են էական հակասություններ, հրապարակաել է վկայի նախաքննական ցուցմունքները այն մասին, որ՝
«06.03.2013թ. ժամը 09-ի սահմաններում գտնվել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցում, Ագաթանգեղոս-Խորենացի խաչմերուկից քիչ հեռու գտնվող պարի դպրոցի առջևի կանգառում։ Այդ ժամանակ տեսել է, որ Մանկավարժական համալսարանի մոտից իր ուղղությամբ ընթացող MERSEDES-BENZ С դասի ավտոմեքենայի հետնամասին Ագաթանգեղոս-Խորենացի խաչմերուկի մոտ բախվել է ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի ավտոմեքենա, որի հետևից ընթացել է MERSEDES-BENZ G դասի ավտոմեքենա։ Նշված երեք ավտոմեքենաները եղել են արծաթագույն՝ տարբեր երանգներով։ Ինքն անմիջապես մտածել է, որ կինո է նկարահանվում, քանի որ իր համար ակնհայտ է եղել, որ բախումը դիտավորյալ է կատարվել։ Այնուհետև, տեսել է, որ ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի ավտոմեքենան հետապնդում է MERSEDES-BENZ С դասի ավտոմեքենային և երբ նրանք հասել են իր դիմաց տեսել է, որ տեղի է ունեցել երկրորդ բախումը, իսկ նշված ավտոմեքենաները նույն կերպ շարունակել են ընթանալ առաջ։ Քիչ անց լսել է ավտոմեքենաների ևս մեկ բախման ձայն և հասկացել է, որ դրանք կրկին բախվել են միմյանց ու տեսել է, որ դրանք կանգնած են նույն փողոցում՝ «Ֆինկա» կազմակերպության դիմաց։ Աղմուկ լսելով, գնացել է այդ ուղղությամբ և տեսել, որ մոտ 50 տարեկան զինվորական համազգեստով մի տղամարդ և մոտ 30 տարեկան մի երիտասարդ, մեկ այլ, 25-30 տարեկան երիտասարդի ձեռքերը ոլորած, հայհոյանքներ տալով բերում են կրկեսի մոտից։ Նրանք հավաքված անցորդների վրա գոռգոռացել են՝ պահանջելով հեռանալ, ապա բացելով ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի ավտոմեքենայի հետևի նստատեղի դուռը, երիտասարդին մտցրել են մեքենայի սրահ, որից հետո հարվածներ են հասցրել նրան, ապա, մի քանի վարկյան անց քաշքշելով նրա հագուստից կրկին դուրս են բերել մեքենայի սրահից և տեղավորել նույն մեքենայի բեռնախցիկում։ Այնուհետև, մյուս երկու տղամարդիկ վարելով ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի և MERSEDES-BENZ G դասի ավտոմեքենաները հեռացել են»։
Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո վկան հայտնել է, որ ինքն անձամբ մեքենաների բախումները, ինչպես նաև տուժողին բեռնախցիկ մտցնելը չի տեսել, այլ այդ ամենը լսել է դեպքի վայրում հավաքված մարդկանցից, սակայն չի կարող հստակ ասել, թե հատկապես ումից։ Ավելին, ինքը չէր էլ կարող տեսնել այդ իրադարձությունները, քանի որ նախ՝ գտնվել է նրանցից բավականին հեռու, ապա զբաղված է եղել ոստիկանություն զանգահարելով և նայելիս է եղել հիմնականում ոչ այն ուղղությամբ, որտեղ որ տեղի են ունեցել իրադարձությունները։ Պնդել է, որ նշված և այլ օրերի ինքը որևէ քննչական գործողության չի մասնակցել, դա բացառվում է, քանի որ այդտեղից նստելով համապատասխան տրանսպորտ ուղևորվել է աշխատանքի վայր և ամբողջ օրը գտնվել այնտեղ։ Հիշում է, որ հետագայում, ոստիկանությունում քննիչն իրեն ինչ-որ արձանագրություն է ներկայացրել, որի տակ ինքը ստորագրել է։ Ինչ վերաբերվում է իր կողմից ոստիկանություն ահազանգելու ընթացքում հայտնած տեղեկություններին, ապա դրանք լսել է իր կողքին հավաքված անձանցից, իսկ ցուցմունքի մանրամասները գրել է քննիչի թելադրանքով։

/տես` հատոր 1, գ.թ. 74-75 և 107-111, դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա` Արամ Հարությունյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայությունում, որպես հարկադիր կատարող։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանին այնքանով, որ վերջինս եղել է իր մոտ գտնվող կատարողական վարույթով պարտապան։ Կատարողական վարույթ է հարուցվել Վարդևան Խդրյանի կողմից ընդդեմ Գևորգ և Էդուարդ Մարտիրոսյանների ներկայացված վճռի և դրա վերաբերյալ տրված կատարողական թերթի հիմնա վրա։ Գումարի բռնագանձումն ապահովելու նպատակով Մարտիրոսյանների բնակարանի վրա դրվել է արգելանք և այն պետք է ներկայացվեր ապրանքագիտական փորձաքննության՝ հետագայում իրացնելու և գումարի բռնագանձումն ապահովելու նպատակով։ Որոշակի երկարատև ժամանակահատվածում իրեն և փորձագետին չի հաջողվել մուտք գործել Մրատիրոսյանների բնկարան, քանի որ վերջինիս կինը պարզաբանելով, որ տանը մենակ է շարունակաբար հրաժարվել է դուռը բացելուց։ Չնայած որպես կատարողական վարույթի կողմ՝ պահանջատեր, հանդիսացել է Վարդևան Խդրյանը, սակայն հիմնականում գործով զբաղվել է նրա թոռը` Արայիկ Շարոյանը և որպես շահագրգիռ անձ պարբերաբար հետաքրքրվել է կատարողական վարույթով և փորձաքննության նշանակմամբ։ Ինքը նրան տեղեկացրել է, որ հնարավորություն չունի ապահովելու փորձաքննության իրականուցումը՝ վերը նշված պատճառով։
Դեպքի օրը՝ մարտի 6-ի առավոտյան, Արայիկ Շարոյանը զանգահարել է իրեն և ասել, որ իր ունեցած հավաստի և ստույգ տեղեկության համաձայն Գևորգ Մարտիրոսյանը գտնվում է տանը և խնդրել է իրեն մեքենայով գալ իր հետևից ու միասին գնալ նրա տուն ի վերջո կատարողական գործողությունները կատարելու համար։ Ճանապարհին սակայն, Գևորգ Մարտիրոսյանի տուն ուղևորվելիս, ինչ-որ խառնաշփոթ իրավիճակ է ստեղծվել, քանի որ Արայիկն անընդհատ փորձել է զանգարահարել ինչ որ մեկին, իսկ նա զանգերին չի պատասխանել, որն ակնհայտորեն անհանգստացրել է Շարոյանին։ Հասկանալով, որ իրավիճակը գնալով լարվում է, չցանկանալով խառնվել դրան, ճանապարհին իջել է մեքենայից և ոտքով գնացել է Մարտիրոսյանների բնակարան, սակայն տանը մարդ չի եղել։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն դատարանում հրապարակվել է վկա Արայիկ Շարոյանի նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ՝

«Էդուարդ Գևորգ Մարտիրոսյանին ճանաչում է 1999 թվականից, նրա հետ միասին սովորել են Սլավոնական համալսարանում և միմյանց հետ ունեցել են նորմալ հարաբերություններ։ 2004թ. ավարտել են համալսարանը և շարունակել են շփվել միմյանց հետ։ Նույն թվականին ավտոմեքենա է վաճառել Մարտիրոսյաններին, որից հետո իրենց միջև առաջացել է ֆինանսական վեճ, որը շարունակվում է։ 2012թ. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի որոշման համաձայն՝ Գ.Մարտիրոսյանից հօգուտ պապի՝ Վարդևան Խդրյանի, պետք է բռնագանձվեր 42 000 ԱՄՆ դալարին համարժեք դրամ։ Դատարանի որոշումն ի կատար ածելու նպատակով այն ուղարկվել է ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ Կենտրոնի բաժին, սակայն ամիսներ շարունակ գումարը չի բռնագանձվել այն պատճառով, որ Գ.Մարտիրոսյանը հրաժարվել է ներկայանալ ԴԱՀԿ ծառայություն, իսկ բնակարան այցելելու ժամանակ բացակայել է բնակության վայրից։ Քանի որ, ամիսներ շարունակ խնդիրը լուծում չի ստացել, ԴԱՀԿ աշխատակից Արմանին առաջարկել է իր օգնությունը՝ Գ.Մարտիրոսյանին հայտնաբերելու կապակցությամբ, իսկ նա չի հրաժարվել դրանից։ Նշված խնդրի մասին տեղյակ է եղել իր հարևանը՝ Տիգրան Բաբլոյանը։ 05.03.2013թ. երեկոյան բակում զրուցելու ժամանակ Տ.Բաբլոյանին հայտնել է, որ ցանկանում է գնալ Գ.Մարտիրոսյանենց բակ՝ պարզելու, թե նա տանն է, թե ոչ և ասել, որ նա ապրում է կրկեսի մոտ։ Նրա հետ պայմանավորվել է, որ առավոտյան գնան նրանց տան մոտ։ 06.03.2013թ. առավոտյան տեղեկացել է, որ Տ.Բաբլոյանը Կենտրոն համայնքում է ու կարող է իմանալ Գ.Մարտիրոսյանի մեքենան բակում է, թե ոչ։ Նրան բացատրել է Մարտիրոսյանի բնակարանի տեղը և քիչ անց նա հայտնել է, որ Գ.Մարտիրոսյանի մեքենան կայանված է շենքի բակում։ Նրան խնդրել է սպասել բակում և անմիջապես զանգահարել ԴԱՀԿ աշխատակից Արմանին, ասել, որ Գ.Մարտիրոսյանը հավանաբար տանն է, ապա գնացել է ԴԱՀԿ-ի շենքի մոտ՝ Արմանի հետ Գ.Մարտիրոսյանենց բակ գնալու նպատակով։ Ճանապարհին Տ.Բաբլոյանը զանգահարել և հայտնել է, որ զինվորական համազգեստով մարդ է դուրս եկել շենքից և նկարում է իր մեքենան։ Մի քանի րոպե անց Արմանի հետ միասին ուղևորվել են դեպի Արշակունյաց փողոց։ Երբ հասել են մարզահամերգային համալիրի մոտ, զանգահարել է Տ.Բաբլոյանը և հայտնել, որ իր ավտոմեքենային բախվում են։ Նրան հայտնել է, որ ԴԱՀԿ աշխատակցի հետ միասին ճանապարհին են և արդեն մոտենում են։ Դրանից հետո մի քանի անգամ զանգահարել է Տ.Բաբլոյանին, սակայն նա զանգերին չի պատասխանել։ Իրենք գնացել են Գ.Մարտիրոսյանենց շենքի բակ և տեսել, որ նրա մեքենան բակում չէ։ Քանի որ, լավ է ճանաչում Գ.Մարտիրոսյանին և իմացել է, որ նա մի քանի տարվա ընթացքում բազմաթիվ անգամներ փորձել է կեղծ տեղեկություններ տրամադրելով իրավապահ մարմիններին խնդիրներ առաջացնել իրենց համար, մտածել է, որ նա Տ.Բաբլոյանին տարել է ոստիկանության բաժին։ Իրենք ուղևորվել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչություն, ապա նաև Կենտրոնականի բաժին, սակայն Տ.Բաբլոյանին չեն գտել և մտածել են, որ Գ.Մարտիրոսյանն առևանգելով Տ.Բաբլոյանին տարել է անհայտ ուղղությամբ։ Ավելի ուշ, կրկեսի մոտ՝ Ագաթանգեղոս փողոցում, տեսել է Տ.Բաբլոյանի ավտոմեքենան՝ վնասված վիճակում։ Այդ ժամանակ, ոստիկանության աշխատակիցները իրեն և Տիգրան անունով մի երիտասարդի ուղեկցել են Կենտրոնականի բաժին և այդ ընթացքում էլ Տիգրանից տեղեկացել է, որ նա տեսել է, թե ինչպես են հարվածել Տ.Բաբլոյանի ավտոմեքենային՝ այնուհետև նրան ծեծելով գցել են մեքենայի բեռնախցիկը և տեղափոխել։ Այնուհետև, Տ.Բաբլոյանից տեղեկացել է, որ Գ.Մարտիրոսյանն իր վարած ավտոմեքենայով երեք անգամ հարվածել է նրա ավտոմեքենային։ Տ.Բաբլոյանը, կայանելով ավտոմեքենան, դիմել է փախուստի, սակայն Գ.Մարտիրոսյանը և նրա որդին՝ Է.Մարտիրոսյանը, կրկեսի բակում բռնել են նրան, հարվածներ հասցնելով, բռնությամբ տարել են իրենց մեքենայի մոտ և իր կամքին հակառակ մտցնելով ավտոմեքենայի բեռնախցիկ՝ տարել են ոստիկանության Էրեբունու բաժին։ Այդ ժամանակ Տ.Բաբլոյանի տեսքից երևացել է, որ նա ծեծված է՝ նրա դեմքին տեսանելի են եղել կարմիր հետքեր։

