Գործ հ.
ԵԿԴ/0175/01/13

Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

«30» մայիսի 2014թ. ք. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ. ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ս.ՊԱՊՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ռ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում ՀՀ գլխավոր դատախազության մեղադրանքի պաշտպանության և դատական ակտերի բողոքարկման վարչության պետի տեղակալ` գործով մեղադրող Ս.Պապյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
«Հովսար» ՍՊ ընկերության տնօրեն Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի կողմից կանխամտածված անվճարունակության հատկանիշներ ստեղծելու միջոցով պետությանը խոշոր չափերի վնաս պատճառելու դեպքի առթիվ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունում 02.04.2013 թվականին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 83104213 քրեական գործը:
26.08.2013 թվականին Ռադիկ Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով:
Նախաքննության մարմնի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ռադիկ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
10.09.2013 թվականին թիվ 83104213 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
18.02.2014 թվականին կայացված դատական նիսոտւմ մեղադրող Ս.Պապյանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, նույն օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով և 306-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, իրականացնելով իր պարտականությունները` հայտարարել է Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքից հրաժարվելու մասին՝ վերջինիս արաքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից հրաժարվելու պարագայում մեղադրողը միջնորդել է Ռադիկ Սարգսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել։
Ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի շահերի պաշտպան Գարիկ Մալխասյանը միջնորդել է մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու հիմքով կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 18-ի դատավճռով ճանաչվել և հռչակվել է Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ։
Ռադիկ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է։
Ռադիկ Սարգսյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով սահամանված արդարացվածի և նրան պատճառված /հիմնավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը։
Վճռվել է` կալանքից ազատել ՀԱ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության քննիչ Ռ.Պետրոսյանի 28.08.2013 թվականի որոշմամբ՝ Ռադիկ Սարգսյանին համատեղ սեփականության իրավունքով պատկանող Երևան քաղաքի Սվաճյան փողոցի 50-րդ շենքի թիվ 38-րդ բնակարանի` վերջինիս բաժնեմասը։
Վճռվել է նաև քրեական գործում առկա` այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված` «Հովսար» ՍՊԸ պատճենահանված անձնական հաշվի քարտերը և հարկային ու սոցիալական ապահովադրի գործերում առկա փաստաթղթերի պատճենները` պահել քրեական գործի հետ միասին։
Դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության մեղադրանքի պաշտպանության և դատական ակտերի բողոքարկման վարչության պետի տեղակալ` գործով մեղադրող Ս.Պապյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն բեկանել, կայացնել քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում:
Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի մարտի 25-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի շահերի պաշտպան Գ.Մալխասյանը 01.04.2014 թվականին բերել է գրավոր պատասխան /առարկություններ/, որով խնդրել է վերաքննիչ բողոքը մերժել` անհիմն լինելու պատճառաբանությամբ:

2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնինն ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված «Հովսար» ՍՊ ընկերության տնօրեն, մինչև 2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում Երևանի Եզ. Կողբացու 1 հասցեում իրականացրել է շահույթ հետապնդող տնտեսական գործունեություն` զբաղվելով հանրային սննդի կազմակերպմամբ, ապա 2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչև 2012 թվականի մայիսի 2-ն ընկած ժամանակահատվածում նույն գործունեությունը շարունակել է Երևանի Հանրապետության փողոցի 62/156 հասցեում, որի ընթացքում ունենալով իր աշխատակիցների կողմից կատարման համար պարտադիր ցուցումներ տալու հնարավորություն, պարտատիրոջ` պետության հանդեպ 2009 թվականի հոկտեմբերի 1-ից մինչև 2012 թվականի մայիսի 2-ն ընկած ժամանակահատվածում ընկերության տնտեսական գործունեությունից, ապա 2012 թվականի մայիսի 2-ին այն դադարեցնելուց մինչև 2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ն առաջացած և հարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում ցույց տված 1.084.429 ՀՀ դրամի հարկերը և հաշվարկված 689.968 ՀՀ դրամի տույժ ու տուգանքները չվճարելու սեփական շահերից ելնելով, ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում կուտակած 2.357.351 ՀՀ դրամի ազատ դրամական միջոցները տնօրինել է իր հայեցողությամբ՝ դրանք ուղղելով այլ կարիքներին` «Հովսար» ՍՊ ընկերությունում կանխամտածված ստեղծել է անվճարունակության հատկանիշներ՝ պետությանը պատճառել է 1.774.397 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոք բերած անձը գտել է, որ դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 380.1-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված դատավարական իրավունքի հիմնարար խախտումներ, մասնավորապես խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 35-րդ, 366-րդ հոդվածների և նույն օրենսգրքի 9-րդ բաժնում ընդգրկված նորմերի պահանջները:
Ըստ բողոքաբերի` առաջին իրավական հարցը հետևյալն է. արդյոք դատարանն իրավասու է շարունակելու քրեական գործի վարույթը և կայացնելու դատավճիռ, եթե դատախազը հրաժարվում է մեղադրանքից։
Փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 8-րդ կետը, դատավճիռը սահմանում է, որպես դատական նիստում կայացված առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանի որոշումները ամբաստանյալի մեղավորության կամ անմեղության, նրա նկատմամբ պատիժ կիրառելու կամ չկիրառելու և այլ հարցով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի «Վարույթն առաջին ատյանի դատարանում» վերտառությամբ 9-րդ բաժնում ընդգրկված նորմերի համակարգային մեկնաբանությունից ուղղակիորեն բխում է, որ դատավճիռ կայացնելու համար դատարանը պետք է հաջորդականությամբ անցնի մի շարք փուլեր և պահպանի քրեադատավարական օրենքով սահմանված ընթացակարգեր /դատական քննության նախապատրաստելը, դատական նիստի նախապատրաստական մասը, դատաքննությունը, դատական վիճաբանությունները և ամբաստանյալի վերջին խոսքը/։ Այսինքն՝ առանց դատարանում գործի քննության օրենքով սահմանված ընթացակարգը հաջորդականությամբ անցնելու, դատարանը չի կարող կայացնել դատավճիռ։ Այս դատողությունն ուղղակիորեն բխում է մեղադրական դատավճռի ձևին և բովանդակությանը ներկայացվող պահանջներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասից, որում խոսվում է այն մասին, որ դատարանը հանցանք կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարել ապացուցված, եթե հիմնվել է պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա։ Թեև այս կանոնը սահմանված է մեղադրական դատավճռի համար, սակայն այն հավասարապես վերաբերում է նաև արդարացման դատավճռին։ Հակառակ դեպքում կստացվի, որ դատարանն, օրինակ, դատաքննության փուլում՝ առանց դատական վիճաբանությունների և ամբաստանյալի վերջին խոսքն ունկընդրելու կկայացնի դատավճիռ։
Բողոքաբերի համոզմամբ` դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելը՝ անկախ նրանից, թե առաջին ատյանի դատարանում վարույթի որ փուլում է տեղի ունենում, բացառում է վարույթը շարունակելը, քանի որ, նախ, դատական քննության առարկան դատախազի կողմից դատարան ներկայացրած և պաշտպանվող մեղադրանքի օրինականությունը, հիմնավորվածությունն ու ապացուցվածությունն ստուգելն է, իսկ երբ դատախազը հրաժարվում է մեղադրանքից, ապա դատական քննությունը դառնում է առարկայազուրկ, ուստի դատարանը չի կարող վարույթը շարունակել և «ստիպված է» կարճել քրեական գործի վարույթը և դադարեցնել քրեական հետապնդումը։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ մասերի համապատասխան դրույթները, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածում թվարկված քրեական գործի վարույթը և քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքների միատեսակ կիրառության ապահովման հարցի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Օգսեն Մկրտչյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՐԴ/0150/01/12, Արամ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0503/06/10 որոշումները, փաստել է, որ օրենսդիրը նախատեսել է դատավճիռ /ինչպես մեղադրական, այնպես էլ արդարացման/ կայացնելու հստակ ընթացակարգ /դատական քննության նախապատրաստելը, դատական նիստի նախապատրաստական մասը, դատաքննությունը, դատական վիճաբանությունները և ամբաստանյալի վերջին խոսքը/ և միաժամանակ սահմանել է իմպերատիվ պահանջ այն մասին, որ եթե այդ ընթացակարգի որևէ փուլում ի հայտ են գալիս քրեական հետապնդումը և գործի վարույթը բացառող հանգամանքներ կամ որևէ հանգամանք, ապա մեղադրողը պարտավոր է հրաժարվել մեղադրանքից, իսկ դատարանը պարտավոր է կարճել քրեական գործի վարույթը և դադարեցնել քրեական հետապնդումը, ինչը նշանակում է, որ եթե դատախազը հրաժարվում է մեղադրանքից, ապա դատարանը չի կարող դատավճիռ կայացնելու ընթացակարգը շարունակել, ուստի այդ փուլում էլ պարտավոր է կարճել գործի վարույթը։
