Գործ ԵԿԴ/0234/01/13

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

02 ապրիլի 2014թ. ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ. ՍԱՐՈՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Հ. ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Հ. ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Պ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ` Ա. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ` Ռ. ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով տուժող Արշակ Գրիգորյանի և մեղադրող Հ.Մելքոնյանի վերաքննիչ բողոքները` Պատվական Գնելի Հակոբյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունվարի 23-ի դատավճռի դեմ

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2013 թվականի հուլիսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15136113 քրեական գործը:
Նույն օրը Պատվական Գնելի Հակոբյանը ձերբակալվել է:
2013 թվականի հուլիսի 26-ին Պատվական Գնելի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի հուլիսի 26-ի որոշմամբ մեղադրյալ Պատվական Գնելի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` 2 ամիս ժամանակով:
2013 թվականի դեկտեմբերի 04-ին, մեղադրյալ Պատվական Գնելի Հակոբյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` մեղադրանքի ծավալում նշելով դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1255/հ եզրակացությունում նշված վնասվածքը և դատվածություն չունենալու հանգամանքը:
2013 թվականի դեկտեմբերի 09-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի կողմից քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Պատվական Գնելի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, 2014 թվականի հունվարի 23-ի դատավճռով Պատվական Գնելի Հակոբյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման 3/երեք/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով: Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Պատվական Հակոբյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվել է 2013 թվականի հուլիսի 24-ից, իսկ նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծը ոչնչացնել, իսկ կիսաթև կապտավուն մայկան` վերադարձնել տուժող Ա.Գրիգորյանին:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են բերել տուժող Արշակ Գրիգորյանը և մեղադրող, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Մելքոնյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2014 թվականի փետրվարի 25-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 26-ի և մարտի 04-ի որոշումներով վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքների դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.

Պատվական Գնելի Հակոբյանը դատապարտվել է այն բանի համար, որ նա 2013 թվականի հուլիսի 24-ին` ժամը 0200-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Լեոյի փողոցի 7 հասցեի մոտ, կնոջը զանգահարելու կապակցությամբ վիճաբանել է Արշակ Գրիշայի Գրիգորյանի հետ, ինչի ընթացքում իր մոտ գտնվող դանակով մեկ անգամ հարվածել է նրա կրծքավանդակին և դիտավորությամբ վերջինիս առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` աջ ստորակնակապճային շրջանի արյունազեղման, հեմոպնևմոթորաքսով զուգորդված` կրծքավանդակի ձախ կեսի շրջանի ծակված-կտրված, թափանցող վերքի ձևով:

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Տուժող Արշակ Գրիգորյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ, 398-րդ և 399-րդ հոդվածներով նախատեսված նյութական և դատավարական իրավունքի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործով ճիշտ դատական ակտ կայացնելու վրա և տուժողի համար առաջացրել են անբարենպաստ ծանր հետևանքներ, ինչպես նաև խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները:
Սույն բողոքը բերվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ կետերի, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասի հիմքերով: Իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետի հիմքով վերաքննիչ բողոք չի ներկայացվում, քանի որ ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից արագացված կարգով դատաքննություն կիրառելով, սահմանափակվել է այդ իրավունքը, և գործում առկա ապացույցներից չբխող անօրինական դատական ակտն այդ հիմքով չի կարող բողոքարկվել:
Բողոքաբերը նշել է, որ արագացված կարգի կիրառման ժամանակ պետք է հաշվի առնվեն նաև տուժողի իրավունքները և շահերը, դատարանը չպետք է միայն նպատակ ունենա պաշտպանելու ամբաստանյալի շահերը: Մինչդեռ, առաջին ատյանի դատարանում իրեն համոզելով, որ այդ պահին չբողոքի և որևէ պահանջ չներկայացնի, խաբեությամբ զրկել են իր իրավունքների պաշտպանությունից:
Ամբաստանյալը և իր հարազատները որևէ կերպ չեն հատուցել իր բուժման ծախսերը, առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ սխալ որակված մեղադրանքով, նրան դատապարտել է նվազագույն պատժաչափով: Այն, որ Պատվական Հակոբյանը տուժողին կյանքից զրկելու նպատակ է ունեցել, պարզորոշ երևում է վնասվածքի բնույթից ու տեղակայումից: Պատվական Հակոբյանը, կատարած լինելով սպանության փորձ, դատապարտվել է մարմնական վնասվածք հասցնելու համար, այն էլ ակնհայտ մեղմ պատժի:
Ինքը չի գիտակցել արագացված կարգի բնույթը և հետևանքները և չի հասկացել, որ չառարկելով դրա դեմ, զրկվում է սխալ մեղադրանքի դեմ բողոքելու հնարավորությունից: Եթե դատարանն իրականում օբյեկտիվ լիներ, ապա արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը պետք է մերժեր, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ:
Դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական օրենքի էական խախտումներ, խախտել է Եվորոպական կոնվենցիայով, ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ քրեական դատավարությամբ սահմանված արդարացի դատաքննության սկզբունքի կիրառումը, որն իր համար առաջացրել է ծանր հետևանքներ:
Թեև դատաքննության արագացված կարգ կիրառելով, ապացույցների ընդհանուր հետազոտում դատական քննությամբ չի կատարվել, սակայն դատարանն իրավունք չուներ հաստատել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք չէին բխում քրեական գործում առկա ապացույցներից, իսկ առաջադրված մեղադրանքի և գործում առկա ապացույցների անհամապատասխանության առկայության դեպքում, դատարանը պարտավոր էր մերժել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին միջնորդությունը և անցներ ընդհանուր կարգով քննության:
Նախաքննության մարմինը, ապա նաև դատարանը բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն չկատարելով, հանգել են չհիմնավորված հետևությունների:
Նշանակված պատժի հարցը քննարկելիս առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 62-63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները:
Դատարանը դատական քննության արագացված կարգով քննելով քրեական գործը` Պատվական Գնելի Հակոբյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման երեք տարի վեց ամիս ժամկետով:
Դատարանը, հաշվի չառնելով գործում առկա մի շարք կարևոր հանգամանքներ, նշված հոդվածով Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ նշանակել է անհամաչափ մեղմ պատիժ՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Դատարանը Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս որպես անձը բնութագրող հանգամանք նշելով, որ անձը նախկինում դատապարտված է եղել դիտավորյալ հանցագործության համար և կրկին կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն, այդ հանգամանքն իրականում հաշվի չի առել և պատշաճ գնահատման չի արժանացրել:
Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, իբր հաշվի է առել նաև կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը:
Պատվական Հակոբյանի կատարած արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը չի կարելի նույնացնել այլ հանգամանքներում առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու հանգամանքներին, նա ցանկացել է դիտավորությամբ կյանքից զրկել և արարքի նման դրսևորման պարագայում, մեղմ պատժ նշանակելը ոչ միայն չի բխում քրեական օրենսգրքի սկզբունքներից, այլև ոտնահարում է տուժողի իրավունքները:
Դատարանը հաշվի չի առել, որ ամբաստանյալի կամ նրա հարազատների կողմից որևէ կերպ չի հատուցվել բուժման և այլ ծախսերը:
Դատարանն անտեսել է այն կարևոր հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանն իրեն կյանքից զրկելու համար նախապես վերցրել է հանցագործության գործիք դանակը:
Դատարանը թեև ձևականորեն դատավճռում անդրադարձել է, սակայն իրականում հաշվի չի առել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները և նշանակել է ակնհայտ անհամաչափ մեղմ պատիժ:
Դատարանը, ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանին դատապարտելով ազատազրկման երեք տարի վեց ամիս ժամկետով, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը:
Տուժող Արշակ Գրիգորյանը խնդրել է դատավճիռը` Պատվական Գնելի Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով, բեկանել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ նշանակել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն խիստ պատիժ: Նկատի ունենալով, որ արագացված դատական քննության կարգի կիրառմամբ, խախտվել են իր իրավունքները, խնդրել է դատավճիռը բեկանել և քրեական գործն ուղարկել առաջին ատյանի դատարան՝ ըստ էության քննելու և օրինական դատական ակտ կայացնելու համար:
Մեղադրող, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Մելքոնյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը, չեն պահպանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջները, խախտվել են կատարած արարքի և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի նորմերը, ինչպես նաև խաթարվել են պատժի նպատակները, խախտվել է սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը ենթակա է բեկանման:
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, հետազոտել է ամբաստանյալ Պ.Հակոբյանի անձը բնութագրող հանգամանքները, դրանք գնահատել որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամամքներ, անտեսելով նրա կողմից կատարած արարքի հասարակական իրական վտանգավորության աստիճանը, բնույթը, այդ հանցանքի համար օրենքով նախատեսված պատժաչափի սահմանները և յուրովի մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի դրույթները, այն է՝ նրա առողջական վիճակը, հանցանքի կատարման համար զղջալը և պատերազմական գործողություններին մասնակցությունը գնահատելով որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ, իսկ ամբաստանյալի կողմից հանցագործության մեջ առանձնապես ակտիվ դեր ունենալու, նախկինում քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու համար դատապարտված լինելու, հանցագործությունը հրահելու հանգամանքները չգնահատելով որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող և նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը բնութագրող:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում ամրագրել է, որ Պատվական Հակոբյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանք է կատարածի համար զղջալը և այդ հանգամանքը հաշվի է առել նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, այն պարագայում, երբ Պ.