/տես` հատոր 2, գ/թ 92-95, դատական նիստի արձանագրությունը/

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն դատարանում հրապարակվել է վկա Սեյրան Ղիապյանի նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«2013 թվականի գարնան վերջերին, ավտոմեքենա վերանորոգելու հարցի կապակցությամբ Արայիկ Շարոյանը Տիգրան Բաբլոյանի հետ միասին դիմել են իրեն և տրամադրել՝ MERSEDES-BENZ C-280 մակնիշի ավտոմեքենա, որի հետնամասը վնասված է եղել` /շիթը, բեռնախցիկի կափարիչը, հետևի երկու անվաթևերը, երկու բալկաները և հետևի ձախ դուռը/։ Ավտոմեքենան վերանորոգելու համար պահանջել է 220.000 ՀՀ դրամ, որի պայմանավորվածությունը ձեռք է բերել Ա.Շարոյանի հետ։ Հետագայում նրանք եկել և իրեն են տվել պահանջված գումարը։ Բացի այդ, իրեն են տրամադրել նաև մեքենայի վերանորոգման համար անհրաժեշտ դետալները։ Տրամադրված դետալները եղել են գործարանային արտադրության, սակայն՝ օգտագործված։

/տես` հատոր 2, գ/թ 172, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև քրեական գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված հետևյալ ապացույցները և գործին վերաբերելի փաստաթղթերը։

Փորձագետի Հմ` 13-3185 եզրակացությունը, համաձայն որի` «MERSEDES-BENZ C-280» մակնիշի 27 օօ 616 համարանիշի ավտոտրանսպորտային միջոցը վթարից հետո վերանորոգվել է, որպիսի հանգամանքներում հնարավոր չէ պարզել մեքենային պատճառված իրական վնասի չափը։
Ինչ վերաբերվում է նյութերում առկա տուժող Տ.Բաբլոյանի հարցաքննության մեջ իր կողմից նշված մեքենայի վերանորոգման համար անհրաժեշտ փոխարինման ենթակա պահեստամասերի, այն է՝ բեռնախցիկի ծածկոց, հետևի թափարգել, ետևի թափարգելի տակի հեծան, քրոմապատ մոլդինգեր, լուսարձակներ, լայնակահեծան, շուկայական արժեքներին, ապա փորձագետը ուսումնասիրություններ է կատարել Երևան քաղաքի երկրորդային պահեստամասերի վաճառքի շուկայում և պարզել, որ վերջիններիս գները համապատասխանում են 06.03.2013թ. դրությամբ շուկայում գործող գներին։
Ինչ վերաբերվում է նյութերում առկա տուժող Տ.Բաբլոյանի հարցաքննության մեջ իր կողմից նշված մեքենայի վերանորոգման աշխատանքների շուկայական արժեքների համապատասխանությանը շուկայում գործող գներին, ապա մեքենայի վերանորոգված լինելու պայմաններում այն հնարավոր չէ պարզել։

/տես` հատոր 2, գ/թ 134-138, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության օպերատիվ կառավարման կենտրոնի 1-02 հեռախոսահամարին կատարված ահազանգերի ձայնագրությունը, MERSEDES-BENZ ֆիրմայի կողմից տրված` ավտոպահեստամասերի արժեքի գնացուցակը, թիվ 4803 դրամարկղի մուտքի օրդերի անդորրագիրը։

/տես` հատոր 1, գ/թ 13-14, 26, 128-130, հատոր 2, գ.թ. 103-104, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 624 եզրակացությունը, որի հետևություն մասի համաձայն` «Տ.Բաբլոյանի մոտ, փորձաքննության պահին մարմնական վնասվածքների օբյեկտիվ հատկանիշներ չեն հայտնաբերվել»

/տես` հատոր 1, գ/թ 33-34, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև քրեական գործով ձեռք բերված հետևյալ փաստաթղթերը. ամբաստանյալների վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագրերը, ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ բնութագրերը, տեղեկանքները, ինչպես նաև անձի սթափության մասին ուղեգիրը։

/տես` հատոր 1, գթ. 22, 150, հատոր 2. գ.թ 150, քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Նախաքննական մարմինը ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանին մեղադրանքներ է առաջադրել այն բանի համար, որ` «նա 2013թ. մարտի 6-ին ժամը 09.00-ի սահմաններում Երնան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցում վարելով ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի 77 ՍԼ 888 համարանիշի ավտոմեքենան, իրեն հետևելու պատճառով Տիգրան Բաբլոյանի վարած MERSEDES BENZ C-208 մակեիշի 27 ՕՕ 616 համարանիշի ավտոմեքենան կանգնեցենլու համար իր ավտոմեքենայի առջևի մասով երեք անգամ հարվածել է Տ.Բաբլոյանի վարած ավտոմեքեեայի հետնամասին՝ դիտավորությամբ նրան պատճառելով խոշոր չափերի 650.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս, որից հետո, կրկեսի մոտ Տ.Բաբլոյանը կայանել է իր վարած ավտոմեքենան և կոնֆլիկտից խուսափելու նպատակով վազել է կրկեսի բակ, իսկ Գ.Մարտիրոսյանը հետապնդելով, բացահայտ առևանգել է նրան, այն է՝ նույն պատճառով, որդու՝ Էդուարդ Մարտիրոսյանի, հետ միասին, ձեռքերով հարվածներ են հասցրել Տ.Բաբլոյանի մարմնին և բռնություն գործադրելով նրա վրա, վերջինիս կամքին հակառակ տեղափոխել են Ագաթանգեղոս փողոցում կայանված ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի 77 ՍԼ 888 համարանիշի ավտոմեքենայի մոտ, հետևի նստատեղի դռնով տեղավորել մեքենայի սրահում, որից հետո բռնությամբ իջեցնելով ավտոմեքենայի սրահից նրան տեղավորել են նույն ավտոմեքենայի բեռնախցիկում, ապա տեղափոխել ՀՀ Ոստիկանության Էրեբունու բաժին»։

Էդուարդ Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «նա 2013թ մարտի 6-ին, ժամը 09.00-ի սահմաններում բացահայտ առևանգել է Տիգրան Բաբլոյանին, այն է հորը՝ Գևորգ Մարտիրոսյանին, հետևելու պատճառով Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցի հասցեում գտնվող կրկեսի բակում հետապնդել և բռնել է Տ.Բաբլոյանին, հոր հետ միասին ձեռքերով հարվածներ են հասցրել մարմնին և Տ.Բաբլոյանի կամքին հակառակ, բռնություն գործադրելով, նրան տեղափոխել են Ագաթանգեղոս փողոցում կայանված ՋԻՊ GRAND CHEROKEE մակնիշի 77 ՍԼ 888 համարանիշի ավտոմեքենայի մոտ, ավտոմեքենայի հետևի նստատեղի դռնով նրան տեղավորել են ավտոմեքենայի սրահում, ապա բռնությամբ իջեցրել ավտոմեքենայի սրահից և նրան տեղավորել նույն ավտոմեքենայի բեռնախցիկում, որից հետո Գ.Մարտիրոսյանը նշված ավտոմեքենայով Տ.Բաբլոյանին տեղափոխել է Երևան քաղաքի Էրեբունու թաղամաս /ՀՀ Ոստիկանության էրեբունու բաժին/, իսկ Է.Մարտիրոսյանն իր վարած ավտոմեքենայով հետևել է նրանց»։

Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների համակցությամբ, չհաստատվեցին ինչպես Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանին, այնպես էլ Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքները՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հանցակազմի բացակայության, իսկ 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով՝ ապացույցների անբավարարության հիմքով։

Այսպես.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝

«1. Խաբեության, վստահությունը չարաշահելու, բռնության կամ բռնություն գործադրելու սպառնալիքի միջոցով մարդուն գաղտնի կամ բացահայտ առևանգելը, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 218-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները»։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը դասվում է անձի ազատության դեմ ուղղված հանցագործություններ շարքին և առանձնանում հասարակական այն վտանգավորությամբ, որ սահմանափակում է մարդու անձնական ազատությունը, ոտնձգում աձի՝ Սահմանադրությամբ ամրագրված ազատորեն տեղաշարժվելու, հետևաբար և իր հայեցողությամբ իր գտնվելու վայրն ընտրելու իրավունքի դեմ։

Հայտնի է, որ հանցագործության հիմնական անմիջական օբյեկտը մարդու անձնական, ֆիզիկական ազատությունն է, իսկ լրացուցիչ անմիջական օբյեկտները՝ մարդու կյանքը, առողջությունը և այլն։

Ըստ իրավունի տեսությունում, ինչպես նաև իրավական կամ դատական պրակտիկայում ընդունված տեսակետների՝ հանցագործության շարժառիթները հիմնականում լինում են շահադիտական բնույթի, սակայն որոշ դեպքերում կարող են հանդես գալ նաև վրեժի, խանդի, խուլիգանական դրդումների, մրցակիցներից ազատվելու ձգտման ձևով կամ այլ կերպ։

Միաժամանակ, սուբյեկտիվ կողմից հանցագործությունը դրսևորվում է միմիայն ուղղակի դիտավորությամ և արարքի օբյեկտիվ կողմը՝ արտաքին նկարագիրն, իրականացնելու ժամանակ հանցավորը պետք է գիտակցի, որ առևանգում է տուժողին, թույլ տա արարքը և այն հասցնի իր տրմաբանական ավարտին՝ կտրի տուժողին իր միկրոսոցիալական միջավայրից, նրան տեղափոխի այնպիսի վայր, որտեղ նա կարող է գտնվել միայն իր /կամ հանցակիցների/ «տրամադրության» տակ։

Այլ կերպ նշված հարորեն վտանգավոր արարքն ավարտված համարելու տեսանկյունից անհրաժեշտ է երեք միաժամանակյան պայմանի առկայություն՝

ա/ արարքը պետք է ուղղված լինի մարդու անձնական, ֆիզիկական ազատության դեմ

բ/ հանցավորը արարքը պետք է կատարի բացարձակապես ուղղակի դիտավորությամբ

գ/ հանցանքի շարժառիթներ պետք է հանդիսանան կամ շահադիտական դրդումները կամ էլ՝ վրեժը, խանդը, խուլիգանական դրդումները, մրցակիցներից ազատվելու ձգտումը և այլն։

Քննվող քրեական գործով դատարանն ապացուցված համարեց այն հանգամանքը, որ գործով ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանը, դեպքին նախորդող բավականին երկար ժամանակահատվածում՝ շուրջ ութ տարի, անբարյացկամ, լարված փոխհարաբերությունների մեջ է գտնվել սույն գործով վկա Արայիկ Շարոյանի հետ՝ կապված նախկինում առքուվաճառքի առարկա հանդիսացած ավտոմեքենայի վերաբերյալ միմյանց միջև ունեցած դատական վեճերի հետ։ Դատական գործընթացների ժամանակահատվածում նրանց միջև ձևավորվել են խիստ լարված, կարելի է ասել, թշնամական հարաբերություններ, որոնք հետևանք են հանդիսացել արդեն Արայիկ Շարոյանի կողմից ԴԱՀԿ ծառայության միջոցով իր ընտանիքին պատկանող բնակարանն ամեն գնով աճուրդի հանելու և սակարկություններ միջոցով վաճառելու մտադրության այն դեպքում, երբ ամբաստանյալ Մարտիրոսյանն ունեցել է նաև բազմաթիվ այլ անշարժ և շարժական գույքեր, որոնք առաջարկ է հարկադիր կատարողին ներկայացնել աճուրդի։ Վերջինս սակայն հրաժարվել է նրա առաջարկն ընդունելուց և որոշել է բռնագաձումը տարածել հատկապես այդ բնակարանի վրա։ Դեպքին անմիջական նախորդած ժամանակահատվածում, ամբաստանյալն ու նրա ընտանիքի մյուս անդամները իրենց բակում, շքամուտքում, աստիճանահարթակի վրա պարբերաբար տեսել են կասկածելի անձանց և նրանց մոտ ստեղծվել է այնպիսի տպավորություն, որ Ա.Շարոյանի մոտ իրենց նկատմամբ ինչ-որ բան է նախապատրաստվում։

