Գործ ԵԿԴ/0179/01/13



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

23.12.2013թ. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հ. ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. Ջուլհակյանի
Մասնակցությամբ`
Պաշտպան` Ա. Եսայանի

Դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննելով ամբաստանյալ Մհեր Դավիթի Խերունցի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 3-րդ մասով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` Դատարան/ 01.11.2013թ. դատավճռի դեմ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
14.08.2013թ. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 3-րդ մասով և 266 հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 69108113 քրեական գործը:
Նույն օրը Մհեր Խերունցը ձերբակալվել է։
17.08.2013թ. Մհեր Խերունցը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 3-րդ մասով, նախաքննական մարմնի որոշմամբ ազատ է արձակվել ձերբակալումից և վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել <<ստորագրություն չհեռանալու մասին>>:
10.09.2013թ. քրեական գործից թիվ 69109213 համարով առանձնացվել և անջատվել է Մհեր Խերունցին ապօրինաբար թմրամիջոց իրացրած ոմն Մեհդիի վերաբերյալ մասը։
13.09.2013թ. քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 01.11.2013թ. դատավճռով Մհեր Խերունցը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 3-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69 հոդվածի կիրառմամբ, պատժին հաշվակցելով Մհեր Խերունցի արգելանքի տակ գտնվելու 3 օրը` վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 3 տարի 11 ամիս 27 օր ժամկետով` պատժի կրման սկիզբն հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Խափանման միջոց` <<ստորագրություն չհեռանալու մասին>> թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող <<ափիոն>> տեսակի 43,04 գրամ թմրամիջոցը որոշվել է վերադարձնել ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչությանը` սույն քրեական գործից անջատված ու նախաքննությունը շարունակվող թիվ 69109213 քրեական գործին կցելու նպատակով։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված` գործն արագացված դատաքննության կարգով քննելու պատճառաբանությամբ։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալը:
2.Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմինն ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, 14.08.2013թ., Գորիս քաղաքում, ԻԻՀ քաղաքացի ոմն Մեհդիից, առանց իրացնելու նպատակի, ապօրինաբար ձեռք է բերել և իր մոտ պահել առանձնապես խոշոր չափի ափիոն տեսակի թմրամիջոց։ Այսպես`
2013թ. հուլիսին, Մհեր Խերունցը Երևանում ծանոթացել է ԻԻՀ քաղաքացի, բեռնատար ավտոմեքենայի վարորդ ոմն Մեհդիի հետ։ Վերջինիցս տեղեկանալով, որ նա զբաղված է Իրանից Հայաստան բեռներ տեղափոխելով, իր օգտագործելու նպատակով, նրան առաջարկել է հաջորդ այցելության ժամանակ Իրանից Հայաստան բերել ափիոն տեսակի թմրամիջոց` խոստանալով գնել այն։ Թմրամիջոցի գնի, հանդիպման ժամանակի և վայրի վերաբերյալ պայմանավորվելուց հետո, Մհեր Խերունցը, 2013թ. օգոստոսի 13-ի լույս 14-ի գիշերը մեկնել է Գորիս, որտեղ ժամը 03։30-ի սահմաններում, Գորիսի սկզբնամասում գտնվող բենզալցակայանին հարակից կայանատեղիում, հանդիպել է Մեհդիի հետ, 220.000 դրամով նրանից ապօրինի ձեռք բերել ընդհանուրը 43,14 գրամ ափիոն տեսակի թմրամիջոց ու այն պահել իր տաբատի հետևի գրպանում, որը նույն օրն հայտնաբերվել և առգրավվել է ՀՀ Ոստիկանության ԿՀԴՊ գլխավոր վարչության աշխատակիցների կողմից` Մհեր Խերունցի անձնական խուզարկությամբ։
3/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Դատարանի 01.11.2013թ. դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալը` նշելով, որ հանցանքը կատարել է առողջական ծանր վիճակից դրդված, երբ թեթևամտորեն կարծում էր, որ թմրեցնելու, ցավը բթացնելու միջոցով կարող է մեղմել, իսկ ավելի ստույգ՝ գոնե որոշ ժամանակ թեթևացնել իր անելանելի վիճակը։ Նշված վիճակը, դրանից բխող հետևանքներով միայն իրեն է հայտնի, թշնամուն էլ չի ցանկանա զգալ այն անասելի տառապանքները, ինչն ինքն է գզում ու կրում անբուժելի հիվանդության պատճառով։
Տառապում է ծանր, անբուժելի հիվանդությամբ՝ ՄԻԱՎ վարակակիր է, հիվանդությունն ախտորոշվել է 2010թ.-ից, 29.11.2012թ.-ից գտնվում է դիսպանսերային հսկողության տակ: 07.08.2012թ. դրությամբ իր մոտ ախտորոշվել է ՄԻԱՎ վարակ, 1-ին կլինիկական փուլ, խորացված իմունային անբավարարություն, վիրուսային հեպատիտ C, առողջական վիճակն օրեցօր վատանում է, կարճ ժամանակի ընթացքում իր մոտ առկա է խորացված իմունային անբավարարություն, հիվանդությունն ավերիչ ազդեցություն ունի իր առողջական վիճակի վրա։