Բողոքաբերը փաստել է, որ վերոնշյալ եզրահանգման օգտին է խոսում նաև այն հանգամանքը, որ ՀՀ-ում քրեական դատավարությունն ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մրցակցային է, այսինքն՝ տարանջատված են մեղադրանքի, պաշտպանության և գործի լուծման գործառույթները։ Դրան համապատասխան օրենքով սահմանված է, որ դատարանում գործի քննությունն իրականացվում է միայն մեղադրական եզրակացության մեջ ընդգրկված սահմաններում, մեղադրանքի ապացուցման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը, դատական նիստին մեղադրողի չներկայանալը խոչընդոտում է քննությանը և այլն։ Իսկ մեղադրողի կողմից դատարան բերված և պաշտպանվող մեղադրանքից հրաժարվելը առարկայազուրկ է դարձնում դատաքննությունը, բացառում է մրցակցությունը և այլն, քանի որ ըստ էության, դատախազը «լուծում է» դատարանում քննվող քրեաիրավական վեճը։ Քրեական դատավարությունում մրցակցությունը ենթադրում է դատախազի կողմից դատարան ներկայացրած և պաշտպանվող մեղադրանքի վերաբերյալ մեղադրողի և պաշտպանության կողմից վեճ՝ մրցույթ դատարանի առջև, իսկ այն դեպքում, երբ մրցող գլխավոր կողմը՝ մեղադրողը, հետ է վերցնում իր մեղադրանքը և դուրս է գալիս մրցույթից, ապա այդ պահից սկսած «մրցույթը» ավարտվում է և հօգուտ մյուս կողմի կայացվում է որոշում։ Մինչդեռ, սույն գործով դատարանն անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված սկզբունքները, դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում շարունակել է գործի քննությունը և այդ պայմաններում կայացրել է դատավճիռ, ինչը հանգեցրել է քրեական դատավարության սկզբունքների խախտման։
Դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում գործում է հռոմեական իրավունքի այն հայտնի սկզբունքը, որ կա հայց՝ /այս դեպքում քրեական հայց/ կա դատարան, չկա հայց՝ չկա դատարան։ Ինչը նշանակում է, որ մեղադրողի կողմից հայցից հրաժարվելը բացառում է վարույթը շարունակելը, մինչդեռ սույն գործով դատարանը շարունակել է վարույթը։ Ասվածից բացառություն են կազմում այն դեպքերը, երբ մի քանի դրվագներով կամ համակցությամբ կատարված հանցագործությունների դեպքում դատախազը մեղադրանքից հրաժարվում է մի մասով։ Այս դեպքում կապված այն հանգամանքից, թե դատախազը որ փուլում է հրաժարվում մեղադրանքից՝ դատարանը կարող է կայացնել նաև դատավճիռ։ Այս կանոնն ուղղակիորեն սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 4-րդ մասում: Նշել է, որ այս նորմում խոսվում է «մեղադրանքի կոնկրետ մասի» մասին, որից դատախազի հրաժարումը, որպես հետևանք նախատեսում է արդարացնող դատավճռի կայացում։ Սա հասկանալի է, քանի որ մի մասով մեղադրանքից հրաժարվելը՝ մյուս մասով դատավարությունը շարունակելու խոչընդոտ չի հանդիսանում, ուստի դատարանը սպառում է դատավճիռ կայացնելու «պատշաճ ընթացակարգը» և կայացնում է մեղադրական դատավճիռ, որը մասամբ համարվում է արդարացման։ Այլ կերպ ասած՝ օրենսդիրը դատախազի կողմից մասամբ մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում նախատեսել է խառը ձևի դատավճռի կայացում, այն է՝ դատավճիռը մեղադրական է, սակայն մասը` արդարացման։ Այլ հարց է, որ 366-րդ հոդվածը վերաբերում է արդարացման դատավճռին, որով պայմանավորված տպավորություն է ստեղծվում, որ եթե դատախազը հրաժարվում է մեղադրանքից, ապա դատարանը կարող է կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Բողոքաբերը գտել է, որ զուտ դատավճիռ կայացնելու ընթացակարգի տեսանկյունից՝ մեղադրանքից հրաժարվելը բացառում է դատավճռի կայացումը։
Մեջբերելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին և 24-րդ հոդվածի 4-րդ մասերի համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ սույն գործով դատարանը դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում շարունակելով գործի վարույթը և կայացնելով արդարացման դատավճիռ, փաստացի, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված ընթացակարգը, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 24-րդ, 35-րդ հոդվածների խախտման, որպիսի հանգամանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 1-ին և 5-րդ մասերի հիման վրա Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը բեկանելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու հիմք է։
Ըստ բողոքաբերի` սույն գործով դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ, 66-րդ և 366-րդ հոդվածների խախտում, որոնք հանգեցրել են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի խախտման և բավարար հիմք են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի հիման վրա բողոքարկվող դատավճիռը բեկանելու համար։
Գտել է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելիս թույլ տված վերոնշյալ խախտումները ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի համաձայն բավարար հիմք են Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0175/01/13 դատավճիռը բեկանելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կայացնելու համար։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել ԵԿԴ/0175/01/13 քրեական գործով ամբաստանյալ Ռադիկ Բարգրատի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը և կայացնել քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում։

4.Վերաքննիչ բողոքի առթիվ բերված պատասխանի փաստարկները.
Ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի շահերի պաշտպան Գ.Մալխասյանը գտել է, որ մեղադրողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է, բողոքում բերված հիմանավորումները չեն բխում քրեադատավարական օրենսդրության նորմների պահանջներից, մասնավորապես` բողոքաբերի կողմից վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցն այն է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում իրավասու էր դատարանը շարունակել վարույթը և կայացնելու դատավճիռ։ Իսկ երկրորդ հարցը որ դատարանը պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածը, թե 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասը։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին, 2-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 306-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, նույն օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան դրույթները, անդրադառնալով բողոքի այն պատճառաբանությանը, որ մեղադրանքից հրաժարվելը դատարանի համար պարտադիր է դարձնում այդ պահից դադարեցնելու հետագա վարույթը և հեռանալու խորհրդակցական սենյակ քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կայացնելու համար՝ արձանագրել է, որ օրենքի ուժով մեղադրողին լիազորություն է սահմանվել մեղադրանքից հրաժարվելու մասին հայտարարություն կատարելու և ոչ թե նման հայտարարությունից հետո միջնորդությամբ հանդես գալու դատարանի կողմից կայացվող որոշման կապակցությամբ։ Հետևաբար, եթե մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքից, ապա դատարանը չի կարող շարունակել քրեական գործով վարույթը և այդ պահից սկսած պետք է դադարեցնի քրեական գործով վարույթը և հեռանալ խորհրդակցական սենյակ քրեական գործի վարույթը համապատասխան որոշում կայացնելու համար։
Սակայն, սույն գործով մեղադրանքից հրաժարման մասին հայտարարությունից հետո մեղադրողը հանդես է եկել միջնորդությամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ։ Այսինքն դատարանը պարտավոր էր քննարկման առարկա դարձնել վերը նշված միջնորդությունը, լսել կողմերի կարծիքը, ինչը և կատարել է։
Անդրադառնալով բողոքի այն հիմնավորմանը, որ դատարանը պարտավոր էր կայացնել ոչ թե արդարացման դատավճիռ, այլ կարճեր քրեական գործի վարույթը և դադարեցներ քրեական հետապնդումը, ապա պաշտպանը փաստել է, որ այն ևս անհիմն է, քանի որ սույն գործով մեղադրողը մեղադրանքից հրաժարվել է Ռադիկ Սարգսյանի արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի հիմքով։
Մեջբերելով դատարանի կողմից դատական ակտում «3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում շարադրված հիմնավորումները, պաշտպանը փաստել է, որ դատարանը մանրակրկիտ շարադրել է օրենքի պահանջները և եկել է հիմնավոր ու պատճառաբանված եզրահանգման:
Բացի դատարանի կողմից բերված հիմնավոր պատճառաբանություններից, նշել է, որ սույն դեպքում կիրառելի է նաև «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ կետի պահանջը, հետևաբար այս հիմնավորմամբ ևս բողոքի այն փաստարկը, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում դատարանը պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ոչ թե 366-րդ հողվածը, այլ 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասը՝ անհիմն է։
Գտել է, որ սույն դեպքում կիրառելի է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերի դրույթները, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3 կետերով նախատեսված դեպքերում դատարանը պարտավոր է կայացնել արդարացման դատավճիռ, ինչը և դատարանը կատերել է, ուստի դատական ակտը բեկանելու հիմքեր չկան։
Վերոգրյալի հիման վրա, պաշտպանը խնդրել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0175/01/13 քրեական գործով արդարացման դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության մեղադրանքի պաշտպանության և դատական ակտերի բողոքարկման վարչության պետի տեղակալի վերաքննիչ բողոքը մերժել` անհիմն լինելու պատճառաբանությամբ։

5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, քանի որ դրանում ներկայացված պատճառաբանությունները չեն կարող հիմք հանդիսանալ արդարացման դատավճիռը բեկանելու կամ փոփոխելու համար:
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 22.01.2014 թվականին կայացած դատական նիստում դատարանը սահմանել է ապացույցների հետազոտման հետևյալ կարգը` լսել վկաներին, հետազոտել քրեական գործում առկա նյութերը, լսել փորձագետին, իսկ այնուհետև լսել ամբաստանյալին:
Նույն օրը կայացած դատական նիստի ընթացքում հարցաքննվել է վկա Վոլոդյա Հարությունյանը:
Հաջորդ դատական նիստի ընթացքում` 18.02.2014 թվականին ստուգվել է վկա Էդգար Պետրոսյանի ինքնությունը, որից հետո մեղադրող Ս.Պապյանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, նույն օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով և 306-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, իրականացնելով իր պարտականությունները` հայտարարել է Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքից հրաժարվելու մասին՝ վերջինիս արաքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից հրաժարվելու պարագայում մեղադրողը միջնորդել է Ռադիկ Սարգսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել։
Ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի շահերի պաշտպան Գարիկ Մալխասյանը մասնակի համամիտ լինելով մեղադրողի միջնորդությանը, դատարանին խնդրել է ոչ թե կարճել քրեական գործը և դադարեցնել իր պաշտպանյալի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը, այլ` մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու հիմքով կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Դատարանը լսելով պաշտպանական կողմի կարծիքը հեռացել է խորհրդակցական սենյակ և կայացրել սույն գործով վիճարկվող` արդարացման դատավճիռը:
Դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դատարանը ճանաչելով և հռչակելով Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` արձանագրել է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի համաձայն` քրեական գործը դատարանի կողմից քննելիս մեղադրողը լիազորված է` … հրաժարվել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե.
… 2/ արարքի մեջ հանցակազմ չկա … ։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասի`
4/ Մեղադրողը, դատարանում հայտնաբերելով քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներ, պարտավոր է հայտարարել ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին։ Ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին մեղադրողի հայտարարությունը դատարանի համար քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմք է։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 306-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` դատախազը պարտավոր է հրաժարվել մեղադրանքից, եթե իր համոզմամբ այն չի հաստատվել դատական քննության ընթացքում։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 306-րդ հոդվածի 4-րդ մասի` մեղադրանքից դատախազի հրաժարվելու դեպքում դատարանը կարճում է քրեական գործով վարույթը և դադարեցնում քրեական հետապնդումը, իսկ եթե դատախազը հրաժարվում է առանձին մեղադրյալի մասով` դադարեցնում է քրեական հետապնդումն այդ մեղադրյալի նկատմամբ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված է, որ դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3 կետերով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Քրեադատավարական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 4-րդ մասում ամրագրված է, որ` «Դատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազը մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում դատարանը մեղադրանքի այդ մասով կայացնում է արդարացնող դատավճիռ»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում սահմանված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքնների`
• Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունը ապացուցված չէ օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի օրինական ուժ ստացած դատավճռով։
• Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությանը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։
• Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
• Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
• Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել քրեական դատավարական օրենսգրքի պահանջներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
• Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր։
Դատարանը փաստել է, որ օրենսգիրքն ամբողջացրել, հստակեցրել ամրապնդել է Սահմանադրությամբ ամրագրված անմեղության կանխավարկածի դրույթները, ապահովելով այդ սկզբունքի իրականացման օրենսդրական երաշխիքները։
Այսպես, «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի» 11-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական հանցագործության մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի համարվելու անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունը ապացուցված չէ ըստ օրենքի, հրապարակային դատաքննությամբ ... ։
Նմանատիպ նորմ նախատեսված է նաև «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների» մասին միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասում։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» 1950 թվականի Եվրոպական համաձայնագրի (կոնվենցիայի) 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան։
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցագործության մեջ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով դատարանի օրինական ուժի մեջ ստացած դատավճռով։
Դատարանը փաստել է, որ անձին՝ ինչպես մեղավոր ճանաչելու, այնպես էլ նրան անմեղ հռչակելու վերաբերյալ դատական ակտերը պետք է լինեն ոչ թե որոշման, այլ ավելի լայն իրավազորություններ սահմանող դատավճռի տեսքով, որի պայմաններում միայն կարող է ճանաչվել և հռչակվել անձի անմեղությունը նրան մեղսագրված որևէ հանցավոր արարքում։
Այսպես՝
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի`
1. Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ քրեական գործով վարույթը կարճվել է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով, կամ որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ։
2. Արդարացվածն իրավունք ունի բողոքարկել իր նկատմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը կամ արդարացման դատավճիռը։
3. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև պահանջել իրեն անօրինական ձերբակալման, կալանավորման, որպես մեղադրյալ ներգրավելու և դատապարտման հետևանքով պատճառված վնասի գույքային հատուցում ամբողջ ծավալով` հաշվի առնելով իրական հնարավոր բաց թողնված օգուտները։
4. Արդարացվածը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալ`
1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստները, այլ եկամուտներ, որոնցից նա զրկվել է.