Դեպքի օրը, 2013թ. մարտի 06-ին, ամբաստանյալ Մարտիրոսյանն աշխատանքի գնալու նպատակով դուրս գալով տանից, բակում տեսել է կասկածելի, ապակիները մգեցված մի մեքենա, որի շարժիչը եղել է գործարկված վիճակում։ Անմիջապես գլխի ընկնելով, որ մեքենան բակ է եկել իր հետ կապված, մոտեցել է դրան, սակայն չի կարողացել հասկանալ, թե մեջը մարդիկ կան , թե ոչ և քանի հոգի են նրանք։
Արդեն իսկ համոզված լինելով, որ մեքենան իրենց շենքի բնակիչներից որևէ մեկինը չէ, ամբաստանյալը դուրս է եկել իր ավտոմեքենայով բակից՝ միաժամանակ ուշադիր լինելով այդ մեքենայի նկատմամբ, որպեսզի այնտեղ գտնվող անձը կամ անձինք չփորձեն վնասել ինչպես իրեն, այնպես էլ իր ընտանիքի անդամներին։
Հետագայում արդեն, երթևեկության ընթացքում համոզվելով, որ այդ մեքենան հաստատապես հետևում է իրեն, ամեն կերպ փորձել է կանգնեցնել այն ու հասկանալ, թե ինչ են ուզում իրենից։ Նույն ժամանակահատվածում, իր ուղերթով իր հետևից եկել է նաև որդին՝ գործով մյուս ամբաստանյալ Է.Մարտիրոսյանը։
Ի վերջո, ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատարանում՝ մեխանիզմի առումով մինչև վերջ չհստակեցված բախումների արդյունքում, երբ տուժող Բաբլոյանը դուրս է եկել իր մեքենայից ու փորձել է փախուստի դիմել դեպի նախկին կրկեսի տարածքում գտնվող շինհրապարակի ուղղությամբ, ամբաստանյալ Մարտիրոսյանի մոտ էլ ավելի է ամրապնդվել այն մտավախությունն ու հաստատվել համոզմունքը, որ ավտոմեքենայում եղած անձը արդեն իսկ դրսևորած վարքագծի պայմաննում անպայմանորեն ցանկացել է իրեն վնաս պատճառել։ Ամբաստանյալը հետապնդել է նրան, վայր գցելով գետնին բռնել և նրա առաջին իսկ խոսքից համոզվել, որ ամբողջը կազմակերպված է նույն Արայիկ Շարոյանի կողմից, ինչի մասին է վկայել նաև նրա կողմից տուժողին հետևյալ բովանդակությամբ ուղարկված կարճ հաղորդագրությունը՝ «ՏԻԿ, ԳՆԱ ԵՍ ԿԳԱՄ»։
Հասկանալով, թե իրականում ինչ է տեղի ունենում, ամբաստանյալը որոշել է վերջ դնել այս ամենին և Տիգրան Բաբլոյանին տանել ու հանձնել ոստիկանությանը։ Ինչը և իրականում արել է։ Նա, որդու՝ Էդուարդ Մարտիրոսյանի հետ, բռնել են տուժող Բաբլոյանի թևերից և նրան ուժով տեղափոխելով դեպի իերնց մեքենան նստեցրել են տուժողին մեքենայի մեջ ու հեռացել դեպքի վայրից։ Այստեղ, նախաքննական մարմինը, իսկ հետագայում նաև մեղադրողը շեշտադրումմ են կատարել այն փաստի վրա, որ որպես առևանգման կարևոր տարր պետք է դիտարկել տուժող Բաբլոյանին ամբաստանյալ Մարտիրոսյանի մեքենայի բեռնախցիկը տեղավորելու հնագամանքը։
Դատարանը փաստում է, որ ի վերջո, քրեական գործի դատական քննությամբ տուժող Բաբլոյանին ամբաստանյալ Մարտիրոսյանի մեքենայի բեռնախցիկը տեղավորելու հնագամանքը պնդեց միայն տուժողը։ Դատարանում հարցաքննված վկա Տիգրա Ավագյանը հերքեց իր կողմից նախաքննության ընթացքում տված այն ցուցմունքը, թե իբր ինքը տեսել է, թե ինչպես զինվորական համազգեստով տղամարդն ու երիտասարդ տղան փախուստի դիմած տղային տեղավորեցին ՋԻՊ մեքենայի բեռնախցիկն ու հեռացան։ Վկա Տիգրա Ավագյանը պնդեց, որ ինքը նման բան չի տեսել, այլ հեռախոսով այդ մասին ոստիկաններին է հայտնել, քանի որ այդպես էր խոսում այդտեղ հավաքված «ժողովուրդը»։ Ավելին, նա հաստատեց, որ նման բան չի ասել նաև հետագայում, քննիչի մոտ և որ ցուցմունքը գրել է նրա ուղղորդմամբ։ Տուժող Բաբլոյանին իրենց մեքենայի բեռնախցիկում տեղավորելու և այդ կերպ նրան ոստիկանություն հասցնելու փաստն ի սկզբանե հերքել են նաև Մարտիրոսյանները։
Ասվածից հետևում է, որ տուժողի՝ բեռնախցիկում տեղավորված մինչև ոստիկանություն տանելու փաստը պնդում էր միայն ինքը՝ տուժողը, այն էլ որոշակի հակասական ձևակերպումներով։ Այս առումով դատարանը փաստում է, որ նախաքննական մարմինն անհրաժեշտ և ողջամիտ միջոցներ չի ձեռնարկել ստուգելու Բաբլոյանի ցուցմունքների արժանահավատությունն իրեն բեռնախցիկում տեղավորելու ֆիզիկական հնարավորության տեսանկյունից։ Ինչպես ի սկզբանե պնդել է Գ.Մարտիրոսյանը իր մեքենան առանձնացված բեռնախցիկ չունի և քանի որ հանդիսանում է ՋԻՊ տեսակի՝ բեռնախցիկն ու սրահը միակցված են, իսկ բեռնախցիկ կարելի է մուտք գործել նաև ետևի դռնից։ Նախաքննական մարմինն այս ուղղությամբ ոչինչ չի ձեռնարկել և չի զննել ամբաստանյալի հիշյալ մեքենան պարզելու համար, թե արդյոք հնարավոր է Տ.Բաբլոյանի կամ Գ.Մարտիրոսյանի նկարագրած պայմաններում հայտնվել այդ մեքենայի բեռնախցիկում, առկա է այնտեղ, ասենք, գազի գլանանոթ, որը նույնպես կարող էր խոչընդոտ հանդիսանալ մարդուն բեռնախցիկում տեղավորելու համար և այլն։

Միևնույն ժամանակ, դատարանն արձանագրում է, որ եթե մի պահ ենթադրենք, որ իրականում Մարտիրոսյանները տուժող Բաբլոյանին դեպքի վայրում բռնելուց հետո անմիջապես իրավապահ մարմիններ են տարել մեքենայի բեռնախցիկում, ապա այստեղ ևս չի կարելի եզրահանգել, որ տեղի է ունեցել մարդու առևանգում՝ վերը շարադրված հանցագործության օբյեկտի, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի ի սպառ բացակայության հիմքով։

Տուժող Բաբլոյանը դատարանում հաստատեց, որ գտնվելով մեքենայի մեջ, թախանձագին խնդրել է Մարտիրոսյանին իրեն չհանձնել ոստիկանությանը, հայտարարելով, որ նրա դեմ որևէ բան չունի և այս ամենն արել է Ա.Շարոյանի խնդրանքով։ Նա չի հերքել այն իրողությունը, որ նստեցնելով մեքենա, Մարտիրոսյանն իրեն տարել է անմիջապես ոստիկանություն, ճանապարհից որևէ տեղ չի շեղվել, իր ազատությունն այլ կերպ չի սահմանափակել։ Ավելին, հասնելով ոստիկանության դիմաց, իրենք, նրա որդու հետ որոշ ժամանակ գտնվել են դրսում և ինքն ազատորեն տեղաշարժվելու հնարավորություն է ունեցել, զրուցել է Է.Մարտիրոսյանի հետ, ծխել է։

Այլ խոսքով, բացի միջադեպի ժամանակ փախուստի դիմած տուժողին բռնելուց, նրան ավտոմեքենայի մեջ տեղավորելուց և ոստիկանության բաժին տեղափոխելուց, վերջինիս ազատ տեղաշարժվելու իրավունքը որէև այլ կերպ չի սահմանափակվել, իսկ ամբաստանյալների հիշյալ գործողությունները չեն կարող պարունակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները, քանի որ դրանք ուղղված են եղել իրենց նկատմամբ ուղղակի, իրական սպառնալիք զգացող և ընկալած անձանց կողմից, այդպիսի սպառնալիք իրականացնելու մեջ անմիջականորեն կասկածվող անձին վնասազերծելուն և իրավապահ մարմիններին հանձնելուն։

Անդրադառնալով ամբաստանյալ Էդուարդ Մարտիրոսյանի առաջադրված մեղադրանքին, դատարանը գտնում է, որ ըստ էության, մեղադրանքի ձևակերպումից ակնհայտ է, որ նա, տուժող Բաբլոյանին ենթադրաբար առևանգելիս գործել է ինքնուրույն, առանց հոր հետ նախնական համաձայնության գալու, հակառակ դեպքում ինչպես Գևորգ, այնպես էլ Էդուարդ Մարտիրոսյանների արարքները պետք է որակվեին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, այն է «մարդուն առևանգելը, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնանական համաձայնությամբ»։

Մեղադրանքի մարմինները չկարողացան դատարանին պարզաբանել, թե ինչպես են գործել ամբաստանյալները միմյանցից անկախ դիտավորությամբ նույն արարքը կատարելիս, ինչպես է նրանցից յուրաքանչյուրը եկել այն` ինքնուրույն, եզրահանգման, որ պետք է առևանգի տուժողին առանց հանցակցին ասելու և ի վերջո ինչպես է նրանցից յուրաքանչյուրն իրականացրել հանրորերն վտանգավոր այդ արարքի օբյեկտիվ կողմն այն դեպքում, երբ, փաստորեն Էդուարդ Մարտիրոսյանի «առաքելությունն» ըստ էության ավարտվել է հոր հետ տուժողի թևերից բռնելով և նրան մեքենան նստեցնելով։ Փաստ է, որ Էդուարդ Մարտիրոսյանը տուժողին ոստիկանության բաժին տեղափոխելու գործողություններին չի մասնակցել, նրան արդեն տեսել է ոստիկանության բակում, որտեղ որոշ ժամանակ զրուցել են միմյանց հետ, ծխել։

Դատարանն արձանագրում է, որ գործի փաստական հանգամանքների և մեղադրանքի վերլուծությունից կարելի է ենթադրել միայն, որ ամբաստանյալները միևնույն արարքները կատարելու ժամանակ գործել են լռելյայն համաձայնությամբ, կամ այդպիսի համաձայնություն են ձեռք բերել Բաբլոյանին մեքենայի կողմ տանելու րոպեներ, նույնիսկ վայրկյաններ առաջ, ինչը դարձյալ նախնական համաձայնության տարատեսակ է և պետք է դիտարկվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի տիրույթում և ոչ մի կերպ նույն հոդվածի առաջին մասով։ Այդուամենային, դատարանը չունենալով առաջադրված մեղադրանքը խստացնելու դատավարական լիազորություն, գտնում է, որ գործով հաստատված չէ նաև ամբաստանյալների կողմից նախնական համաձայնությամբ տուժողին առևանգելու հանցակազմի առկայությունը՝ վերը նշված նույն պատճառաբանություններով ու վերլուծությամբ։

Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությամբ չհիմնավորվեց, որ ամբաստանյալներ Մարտիրոսյանների արարքներում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամրագրված հանցակազմի առնվազն երկու տարր՝ օբյեկտը և սուբյեկտիվ կողմը։