Նախկինում ինքն երբեք համասեռ արարքի համար՝ թմրանյութ օգտագործելու համար, չի դատապարտվել, դատապարտվել է գողության փորձեր կատարելու համար։
Գտնում է, որ դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման և փոփոխման, քանի որ Դատարանն անտեսել է պատիժ նշանակելու կարևոր սկզբունքը՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Դատարանը պատիժ նշանակելիս որպես իր արարքի համար պատասխանատությունը ծանրացնող հանգամանք է դիտել առանձնապես վտանգավոր ռեցեդիվի գոյության հանգամանքը, որոնց շարքում դիտարկել է նաև ծանր հանցագործության առկայության հանգամանքը։
Իրեն մեղսագրված արարքները 34-177 հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, որը <<ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին>> 23.05.2011թ. ընդունված որոշման հիման վրա ապաքրեականացվել է։ Ինքը 2 անգամ դատապարտվել է նշված հոդվածով, որը արարքը կատարելու պահին համարվում էր ծանր հանցագործություն, սակայն նշված փոփոխության համաձայն, այն ներկայումս համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված իրավանորմին, որը համարվում է միջին ծանրության հանցանք։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13 հոդվածի համաձայն, արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն տարածվում է մինչև այդ օրենքի ուժի մեջ մտնելը համապատասախան արարք կատարած անձանց, այդ թվում այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն։
Դատարանը որպես պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանք է դիտել հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը՝ առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի տեսակով։ Դատավճռում թվարկված ցանկում նշված ծանր հանցագործությունը վերը նշված հիմնավորմամբ առկա չէ։ Խնդրում է նկատի ունենալ, որ իր կողմից կատարած հանցանքները, որոնց համար արդեն պատիժ է կրել, բոլորն էլ հանցափորձեր են։
Դատարանն անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64 և 70 հոդվածների կիրառելիության հարցին` վերջնականորեն բացառել է դրանց կիրառումը։
Գտնում է, որ Դատարանն անտեսել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64 հոդվածի կիրառմանը ներկայացվող պահանջները` նկատի ունենալով, որ քրեական գործով առկա են մի շարք հանգամանքներ, որոնց միաժամանակյա առկայությունն արդեն իսկ թույլատրելի է դարձնում նշված հոդվածի կիրառումը։ Դատարանը թեև հանգամանորեն թվարկել է բոլոր հանգամանքները, սակայն պատժաչափը սահմանելիս անտեսել է դրանք:
Հարկ է համարում ներկայացնել այդ հանգամանքները՝ նախ ինքն անբուժելի հիվանդ է, արարքը կատարել է ծանր հանգամանքների բերումով՝ անտանելի տառապանքները և ցավը մեղմելու նպատակով, իր կատարած հանցանքի հետևանքով որևէ մեկը չի տուժել, կատարածի արդյունքում ինքը վնաս է հասցրել իր առողջությանը` թեթևամտորեն կարծելով, որ այն իրեն կօգնի։ Անկեղծորեն զզղջում է կատարածի համար, նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ: Նշված հանգամանքների համակցությունը կարելի է դիտել որպես բացառիկ հանգամանք, որով էլ պայմանավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64 հոդվածի կիրառումը։
Դատարանն առանց հիմնավորման և պատճառաբանության նշել է, որ բացակայում են ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը: Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում։ Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: Նշված հոդվածի միակ պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ / ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-124/07 որոշումը՝ Սուսաննա Ներսիսյանի գործով/։
Թեև իրեն մեղսագրված է ծանր հանցագործություն, սակայն հաշվի առնելով քրեական գործի փաստական հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները, մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը` գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանն ունի բոլոր հիմքերն իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար, փորձաշրջանի սահմանմամբ։
Դատավճռում հստակ անդրադարձ է կատարվել ինչպես անձը բնութագրող տվյալներին, այնպես էլ պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին, որոնք սակայն պատժաչափ սահմանելիս անտեսվել են։
Ինքը խորապես գիտակցում է իր կողմից կատարած հանցանքի հակաիրավական բնույթը, բռնել է ուղղման ճանապարհը, քրեական հետապնդման մարմինն իր նկատմամբ, որպես խափանման միջոց է ընտրել ստորագրություն չհեռանալու մասին, ինքը որևէ ձևով չի խախտել այն։ Դժբախտ մարդ է, ճակատագիրն իրեն արդեն դատապարտել է։
Խնդրում է իր նկատմամբ ներողամիտ լինել, հնարավորություն տալ ապացուցելու, որ արդեն ուղղվել է և իր նկատմամբ նշանակել ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ։
Գտնելով, որ նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, Վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում է պատիժը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով։
Ելնելով վերոգրյալից, բողոքաբերը խնդրում է` բեկանել և փոփոխել Դատարանի 01.11.2013թ. դատավճիռը պատժի մասով՝ իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի համաձայն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան։
4/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, ամբաստանյալի պաշտպանի հիմնավորումները բողոքի կապակցությամբ, ներկայացված բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածի համաձայն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, որի համաձայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները:
Հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում:
Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշանակված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 և 63 հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունն, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել:
Նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես` որպես ամբաստանյալ Մխիթար Խերունցի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալներ է գնահատել մարտական գործողություններին մասնակցելը, <<1992-1994թթ. մարտական գործողությունների մասնակից>> կրծքանշանով պարգևատրվելը, վատառողջ լինելը (ըստ ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման հանրապետական կենտրոնի տնօրեն Ս.Գրիգորյանի` 07.08.2012թ. տրամադրած թիվ 212 տեղեկանքի` ՄԻԱՎ վարակ, 1-ին կլինիկական փուլ, խորացած իմունային անբավարարություն, վիրուսային հեպատիտ Ցե), 3-րդ խմբի հաշմանդամ հանդիսանալը (ըստ 965188 տեղեկանքի), իսկ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` անկեղծորեն զղջալն ու դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, դրականորեն բնութագրվելը (ըստ <<Իրական աշխարհ, իրական մարդիկ>> սոցիալական հասարակական կազմակերպության համանախագահ Ս.Թադևոսյանի տրամադրած բնութագրի), որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք է գնահատել հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը (տվյալ դեպքում` առանձնապես վտանգավոր տեսակով)` հաշվի առնելով, որ վերջինս մինչև սույն գործով նրան մեղսագրվող, դիտավորությամբ կատարած հանցանք կատարելը չափահաս տարիքում երեք և ավելի անգամ դատապարտվել է ազատազրկման դիտավորությամբ կատարած միջին, միջին, ծանր, ապա` ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների կատարման համար, որոնց համար դատվածությունները չեն մարվել կամ հանվել և Դատարանն իրավացիորեն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունն, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալին վերագրվող հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելու առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի առկայությունը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64 հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը պատճառաբանված կերպով գտել է, որ վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ նշանակելու, ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են։
Ամբաստանյալ Մհեր Խերունցի դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքի համաձայն, մինչև սույն գործով մեղսագրված հանցանքի կատարումը, վերջինս նախկինում չորս անգամ դատապարտվել է ազատազրկման, համապատասխանաբար` միջին, միջին, ծանր և ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցագործությունների կատարման համար։ Վերոնշյալ հանցանքները նա կատարել է չափահաս տարիքում, յուրաքանչյուր նախորդ հանցանքի համար դատվածության ժամկետի հոսքն ընդհատվել է հաջորդող հանցանքի կատարմամբ, ուստի Դատարանն արձանագրել է, որ դրանցից առավել ծանրի, հետևաբար` նաև մյուսների համար դատվածությունները, մինչև սույն գործով նրան մեղսագրվող հանցանքի կատարումը չեն մարվել կամ հանվել:
Հաշվի առնելով չափահաս տարիքում կատարած վերը նշված դիտավորյալ հանցագործությունների համար ազատազրկման դատապարտվելու, դատվածությունների առկայության փաստը` Դատարանն իրավացիորեն փաստել է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվը պետք է հաշվի առնել նաև ամբաստանյալ Մհեր Խերունցի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս:
23.05.2011թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքում 67.1 հոդվածի լրացում կատարելով` օրենսդիրն սահմանել է հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու հատուկ կարգ, թեև մինչ այդ ռեցիդիվը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63 հոդվածով սահմանված բացառապես պատասխանատվությունը և պատիժը խստացնող հանգամանք էր։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի մեկնաբանմամբ` հանցագործությունների ռեցիդիվն առանձնապես վտանգավոր է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, որի համար նա դատապարտվում է ազատազրկման, եթե անձը նախկինում երեք անգամից ոչ պակաս ցանկացած հաջորդականությամբ ազատազրկման է դատապարտվել միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործության համար։
Ամբաստանյալն իր վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177 հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով իրեն մեղսագրված արարքը, որը կատարելու պահին համարվել է ծանր հանցագործություն, <<ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին>> 23.05.2011թ. ընդունված որոշման հիման վրա ապաքրեականացվել է և ներկայումս համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177 հոդվածի 2-րդ մասին, որը համարվում է միջին ծանրության հանցանք, սակայն Դատարանը պատիժ նշանակելիս որպես իր արարքի համար պատասխանատությունը ծանրացնող հանգամանք է դիտել առանձնապես վտանգավոր ռեցեդիվը` դիտարկելով նաև ծանր հանցագործության առկայության հանգամանքը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալը նախկինում երեք անգամ դատապարտվել է ազատազրկման միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործության համար, ինչը բավարար է հանցագործությունների ռեցիդիվն առանձնապես վտանգավոր համարելու համար: Հետևաբար, Դատարանի կողմից չմարված երեք դատվածություններից մեկը <<ծանր>> համարելու հանգամանքը, ըստ էության չի ազդել ամբաստանյալի ռեցիդիվի տեսակը գնահատելիս:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84 հոդվածի համաձայն, անձը դատվածություն ունեցող է համարվում մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու օրվանից մինչև դատվածությունը մարվելու կամ հանվելու պահը, ընդ որում` դատվածության ժամկետի հոսքը սկսվում է նշանակված պատիժը կրելու ավարտից կամ պատիժը կրելուց ազատվելու պահից։ Դատվածության մարման ժամկետն ընդհատվում է, երբ անձը մինչև դատվածության մարվելը նոր հանցանք է կատարում։
Սույն գործով իրեն մեղսագրվող արարքն ամբաստանյալը կատարել է 2013թ. օգոստոսին, այսինքն` 23.05.2011թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքում 67.1 հոդվածի լրացում կատարելուց հետո, ուստի Դատարանը պատճառաբանված կերպով գտել է, որ նրա նկատմամբ պատիժը պետք է նշանակվի 67.1 հոդվածով սահմանված կանոններով, ինչը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի պահանջից։ Դատարանն իրավացիորեն փաստել է, որ տվյալ դեպքում հանցագործությունների ռեցիդիվը պետք է հաշվի առնվի ոչ միայն որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք, այլև վերջինիս նկատմամբ պատիժ նշանակելու հատուկ կարգի կիրառումն հիմնավորող փաստարկ, հետևաբար անհիմն են նաև այս կապակցությամբ բողոքաբերի բերված փաստարկները:
ՀՀ քրեական օրենսգքրի 67.1 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, հանցագործությունների առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երեք քառորդից, տվյալ դեպքում` 4 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրումից։
Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առել նաև ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 375.3 հոդվածի 6-րդ մասի պահանջն առ այն, որ արագացված դատական քննության կարգով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանի նշանակած պատիժը չի կարող գերազանցել կատարված յուրաքանչյուր հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, տվյալ դեպքում` 4 (չորս) տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, հիմնավորված և պատճառաբանված չեն և հաշվի առնելով վերջինիս մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքներն իրենց համակցությամբ, որոնք արդեն իսկ հաշվի են առնվել Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս, չեն նվազեցնում վերջինիս կատարած հանցավոր արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու առումով դատավճիռը բեկանելու, փոփոխելու համար օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն, ուստի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393, 394, 402 հոդվածներով` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնելով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 01.11.2013թ.դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Մհեր Դավիթի Խերունցի`ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 3-րդ մասով:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ


Հ. ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