2) գույքի բռնագրավմամբ` այն պետության եկամուտ դարձնելու, քննություն իրականացնող մարմինների կողմից առգրավվելու, գույքի վրա կալանք դնելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) վճարված դատական ծախսերը.
4) փաստաբանին վճարված գումարները.
5) դատավճիռն ի կատար ածելիս վճարված կամ առգրավված տուգանքը։
5. Գումարները, որոնք ծախսվել են անձին անազատության մեջ պահելու համար, դատական ծախսերը, ինչպես նաև անազատության մեջ պարտադիր աշխատանքներ կատարելու համար այդ անձի աշխատավարձը չեն կարող հանվել այն գումարից, որը ենթակա է վճարման քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի սխալի հետևանքով պատճառված վնասը հատուցելու համար։
6. Այն դեպքում, երբ քրեական գործի վարույթը կարճվել է, քրեական հետապնդումը դադարեցվել է կամ արդարացման դատավճիռ է կայացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով, սույն հոդվածով նախատեսված վնասի հատուցումը կատարվում է միայն քաղաքացիական դատավարության կարգով` քաղաքացիական հայցի լուծումից հետո։
7. Այն դեպքում, երբ արդարացման դատավճիռը կամ քրեական գործը կարճելու կամ հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, որի հիման վրա կատարվել է վնասի հատուցում, վերացվել է և համապատասխան անձի նկատմամբ նույն գործով կայացվել է մեղադրական դատավճիռ, գումարները, որոնք վճարվել են որպես վնասի հատուցում, կարող է առգրավել դատարանը, որոշման կատարման շրջադարձման կարգով։
8. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև`
1) վերականգնվել նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) ազատազրկման, կալանքի կամ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը կրել, ինչպես նաև կարգապահական գումարտակում պահվելու ժամանակը բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցել.
3) հետ ստանալ նախկինում զբաղեցրած բնակելի տարածքը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ բնակմակերեսով և գտնվելու վայրով համարժեք բնակելի տարածք.
4) զինվորական և այլ կոչումների վերականգնման` հաշվի առնելով երկարամյա ծառայությունը։
9. Արդարացվածի պահանջով`
1) դատարանը կամ քննություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են այդ մասին երկշաբաթյա ժամկետում հայտնել անձի նախկին և ներկա աշխատանքի, ուսման, բնակության վայր.
2) լրատվության միջոցը, որը հրապարակել է քրեական գործի վարույթով կասկածյալին կամ մեղադրյալին նշանակվող տեղեկություններ, պարտավոր է մեկ ամսվա ընթացքում հայտնել գործով կայացված վերջնական որոշման մասին։
10. Քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է գրավոր ներողություն հայցել արդարացվածից։
11. Արդարացվածի մահվան կամ անգործունակության դեպքում պահանջի իրավունքը սույն հոդվածի չորրորդ, հինգերորդ և իններորդ մասերով անցնում է նրա մոտակա հերթի ժառանգներին։
Վերը շարադրվածից ելնելով, դատարանը փաստել է, որ արդարացման դատավճռով ոչ միայն ճանաչվում և հռչակվում է անձի անմեղությունը նրան մեղսագրված հանորեն վտանգավոր արարքի կատարման մեջ, այլ հասարակության, անկախ դիտորդի, ինչպես նաև հենց իր՝ մեղադրվողի մոտ ստեղծում է արդարացման ու արդարացիության ընկալում, մինչդեռ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործը կարճելու մասին որոշումը չի կարող առաջացնել՝ նախ այնպիսի լայն իրավազորություններ, ինչպես արդարացման դատավճիռը, ապա նաև ստեղծել այնպիսի տպավորություն, որ իրականում տեղի է ունեցել արդարադատություն, մինչդեռ, դատարանն արձանագրել է, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի, այլ այն պետք է իրականացվի ու լինի տեսանելի և ընկալելի։
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ Սահմանադրության, «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի» և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» 1950 թվականի Եվրոպական համաձայնագրի վերը շարադրված նորմերը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածով՝ գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի հատկանիշներով մեղադրվող ամբաստանյալ Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` մեղադրողի կողմից ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից հանցակազմի բացակայության հիմքով հրաժարվելու պատճառաբանությամբ։
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը՝ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, ստուգելով գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ մեղադրողի հիմնավորումները, դրանց կապակցությամբ պաշտպանական կողմի պատասխանները, հանգում է այն հետևության, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի այն պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում քրեական գործերով վարույթի կարգը սահմանվում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով, սույն օրենսգրքով, Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքով և դրանց համապատասխան ընդունված այլ օրենքներով:
Այլ օրենքներում պարունակվող քրեական դատավարության իրավունքի նորմերը պետք է համապատասխանեն սույն օրենսգրքին:
Ըստ նույն հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` քրեական դատավարության օրենսդրությամբ սահմանված վարույթի կարգը պարտադիր է դատարանների, հետաքննության, նախաքննության և դատախազության մարմինների, ինչպես նաև դատավարության մասնակիցների համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածը սահմանում է.
1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է` ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`
1) բացակայում է հանցագործության դեպքը.
2) արարքի մեջ հանցակազմ չկա.
3) վնաս պատճառած արարքը քրեական օրենքով համարվում է իրավաչափ.
4) սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում բացակայում է դիմողի բողոքը.
5) սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալի հետ.
6) անցել են վաղեմության ժամկետները.
7) անձի նկատմամբ կա նույն մեղադրանքով օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ կամ դատարանի այլ որոշում, որը հաստատում է քրեական հետապնդման անհնարինությունը.
8) անձի նկատմամբ կա նույն մեղադրանքով քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին հետաքննության մարմնի, քննիչի և դատախազի չվերացված որոշում.
9) անձն արարքը կատարելու պահին չի հասել քրեական պատասխանատվության ենթարկելու` օրենքով նախատեսված տարիքին.
10) անձը մահացել է, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ գործի վարույթն անհրաժեշտ է մահացածի իրավունքների վերականգնման համար կամ ուրիշ անձանց նկատմամբ նոր ի հայտ եկած հանգամանքների կապակցությամբ գործը վերսկսելու համար.
11) անձը կամովին հրաժարվել է հանցագործությունը մինչև վերջ հասցնելուց, եթե նրա փաստորեն կատարած արարքն այլ հանցակազմ չի պարունակում.
12) անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.
13) ընդունվել է համաներման ակտ:
Ըստ նույն հոդվածի 4-րդ մասի պահանջների` մեղադրողը, դատարանում հայտնաբերելով քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներ, պարտավոր է հայտարարել ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին: Ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելու մասին մեղադրողի հայտարարությունը դատարանի համար քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմք է:
Համաձայն նույն հոդվածի 5-րդ մասի պահանջների` դատարանը, հայտնաբերելով քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներ, լուծում է ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցը:
Ըստ նույն հոդվածի 6-րդ մասի պահանջների` սույն հոդվածի առաջին մասի 6-րդ և 13-րդ կետերում նշված հիմքերով գործի վարույթի կարճում և քրեական հետապնդման դադարեցում չի թույլատրվում, եթե դրա դեմ առարկում է մեղադրյալը: Այս դեպքում գործի վարույթը շարունակվում է սովորական կարգով:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի պահանջների` քրեական գործը դատարանի կողմից քննելիս մեղադրողը լիազորված է`
(…)
9) հրաժարվել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելուց.(…):
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 306-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջների` մեղադրանքից դատախազի հրաժարվելու դեպքում դատարանը կարճում է քրեական գործով վարույթը և դադարեցնում քրեական հետապնդումը, իսկ եթե դատախազը հրաժարվում է առանձին մեղադրյալի մասով` դադարեցնում է քրեական հետապնդումն այդ մեղադրյալի նկատմամբ:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
Ըստ նույն հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Համաձայն նույն հոդվածի 4-րդ մասի պահանջների` դատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազը մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում դատարանը մեղադրանքի այդ մասով կայացնում է արդարացնող դատավճիռ:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի պահանջների համաձայն իրավասու է հայտարարել ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումն իրականացնելուց հրաժարվելու մասին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված բոլոր տասներեք հանգամանքների առկայության դեպքում:
Սրա հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ոչ բոլոր դեպքերում է, որ մասնակցող դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում գործի քննությունն ավարտվում է: Այդպիսի սահմանափակումներ որոշ վերապահումներով նախատեսված են ինչպես ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասով, այնպես էլ 366-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, որի պայմաններում դատաքննությունը շարունակվում է, մինչդեռ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների համաձայն` նույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3 կետերով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում, տվյալ դատական նիստում դատարանը պարտավոր է կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Այս առումով, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասում օրենսդիրն օգտագործել է «դատական նիստում» արտահայտությունը, և այն չի կապել դատաքննության որևէ փուլի հետ պայմանավորված որևէ արգելքի հետ, հետևաբար գործի քննության ցանկացած փուլում, տվյալ դատական նիստում մասնակցող դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված դեպքերում դատարանն իրավասու է կայացնել արդարացման դատական ակտ:
Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի պահանջների` քրեական դատավարության օրենսգրքում տեղ գտած ներքոհիշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը`
(…)
4) գործով վարույթ` քրեական դատավարական ընթացակարգ, որն սկսվում է քրեական գործի հարուցման հարցը լուծելիս և իր մեջ ներառում է գործով իրականացվող և ընդունվող դատավարական որոշումները և գործողությունները. (…):
Ըստ նույն հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի պահանջների քրեական դատավարության օրենսգրքում տեղ գտած ներքոհիշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը`
(…)
6) դատավարական գործողություններ` գործով վարույթի ընթացքում սույն օրենսգրքով նախատեսված գործողություններ.(…):
Համաձայն նույն հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի պահանջների` քրեական դատավարության օրենսգրքում տեղ գտած ներքոհիշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը`
(…)
7) դատավարական որոշումներ` քրեական դատավարության ընթացքում իրավասու մարմինների կամ պաշտոնատար անձանց կողմից ընդունվող` սույն օրենսգրքով նախատեսված որոշումներ` դատավճիռներ, որոշումներ. (…):
Գործող օրենսդրության վերը նշված նորմի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ գործով վարույթն իր մեջ ներառում է նաև դատավարական ընթացակարգի շրջանակներում իրավասու մարմինների, այդ թվում նաև դատարանի կողմից որոշումներ կայացնելը, այդպիսիք կարող են լինել նաև քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումների կայացումը, հետևաբար գործի վարույթն այսպես թե այնպես պետք է շարունակվի, որպեսզի դատարանը հնարավորություն ունենա կայացնելու համապատասխան դատական ակտ: Այլ կերպ ասած, եթե գործի վարույթը չշարունակվի, ապա իրավասու մարմինները` կոնկրետ դեպքում դատարանը զրկված կլինի համապատասխան որոշում կայացնելու հնարավորությունից:
Այս պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունն այն մասին, որ. «(…) սույն գործով դատարանը դատախազի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու դեպքում շարունակելով գործի վարույթը և կայացնելով արդարացման դատավճիռ, փաստացի, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված ընթացակարգը, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 24-րդ, 35-րդ հոդվածների խախտման, որպիսի հանգամանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 1-ին և 5-րդ մասերի հիման վրա Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը բեկանելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու հիմք է»` չի բխում գործող օրենսդրության պահանջներից, և չի կարող հիմք հանդիսանալ վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար:
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 420-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` արդարացման դատավճիռը, գործը կարճելու մասին կամ մեղադրյալի օգտին կայացրած այլ որոշումը չի կարող բեկանվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտման շարժառիթով, եթե արդարացվածի անմեղությունը կասկած չի հարուցում:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի անմեղությունը, Վերաքննիչ դատարանի մոտ կասկած չի հարուցում, ավելին, ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի անմեղությունը մեղադրանքի կողմի մոտ նույնպես կասկածներ չի հարուցում, քանի որ վերջինս գործի քննության ընթացքում հրաժարվել է մեղադրանքից ամբաստանյալ Ռադիկ Սարգսյանի արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով` վերահաստատելով իր դիրքորոշումը նաև վերաքննիչ դատարանում, որի պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այս առումով ևս վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը



Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 18-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Ռադիկ Բագրատի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
















































ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ


Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