Միևնույն ժամանակ, օբյեկտիվ կողմից, թեև սույն գործով տեղի ունեցած գործողությունները արտաքին նկարագրի առումով կարող են նման լինել անձի առևանգման դեպքերին բնորոշ հատկանիշներին, սակայն, այս առումով ևս դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ մարդուն առևանգելու օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է նրանում, որ այն իրականացվում է անձի կամքին հակառակ, նրա մշտական կամ ժամանակավոր գտնվելու վայրից ուրիշ՝ առևանգողի նախըտրած վայր տեղափոխելու և տուժողին անորոշ ժամանակով, բռնի կերպով պահելու համար։ Ընդ որում, հետագայում նրա պահվելու վայրը կարող է փոփոխվել։
Որպես անձի առևանգման առանցքային բնորոշում պետք է հասկանալ անձի ֆիզիկական ազատության նկատմամբ որոշակի կամ տևական ժամանակահատվածում առավելություններ ստանալն ու թելադրողի դերում հայտնվելը։

Ինչպես նշվեց վերում, հանցավորի արարքում հիշյալ հանցակազմի առկայությունն ապացուցված համարելու տեսանկյունից նախ պարտադիր է վերլուծել արարքի շարժառիթը՝

- տվյալ դեպքում ամբաստանյալների ընկալմամբ իրենց և իրենց ընտանիքի անդամներին իրական վտանգ սպառնալու պարագայում, այդպիսի վտանգ սպառնացող անձին իրավապահ մարմիններին հանձնելը,

-առևանգման ուղղակի դիտավորությունը, որը տվյալ դեպքում ի սպառ բացակայել է, հակառակ դեպքում ամբաստանյալները տուժողին կտեղափոխեին ոչ թե ոստիկանություն այլ մեկ ուրիշ վայր /օրինակ Բյուրական գյուղում գտնվող իրենց ամառանոց կամ Նուբարաշենում գտնվող, իրենց սեփականությունը հանդիսացող տարածք/

- անձի անձնական ֆիզիկական ազատությունը սահմանափակելը, ինչը տվյալ դեպքում նույնպես առկա չէ, քանի որ այլ, ավելի կարճ և ռացիոնալ ճանապարհ, քան անձին մեքենայով ոստիկանություն տեղափոխելն է՝ տվյալ պայմաններում դժվար թե գտնվեր։

Հարկ է նկատի ունենալ, որ ամբաստանյալները տուժող Բաբլոյանին նախկինում երբևէ չեն ճանաչել, նրա հետ թշնամական հարաբերություն՝ հետևաբար և նրա առևանգելու նպատակ կամ դիտավորություն չէին կարող ունենալ։

Այսպիսով, քննված քրեական գործով, վերը շարադրված հիմնավորումներով չապացուցվեց ամբաստանյալներ Մարտիրոսյաններին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքները՝ նրանց արարքներում հանցակազմի օբեյկտի, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի բացակայության պատճառով, որպիսի պայմաններում դատարանը մեղադրանքների այս մասով պետք է կայացնի արդարացման դատավճիռ։

Դատարանը ստորև ցանկանում է անդրադառնալ նաև ամբաստանյալ Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածության և այն ապացուցված լինելու հարցերին։

Այսպես.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի պատասխանատվություն է նախատեսում հետևյալ հանցանքի համար.

1. Ուրիշի գույքը դիտավորությամբ ոչնչացնելը կամ վնասելը, որը զգալի չափերի վնաս է պատճառել՝

2. Նույն գործողությունը, որը՝

2) խոշոր չափերի վնաս է պատճառել։

Նախաքննական մարմինը ամբաստանյալ Մարտիրոսյանին այս հոդվածով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում է դրել տուժող Ա.Բաբլոյանի, վկաներ Տիգրան Ավագյանի, Սեյրան Ղիապյանի ցուցմունքները, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, դեպքի օրը 1-02 ծառայություն իրականացված հեռախոսազանգերի ձայնագրությունները, MERSEDES-BENZ ֆիրմայի կողմից տրված` ավտոպահեստամասերի արժեքի գնացուցակը, ինչպես նաև դատաապրանքագիտական փորձաքննության եզրակացությունները։

Տուժող Բաբլոյանի նախաքննական ցուցմունքները, այդպիսի օրենսդրական հիմքի և միջնորդության բացակայության պայմաններում դատարանում չեն հրապարակվել ուստի դատարանը չի կարող անդրադառնալ դրանց և դատավճռում դատողություններ ներկայացնել այդ ցուցմունքների վերաբերյալ։
Ինչ վերաբերվում է դատարանում տված նրա ցուցմունքներին, ապա տուժողը, նկարագրելով դեպքի օրը, իր և Գևորգ Մարտիրոսյանի ավտոմեքենաների բախումները, հայտնել է, որ Մարիտիրոսյանին հետևելու ընթացքում, արդեն շրջադարձ կատարելուց հետո, Ագաթանգեղոս-Խորենացի խաչմերուկին հասնելուց առաջ, հետևից զգացել է բախում իր ավտոմեքենային և նայելով ետին տեսանելիության հայելու մեջ, համոզվել է, որ իր մեքենային հարվածողը եղել է Գ.Մարտիրոսյանը։ Այնուհետև, շարժվելով դեպի առաջ, դարձյալ զգացել է, որ նրա մեքենան բախվեց իր մեքենային և ափսոսալով իր մեքենան, կանգնեցրել է այն, իջել և վազքով գնացել կրկեսի նախկին շենքի ուղղությամբ։

Դատարանն ուշադրության արժանի է համարում տուժողի կողմից դատարանում տրված ցուցմունքներն իրենց ամբողջության մեջ, որոնք բավականին հակասական էին, երբեմն իրարամերժ ու չտրամաբանված։ Մասնավորապես, տուժողը չկարողացավ պարզաբանել, թե ինչու է հետևել Մարտիրոսյանի մեքենան, երբ իր իսկ ասելով Շարոյանն ընդամենը խնդրել էր մտնել նրա շենքի բակ ու հավաստիանալ, որ նա տանն է։ Ինչու այն բանից հետո, երբ նա դուրս է եկել բակից, շարունակել է հետևել նրան, դարձյալ այն դեպքում, երբ, փաստորեն Շարոյանին պետք էր ոչ թե Մարտիրոսյանի շարժն այլ նրա բնակարանը՝ հարկադիր կատարողի միջոցով փորձաքննության ներկայացնելու համար։ Ավելին, որպես մեղադրանքի մարմին, բացի իր ներկայացրած պնդումները, ինչ փաստերից ելնելով է հաստատում, որ մեքենաների բախումը տեղի է ունեցել ոչ թե իր «նախաձեռնությամբ», այլ Մարտիրոսյանի մեղքով ու նրա անմիջական դիտավորությամբ։

Ի հակառակ տուժողի ցուցմունքների, ամբաստանյալ Գ.Մարտիրոսյանը հայտնել է, որ ինքը տուժողի մեքենան դիտավորությամբ վնասելու որևէ միտում չի ունեցել, ճիշտ հակառակը, այդ նա է ստեղծել այնպիսի սադրիչ իրավիճակ, որ ինքը ստիպված բախվի իր մեքենային ու իրեն ներքաշի որևէ նոր կոնֆլիկտային իրավիճակի մեջ և համոզված է, որ դա արել է Ա.Շարոյանի ցուցումով։ Ամբաստանյալը նշել, որ տուժողի մեղքով և նրա գործողությունների արդյունքում է, որ բախվել է նրա ավտոմեքենային, համոզված է, որ դա ոչ այլ ինչ է, քան նրա դրսևորած վարքագծի արդյունք։

Այստեղ դատարանը ցանկանում է ուշադրության արժանի դարձնել նաև այն փաստը, որ նախաքննական մարմինը խորությամբ քննության առարկա չի դարձրել նաև տեղի ուենացած բախումները՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման կամ երթևեկության այլ մասնակիցների հնարավոր մեղքով կամ այլ գործոններով պայմանավորված լինելու հանգամանքը և այն միմիայն դիտարկել է ամբաստանյալ Գ.Մարտիրոսյանի կողմից տուժող Բաբլոյանի մեքենան դիտավորությամբ վնասելու վարկածի տիրույթում։

Գործով վկա Տիգրան Ավագյանն ով, նախաքննության ընթացքում հայտնել էր, թե տեսել է մեքենաների բախումն ու տուժողին ամբաստանյալի ավտոմեքենայի բեռնախցիկ մտցնելը, դատարանում հրաժարվելով իր կողմից նախկինում տված ցուցմունքներից, պնդեց, որ դեպքի մանրամասներից հիշում է միայն «բրաբուս» մեքենայի համարանիշները։ Ինչ վերաբերվում է մյուս հանգամանքներին, ապա ցուցմունք է տվել տուժողի ներկայացուցչի հորդորով և քննիչի ուղղորդմամբ։ Իրականում երբևէ, որևէ քննչական գործողության՝ այդ թվում դեպքի վայրի զննությանը, չի մասնակցել, տուժողի մեքենան, բացի դեպքի պահն այլևս չի տեսել, իսկ մեքենաների բախման առումով պնդեց, որ լսել է միայն դրա ձայնը, իսկ բուն բախումները չի տեսել։ Որոշ մանրամասներ՝ մասնավորապես կապված տուժողին մեքենայի բեռնախցիկը մտցնելու հետ, լսել և ոստիկանությանն է հայտնել պատահական անցորդների պատմելու հիման վրա։

Սեյրան Ղիապյանը, նախաքննության ընթացքում տվել է ցուցմունք, որը հրապարակվել է դատարանում։ Ըստ հիշյալ ցուցմունքի՝ վկան հաստատել է, որ հանդիսանում է ավտոփականագործ և վերանորոգել է Տիգրան Բաբլոյանի վթարի ենթարկված մեքենայի ետնամասը, որի համար որպես աշխատանքների գումար իրեն են տվել 220.000 ՀՀ դրամ։ Նշել է, որ վերանորոգման համար բերել են օգտագործված, սակայն պիտանի ավտոպահեստամասեր։
Դատարանում հրապարակված ցուցմունքից պարզ է դառնում, որ թեև Ղիապյանը ավտոմեքենան վերանորոգելիս աշատել է ինչ-որ կազմակորպությունում, սակայն ինչպես այդ կազմակերպության, այնպես էլ դրամարկղ մուտք եղած գումարների մասին գործով որևէ ապացույց ձեռք չի բերվել և հիմք է ընդունվել միայն նրա տված ցուցմունքը։ Ավելին, գումարը վճարելու և ընդհանրապես ավտոմեքենայի պահեստամասերը ձեռք բերելու հետ կապված ծախսերը, ինչպես նշել է տուժող Բաբլոյան, կատարել է Ա.Շարոյանը, ով նույնպես չի հարցաքննվել գործի դատական քննության ընթացքում։

Դատարանն անդրադառնալով այս վկայի նախաքննական ցուցմունքը ամբաստանյալ Մարտիրոսյանի մեղադրանքի հիմքում դնելու հարցին արձանագրում է հետևյալը.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածը քրեական օրենսգրքի համակարգում դասակարգված է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների գլխում և պատասխանատվություն է նախատեսում ուրիշի գույքը դիտավորությամբ ոչնչացնելու կամ վնասելու համար։ Ոչնչացնել և վնասել եզրույթները մեկնաբանված են քրեական իրավունքում, որի կարիքը դատարանը չի տեսնում։ Դատարանն արձանագրում է սակայն, որ հանցակազմը նյութական է և այն պահանջում է կոնկրետ հետևանք՝ նյութական վնասի հասցման ձևով։ Պատահական չէ, որ նույն գլխի 175-րդ հոդվածում սահմանված են նյութական վնասի այն չափերը, որոնց առկայության պայմաններում միայն կարղ է առաջ գալ գլխում զետեղված այս կամ այն հոդվածներում առկա հանցակազմերը։ Սահմանված է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանցակազմի առկայության համար պարտադիր է, որպեսզի պատճառված վնասը լինի ավելի քան 30.000 ՀՀ դրամը։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասով արդեն տրված են խոշոր չափի և հանցակազմը որակյալ դարձնող մյուս հատկանիշների վերաբերյալ ձևակերպումը։