Հակոբյանի կողմից հանցանքի համար զղջալը, դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում, միայն իր կատարած արարքի համար նախատեսված պատժից որոշակի մեղմ պատիժ նշանակելու նպատակ է եղել, և նման կերպով զղջալը, ինչպես նաև առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնելը պայմանավորված է զուտ դատական քննության նման կարգ կիրառելու համար անհրաժեշտ նախադրյալների ապահովման հետ: Ամբաստանյալի կողմից իր կատարած արարքի համար զղջալու առարկայական և օբյեկտիվ արտահայտում կլիներ և կարող էր գնահատվել որպես մեղմացնող հանգամանք, երբ իր կատարած արարքից տուժած անձի նկատմամբ դրսևորվեր որևէ մարդասիրական վերաբերմունք, փոխհատուցվեր պատճառած վնասի հետևանքով տուժողի կրած նյութական ծախսերը կամ առնվազն դրա որոշակի չափը, այնինչ՝ ամբաստանյալի կողմից նման վերաբերմունք, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում չեղավ: Սա ակնհայտորեն վկայում է այն մասին, որ Պ.Հակոբյանի կողմից իր կատարած արարքի համար զղջալը և առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնելը զուտ ձևական բնույթ է կրել՝ իր նկատմամբ նշանակվող պատժի մեղմությունն ապահովելու համար և այս հանգամանքը որևէ ձևով չի կարող դիտվել և գնահատվել որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղամացնող, ավելին՝ դրվել դատավճռով նախատեսված պատժի հիմքում:
Պ.Հակոբյանն իր ոչ իրավաչափ և հակաբարոյական պահվածքով հրահրել և նախաձեռնել է վիճաբանությունը, մտադրություն ունենալով պարտադիր կերպով մարմնական վնաս պատճառել որևէ մեկին, նախապես իր հետ վերցրած դանակով, նախահարձակ է եղել և կատարել ծանր հանցագործություն: Այս, ինչպես նաև նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար դատապարտված լինելու հանգամամքները բնութագրում են ամբաստանյալին որպես հանցագործության հակում ունեցող և հասարակության համար վտանգավորություն ներկայացնող անձի:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատել նաև ամբաստանյալի կողմից <<Արաբո>> կամավորական ջոկատին անդամակցելու և մարտական գործողություներին մասնակցելու հանգամանքը: Սակայն, դատաքննության ընթացքում հետազոտված՝ <<Արաբո>> ջոկատին անդամակցությունը վկայող փաստաթղթի՝ համապատասխան վկայականի պատճենի ուսումնասիրությամբ պարզվեց, որ դրա վրա առկա չէ հավաստող որևէ կնիք կամ ստորագրություն, ինչը վկայում է դրա ոչ արժանահավատ լինելու մասին: Ուստի այդ հանգամանքը ևս չի կարող դիտվել որպես մեղմացնող, քանի որ այդ փաստաթուղթը պատշաճ փաստաթուղ չի հանդիսանում և հակառակ դրան որևէ հիմնավորում չի բերվել պաշտպանության կողմից: Դատարանը Պ.Հակոբյանի կողմից Արցախյան ազատամարտում մարտական գործողություններին մասնակցությունը հավաստի համարելով, հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը տվյալ ժամանակահատվածում եղել է 13-15 տարեկան:
Դատարանը հանրության համար վտանգավորության աստիճանը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին, ինչը Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ դատավճիռ կայացնելիս առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել:
Ընդհանուր իրավասության դատարանն ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս բավարար չափով հաշվի չի առել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, և նշանակելով 3 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկում, չի եկել ճիշտ եզրահանգման` նշանակելով ոչ արդարացի և կատարած արարքին ոչ համաչափ պատիժ, ուստի այն անհարժեշտ է խստացման առումով փոփոխել՝ պատժի ենթարկված անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար: Այսինքն, առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից` մեղադրող Հ.Մելքոնյանը խնդրել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի հունվարի 23-ի դատավճիռը բեկանել մասնակի՝ նշանակված պատժի մասով, Պատվական Գնելի Հակոբյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ՝ ազատազրկում 4 տարի 8 ամիս ժամկետով:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքներում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին բողոք բերած անձանց ելույթը, կողմերի պատասխանները, ինչպես նաև վերլուծելով գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ, հանգում է հետևության, որ տուժողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով տուժողի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները` դատական քննության արագացված կարգի կիրառման թույլատրելիության վերաբերյալ, արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդել արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին, այն հանցագործություններով, որոնց համար ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` <<Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե` 1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և 2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և 3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, (...)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը որևէ կանոն կամ ընթացակարգ չի սահմանում, որն ամրագրեր տուժող կողմի ներգրավվածությունը արագացված կարգի կիրառման հարցում: Այլ կերպ` տուժող կողմի դիրքորոշումը հաշվի առնելու պահանջ ամրագրված չէ ո՛չ մեղադրողի համար` արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, և ո՛չ էլ դատարանի համար` արագացված դատական քննության անցնելու մասին որոշում կայացնելիս:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Քամալյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի ԵՇԴ/0097/01/09 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<(…) Տուժողի համար իր գործի <<արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ>> քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը (մեղադրողը) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը` որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 21-րդ կետ):
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի` առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու:
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը: Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը:
20. Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը`
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ:>>:
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանը միջնորդել է կիրառել արագացված դատական քննության կարգ:
Մեղադրողը, փոխելով իր դիրքորոշումը, չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ: Տուժող Արշակ Գրիգորյանն արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու միջնորդության դեմ չի առարկել, քաղաքացիական հայց չի ներկայացրել:
Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալի միջնորդությունը բավարարվել և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է գտնում տուժողի վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ վերջինս չի գիտակցել արագացված կարգի բնույթը և հետևանքները, քանի որ միջնորդությունը քննարկելիս Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պարզաբանվել է միջնորդության բնույթը և հետևանքները:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատական քննության արագացված կարգը կիրառել է ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, ըստ որում` տուժողը ևս չի առարկել դատական քննության արագացված կարգի դեմ: Ամբաստանյալի միջնորդությունը մերժելու հիմքերի բացակայության պայմաններում, արագացված դատական քննության կարգի կիրառմամբ տուժողի իրավունքները չեն խախտվել: Այս կապակցությամբ տուժողի վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումները չեն կարող հիմք հանդիսանալ դատավճիռը բեկանելու և քրեական գործը նոր քննության ուղարկելու համար, ուստի վերաքննիչ բողոքն այդ մասով ենթակա է մերժման:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքների պահանջը` ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ առավել խիստ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն ….
….6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Համաձայն քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ մասի` <<Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելը պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` նշված հանցավոր արարքը դասվում է ծանր հանցագործությունների շարքին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2009 թվականի փետրվարի 17-ի Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով Պատվական Հակոբյանի կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար պետք է նշանակել պատիժ ազատազրկման ձևով՝ երեք տարի վեց ամիս ժամկետով, որը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական համապատասխան հիմնարկում:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատժատեսակի և պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում հանգել է ճիշտ հետևության, սակայն պատժաչափի առումով` չի պահպանել ՀՀ քրեական օրենսդրության ընդհանուր մասով ամրագրված պատժի նշանակումը կանոնակարգող իրավադրույթները:
Առաջին ատյանի դատարանը Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գնահատության չի արժանացրել գործի բոլոր հանգամանքները, պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, բնույթը, որոնք բարձրացնում են կատարած հանցագործության վտանգավորության աստիճանը:
Առաջին ատյանի դատարանը, արձանագրելով, որ ամբաստանյալը զղջացել է կատարած հանցանքի համար, պատշաճ գնահատման չի արժանացրել այն հանգամանքը, որ Պատվական Հակոբյանը տուժող Արշակ Գրիգորյանին պատճառած վնասի հետևանքով նյութական ծախսերը չի վերականգնել, այն հատուցելու ուղղությամբ միջոցներ չի ձեռնարկել:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է գտնում մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ ամբաստանյալի կողմից իր կատարած արարքի համար զղջալու առարկայական և օբյեկտիվ արտահայտում կլիներ և կարող էր գնահատվել որպես մեղմացնող հանգամանք, երբ իր կատարած արարքից տուժած անձի նկատմամբ դրսևորվեր մարդասիրական վերաբերմունք, փոխհատուցվեր պատճառած վնասի հետևանքով տուժողի կրած նյութական ծախսերը:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով Պատվական Հակոբյանի կատարած հանցանքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող հանգամանքները, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը` ազատազրկում երեք տարի վեց ամիս ժամկետով, չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` ...<<դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստնյալի նկատմամբ առավել խիստ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի հունվարի 23-ի դատավճիռը` բեկանել և փոփոխել` խստացնելով Պատվական Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տուժող Արշակ Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն, իսկ մեղադրող Հ.Մելքոնյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունվարի 23-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Պատվական Գնելի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, բեկանել և փոփոխել:
Ամբաստանյալ Պատվական Գնելի Հակոբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