Ասվածից հետևում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցների մի բավարար ամբողջություն պետք է վկայի այն մասին, որ Գ.Մարտիրոսյանի կողմից /եթե ընդունենք, որ առկա է եղել դիտավորություն գույքը վնասելու առումով/ տուժողին պատճառված վնասի չափը պետք է ապացուցված լինի քրեադատավարական կառուցակարգերով ձեռք բերված ապացույցների զանգվածով։
Ինչպես նշվեց վերևում, որպես հասցված վնասի չափը հաստատող ապացույց նախաքննական մարմինն ու մեղադրանքի կողմը դիտարկել են տուժող Ա.Բաբլոյանի և վկա Սեյրան Ղիապյանի ցուցմունքները, MERSEDES-BENZ ֆիրմայի կողմից տրված` ավտոպահեստամասերի արժեքի գնացուցակը, ինչպես նաև դատաապրանքագիտական փորձաքննության եզրակացությունները։
Տուժող Բաբլոյանի ցուցմունքի մասով, դատարանն արձանագրեց, որ ինքն ըստ էության տեղյակ չի եղել կատարված ծախսերի չափից, քանի որ այն արել է Ա.Շարոյանը։ Ինչ վերաբերվում է MERSEDES-BENZ ֆիրմայի կողմից տրված` ավտոպահեստամասերի արժեքի գնացուցակը, ինչպես նաև դատաապրանքագիտական փորձաքննության եզրակացությունները որպես պատճառված վնասի չափ դիտելու հնարավորությանը, ապա դատարանը դա համարում է անթույլատրելի հետևյալ պատճառաբանությամբ։

Համաձայն MERSEDES-BENZ ֆիրմայի կողմից տրված` ավտոպահեստամասերի արժեքի գնացուցակի՝ դրանում տրված են բացառապես նոր, չօգտագործված ավտոպահեստամասերի գներ, իսկ գործով հաստատվեց, որ Բաբլոյանի ավտոմեքենան վերանորոգվել է միմիայն օգտագործված, սակայն պիտանի ավտոպահեստամասերով։ Բացի այդ, տուժողը նշեց, որ MERSEDES-BENZ ֆիրմայի հայաստանյան ներկայացուցչի խանութից որևէ պահեստամաս չի գնել, մեքենան այնտեղ չի վերանորոգել։ Հետևաբար նշված փատաթուղթը սույն գործին վերաբերելի չէ։

Համաձայն դատաապրանքագիտական փորձաքննության թիվ 13-3185 եզրակացության՝ «MERSEDES-BENZ C-280» մակնիշի 27 ՕՕ 616 համարանիշի ավտոտրանսպորտային միջոցը վթարից հետո վերանորոգվել է, որպիսի հանգամանքներում հնարավոր չէ պարզել մեքենային պատճառված իրական վնասի չափը։

Ինչ վերաբերվում է նյութերում առկա տուժող Տ.Բաբլոյանի հարցաքննության մեջ իր կողմից նշված մեքենայի վերանորոգման համար անհրաժեշտ փոխարինման ենթակա պահեստամասերի, այն է՝ բեռնախցիկի ծածկոց, հետևի թափարգել, ետևի թափարգելի տակի հեծան, քրոմապատ մոլդինգեր, լուսարձակներ, լայնակահեծան շուկայական արժեքներին, ապա փորձագետը ուսումնասիրություններ է կատարել Երևան քաղաքի երկրորդային պահեստամասերի վաճառքի շուկայում և պարզել, որ վերջիններիս գները համապատասխանում են 06.03.2013թ. դրությամբ շուկայում գործող գներին։

Ինչ վերաբերվում է նյութերում առկա տուժող Տ.Բաբլոյանի հարցաքննության մեջ իր կողմից նշված մեքենայի վերանորոգման աշխատանքների շուկայական արժեքների համապատասխանությանը շուկայում գործող գներին, ապա մեքենայի վերանորոգված լինելու պայմաններում այն հնարավոր չէ պարզել»։

Այլ կերպ, ստացվում է, որ փորձագետն իր եզրակացությունը տվել է բացառապես Տ.Բաբլոյանի կողմից հայտնած տվյալների վրա և որպես ելակետ է ընտրել միայն նրա կողմից մատնանշած գները։ Ինչպես նշվեց, գործի դատական քննության ժամանակ Բաբլոյանը հայտնեց, որ ավտոմեքենայի վրա կատարված ծախսերից տեղյակ չէ, քանի որ այն կատարել է ոչ թե ինքը, այլ Արայիկ Շարոյանը, որպիսի պայմաննորում ինքն ամբաստանյալից պահանջ չունի։

Ավելին, լիարժեք փորձաննություն չիրականացնելու, վթարված ավտոմեքենան անմիջականորեն փորձագետներին տրամադրված չլինելու պայմաննուրում, դատարանը չի կարող հիմնավորված համարել նաև տուժողի՝ հատկապես այդ դետալները փոխելու մասին պնդումները, քանի որ հիմնավորված չէ, թե իրականում մեքենայի որ դետալներն են շարքից դուրս եկել հենց վթարի, բախման արդյունքում և որոնք են եղել վնասված մինչև ավտոմեքենաների բախումը։ Հարկ է նշել, որ թվարկված, իբրև թե փոխարինված ավտոպահեստամասերի մի որոշ մասը հանդիսանում են մեքենայի այն հատվածները, որոնք տեսանելի չեն արտաքինից և անհրաժեշտություն է առաջանում դրանք զննելու համար օգտագործել տեխնիկական կամ այլ միջոցներ։ Հետևաբար, պատահական չէ, որ հենց փորձագետներն իրենք են հրաժարվել նույնիսկ վթարից հետո կատարված լուսանկարներով որոշել պատճառված վնասի իրական չափը։ Պատահական չէ, որ փորձագետներն իրենց եզրակացություններում նշել են, որ «ներկայացված լուսանկարներով հնարավոր չէ պարզել վնասված դետալների և հանգույցների քանակը»։

Այլ խոսքով, այս պարագայում դարձյալ դատարանը չի կարող հիմնավոր և փաստարկված համարել փորձագետի այն հետևությունը, թե՝ «Ինչ վերաբերվում է նյութերում առկա տուժող Տ.Բաբլոյանի հարցաքննության մեջ իր կողմից նշված մեքենայի վերանորոգման համար անհրաժեշտ փոխարինման ենթակա պահեստամասերի, այն է՝ բեռնախցիկի ծածկոց, հետևի թափարգել, ետևի թափարգելի տակի հեծան, քրոմապատ մոլդինգեր, լուսարձակներ, լայնակահեծան շուկայական արժեքներին, ապա փորձագետը ուսումնասիրություններ է կատարել Երևան քաղաքի երկրորդային պահեստամասերի վաճառքի շուկայում և պարզել, որ վերջիններիս գները համապատասխանում են 06.03.2013թ. դրությամբ շուկայում գործող գներին»։

Այսպիսով, որպես Տիգրան Բաբլոյանի ավտոմեքենային պատճառված վնասի հատուցման չափ կարող էր դիտարկվել միայն Ս.Ղիապյանի նախաքննական ցուցմունքը, այն էլ 220.000 ՀՀ դրամի չափով, որն արդեն հանցակազմի առումով կհամապատասխաներ ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ, այլ 1-ին մասի հատկանիշներին։ Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով, որ նշված վկային օբյեկտիվ պատճառներով հնարավորություն չեղավ հայտնաբերել և դատարան ներկայացնել, իսկ մեղադրանքի կողմը պնդեց նրա նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելու միջնորդությունը, ուստի դատարանը գտնում է, որ անթույլատրելի է նրա՝ ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորելու առումով, փաստորեն, միակ ապացույցը դատավճռի մեջ օգտագործելը՝ հետևյալ հիմնավորմամբ.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն.

«3. հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի, գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։

4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակեերում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի»։

ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը իր թիվ ՎԲ-04/13 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ`

««13. Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով կայացված վճռում Եվրոպական դատարանը վերահաստատել է իր կայուն նախադեպային իրավունքի շրջանակներում բազմիցս արտահայտված այն իրավական դիրքորոշումը, որ «Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետն արտացոլում է այն սկզբունքը, որ մինչև մեղադրյալի դատապարտումը ներկայացված բոլոր ապացույցները պետք է պատշաճ դիտարկվեն իր ներկայությամբ հրապարակային դատաքննության ընթացքում՝ հաշվի առնելով մրցակցության սկզբունքը։ Այս սկզբունքից հնարավոր է բացառություններ կատարել, սակայն այդ դեպքում չպետք է խախտվի պաշտպանության իրավունքը, որը, որպես կանոն, պահանջում է, որպեսզի մեղադրյալին ընձեռվի բավարար և պատշաճ հնարավորություն առարկություններ ներկայացնելու և հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին, ինչպես վկայի ցուցմունք տալու ընթացքում, այնպես էլ դատավարության հետագա փուլերում (տե՛ս Delta v. France, 19 դեկտեմբերի 1990թ., ¢ 36, Series A թիվ 191-A, Van Mechelen and Others v. the Netherlands, 23 ապրիլի 1997թ., ¢ 51, Reports of Judgments and Decisions 1997-III, Luca v. Italy, թիվ 33354/96, ¢ 39, ՄԻԵԴ 2001-II)» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 76)։

Եվրոպական դատարանի դիրքորոշման համաձայն՝ վկաներին մեղադրյալի ներկայությամբ հարցաքննելու սկզբունքից բացառություն անելու դեպքում պետք է պահպանվի երկու պահանջ։ «(…) Առաջին՝ պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար։ Երկրորդ՝ երբ դատապարտումը հիմնվում է միայն կամ վճռորոշ կերպով գրավոր ցուցմունքների վրա, որոնք արել է անձը, ում մեղադրյալը չի կարողացել հարցաքննել ինքնուրույն հետաքննության կամ դատաքննության փուլում, ապա պաշտպանական կողմի իրավունքները սահմանափակվում են այն չափով, որքանով չեն համապատասխանում հոդված 6-ով ամրագրված երաշխիքներին (տե՛ս AL-Khawaja and Tahery v. the United Kingdom, 2iv 26766/05, 22228/06, ¢ 119, 15 դեկտեմբերի 2011թ.)» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 77)։

Այնուհետև Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ «Բացակայող վկայի կողմից ներկայացված ապացույցներն ընդունելու համար լավ պատճառաբանման պահանջն առաջնային քննարկման խնդիր է, որը պետք է ուսումնասիրվի մինչ այդ ապացույցները միակը կամ վճռորոշը համարելը։ Նույնիսկ, երբ բացակայող վկայի ապացույցը միակը կամ վճռորոշը չի եղել, Դատարանն այնուամենայնիվ գտել է, որ տեղի է ունեցել 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի և 3-րդ կետի (դ) ենթակետի խախտում, քանի որ վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չի ներկայացվել։ Սա այն պատճառով է, որ որպես կանոն, վկաները պետք է տան ցուցմունքներ դատաքննության ընթացքում, և որ բոլոր ողջամիտ ջանքերը պետք է ներդրվեն նրանց ներկայությունն ապահովելու համար։ Այսպիսով, եթե վկան չի ներկայանում բանավոր ցուցմունք տալու համար, ապա պարտավորվածություն կա տեղեկանալու, թե արդյոք բացակայությունն արդարացված էր (տե՛ս նույն տեղում, ¢ 120)» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 78)։

14. Սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված դիրքորոշումների հիման վրա Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ Ա.Գաբրիելյանի դատապարտումը, inter alia, հիմնված է եղել վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի ցուցմունքների վրա, որոնց անձամբ հարցաքննելու հնարավորություն Ա.Գաբրիելյանը ոչ մինչդատական վարույթի ժամանակ և ոչ էլ դատարանում չի ունեցել, բացի այդ, որևէ դատարան երբևէ չի լսել այս վկաներին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նշված վկաների դատաքննությանը չներկայանալու պատճառը եղել է նրանց ենթադրյալ բացակայությունը Հայաստանի Հանրապետությունից, այնուամենայնիվ Եվրոպական դատարանն այս հանգամանքը չի գնահատել որպես հարգելի պատճառ, որը կարդարացներ այդ վկաներին մեղադրյալի ներկայությամբ չհարցաքննելու փաստը։ Այս առումով Եվրոպական դատարանը նշել է, որ «(…) եթե վկան բացակայում է երկրից, որտեղ վարույթն ընթանում է, դա ինքնին բավարար չէ 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետի պահանջները բավարարելու համար, որը Պայմանավորվող պետություններից պահանջում է ձեռնարկել դրական քայլեր՝ մեղադրյալին հնարավորություն ընձեռելով հարցաքննել իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին (տե՛ս Sadak and Others v. Turkey, թիվ 29900/96, 29901/96, 29902/96 և 29903/96, ¢ 67, ՄԻԵԴ 2001-VIII)։ Այդպիսի միջոցառումները կազմում են Պայմանավորվող պետությունների կողմից կատարման ենթակա պարտավորությունների մաս, որը պետք է երաշխավորի 6-րդ հոդվածով նախատեսված իրավունքների արդյունավետ իրականացում (տե՛ս Colozza v. Italy, 12 փետրվարի 1985թ., ¢ 28, Series A թիվ 89)» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետեր 80-81)։
Եվրոպական դատարանը, ընդունելով հանդերձ, որ սույն գործով դատարանները որոշ միջոցներ են ձեռնարկել վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի բացակայության պատճառների մասին տեղեկանալու և դատաքննությանը նրանց ներկայությունն ապահովելու համար, այնուամենայնիվ գտել է, որ «(…) գործադրված ջանքերն այս գործի շրջանակներում բավարար չեն կարող համարվել (այս առնչությամբ տե՛ս Artner v. Austria, 28 օգոստոսի 1992թ., ¢ 21, Series A թիվ 242-A, որով ավստրիական ոստիկանությունը գործը քննող դատարանի կողմից կարգադրություն էր ստացել ձեռնարկել բոլոր միջոցները բացակայող վկաներին գտնելու համար, Berisha v. the Netherlands (որոշում), թիվ 42965/98, 4 մայիսի 2000թ., որով հոլանդական իշխանությունները փորձել են զանգահարել Սլովակիայի Հանրապետությունում գտնվող վկային սլովակ իշխանությունների միջոցով և Haas v. Germany (որոշում), թիվ 73047/01, 17 նոյեմբերի 2005թ., որով գերմանական իշխանությունները ձեռնարկել են զգալի միջոցառումներ Լիբանանի բանտում պատիժը կրող վկայի ներկայությունն ապահովելու համար)։ Այսպիսով, չի կարելի պնդել, որ առկա էին հարգելի պատճառնել վկաներ Օ.Վ.-ին և Ս.Խ.-ին չհարցաքննելու համար, կամ որ ներպետական իշխանություններն իրականացրել են իրենց պարտականությունը՝ ճշտելու՝ արդյոք նրանց բացակայությունն արդարացված էր։

(…) Վերը նշված դիտարկումները բավարար են Դատարանին միանշանակ եզրակացնելու, որ դատապարտման հարցը լուծելիս առանց հիմնավորման սահմանափակվել է դիմումատուի [Ա.Գաբրիելյանի]՝ վճռորոշ դեր ունեցող վկաներին հարցաքննելու իրավունքը։ Նա չէր կարող նրանց արժանահավատ լինելու հանգամանքը ենթարկել մանրակրկիտ ստուգման կամ կասկածի տակ դնել նրանց գրավոր ցուցմունքները։ Սա հատկապես անհանգստացնող է հաշվի առնելով, որ նշված վկաներն անձամբ ծանոթ չեն եղել դիմումատուին և վարույթի ոչ մի փուլում երբևէ նրանցից չի պահանջվել ճանաչել դիմումատուին» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետեր 84 և 86)։

15. Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը, անդրադառնալով դատապարտման հիմքում դրված ապացույցների կապակցությամբ պաշտպանության կողմի հակընդդեմ հարցում իրականացնելու (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքին («Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 կետի (դ) ենթակետ), շեշտել է, որ եթե մեղադրյալին դատավարության որևէ փուլում հնարավորություն չի տրվում հարցեր ուղղել իր դեմ ցուցմունք տված վկային, ապա նա զրկվում է արդար դատաքննության իրավունքից։ Եվրոպական դատարանը, սակայն, փաստել է, որ առանց հակընդդեմ հարցման ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելու արգելքը բացարձակ բնույթ չի կրում։ Այդպիսի ապացույցն օգտագործելու համար անհրաժեշտ է պահպանել երկու պահանջ, այն է՝

ա) պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար,
բ) անձի դատապարտումը ամբողջապես կամ վճռական չափով չպետք է հիմնված լինի այդպիսի ապացույցի վրա։

Այլ խոսքով՝ հակընդդեմ հարցման իրավունքով չապահովված վկայի ցուցմունքը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելն արդար դատաքննության իրավունքի խախտման չի հանգեցնի, եթե վկայի բացակայությունը եղել է արդարացված, և եթե այդ ապացույցը վճռական կշիռ չի ունեցել անձի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում։ Ընդ որում, նման ապացույցն օգտագործելու համար դատարանը պարտավոր է ներկայացնել պատշաճ պատճառաբանություններ։ Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ բացակայող վկայի ցուցմունքը միակ կամ վճռորոշ ապացույցը չէ, վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չներկայացնելը հանգեցնում է արդար դատաքննության իրավունքի խախտման։

Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները ոչ թե կոնկրետ գործի փաստերով պայմանավորված դատողություններ են, այլ Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային պրակտիկայի արտահայտություն, որը բազմիցս վերահաստատվել ու կիրառվել է մի շարք գործերով։ Վճռաբեկ դատարանը պաշտպանության կողմի հակընդդեմ հարցման իրավունքին անդրադարձել է Հ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Համայակ Զալիկոյի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0212/01/10 որոշման 22-23-րդ կետերը)։

16. Միևնույն ժամանակ, Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանն անդրադարձել է «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքների արդյունավետ իրականացումն ապահովելու նպատակով պետությունների կողմից կատարման ենթակա պարտավորություններին։ Այս առումով Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ վկայի բացակայությունը երկրից ինքնին բավարար չէ «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 կետի (դ) ենթակետի պահանջները բավարարված դիտելու համար։ Նշված պահանջների իմաստով պետությունը պոզիտիվ պարտականություն ունի ձեռնարկել քայլեր՝ մեղադրյալին հնարավորություն ընձեռելով հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին։ Հետևաբար, վկայի բացակայության դեպքում դատարանները պետք է ձեռնարկեն ողջամիտ բոլոր ջանքերը նրա ներկայությունն ապահովելու համար, այդ թվում՝ հանձնարարեն իրավասու մարմիններին հնարավոր բոլոր միջոցներով պարզել վկայի գտնվելու վայրը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ դիմեն նաև միջազգային իրավական օգնության։

Անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին՝ Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի ցուցմունքները վճռորոշ նշանակություն են ունեցել Ա.Գաբրիելյանի դատապարտման համար, որոնց անձամբ հարցաքննելու հնարավորություն Ա.Գաբրիելյանը ոչ մինչդատական վարույթի ժամանակ և ոչ էլ դատարանում չի ունեցել։ Բացի այդ, Եվրոպական դատարանը փաստել է, որ սույն գործի քննության ընթացքում դատարաններն անհրաժեշտ բոլոր ջանքերը չեն գործադրել նշված վկաների ներկայությունը դատաքննությանն ապահովելու համար, ինչը հնարավորություն կտար Ա.Գաբրիելյանին իրականացնել իր հակընդդեմ հարցման իրավունքը։ Վերոգրյալի գնահատմամբ Եվրոպական դատարանը եզրակացրել է, որ դատապարտման հարցը լուծելիս առանց հիմնավորման սահմանափակվել է Ա.Գաբրիելյանի՝ վճռորոշ դեր ունեցող վկաներին հարցաքննելու իրավունքը։

Արդյունքում, Եվրոպական դատարանը Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռել է, որ «առկա է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետի հետ միասին վերցված՝ [Ա.Գաբրիելյանի] կողմից իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին հարցաքննելու հնարավորություն չունենալու առնչությամբ»։

17. Այսպիսով նկատի ունենալով, որ Եվրոպական դատարանը հաստատված է համարել սույն գործով դատապարտված անձի՝ Ա.Գաբրիելյանի՝ միջազգային պայմանագրով նախատեսված իրավունքի խախտման փաստը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4264-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի իմաստով Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը նոր հանգամանք է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական և զինվորական գործերով պալատի 2004 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշումը վերանայելու համար։

18. Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ «(…) վճիռը, որով հաստատվում է Կոնվենցիայի կամ դրան կից Արձանագրությունների խախտում, իրավական պարտավորություն է դնում պատասխանող Պետության վրա ոչ միայն վճարել շահագրգիռ անձանց արդարացի փոխհատուցման ձևով շնորհված գումարները, այլ նաև ընտրել ներպետական մակարդակում ընդունելի ընդհանուր և/կամ անհատական այնպիսի միջոցներ, որոնք վերջ կդնեն Դատարանի կողմից ճանաչված խախտմանը և կնպաստեն բոլոր հետևանքների հավանական հատուցմանն այնպես, որ հնարավոր չափով վերականգնվի մինչ խախտումն առկա իրավիճակը (տե՛ս Scozzari and Giunta v. Italy [ՄՊ], թիվ 39221/98 և 41963/98, ¢ 249, ՄԻԵԴ 2000-VIII, Ilascu and Others v. Moldova and Russia [ՄՊ], թիվ 48787/99, ¢ 487, ՄԻԵԴ 2004-VII և Lungoci v. Romania, թիվ 62710/00, ¢ 55, 26 հունվարի 2006թ.)։ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի խախտում ճանաչելու դեպքում դիմումատուն որքան հնարավոր է պետք է գտնվի այն իրավիճակում, որում նա կլիներ, եթե սույն դրույթի պահանջները չանտեսվեին (տե՛ս, mutatis mutandis, Sejdovic v. Italy [ՄՊ], թիվ 56581/00, ¢ 127, ՄԻԵԴ 2006 և Yanakiev v. Bulgaria, թիվ 40476/98, ¢ 89,10 օգոստոսի 2006թ.)։

Այս առնչությամբ Դատարանը նշում է, որ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 426.1-րդ և 426.4-րդ հոդվածները թույլ են տալիս ներպետական վարույթի վերաբացում, եթե Դատարանը հայտնաբերի Կոնվենցիայի կամ դրան կից Արձանագրությունների խախտում (…)։ Դատարանը ցանկացած դեպքում այն կարծիքին է, որ այն դեպքում, երբ դատաքննությունն իրականացվել է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով նախատեսված արդար դատաքննության իրավունքի խախտմամբ, փոխհատուցման ամենապատշաճ ձևը կլինի վարույթի վերաբացումն ու գործի նորից քննումը՝ արդար դատաքննության բոլոր պահանջներին համապատասխան (տե՛ս, mutatis mutandis, Lungoci, վերը ցիտած, ¢ 56)» (տե՛ս Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 103-10»»։

Նույն լույսի ներքո քննարկելով գործով վկա Արայիկ Շարոյանի ցուցմունքը, դատարանն այն նույնպես համարում է գործածման և դատավճռի հիմքում դնելու համար անթույլատրելի, քանի որ վերջինս դարձյալ մեղադրող ցուցմունք է տվել Մարտիրոսյանների դեմ՝ հիմնականում հենվելով տուժող Բաբլոյանի և վկա Ավագյանի կողմից իրեն հայտնած տեղեկությունների վրա։ Դատարանը ձեռնարկեց բոլոր օբյեկտիվ միջոցները Շարոյանին դատարան կանչելու և հրապարակային դատաքննությամբ հարցաքննելու ուղղությամբ, սակայն դա չհաջողվեց, քանի որ նա բացակայում էր Հայաստանի Հանրապետությունից։

Այլ խոսքով, դատարանն անթույլատրելի է համարում նաև վկա Ա.Շարոյանի նախաքննական ցուցմունքը դատավճռում օգտագործելու հնարավորությունը, քանի որ պաշտպանության կողմը՝ մասնավորապես ամբաստանյալները, զրկված են եղել իրենց դեմ մեղադրող ցուցմունքներ տված անձանց՝ Ս.Ղիապյանին և Ա.Շարոյանին առերես հարցեր տալու հնարավորությունից, իսկ նախաքննական մարմինը ևս չի ապահովել նրանց այդ իրավունքները՝ առերեսման միջոցով։ Մինչդեռ, ամբաստանյալները նախաքննության ավարտին քրեական գործի նյութերին ծանոթանալով ու հասկանալով, որ տվյալ անձինք իրենց դեմ տվել են մեղադրող ցուցմունքներ իրավունք ունեն նրանց հարցեր ուղղել իրենց ուղղված մեղադրանքների կապակցությամբ, ինչը տվյալ դեպքում չիրականացվեց։

Նախաքննական մարմինը, իսկ հետագայում նաև մեղադրողը, ամբաստանյալների մեղքը հիմնավորող ապացույցների շարքում են դասել՝ 06.03.2013.թ-ին ք. Երևան Գ.Լուսավորիչ 1 հասցեում իրականացված դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը։

Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի նշված ապացույցը նույնպես չի կարող հիմք ընդունվել և դրվել ամբաստանյալների մեղադրանքների հիմքում, ավելին, պետք է հաստատվի դրա` որպես ապացույցի օգտագործման անթույլատրելիությունը՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն`

«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել՝...

«5. քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ»։

Սույն քրեական գործով ՀՀ ոստիկանության կենտրոնականի բաժնի ավագ հետաքննիչ Խաչիկյանի կողմից իրականացվել է դեպքի վայրի զննություն, որին որպես ընթերակա մասնակցել են Կարեն Համլետի Բանդուլյանը /ք.Երևան, Տ Մեծի 1 բն 12/ և Արամ Հարությունի Փամբուխչյանը /ք.Երևան, Դավիթաշեն 2 թաղ 45 շ, բն 4/։ Նույն արձանագրությունը ստորագրել են նաև «մասնակից /.../ ստորագրություն ...Ա.Տիգրան, մասնագետ Զաքարյանը և հետաքննիչ Խաչիկյանը։
Հետազոտելով նշված ապացույցը, դատարանը եկավ այն եզրահանգման, որ դեպքի վայրի զննություն վերտառությամբ փաստաթուղթը կազմելիս դրանով ընթերակա հանդիսացած մեկ անձը՝ Արամ Հարությունի Փամբուխչյանը հանդիսանում է հավանաբար սույն գործով վկա, ամբաստանյալների հետ անբարյացկամ հարաբերությունների մեջ գտնվող Արայիկ Շարոյանի ընտանիքի անդամը, քանի որ բնակվում է այն նույն հասցեում, որտեղ բնակվում է վերջինս։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 81-րդ եոդվածի 1-ին մասի համաձայն`

«Ընթերական քրեական գործով չշահագրգռված՝ Հայաստանի հանրապետության չափահաս քաղաքացին է, որին քրեական հետապնդման մարմինը հրավիրում է մասնակցելու քննչական գործողության կատարմանը՝ հաստատելու համար դրա կատարման փաստը, բովանդակությունը, ընթացքը և արդյունքները»։

ՀՀ քր. դատ. 94-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`

«Ընթերական չի կարող մասնակցել քրեական գործով վարույթին, եթե սռկա է սույն օրենսգրքի 90 հոդվածով նախատեսված հանգամանքներից որևէ մեկը, ինչպես նաև, եթե նա օրենքով իրավունք չունի լինելու ընթերակա»։

Ասվածից հետևում է, որ ընթերակա Արամ Հարությունի Փամբուխչյանը, Ա.Շարոյանի հետ բնակվելով կամ գոնե հաշվառված լինելով նույն հասցեում, չէր կարող չհանդիսանալ գործի ելքով չշահագրգրված անձ, հետևաբար նա չէր կարող մասնակցել տվյալ դատավարական գործողությանը։

Նույն ապացույցի վերաբերյալ առկա է ևս մեկ դատավարական էական խախտում։ Գործով վկա Տիգրան Ավագյանը դատարանում հայտնել և միանշանակ պնդել է, որ ինքը, բացի դեպքի օրը ոստիկանություն զանգելուց, իսկ հետո քննիչի մոտ հարցաքննվելուց որևէ այլ քննչական կամ դատավարական գործողության չի մասնակցել և դեպքից օրեր անց լինելով քննիչի մոտ ստորագրել է իրեն ներկայացված ինչ-որ փաստաթղթերի տակ։ Վկան արձանագրության մեջ ճանաչելով իր ստորագրությունը կտրականապես հերքել է դեպի օրը ժամը 13.00-13.30 ընկած ժամանակահատվածում կրկին Գ.Լուսավորիչ փողոցոմ գտնվելու, տուժողի ավտոմեքենան կրկին տեսնելու և այն զննելուն մասնակցելու հանգամանքները, հավելելով, որ առավոտյան տեղի ունեցած դեպքից հետո ինքը գնացել է աշխատանքի և ամբողջ օրն անց է կացրել այնտեղ։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 106-րդ հոդվածի համաձայն`

«1.Փաստական տվյալների՝ որպես ապացույց օգտագործման անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև վարույթում դրանց սահմանափակ օգտագործման հնարավորությունը հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ սեփական նախաձեռնությամբ կամ կողմի միջնորդությամբ»։

«2. Ապացույցի թույլատրելիությունը հիմնավորելու պարտականությունն ընկած է այն ձեռք բերող կողմի վրա։ Եթե ապացույցը ձեռք բերելիս պահպանվել են սույն օրենսգրքի բոլոր պահանջները, ապացույցի անթույլատրելիությունը հիմեավորելու պարտականությունը կրում է դրա թույլատրելիությունը վիճարկող կողմը»։

Դատարանը, պաշտպանական կողմի միջնորդության հաշվառմամբ, հաստատում է ՀՀ ոստիկանության կենտրոնականի բաժնի ավագ հետաքննիչ Խաչիկյանի կողմից 06.03.2013թ-ին կազմված դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրության՝ որպես ապացույցի օգտագործման անթույլատրելիությունը՝ վերը շարադրված հիմնավորումներով։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի`

«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։

2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։

3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։

4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։

5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր։»

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի`

«1. Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է։
2. Մեղադրյալի մեղքի և պատասխանատվությունը խստացնող հանգամանքների առկայության ապացուցման պարտականությունը կրում են քրեական հետապնդման մարմինները»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի`

« Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի`

«1.Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից»։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ և 5-րդ կետերի`
«1.Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել՝

/.../

5) «քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ»/../։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 2-րդ մասի`

2. «Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։»

Այսպիսով, դատարանը նկարագրված հիմքով ապացույցների անթույլատրելիությունը հաստատելուց հետո, գործում առկա և թույլատրելի ապացույցների համակցությամբ ու գնահատմամբ գտնում է, որ ապացուցված և հաստատված չէ ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանին նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրված արարքի կատարումը՝ նախ նրա դիտավորությունն այդ հանցանքում ապացուցված չլինելու, ապա նաև Տ.Բաբլոյանի ավտոմեքենային պատճառված վնասի չափի վերաբերյալ բավարար հիմնավորումների բացակայության պատճառաբանությամբ։

Դատարանը նման եզրահանգման գալիս հիմք է ընդունում դատարանում ուսումնասիրված, ինչպես նաև նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցների համադրումն ու դրանց հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված ներքին համոզմունքը։

Հիշյալ եզրահանգմանը գալիս դատարանը հիմք է ընդունում նաև և կարևորում՝ ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանի կողմից նախադեպային մի շարք որոշումներում ամրագրված իրավական դիրքորոշումները՝ կապված անձին առաջադրված մեղադրանքի ապացույցների բավարարության կամ դրանց՝ անբավարար լինելու հետ։

Մասնավորապես, ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.

«13.Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունը ճանաչողական գործունեություն է, որն ուղղված է նախկինում տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը և վերականգմանը։ Քրեադատավարական ճանաչողության բովանդակության և կառուցվածքի բացահայտումը սերտորեն կապված է ապացուցում հասկացության հետ։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ապացուցումը՝ գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։

Ապացուցման նպատակը կազմող ապացուցման ենթակա հանգամանքների համակարգը սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, որի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`

1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով։

14. Նշված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան։ Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները։

15. Ապացուցման առարկա կամ ապացուցման ենթակա հանգամանքներ հասկացության հետ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կապում է «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը։
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։

Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։

Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։

Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած։

16. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու առաջին չափանիշը վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքն է։ Վերջինիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Զարգացնելով վկայակոչված որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար։

17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`

1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։

18. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երկրորդ չափանիշը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության պահանջն է։
Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվում են բազմաթիվ դատավարական որոշումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների ապացուցվածության տարբեր աստիճաններ։ Օրինակ, քրեական գործ հարուցելու կամ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշման համար բավարար է նաև այդ հանգամանքների ենթադրյալ ապացուցվածությունը, մինչդեռ մեղադրական դատավճռի դեպքում պահանջվում է այդ հանգամանքների հավաստի ապացուցվածություն։
Ապացույցների բավարարությունը այս տեսանկյունից ընդգծում է ապացուցողական գործունեության շրջանակները, որն ապահովում է այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար անհրաժեշտ հանգամանքների վերաբերյալ ապացուցման սուբյեկտի իմացության չափը։

19. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երրորդ չափանիշը անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն է (անմեղության կանխավարկածի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետում)։

20. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 12-19-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցումը քրեադատավարական գործունեության միջուկն է, առանց որի հնարավոր չէ քրեական գործն ըստ էության լուծել և կայացնել այնպիսի դատական ակտ, որը կպարունակի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում ամրագրված՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերի պատասխանները։

21. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ապացուցումը սերտորեն կապված է «հանցագործությունների որակում» հասկացության հետ. դրանք հարաբերակցվում են որպես գործունեություն և արդյունք։ Հանցագործությունների որակումը ենթադրում է գործով բացահայտված հանգամանքների հետազոտություն, օրենքի իմաստի բացահայտում, կոնկրետ նորմի ընտրություն, այդ նորմում ամրագրված հատկանիշների հարադրում բացահայտված փաստերի հետ և որպես արդյունք համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում հետևության ձևավորում։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման 12-րդ կետում բարձրացված հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պարզել սույն գործով ապացուցման առարկան, մասնավորապես տեղի ունեցած դեպքը և հանգամանքները, /..ամբաստանյալի../ առնչությունը դեպքին և այդ պարզված հանգամանքներին համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալ /..ամբաստանյալի../ արարքին։
Անդրադառնալով ապացույցների բովանդակության, թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցերին Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-րդ կետը)։

ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։

Մասնավորեցնելով Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի պահանջները` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը սահմանում է, որ

«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա։
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանք իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք։
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը։
4. Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ։
Դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
5. Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օրենսդրությամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով (…)»։

30. Շարադրված դրույթների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել այն մասին, որ արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման անկյունաքարը, ի թիվս քրեական դատավարության այլ կարևորագույն սկզբունքների, մրցակցության սկզբունքն է, որը կարող է երաշխավորվել երեք բաղադրատարրերի միաժամանակյա պահպանման դեպքում։ Դրանք են`
ա) կողմերի դատավարական իրավահավասարություն` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար,
բ) կողմերի միջև մեղադրանքի և պաշտպանության գործառույթների տարանջատում և դրանց սահմանազատում գործի լուծման գործառույթից,
գ) անկախ և անկողմնակալ դատարանի առկայություն։

Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատարանի կարգավիճակի բնութագրական կողմերից մեկն էլ այն է, որ որպես քրեական գործը քննող անկախ և անկողմնակալ մարմին, դատարանը չի կարող հանդես գալ մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և պետք է արտահայտի միայն իրավունքի շահերը։ Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը» (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 13-րդ կետը)։

31. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը արձանագրում է, որ գործող քրեադատավարական օրենսդրությունը դատական քննության փուլում ապացուցման գործունեության հիմքում դրել է ոչ թե յուրաքանչյուր քրեական գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու պարտադիր պայմանը, այլ մրցակցության և կողմերի իրավահավասարության ապահովման պահանջը, որը համարվում է արդարացի դատական ակտ կայացնելու գլխավոր պայմանը։ Միաժամանակ արձանագրում է, որ դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը, ինչպես նաև այն, որ դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մրցակցությունը և ապացուցման գործընթացում դատարանի ակտիվությունը չեն հակասում միմյանց, սակայն կարևոր է հստակ որոշել դատական ակտիվության սահմանները և նպատակը, որպեսզի թույլ չտրվի դատարանին ներքաշվելու մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմին օգնելու, մեղադրյալի մեղքի ապացուցման կամ հերքման գործին։

32. Սույն որոշման 30-31-րդ կետերում շարադրված վերլուծության ներքո Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցման գործունեության մեջ դատարանի ակտիվությունը նրա համար է, որպեսզի
ա) ապահովվի կողմերի իրական հավասարությունը և մրցակցությունը,
բ) կանխվեն անձի իրավունքների ու օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները
գ) դատարանը կայացնի հիմնավորված, օրինական և արդարացի դատական ակտ։

Վերոնշյալից հետևում է, որ դատարանը չի կրում մեղադրանքը ապացուցելու կամ քրեական հետապնդման մարմնի թույլ տված թերացումները վերացնելու պարտականություն։ Ապացուցմանը մասնակցելը դատարանի իրավունքն է, այլ ոչ թե պարտականությունը, ընդ որում, դատարանն ինքն է որոշում նոր ապացույց հավաքելու անհրաժեշտության հարցը, բնականաբար, նպատակ չհետապնդելով աջակցելու մեղադրանքը ապացուցելուն։ Մեղադրանքը ապացուցելու պարտականությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ և 124-րդ հոդվածների ուժով կրում են քրեական հետապնդման մարմինները։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը նույնպես ելնում է այն գաղափարից, որ ապացուցման պարտականությունը դրված է մեղադրանքի կողմի վրա և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10590/83, կետ 77)։

Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է դատական ճշմարտությունը պարզելու նպատակով կողմերի համար ապահովել հավասար պայմաններ` միաժամանակ բացառելով անձի իրավունքների և օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները։ Այս առումով դատարանը սեփական նախաձեռնությամբ նոր ապացույցներ հավաքելու իր իրավունքը կարող է իրացնել միայն այն ժամանակ, երբ դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, և կողմերը նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ չեն ներկայացրել և այն պայմանով, որ հետազոտված ապացույցները դատարանին օբյեկտիվորեն հնարավորություն չեն տալիս կայացնել հիմնավորված, պատճառաբանված և արդարացի դատական ակտ»»։

Դատարանն փաստում է, որ ավտոմեքենաների բախման պահին ամբաստանյալ Գ.Մարտիրոսյանի դիտավորությունն ապացուցված համարելու վերաբերյալ բավարար, փոխկապակցված, հավաստի փաստեր և ապացույցներ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց։ Միևնույն ժամանակ, չներկայացվեցին վերը շարադրված չափանիշներին համապատասխան ապացույցներ՝ Տ.Բաբլոյանի մեքենայի վրա առաջացած վնասի հստակ չափի վերաբերյալ։

Ավելին, զարգացնելով ապացույցների բավարարության վերաբերյալ նախկինում արտահայտած իր դիրքրոշումները, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 31.10.2014թ.-ի Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 նախադեպային որոշմամբ էլ ավելի խիստ պահանջներ է ներկայացրել ապացույցների բվարար զանվածի չափանիշների վերաբերյալ և արձանգրել, որ՝

«28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝

«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`

1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`

«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։

«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։

Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝

1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։

29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.

1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։

30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։

31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։

Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։

Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։

Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։

31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։

Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։

31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։

31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։

Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։

32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։

Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։

(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։

33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։

Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։

Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։

Այսպիսով, դատարանը, հրապարակային դատաքննությամբ, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, սույն դատավճռի երրորդ բաժնում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո արձանագրում է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Գևորգ և Էդուարդ Մարտիրոսյանները կատարել են սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրենց մեղսագրված արարքները, այլ կերպ, դատարանն արձանագրում է, որ այդ մեղադրանքներով պետք է ճանաչվի և հռչակվի վերջիններիս անմեղությունը։

Վերը շարադրված պայմաններում և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ և 366-րդ հոդվածների նորմերով, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանվող Գևորգ և Էդուարդ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` նրանց մասնակցությունը կատարված հանցագործությանն ապացուցված չլինելու հիմքով։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն դատարանը սահմանված հաջորդականությամբ պարտավոր է պատասխանել հետևյալ հարցերին.

/…/

1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.

2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.

3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը./../։

Նույն օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ։
2. «Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ»։
3. Եթե արդարացման դատավճիռ կայացնելիս անհայտ է մնում այդ հանցանքը կատարած անձը, դատարանը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, գործն ուղարկում է դատախազին` լուծելու նոր անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու հարցը։»

Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետում սահմանված է, որ՝

«1. Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`

2. արարքի մեջ հանցակազմ չկա»։

Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված է, որ՝

«2. Քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները։»

ՀՀ Սահմանադրության 41-րդ հոդվածի համաձայն՝

«հանցագործության մեջ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով դատարանի օրինական ուժի մեջ ստացած դատավճռով»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի`

«1. Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ քրեական գործով վարույթը կարճվել է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով, կամ որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ։

2. Արդարացվածն իրավունք ունի բողոքարկել իր նկատմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը կամ արդարացման դատավճիռը։

3. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև պահանջել իրեն անօրինական ձերբակալման, կալանավորման, որպես մեղադրյալ ներգրավելու և դատապարտման հետևանքով պատճառված վնասի գույքային հատուցում ամբողջ ծավալով` հաշվի առնելով իրական հնարավոր բաց թողնված օգուտները։

4. Արդարացվածը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալ`

1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստները, այլ եկամուտներ, որոնցից նա զրկվել է.
2) գույքի բռնագրավմամբ` այն պետության եկամուտ դարձնելու, քննություն իրականացնող մարմինների կողմից առգրավվելու, գույքի վրա կալանք դնելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) վճարված դատական ծախսերը.
4) փաստաբանին վճարված գումարները.
5) դատավճիռն ի կատար ածելիս վճարված կամ առգրավված տուգանքը։

5. Գումարները, որոնք ծախսվել են անձին անազատության մեջ պահելու համար, դատական ծախսերը, ինչպես նաև անազատության մեջ պարտադիր աշխատանքներ կատարելու համար այդ անձի աշխատավարձը չեն կարող հանվել այն գումարից, որը ենթակա է վճարման քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի սխալի հետևանքով պատճառված վնասը հատուցելու համար։

6. Այն դեպքում, երբ քրեական գործի վարույթը կարճվել է, քրեական հետապնդումը դադարեցվել է կամ արդարացման դատավճիռ է կայացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով, սույն հոդվածով նախատեսված վնասի հատուցումը կատարվում է միայն քաղաքացիական դատավարության կարգով` քաղաքացիական հայցի լուծումից հետո։

7. Այն դեպքում, երբ արդարացման դատավճիռը կամ քրեական գործը կարճելու կամ հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, որի հիման վրա կատարվել է վնասի հատուցում, վերացվել է և համապատասխան անձի նկատմամբ նույն գործով կայացվել է մեղադրական դատավճիռ, գումարները, որոնք վճարվել են որպես վնասի հատուցում, կարող է առգրավել դատարանը, որոշման կատարման շրջադարձման կարգով։

8. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև`

1) վերականգնվել նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) ազատազրկման, կալանքի կամ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը կրել, ինչպես նաև կարգապահական գումարտակում պահվելու ժամանակը բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցել.
3) հետ ստանալ նախկինում զբաղեցրած բնակելի տարածքը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ բնակմակերեսով և գտնվելու վայրով համարժեք բնակելի տարածք.
4) զինվորական և այլ կոչումների վերականգնման` հաշվի առնելով երկարամյա ծառայությունը։

9. Արդարացվածի պահանջով`

1) դատարանը կամ քննություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են այդ մասին երկշաբաթյա ժամկետում հայտնել անձի նախկին և ներկա աշխատանքի, ուսման, բնակության վայր.
2) լրատվության միջոցը, որը հրապարակել է քրեական գործի վարույթով կասկածյալին կամ մեղադրյալին նշանակվող տեղեկություններ, պարտավոր է մեկ ամսվա ընթացքում հայտնել գործով կայացված վերջնական որոշման մասին։

10. Քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է գրավոր ներողություն հայցել արդարացվածից։

11. Արդարացվածի մահվան կամ անգործունակության դեպքում պահանջի իրավունքը սույն հոդվածի չորրորդ, հինգերորդ և իններորդ մասերով անցնում է նրա մոտակա հերթի ժառանգներին»։

Այսպիսով, դատարանը ամբաստանյալներ Գևորգ և Էդուրադ Մարտիրոսյանների կողմից իրենց մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգքրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին, իսկ Գևորգ Մարտիրոսյանի մասով նաև նույն օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքները ենթադրաբար կատարելու վերաբերյալ ապացույցների ամբողջությունը դիտարկելով ամբաստանյալներ Գևորգ և Էդուրադ Մարտիրոսյանների, տուժող Տիգրան Արմենի Բաբլոյանի, վկաներ Տիգրան Համլետի Ավագյանի և Արման Մանվելի Հարությունյանի ցուցմունքների, ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության օպերատիվ կառավարման կենտրոնի 1-02 հեռախոսահամարին կատարված ահազանգերի ձայնագրության, դատաապրանքագիտական փորձաքննության եզրակացությունների զանգվածում, գտնում է, որ դրանք բավարար չեն ամբաստանյալներ Գևորգ Մարտիրոսյանին` ՀՀ քրեական օրենսգքրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, իսկ Էդուրադ Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգքրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներն ապացուցված համարելու տեսանկյունից ու գտնում է, որ պետք է ճանաչվի և հռչակվի նրանց անմեղությունն իրենց մեղսագրված հանցանքներում՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով` հանցակազմի բացակայության, իսկ 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով՝ ապացույցների անբավարարության հիմքով։
Դատարանն արձանագրում է, որ հակառակն ապացուցող փաստեր և ապացույցներ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց։

Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներին արդարացնելու պայմաններում նրանց նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցները` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք վերացվի։

14.10.2014թ.-ին դատարանին ներկայացրած հայցադիմումով տուժողի ներկայացուցիչ` Արմեն ՈՒմրշատյանը խնդրել է ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանից հօգուտ տուժող Տիգրան Բաբլոյանի բռնագանձել 750.000 /յոթ հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, որից 100.000 ՀՀ դրամը, որպես իր՝ փաստաբանի, ողջամիտ ծախսերի հատուցում։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է նույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով։ Քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն այդ օրենսգրքով։

Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենսդրության նորմերին համապատասխան։

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ քաղաքացու անձին կամ գույքին, ինչպես նաև իրավաբանական անձի գույքին պատճառված վնասը լրիվ ծավալով ենթակա է հատուցման այն պատճառած անձի կողմից։ Վնասի հատուցման պարտականությունն օրենքով կարող է դրվել վնաս չպատճառած անձի վրա։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի համաձայն` տուժող է ճանաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս։

Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների հետևանքով։

Շարադրվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին /ամբաստանյալին/ կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։

Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։

Քննության առնելով տուժողի ներկայացուցիչ Արմեն Ումրշատյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը, դատարանը գտնում է, որ տուժող Տիգրան Բաբլոյանին հասցված վնասի և դրա հետևանքով նրա շահերը ներկայացնելու համար իրեն վճարելու մասով ամբաստանյալի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը ենթակա է մերժման, քանի որ դատաքննությամբ չհիմնավորվեց ամբաստանյալ Գևորգ Մարտիրոսյանին՝ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրված արարքը։

Այլ կերպ, դատարանն արձանագրում է, որ այս հիմքերով ամբաստանյալի վրա չի կարող դրվել նյութական պատասխանատվություն` նրա կողմից այլ անձի հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքով վնաս պատճառած չլինելու հիմքով։

Լուծելով սույն գործով իրեղեն և այլ ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով, դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված փաստաթղթերը և լազերային սկավառակը` պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին։



4. Եզրափակիչ մաս

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-359, 360, 366, 369-374-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանին ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքներում արդարացնել՝ այդ հանցանքների կատարման մեջ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը։

Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացնել։

Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը։

2. Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանին ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել՝ այդ հանցանքի կատարման մեջ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը։

Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացնել։

Էդուարդ Գևորգի Մարտիրոսյանի պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը։

Տուժող Տիգրան Արմենի Բաբլոյանի կողմից ընդդեմ Գևորգ Վաղիկի Մարտիրոսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցը՝ մերժել։

Քրեական գործով այլ փաստաթղթի կարգով ապացույյց ճանաչված փաստաթղթերը և լազերային սկավառակը՝ պահել քրեական գործի հետ միասին։

Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։



Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն