Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

08 oգոստոսի 2013թ. ք. Երևան

ԵԿԴ-0130/01/13

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան,

մասնակցությամբ`
մեղադրող`
Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/
գլխավոր դատախազության կոռուպցիոն և
կազմակերպված հանցագործությունների
գործերով վարչության պետի տեղակալ Բ. Պետրոսյանի,

պաշտպան Մ. Դավթյանի,



դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց գործն ըստ մեղադրանքի
Հայկ Սամվելի Պապյանի`
ծնված 1971թ. նոյեմբերի 15-ին Երևանում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երեք երեխա, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, աշխատում է որպես «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հիմնադիր-տնօրեն, բնակվում է Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա փողոցի թիվ 20 շենքի թիվ 58 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով։



Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 83151713 քրեական գործը ՀՀ ԿԱ պետական եկամուտների կոմիտեի հետաքննության վարչությունում հարուցվել է 2013թ. փետրվարի 05-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության տնօրեն Հայկ Պապյանի կողմից առանձնապես խոշոր չափի հարկեր վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքի առթիվ։
2013թ. փետրվարի 06-ին թիվ 83151713 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ ԿԱ պետական եկամուտների կոմիտեի քննչական վարչություն և 2013թ. փետրվարի 07-ի որոշմամբ ընդունվել է ավագ քննիչի վարույթ։
03.07.2013թ. քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Նախաքննության մարմինը հիմնավորված է համարել հետևյալը.
«Սույն քրեական գործը հարուցվել է 2013թ. փետրվարի 5-ին ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի հետաքննության վարչության կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հիմնադիր-տնօրեն՝ Հայկ Սամվելի Պապյանի կողմից առանձնապես խոշոր չափերի հարկերը՝ 16.033.766 դրամ ԱԱՀ-ն, վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքի առթիվ։
Նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցներով պարզվել է, որ Հայկ Պապյանը միաժամանակ հանդիսացել է «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերության 65%, «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունների 50 % բաժնեմասերի սեփականատերը, որպիսի պայմաններում՝ «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ե) կետի համաձայն, համարվելով ԱԱՀ վճարող, իրականացրած ձեռնարկատիրական գործունեության վերաբերյալ 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակներում ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի ներկայացրել և ԱԱՀ չի վճարել, այն դեպքում, երբ «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն «Հարկերը ճիշտ հաշվարկելու, ժամանակին վճարելու և հարկային օրենսդրության մյուս պահանջները պահպանելու պատասխանատվությունը, հարկային օրենսդրությամբ այլ բան սահմանված չլինելու դեպքում, կրում են հարկ վճարողները և դրանց՝ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված պաշտոնատար անձինք։», իսկ նույն օրենքի 15-րդ հոդվածով՝ «Հարկ վճարողը պարտավոր է՝ ա) ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված կարգով իրականացնել հաշվապահական հաշվառում, կազմել հաշվետվություններ՝ իր ֆինանսատնտեսական գործունեության վերաբերյալ. բ) հաշվետու ժամանակաշրջանի արդյունքներով հարկային օրենսդրությամբ այլ բան սահմանված չլինելու դեպքում ինքնուրույն հաշվարկել սահմանված հարկերի գումարները և իրականացնել դրանց վճարումը բյուջե. գ) սահմանված ժամկետում հարկային տեսչություն ներկայացնել հարկային օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվությունները, հաշվարկները, այլ փաստաթղթեր և տեղեկություններ …»։
Բացի այդ, «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33-րդ հոդվածի համաձայն, «ԱԱՀ վճարողները սույն օրենքի 32-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետներում իրենց գրանցման վայրի հարկային տեսչության մարմին են ներկայացնում պետական բյուջե ԱԱՀ-ի վճարման համար համապատասխան հաշվարկներ՝ ՀՀ հարկային տեսչության կողմից սահմանված ձևով»։
Նախաքննությամբ պարզվել է, որ նշված ժամանակաշրջանում «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հիմնադիր-տնօրեն՝ Հայկ Սամվելի Պապյանն ընկերությունը ԱԱՀ վճարող չհամարելով, իրականացրած ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացած հասույթից չի տարանջատել ԱԱՀ-ի գումարները, որոնք տարանջատելուց հետո ավել հաշվարկված շահութահարկը ենթակա է պակասեցման 2.774.450 դրամի չափով, ինչի արդյունքում վերջինս չարամտորեն խուսափել է ավել և պակաս հաշվարկված հարկերի տարբերության /16.033.766 - 2.774.450/ չափով, այսինքն՝ 13.259.316 դրամի, հարկերը վճարելուց, որը հաշվարկված տույժերի ու տուգանքների հետ միասին կազմել է 35.243.352 դրամ։»։
Նախաքննության մարմինը վերոհիշյալ արարքի կատարման համար Հայկ Սամվելի Պապյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով` հիմնավորված համարելով. «որ նա հանդիսանալով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված « Սահակ Պարթև-Պապյան » ՍՊ ընկերության հիմնադիր-տնօրեն և 20% ու ավել բաժնեմաս ունենալով այլ առևտրային կազմակերպություններում՝ «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունում՝ 65%, «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերություններում՝ 50%, որպիսի պայմաններում՝ «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ե) կետի համաձայն, համարվելով ԱԱՀ վճարող, իր կողմից վեր նշված ընկերության միջոցով իրականացրած ձեռնարկատիրական գործունեության վերաբերյալ 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակներում ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափերի՝ 13.259.316 դրամ ԱԱՀ-ն վճարելուց։»։
Ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանը նախաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ոչ թե չարամտորեն, այլ օրենքի չիմացության պատճառով է խուսափել խոշոր չափերի հարկերը վճարելուց։ Բացի «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունից, որի 100% բաժնեմասի սեփականատերն ինքն է, 2009-2011թթ. ընթացքում 65% բաժնեմաս է ունեցել «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունում և 50-ական տոկոս բաժնեմասեր՝ «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերություններում, սակայն վերջին երեք ընկերությունների գործունեությանը մասնակցություն չի ունեցել և որպես տնօրեն, համակարգչային, տեղեկատվական ու դիզայներական գործունեություն է իրականացրել «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության միջոցով։ Քանի որ նշված ժամանակաշրջանում այդ ընկերության տարեկան շրջանառությունը չի գերազանցել ԱԱՀ վճարող համարվելու համար, օրենքով սահմանված շեմը՝ 58.350.000 ՀՀ դրամը, ինքը համարել է, որ ընկերությունը հանդիսանում է ԱԱՀ չվճարող և Կենտրոնի հարկային տեսչություն ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի ներկայացրել ու շարունակել է աշխատել շահութահարկով։ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ նախագահի 01.06.2012թ. թիվ 1003724 հանձնարարագրով ընկերությունում իրականացվել է ստուգում, որի ընթացքում իր համար պարզ է դարձել, որ օրենքի չիմացության պատճառով՝ այլ առևտրային կազմակերպություններում բաժնեմաս ունենալու հետևանքով համարվել է ԱԱՀ վճարող։ ԱԱՀ վճարող համարվելու հանգամանքն իր համար անսպասելիորեն ի հայտ է եկել ստուգման ընթացքում, որը վկայել է այն մասին, որ ինքը հարկերի վճարումից չարամտորեն չի խուսափել։ Օրենքի չիմացության պատճառով ընդունելով ՀՀ պետական բյուջե վճարման ենթակա 13.259.316 ՀՀ դրամ գումարի չափով ԱԱՀ-ն` 15.03.2013թ. ինքը վճարել է 500.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով ԱԱՀ։
/հատոր 3, գ.թ. 69-71/
Նախաքննության մարմինն առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է համարել հետևյալ ապացույցներով.
«Վկաներ՝ ՊԵԿ ՕՀՎ 1-ին բաժնի աշխատակիցներ Արմեն Մելսի Սահակյանի և Արտյոմ Արտաշեսի Ալեքսանյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ նախագահի 01.06.2012թ. թիվ 1003720 հանձնարարագրով իրենց հանձնարարվել է ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում իրականացնել պետ.բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների և հարկային մարմնի կողմից վերահսկվող ՀՀ օրենսդրության առանձին պահանջների կատարման ճշտության ստուգում, որը պետք է ընդգրկեր 01.01.2006թ.-ից մինչև ստուգման ավարտն ընկած ժամանակաշրջանը։ Ստուգման հանձնարարագիրն, օրենքով նախատեսված կարգով, 04.06.2012թ. ծանոթանալու համար ներկայացվել է ընկերության տնօրեն Հայկ Պապյանին և 11.06.2012թ. վերջինիս կողմից ներկայացրած սկզբնական հաշվապահական փաստաթղթերի ու հարկային տեսչությունում առկա տեղեկատվության հիման վրա սկսվել է ստուգումը, որի արդյունքում՝ 02.07.2012թ. կազմվել է թիվ 1003720 ստուգման ակտը, համաձայն որի ընկերությանը լրացուցիչ գանձմանն են առաջադրվել 38.437.256 դրամ հարկային պարտավորություններ, որից 16.285.766 դրամը կազմել են շահութահարկը և ԱԱՀ-ն, իսկ մնացածը՝ հաշվարկված տույժերն ու տուգանքներն են։ Լրացուցիչ գանձման առաջադրված 16.285.766 դրամ հարկերից 252.000 դրամ շահութահարկն առաջադրվել է այն բանի համար, որ 2011թ. ընթացքում ընկերությունն ավել ծախսագրում է կատարել, իսկ ինչ վերաբերվում է 16.033766 դրամ ԱԱՀ-ին, ապա նշված գումարն առաջացել է այն պատճառով, որ ընկերության հիմնադիր Հայկ Պապյանը միաժամանակ 20% և ավելի բաժնեմաս է ունեցել «Ֆինալիանս», «Լիդեր Պրոֆի» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերություններում, որի արդյունքում ընկերությունն իրավունք չի ունեցել գործունեություն ծավալել օգտվելով «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի գ) կետով սահմանված 58.350.000 դրամի շեմի արտոնությունից և ՀՏ պետք է ներկայացներ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ և վճարեր ԱԱՀ-ի գումարներ։ Ինչ վերաբերվում է մատուցված ծառայությունների դիմաց ընկերության կողմից վճարված ԱԱՀ-ի գումարներին, ապա դա չի կարող ազդել ակտով արձանագրված լրացուցիչ գանձման առաջադրված ԱԱՀ-ի գումարի վրա, քանի որ հաշվանցում կատարելու համար ընկերության կողմից չեն պահպանվել «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 20-րդ և 21-րդ հոդվածներով սահմանված վավերապայմանները՝ հաշվարկներ և տեղեկություններ չեն ներկայացվել հարկային տեսչություն։
Հատոր-3, Գ/Թ 1-2, 3-4։
Վկա՝ «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կուկիյա Աթանասի Միքայելյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2007թ. հոկտեմբերի 1-ից մինչև 2013թ. ապրիլի 1-ն աշխատել է ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում, որի հիմնադիրը և տնօրենը եղել է Հայկ Պապյանը։ Ընկերությունը սկզբում աշխատել է պարզեցված հարկով, այնուհետև ԱԱՀ-ով, իսկ 2009թ.-ից, երբ օրենքով նախատեսվել է 58.350.000 դրամ ԱԱՀ-ի շեմը, մինչև 02.07.2012թ. աշխատել է շահութահարկով, քանի որ տարեկան շրջանառությունը 58.350.000 դրամը չգերազանցելու պատճառով ընկերությունը համարել են ԱԱՀ չվճարող։ Որպես գլխավոր հաշվապահ, ժամանակին կազմել և ՀՏ է ներկայացրել ընկերության հաշվետվությունները, չիմանալով որ Հայկ Պապյանը միաժամանակ բաժնեմասեր է ունեցել «Լիդեր Պրոֆի», «Մեդռոյալ» և «Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերություններում։ Հայկ Պապյանի «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունում 50% բաժնեմաս ունենալու մասին ինքն իմացել է 29.03.2012թ., երբ դարձել է նշված ընկերության միակ բաժնետերն ու տնօրենը, իսկ «Լիդեր Պրոֆի» և «Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերություններում բաժնեմասեր ունենալու մասին իմացել է միայն ՊԵԿ նախագահի 01.06.2012թ. թիվ 1003720 հանձնարարագրով ՊԵԿ ՕՀՎ աշխատակիցների կողմից իր և Հայկ Պապյանի մասնակցությամբ 11.06.2012թ-ից մինչև 28.06.2012թ. կատարված ստուգման ընթացքում, որի արդյունքում 02.07.2012թ. կազմվել է թիվ 1003720 ակտը, որով 2009-2011թ.թ. համար ընկերությանից լրացուցիչ գանձմանն են առաջադրվել 16.033.766 դրամ ԱԱՀ։ Ակտն իրենք չեն ստորագրել՝ արձանագրված ԱԱՀ-ի գումարի նկատմամբ առարկություններ ունենալու պատճառով, քանի որ չեն իմացել, որ այլ առևտրային ընկերություններում 20%-ից ավել բաժնեմաս ունենալու դեպքում ընկերությունները պետք է աշխատեն ԱԱՀ-ով և հիմնվելով «ԱԱՀ-ի մասին» օրենքում նախատեսված 58.350.000 դրամ շրջանառությանը չգերազանցող դրույթի վրա կարծել են, որ հանդիսացել են ԱԱՀ չվճարող և ստուգվող ժամանակաշրջանում աշխատել են միայն շահութահարկով ու ԱԱՀ-ի վերաբերյալ ՀՏ հաշվարկներ ու տեղեկություններ չեն ներկայացրել։ Նույն խախտումը թույլ տալու համար լրացուցիչ գանձման ենթակա 987.796 դրամ ԱԱՀ է առաջադրվել նաև «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությանը։
Հատոր-3, Գ/Թ 22-24։
Վկա՝ «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերության տնօրեն Լիլիթ Սամվելի Պապյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու նպատակով ինքը, եղբայրը՝ Հայկ Պապյանը, և մայրը՝ Սաթենիկ Դավթյանը 07.09.2011թ հիմնադրել են ՊԵԿ կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունը, որի տնօրենը մինչև 30.03.2012թ. հանդիսացել է Հայկ Պապյանը։ Նշված ընկերությունում ինքը ունեցել է 25%, մայրը՝ 10%, իսկ Հայկ Պապյանը՝ 65% բաժնեմաս։ 2012թ. մարտի 30-ին Հայկ Պապյանն իր բաժնեմասն ամբողջությամբ, իսկ ինքը՝ 6%-ը զիջել են մորը և վերջինս դարձել է նշված ընկերության 81% բաժնեմասի, իսկ ինքը՝ 19% բաժնեմասի սեփականատերն ու ընկերության տնօրենը։ Հայկ Պապյանն ազատվել է նաև տնօրենի պաշտոնից, քանի որ նա միաժամանակ հիմնադիր-տնօրեն է հանդիսացել «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում։ ՊԵԿ նախագահի 01.06.2012թ. թիվ 1003724 հանձնարարագրով «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունում կատարվել է ստուգում, որի արդյունքում 13.07.2012թ. կազմված թիվ 1003724 ակտով ընկերությանը առաջադրվել են 80.574 դրամ ԱԱՀ այն բանի համար, որ եղբայրը միաժամանակ բաժնեմասեր է ունեցել «Լիդեր Պրոֆի», «Սահակ Պարթև-Պապյան» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերություններում, որի պայմաններում պետք է հանդիսանային ԱԱՀ վճարողներ, մինչդեռ նշված ընկերությունները սխալմամբ կարծել են, որ ԱԱՀ-ի 58.350.000 շեմը չգերազանցելու պատճառով ԱԱՀ վճարող չեն հանդիսանում։
Հատոր-3, Գ/Թ 25-26։
Վկա՝ դատա-հաշվապահական փորձագետ Գևորգ Մխիթարի Մկրտչյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ հետաքննության վարչության 27.08.2012թ. որոշման հիման վրա «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում իրականացրել է դատա-հաշվապահական փորձաքննություն, որի արդյունքում 10.01.2013թ. տրվել է թիվ 12-3336 եզրակացությունը, համաձայն որի նշված ընկերության հարկային պարտավորություններն, ըստ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ աշխատակիցների կողմից 02.07.2012թ. կազմված թիվ 1003720 ստուգման ակտում արձանագրված դրվագների և փորձաքննությամբ ճշգրտված տվյալների, ԱԱՀ-ի գծով կազմել են 38.017.802 դրամ, որից ԱԱՀ-ն՝ 16.033.766 դրամ։ Միաժամանակ առաջացել է նաև պակասեցման ենթակա՝ 2.774.450 դրամ գումարի չափով շահութահարկ, որն առաջացել է այն պատճառով, որ «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի պահանջների համաձայն ընկերությունը հանդիսացել է ԱԱՀ վճարող, սակայն իրեն համարելով ԱԱՀ չվճարող 2009թ., 2010թ. և 2011թ. իրականացրած գործունեությունից ստացած հասույթից չի տարանջատել այդ հասույթի մեջ ներառված ԱԱՀ-ի գումարները, որպիսիք տարանջատվել են ինչպես ստուգմամբ, այնպես էլ իր կողմից տրված եզրակացությամբ։ Նման պայմաններում, ընկերության կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում, ԱԱՀ-ի գծով պետական բյուջե վճարման ենթակա գումարները նվազեցվել են, իսկ այդ նվազեցված գումարների 20%-ի չափով ավել է ցույց տրվել շահութահարկի գծով պետական բյուջե վճարման ենթակա գումարները, որոնք ենթակա են պակասեցման և որպես ընկերության կողմից պետական բյուջե պակաս հաշվարկված հարկի չափ, զուտ հաշվապահական և հարկային հաշվառման տեսանկյունից, պետք է ընդունել ավել և պակաս հաշվարկված հարկերի տարբերությունը, որը նշանակում է, որ շահութահարկի գծով պակասեցման ենթակա գումարը պետք է նվազեցվի 16.033.766 դրամ հարկերից, այլ ոչ թե տույժ և տուգանքներից։ Նման դեպքում ընկերության հարկային պարտավորությունները, տույժ և տուգանքներով հանդերձ կկազմեն 35.243.352 դրամ, որից հարկեր՝ 13.259.316 դրամ։
Հատոր-3, Գ/Թ 35-36։
Դատա-հաշվապահական փորձագետի 10.01.2013թ. թիվ 12-3336 եզրակացությամբ այն մասին, որ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը, վերջինիս միակ հիմնադիր Հայկ Պապյանը «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերության 65%-ի, «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունների 50-ական % բաժնեմասերի սեփականատերը լինելու պատճառով, համաձայն «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի, հանդիսացել է ԱԱՀ վճարող, սակայն իրականացրած ձեռնարկատիրական գործունեության վերաբերյալ 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակներում ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի ներկայացրել և ԱԱՀ չի վճարել, որի արդյունքում ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ աշխատակիցների կողմից 02.07.2012թ. կազմված թիվ 1003720 ստուգման ակտի դրվագներով և փորձաքննությամբ ճշգրտված տվյալներով ԱԱՀ-ի գծով առաջացել են լրացուցիչ վճարման ենթակա 38.017.802 դրամ գումարի հարկային պարտավորություններ, որից ԱԱՀ-ն՝ 16.033.766 դրամ։ Միաժամանակ առաջացել են նաև պակասեցման ենթակա՝ 2.774.450 դրամ գումարի չափով շահութահարկ։
Հատոր-1, Գ/Թ 148-164։
Որպես այլ փաստաթուղթ քրեական գործով ապացույց ճանաչված փաստաթղթերով՝ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հարկային, սոց.ապ. գործերով, անձնական հաշվի քարտերի պատճեններով, որոնցով հիսնավորվել է, որ ընկերությունը 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակներում ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի ներկայացրել և ԱԱՀ չի վճարել, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ աշխատակիցների կողմից «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում կատարված ստուգման արդյունքում 02.07.2012թ. կազմված թիվ 1003720 ակտով, «Էլեկտրոնային Ռեգիստր» համակարգչային ծրագրից տպված «Սահակ Պարթև-Պապյան», «Լիդեր Պրոֆի», «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունների մասնակիցների բաժնեմասերի վերաբերյալ փաստաթղթերով, որոնցով հիմնավորվել է, որ Հայկ Սամվելի Պապյանը 26.04.1995թ. հանդիսացել է «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության 100% բաժնեմասի սեփականատերը, 23.07.2009թ.-ից մինչև 16.07.2010թ.՝ «Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերության 50% բաժնեմասի սեփականատերը, 22.12.2003թ.-ից մինչև 28.03.2012թ.՝ «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության 50% բաժնեմասի սեփականատերը և 07.09.2011թ.-ից մինչև 29.03.2012թ.՝ «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերության 65% բաժնեմասի սեփականատերը, «Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերության կանոնադրության և վկայականի պատճեններով, ՀՀ վարչական դատարանի 28.12.2012թ. թիվ ՎԴ/4952/05/12 վճռով, համաձայն որի «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հայցը՝ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ կողմից 02.07.2012թ. կազմված թիվ 1003720 ակտը վերացնելու մասին, մերժվել է և ՀՀ վարչական վերաքննիչ դատարանի 31.05.2013թ որոշմամբ՝ վերաքննիչ բողոքը մերժելու և ՀՀ վարչական դատարանի 28.12.2012թ. թիվ ՎԴ/4952/05/12 վճիռն անփոփոխ թողնելու մասին։
Հատոր-1 Գ/Թ 3-23, 38-71, 75-83, Հատոր-2 Գ/Թ 16-28, Հատոր-3 Գ/Թ 40-58, 95, 96-97, 100-102, 107-122, 123-124։»։


Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները

Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանն իրեն մեղավոր չճանաչեց և դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ իր համար շատ զարմանալի է, որ իր նկատմամբ քրեական գործ են հարուցել` հարկերից չարամտորեն խուսափելու համար։ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը հիմնադրվել է 1995թ.-ին։ Այդ ժամանակ գործել է պարզեցված հարկը` 5 տոկոսի չափով։ 2008թ.-ին «Ավելացված արժեքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ են կատարվել։ Ինքն անձամբ օրենքը չի կարդացել։ Հեռուստատեսությամբ տեղեկացել է, որ եթե շահույթը չի գերազանցում 58 միլիոն ՀՀ դրամը, ապա պետք է աշխատեն միայն շահութահարկով։ Այդ ժամանակ իրենց ընկերությունների շրջանառությունը կազմել է տարեկան 20-ից 23 միլիոն ՀՀ դրամ, ուստի անցել են շահութահարկի ձևով հարկման տեսակին։ ԱԱՀ վճարելու անհրաժեշտության մասին տեղեկացել է 2012թ. մարտի 20-ին, երբ հարկային տեսչության հետաքննիչ Ղամբարյանն իրեն հայտնել է, որ պետության հանդեպ լուրջ հարկային պարտավորություններ ունի։ Ինքն անակնկալի է եկել։ Ծանոթ իրավաբանների հետ խորհրդակցելուց հետո պարզվել է, որ պետք է ԱԱՀ-ով աշխատի։ Ինքը եղել է բաժնետեր նաև «Մեդռոյալ» և «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերություններում։ «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության տարեկան շրջանառությունը կազմել է 900.000-ից 1.500.000 ՀՀ դրամ գումար։ Քանի որ չնչին շահույթի պատճառով «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը պետք է մտներ ԱԱՀ-ի դաշտ` 2012թ.-ից մյուս ընկերությունների բաժնեմասերից հրաժարվել է։ «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունը բացվել է 2002-2003թթ.։ Այն ստեղծել է ընկերոջ հետ և ընկերության նպատակը եղել է ավելի մատչելի տարբերակով բժշկական օգնության կազմակերպումը, սակայն այդ գաղափարը չի աշխատել և մեկ տարի անց ձեռնարկությունը պրակտիկորեն չի գործել։ 2007թ.-ին իր ընկերը խնդրել է վերցնել այդ ձեռնարկությունը, քանի որ նա չի հասցրել կազմակերպել ընկերության աշխատանքները։ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության ուժերով և հնարավորություններով «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության բոլոր պարտքերը փակել է և ձեռնարկությունը սկսել է աշխատել։ Իրենք որոշել են այդ ընկերությունով շրջանառել հայերեն տեքստերում տառասխալներ ուղղող ծրագիր, որից շատերն են օգտվում։
«Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունը ստեղծվել է 2011թ. աշնանը, համագործակցել է այլ կազմակերպության հետ և մեկ անգամ համակարգչային սարքեր է ներկրել, որոնց վաճառքը հնարավոր չի եղել նորմալ կազմակերպել։ Ինքը երբևէ պարտքեր չի ունեցել։ Ունի թոշակառու ծնողներ և երեք երեխաներ, որոնցից երկուսը հաշմանդամ են և նույնպես թոշակ են ստանում։ Նման պայմաններում գտնում է, որ իր կողմից անբարոյականություն կլիներ հարկերից չարամտորեն խուսափելը։ Յուրաքանչյուր տարի իրենք ավել գումար են վճարել պետությանը, այսինքն աշխատել են գերավճարով, քանի որ հարկային տեսչության աշխատակիցները պլանը չեն կատարել և խնդրել են սահմանվածից ավել գումար վճարել։ Իր մասնակցությամբ ընկերություններից երկուսը գրանցված են եղել միևնույն հարկային տեսչությունում, որտեղ այդ կազմակերպությունների համար անձամբ ներկայացրել է շահութահարկի հաշվետվությունները, սակայն այդ հարկերը վճարելիս` հարկային տեսչությունում երբևէ չեն հարցրել, թե ինչու չի ներկայացնում ԱԱՀ-ի հաշվետվությունը։ Նույնիսկ մեկ անգամ հարկային տեսչությունից տեղեկանք է վերցրել իր հարկային պարտավորությունների մասին, որտեղ նշված է եղել, որ ԱԱՀ-ի մասով պարտավորությունը 0 դրամ է։ Այդ փաստաթուղթն իր պաշտպանը ներկայացրեց դատարանին։ Ինքը չի հրաժարվում ավելացված արժեքի հարկի գծով առաջացած շուրջ 13 միլիոն ՀՀ դրամ գումարը վճարելուց, չնայած կարծում է, որ ճիշտ կլիներ, եթե դրա մի մասը վճարեր հարկային տեսչությունը, քանի որ իր պարտավորություններն առաջացել են նրանց անբարեխիղճ աշխատանքի` ժամանակին իրեն չզուշացնելու հետևանքով։ Այդ գումարը վճարելուց չի խուսափում և չի ընդունում, որ չարամտորեն է խուսափել այն վճարելուց։
Իր մասնակցությամբ բոլոր ընկերությունների շրջանառությունը միասին, ոչ մի տարվա ընթացքում չի գերազանցել 58 միլիոն ՀՀ դրամը, նույնիսկ չի գերազանցել 40 միլիոն ՀՀ դրամը։ Այս հանգամանքը ևս վկայում է այն մասին, որ շրջանառությունները կոծկելու, հարկերից խուսափելու կամ որևէ այլ բնույթի չարամտություն երբևէ չի ունեցել։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Արմեն Մելսի Սահակյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ 1-ին բաժնում որպես օպեր-լիազոր։ 2012թ.-ին, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ հետաքննության վարչությունից իրենց նյութեր են տրամադրել, որոնց հիման վրա ստուգում են իրականացրել «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում։ Պարզվել է, որ նշված ընկերության հիմնադիր-տնօրենը հանդիսացել է նաև «Լիդեր Պրոֆի» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունների հիմնադիր-տնօրենը։ Վերջինս, ըստ երևույթին չիմանալով 2009թ.-ին օրենքում կատարված փոփոխության մասին` շարունակել է օգտվել «Ավելացված արժեքի մասին» ՀՀ օրենքի արտոնությունից, որի համաձայն` մեկ տարվա շրջանառության ծավալով 58 միլիոն ՀՀ դրամ գումարը չգերազանցելու դեպքում ԱԱՀ չի հարկվում։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում նա չէր կարող օգտվել այդ արտոնությունից։ Իրենք վերահաշվարկ են կատարել, նրա վճարած գումարները հետ են վերադարձրել և գանձել են ԱԱՀ-ն։ Ակտի ընդհանուր գումարը կազմել է 38.437.256 ՀՀ դրամ, որից շահութահարկը` 419.454 ՀՀ դրամ, իսկ ԱԱՀ-ն` 34.213.041 ՀՀ դրամ, առանց 10 տոկոսի։ Հ. Պապյանի կողմից, չարամտորեն հարկերը վճարելուց խուսափելը հաստատող որևէ հանգամանք ինքը չի նկատել։ Ավելին` Հ. Պապյանն իր կողմից ընտրված ռեժիմի շրջանակներում բարեխղճորեն կատարել է բոլոր պարտավորությունները։ Երբ ինքը Հ. Պապյանին ասել է, որ խախտում կա` վերջինս անակնկալի է եկել։
Հարկային տեսչությունը Հ. Պապյանին իրազեկելու պարտավորություն չի կրել, այլ պարզապես նրա ուղարկած հաշվետվություններն ընդունել է ի գիտություն։ 2013թ.-ից ծրագիրը դարձել է էլեկտրոնային և արդեն իրազեկում կատարվում է։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Արտյոմ Արտաշեսի Ալեքսանյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ 1-ին բաժնում որպես ավագ օպեր-լիազոր։ 2012թ.-ին, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ նախագահի կողմից իրենց հանձնարարվել է ստուգում կատարել «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում։ Կենտրոնի հարկային տեսչությունից պահանջել են նախնական հաշվարկ և արդյունքում պարզվել է, որ կազմակերպությունը օգտվել է «Ավելացված արժեքի մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված արտոնությունից, քանի որ կազմակերպության շրջանառությունը քիչ է եղել։ Հետագայում պարզվել է, որ կազմակերպության բաժնետեր Հայկ Պապյանը երկու կազմակերպություններում նույնպես բաժնետեր է հանդիսանում, որի պարագայում 2009թ.-ից հետո նա չէր կարող օգտվել այդ արտոնությունից, քանի որ ուներ 20 և ավելի տոկոս բաժնեմաս։ Իրենք ստուգում են իրականացրել երեք կազմակերպություններում։ Գտնում է, որ եթե Հ. Պապյանը հարկերից խուսափելու նպատակ ունենար, ապա տեսնելով, որ շրջանառությունը մեծանում է` այլ կազմակերպություն կբացեր և տարեց-տարի ավելի շատ շրջանառությունը ցույց չէր տա։ 2009թ.-ին «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության շրջանառությունը մեծ չի եղել, իսկ 2010թ.-ին` շրջանառությունը բարձրացել է։ Իրենք ստուգումներ են իրականացրել և նույն տեսակի խախտումներ արձանագրել են շուրջ 100 հիմնարկներում, որոնցից շուրջ 95-ի մոտ, տեղեկատվության բացի հետևանքով առկա է եղել նույն խնդիրը։ Օրենքով նախատեսված է, որ հարկային տեսչությունը պետք է իրազեկի օրենքում կատարված փոփոխության մասին։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Կուկիյա Աթանասի Միքայելյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2007թ.-ից մինչև 2013թ. ապրիլն աշխատել է «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում որպես գլխավոր հաշվապահ։ Երբ ընդունվել է աշխատանքի` ընկերությունն աշխատել է պարզեցված հարկով։ 2009թ.-ից ընկերությունը շարունակել է աշխատել ընդհանուր հարկով, քանի որ գործել է այն օրենքը, որի համաձայն` մինչև 58.350.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով շրջանառության դեպքում ԱԱՀ չի գանձվում։ Այդ օրենքում կատարված փոփոխություններն իրենք շատ ուշ են կարողացել ձեռք բերել, քանի որ հարկային օրենքների փոփոխությունների վերաբերյալ ընկերությունները չեն տեղեկացվել։ 2009թ.-ի առաջին եռամսյակում ինքը ներկայացրել է ԱԱՀ-ի հաշվետվություն և տեղեկանք, բայց երբ ծանոթացել են օրենքին` որոշել են աշխատել առանց ԱԱՀ-ի։ Հարկերից խուսափելու որևէ դիտավորություն չի եղել։ Ավելին` ծավալներն անընդհատ աճել են, ընկերությունը եղել է պարտաճանաչ հարկատու և միշտ ժամանակին, կանխավճարներով վճարել է բոլոր տեսակի հարկերը։ Դիտավորության դեպքում ծավալները չէին ավելացվի, դրա փոխարեն կդիմեին այլ քայլերի։ Աշխատողները միշտ ժամանակին ստացել են աշխատավարձ։ 2012թ. Հայկ Պապյանը և նրա ընկեր Կարեն Ավագյանն իրեն նվիրել են «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունը, սակայն ընկերությունը չի աշխատել և եկամուտ չի ստացել։ Ընկերությունն իրեն տրվել է նվիրատվության պայմանագրով։ Ինքը տեղյակ չի եղել, որ Հ. Պապյանը նաև այլ ընկերությունների բաժնետեր է, այդ մասին իմացել է 2012թ.-ին։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Լիլիթ Սամվելի Պապյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2010 կամ 2011 թվականներին հարազատ եղբոր` Հայկ Պապյանի և մոր` Սաթենիկ Դավթյանի հետ հիմնադրել են «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունը, որի 65 տոկոս բաժնեմասը պատկանել է եղբորը, 10 տոկոսը` մորը, իսկ 25 տոկոսը` իրեն։ Այդ ժամանակ իրենք տեղյակ չեն եղել, որ եթե անձը տարբեր կազմակերպություններում հանդիսանում է բաժնետեր, ապա պետք է ԱԱՀ վճարի։ 2012թ.-ին, երբ ՀՀ ԿԱ պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից ստուգումներ են իրականացվել` պարզվել է, որ իրենք նախկինում որոշակի խախտումներ են թույլ տվել, սակայն իրականում խախտում չի եղել, քանի որ իր եղբայրը մշտապես եղել է պարտաճանաչ հարկ վճարող։ Այդ ժամանակ Հ. Պապյանն իր բաժնեմասերն ամբողջությամբ նվիրել է մորը։ Չեն եղել դեպքեր, որ Հ. Պապյանն իրեն առաջարկի թաքցնել շրաջանառությունը, աշխատողների քանակը կամ վճարվող աշխատավարձը։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն դատարանում հրապարակված, քրեական գործում առկա փաստաթղթերի` Հայկ Սամվելի Պապյանը 26.04.1995թ.-ից հանդիսացել է «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության 100% բաժնեմասի սեփականատերը, 23.07.2009թ.-ից մինչև 16.07.2010թ.՝ «Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերության 50% բաժնեմասի սեփականատերը, 22.12.2003թ.-ից մինչև 28.03.2012թ.՝ «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության 50% բաժնեմասի սեփականատերը և 07.09.2011թ.-ից մինչև 29.03.2012թ.՝ «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերության 65% բաժնեմասի սեփականատերը։
ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ նախագահի 01.06.2012թ. թիվ 1003720 հանձնարարագրով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ օպերատիվ հետախուզության վարչությանը հանձնարարվել է ՀՀ օրենսդրությամբ հարկային մարմնին վերապահված իրավասության սահմաններում տնտեսվարող սուբյեկտի գործունեության ոլորտում օրենքի և այլ իրավական ակտերի հիման վրա հարկային մարմին ներկայացված հաշվետվությունների« հաշվարկների և այլ փաստաթղթերի արժանահավատությունը պարզելու« ՀՀ օրենքների և այլ իրավական ակտերի պահանջների կատարման նկատմամբ պետական հսկողություն իրականացնելու նպատակով «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում անցկացնել բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների և հարկային մարմնի կողմից վերահսկվող ՀՀ օրենսդրության առանձին պահանջների կատարման ճշտության ստուգում։
Ստուգման արդյունքներով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ օպերատիվ հետախուզական վարչության աշխատակիցների կողմից 02.07.2012թ. կազմվել է թիվ 1003720 ակտը« որի 5-րդ կետի համաձայն` «Ընկերությունը 01.04.09թ.-31.03.12թ. ստուգումն ընդգրկող ժամանակահատվածում օգտվել է «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3 հոդվածով սահմանված 58,35 միլիոն դրամ շեմից և իրեն ԱԱՀ վճարող չի համարել։ Սակայն ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ հետաքննության վարչության կողմից տրամարված նյութերի հիման վրա, պարզվեց, որ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊԸ-ի 100% բաժնետեր Պապյան Հայկը 2011թ.-ից հանդիսանում է նաև «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊԸ-ի 65% բաժնետեր, ինչպես նաև «Մեդռոյալ» ՍՊԸ-ում 2003թ.-ից 50% բաժնետեր։ Նկատի ունենալով նշվածը ընկերության նկատմամբ ԱԱՀ շեմը չի կիրառվում, համաձայն «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի գ կետի։ ՈՒստի ընկերությունը պետք է հանդիսանա ԱԱՀ վճարող և ՀՏ ներկայացնի համապատասխան ԱԱՀ-ի եռամսյակային հաշվարկներ։ Ստուգմամբ պարզվեց, որ ընկերության 2009թ. 1-ին եռամսյակի իրացման շրջանառությունը կազմում է 3.882.600 դրամ, սակայն ՀՏ ներկայացված ԱԱՀ-ի հաշվարկում նշված գումարից չի հաշվարկվել և չի վճարվել համապատասխան ԱԱՀ, որը կկազմի 647.229 դրամ։ «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 43 հոդվածի համաձայն ենթակա է գանձման պակաս հաշվարկած հարկի գումարը, ինչպես նաև առաջադրվում է տուգանք պակաս հաշվարկած հարկի գումարի 50% չափով, տուգանքը կկազմի 323.614 դրամ։ «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 25 հոդվածի համաձայն հաշվարկվում է տուգանք չվճարած հարկի գումարի նկատմամբ 10% դրույքաչափով, որը կազմում է 64.722 դրամ։ «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի համաձայն հաշվարկվում է տույժ հարկի վճարումը ուշացրած օրերի համար, որը հաշվի առնելով ընկերության գերավճարը, կազմում է 325.630 դրամ։ Ստուգմամբ պարզվեց, որ ընկերության 2009թ. 2-րդ եռամսյակի իրացման շրջանառությունը կազմում է 5.942.100 դրամ ….։ 2012թ. 1 եռ. շրջանառությունը կազմում է 5.408.000 դրամ, ….։ Ընդամենը ԱԱՀ գծով ենթակա է գանձման 38.017.802 դրամ։»։
Վերոհիշյալ ակտով «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությանն առաջադրվել է լրացուցիչ պարտավորություններ, շահութահարկի գծով` 419.454 ՀՀ դրամ, ԱԱՀ-ի գծով` 38.017.802 ՀՀ դրամ, ընդհանուր` 38.437.256 ՀՀ դրամ գումար։
ՀՀ վարչական դատարանի կողմից, ՎԴ/4952/05/12 վարչական գործով 2012թ. դեկտեմբերի 28-ին կայացված վճռով դատարանը վճռել է` ««Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հայցն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի` ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ օպերատիվ հետախուզության վարչության կողմից 02.07.2012թ. կազմված թիվ 1003720 ստուգման ակտը վերացնելու պահանջի մասին, մերժել։
ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի Կենտրոնի հարկային տեսչության հակընդդեմ հայցն ընդդեմ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության` 38.438.256 դրամ բռնագանձելու պահանջի մասին, բավարարել մասնակի՝ 38.437.256 դրամ բռնագանձելու պահանջի մասով։
«Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունից հօգուտ պետական բյուջեի բռնագանձել 38.437.256 դրամ, որից ավելացված արժեքի հարկի գծով` 38.017.802 դրամ, շահութահարկի գծով` 419.454 դրամ։
«Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունից հօգուտ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի Կենտրոնի հարկային տեսչության բռնագանձել 768.745 դրամ՝ որպես նախապես վճարված պետական տուրքի փոխհատուցում։
Դատական ծախսերի հարցը՝ մնացած մասով, համարել լուծված։
Վճիռն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից մեկ ամիս հետո և մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել վերաքննության կարգով` ՀՀ վարչական վերաքննիչ դատարան։
Վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո կամովին չկատարելու դեպքում այն կկատարվի Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության միջոցով՝ պարտապանի հաշվին։»։
ՀՀ վարչական վերաքննիչ դատարանի կողմից 2013թ. մայիսի 31-ին կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած որոշմամբ, «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, իսկ ՀՀ վարչական դատարանի կողմից, ՎԴ/4952/05/12 վարչական գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 28-ին կայացված վճիռը թողնվել է անփոփոխ։
Դատահաշվապահական փորձաքննության 10.01.2013թ. թիվ 12-3336 եզրակացությամբ պարզվել է, որ. «(…) ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ աշխատակիցների կողմից 02.07.2012թ. ամսաթվով կազմված թիվ 1003720 ստուգման ակտում արձանագրված դրվագներով, սույն փորձաքննությամբ ճշգրտված տվյալներով, «Սայակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունում ԱԱՀ-ի գծով առաջանում է պետական բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա` 38017802 (ԱԱՀ` 16033766+տույժեր` 7515202+տուգանքներ` 14468834) դրամ գումարի հարկային պարտավորություններ։ Միաժամանակ առաջանում է նաև պակասեցման ենթակա` 2774450 դրամ գումարի չափով շահութահարկ։ (…)»
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 76-81, 148-164, հատոր 2, գ.թ. 16-28, հատոր 3, գ.թ. 107-122/
ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից, 03.07.2013թ. քաղաքացիական հայց է ներկայացվել ամբաստանյալի դեմ, որի համաձայն` վերջինս պահանջել է ամբաստանյալ Հայկ Պապյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 13.259.316 /տասներեք միլիոն երկու հարյուր հիսունինը հազար երեք հարյուր տասնվեց/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պետությանը պատճառված վնասի հատուցում։
Ամբաստանյալ Հայկ Պապյանը քաղաքացիական հայցի դեմ չի առարկել։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Հետազոտելով ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանի, վկաներ Արմեն Մելսի Սահակյանի, Արտյոմ Արտաշեսի Ալեքսանյանի, Կուկիյա Աթանասի Միքայելյանի և Լիլիթ Սամվելի Պապյանի ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով գործին կցված փաստաթղթերը, դրանք համադրելով քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը գտնում է, որ նախաքննությամբ ձեռք բերված և որպես ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորող ներկայացված ապացույցները փաստական տվյալներ չեն պարունակում այն մասին, որ Հ. Պապյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն։ Քրեական գործի նախաքննությամբ չի ապացուցվել և դատաքննությամբ չի հաստատվել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալի կատարած արարքներում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Հ. Պապյանը պետք է արդարացվի` կատարած արարքներում հանցակազմի բացակայության հիմքով, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) Մարդուն չի կարելի հանցագործության համար մեղավոր ճանաչել, եթե արարքի կատարման պահին գործող օրենքով այն հանցագործություն չի համարվել։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` «Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։»։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` «Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելը օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկից երեքհազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով։՝
(…)»։
Նշված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը արտահայտվում է հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափումով, որը կատարվում է հաշվետվություններ« հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով։ Սուբյեկտիվ կողմից հանցագործությունը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, այսինքն` հանցավորը գիտակցում է, որ խոշոր չափերով հարկերից կամ այլ պարտադիր վճարումներից խուսափելու համար կատարում է հոդվածի դիսպոզիցիայում նախատեսված արարքները, նախատեսում է խոշոր չափերով հարկեր չվճարելը կամ այլ պարտադիր վճարումներ չկատարելը և ցանկանում է դա։
«Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը պետական գրանցում է ստացել 1995թ. ապրիլի 26-ին։ Որպես միակ մասնակից և տնօրեն գրանցվել է Հայկ Սամվելի Պապյանը։
Ընկերությունը որպես հարկատու հաշվառվել է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում /հատոր 1, գ.թ. 4, հատոր 3, գ.թ. 41-44, 101/։
«Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունը պետական գրանցում է ստացել 2003թ. դեկտեմբերի 22-ին։ Որպես 50 տոկոս բաժնետեր նույն օրը հաշվառվել է Հայկ Պապյանը։
2012թ. մարտի 27-ի դրությամբ, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Նոր Նորքի հարկային տեսչությունում առկա տվյալների համաձայն` ընկերությունը հանդիսացել է ԱԱՀ չվճարող և գործունեություն է իրականացրել ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների բնագավառում /հատոր 1, գ.թ. 20-22, 28, հատոր 4, գ.թ. 49-53, 102/։
«Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունը գրանցվել է 2011թ. հոկտեմբերի 7-ին և հաշվառվել է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում։ Որպես մասնակից և տնօրեն նույն օրը գրանցվել է Հայկ Պապյանը` 65 տոկոս բաժնեմասով։
26.03.2012թ. դրությամբ ընկերությունը զբաղվել է մանրածախ առևտրով և ԱԱՀ վճարող չի համարվել /հատոր 1, գ.թ. 15-18, 26, հատոր 3, գ.թ. 54-58, 101/։
«Ֆինալիանս» ՍՊ ընկերությունը պետական գրանցում է ստացել 2009թ. հուլիսի 23-ին, որի 50 տոկոս մասնակից հաշվառվել է Հայկ Պապյանը։ 2010թ. հուլիսի 16-ին Հ. Պապյանը դուրս է եկել ընկերությունից /հատոր 1, գ.թ. 11, 38-71, հատոր 3, գ.թ. 45-48, 101/։
«Սահակ Պարթև-Պապյան» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերությունները մինչև 2009թ. հունվարի 1-ը հանդիսացել են պարզեցված հարկ վճարողներ, ԱԱՀ վճարող չեն հանդիսացել, ԱԱՀ չեն վճարել։
2007թ. հունվարի 1-ից սկսած, «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածը մինչև 2009թ. հունվարի 1-ը գործել է հետևյալ խմբագրությամբ.
«Սույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերում նշված գործարքներ իրականացրած իրավաբանական անձինք և անհատ ձեռնարկատերերը համարվում են ԱԱՀ վճարող`
- եթե նրանք օրենքի համաձայն չեն համարվում պարզեցված հարկ վճարողներ (ներառյալ` այն դեպքերը, երբ անձինք չեն կարող կամ դադարում են համարվել այդպիսիք),
- այն գործարքների (գործունեության) մասով, որոնք ենթակա չեն պարզեցված հարկով կամ հաստատագրված վճարներով հարկման։
Տնտեսական գործունեություն իրականացրած` անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձինք ընթացիկ տարում համարվում են ԱԱՀ վճարող, եթե նրանց` սույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված գործարքներից հասույթի գումարը գերազանցել է 3 միլիոն դրամը։ Այդ անձինք ԱԱՀ հաշվարկում և վճարում են 3 միլիոն դրամը գերազանցող մասի համար։
Օրենքով սահմանված կարգով որպես բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, բնակելի թաղամասերում կամ համալիրներում անհատական բնակելի տներ կառուցապատող՝ անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների կամ այլ տարածքների, անհատական բնակելի տների օտարումը (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների) համարվում է ապրանքի մատակարարում, բացառությամբ՝
1) բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, դրա բնակարանների կամ այլ տարածքների ընդհանուր մակերեսի մինչև տասը տոկոսի, սակայն ոչ ավելի, քան 500 քառակուսի մետր մակերեսի օտարումը.
2) բնակելի թաղամասերում կամ համալիրներում մինչև 4 անհատական բնակելի տների օտարումը։
Անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձի կողմից իրականացված գործունեությունն օրենքով սահմանված կարգով ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեություն համարվելու դեպքում, այդ անձի հարկային պարտավորությունները հաշվարկվում են օրենքով սահմանված կարգով։
Սույն օրենքի իմաստով` հասույթ է համարվում տնտեսական (ձեռնարկատիրական) գործունեություն իրականացնող անձանց տնտեսական (ձեռնարկատիրական) գործունեության ընդհանուր արդյունքը` առանց կատարված ծախսերի (այդ թվում` ապրանքների ձեռքբերման գծով ծախսերի) պակասեցման։ Առևտրի ոլորտում այն հավասարեցվում է ապրանքաշրջանառությանը։»։
2008թ. օգոստոսի 21-ին ընդունվել և 2009թ. հունվարի 1-ից ուժի մեջ է մտել «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենքը, որի ուժով վերոհիշյալ 3-րդ հոդվածը փոփոխվել և գործել է հետևյալ նոր խմբագրությամբ.
«Անձինք, որոնց կողմից նախորդ օրացուցային տարում իրականացված` սույն օրենքի 6 հոդվածի 1-ին, 2-րդ և (կամ) 3-րդ կետերով սահմանված գործարքների (գործառնությունների) հարկվող շրջանառությունը չի գերազանցել 58,35 միլիոն դրամը, տվյալ օրացուցային տարում ԱԱՀ վճարող են համարվում այդ գործարքների հարկվող շրջանառությունը 58,35 միլիոն դրամը գերազանցելու պահից` 58,35 միլիոն դրամը (ԱԱՀ-ի շեմը) գերազանցող մասի համար։
Սույն հոդվածի առաջին պարբերությունում նշված չափի որոշման նպատակով հաշվի է առնվում նաև ԱԱՀ-ին փոխարինող հաստատագրված վճարներով հարկվող օբյեկտ համարվող գործունեության տեսակների իրականացումից ստացման ենթակա հասույթը։
Սույն հոդվածի առաջին պարբերության դրույթները չեն տարածվում`
ա) ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ արտադրող կամ ներմուծող անձի նկատմամբ կամ
բ) լիցենզավորման ենթակա այն գործունեություն իրականացնող կամ լիցենզիա ունեցող անձի նկատմամբ, որի գործունեության լիցենզիայի համար պետական տուրքի տարեկան գումարը սահմանված է 100 հազար դրամ կամ ավելի, կամ
գ) այն կազմակերպության և անհատ ձեռնարկատիրոջ նկատմամբ, որին պատկանում է այլ անձանց կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալի 20 տոկոսը և ավելի մասը (բաժնետոմս, բաժնեմաս, փայաբաժին), կամ
դ) այն կազմակերպության նկատմամբ, որի կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալի 20 տոկոսը կամ ավելի մասը (բաժնետոմս, բաժնեմաս, փայաբաժին) պատկանում է այլ առևտրային կազմակերպությունների կամ անհատ ձեռնարկատերերի, կամ
ե) այն կազմակերպության նկատմամբ, որի կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալի 20 տոկոսը կամ ավելի մասը (բաժնետոմս, բաժնեմաս, փայաբաժին) պատկանում է անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող այն ֆիզիկական անձին, որին միաժամանակ պատկանում է մեկ այլ կազմակերպության կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալի 20 տոկոսը կամ ավելի մասը (բաժնետոմս, բաժնեմաս, փայաբաժին), ընդ որում, այս դեպքում կազմակերպություններից ոչ մեկի նկատմամբ ԱԱՀ-ի շեմը չի կարող տարածվել, կամ
զ) այն առևտրային կազմակերպության կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ նկատմամբ, որի կողմից նախորդ օրացուցային տարում ապրանքների մատակարարումից կամ ծառայությունների մատուցումից հաշվարկված եկամուտների առնվազն 80 տոկոսը վերաբերում է մեկ հարկ վճարողից ստացման ենթակա եկամուտներին, և (կամ) որի կողմից նախորդ օրացուցային տարում ապրանքների ձեռքբերման համար կատարման ենթակա ծախսերի առնվազն 80 տոկոսը վերաբերում է մեկ հարկ վճարողի.
է) անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց նկատմամբ` սույն օրենքի 6 հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` ապրանքի մատակարարում համարվող գործարքների համար որոշվող հարկվող շրջանառության մասով։
Անձինք, որոնք, սույն հոդվածի առաջին պարբերության համաձայն, չեն համարվում ԱԱՀ վճարողներ, սակայն իրենց հաշվառման վայրի հարկային մարմնին գրավոր հայտարարություն են ներկայացրել ԱԱՀ վճարող համարվելու վերաբերյալ, հայտարարությունում նշված օրվանից, բայց ոչ շուտ, քան հայտարարությունը ներկայացնելու հաշվետու ժամանակաշրջանի առաջին օրացուցային օրվանից, համարվում են ԱԱՀ վճարողներ։
Օրենքով սահմանված կարգով որպես բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, բնակելի թաղամասերում կամ համալիրներում անհատական բնակելի տներ կառուցապատող՝ անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձի կողմից շենքի, դրա բնակարանների կամ այլ տարածքների, անհատական բնակելի տների օտարումը (առանց ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող ոչ բնակելի տարածքների) համարվում է ապրանքի մատակարարում, բացառությամբ՝
1) բազմաբնակարան (այդ թվում՝ բազմաֆունկցիոնալ) շենքի, ստորաբաժանված շենքի, դրա բնակարանների կամ այլ տարածքների ընդհանուր մակերեսի մինչև տասը տոկոսի, սակայն ոչ ավելի, քան 500 քառակուսի մետր մակերեսի օտարումը.
2) բնակելի թաղամասերում կամ համալիրներում մինչև 4 անհատական բնակելի տների օտարումը։
Անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձի կողմից իրականացված գործունեությունն օրենքով սահմանված կարգով ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեություն համարվելու դեպքում, այդ անձի հարկային պարտավորությունները հաշվարկվում են օրենքով սահմանված կարգով։
Սույն օրենքի իմաստով` հասույթ է համարվում տնտեսական (ձեռնարկատիրական) գործունեություն իրականացնող անձանց տնտեսական (ձեռնարկատիրական) գործունեության ընդհանուր արդյունքը` առանց կատարված ծախսերի (այդ թվում` ապրանքների ձեռքբերման գծով ծախսերի) պակասեցման։ Առևտրի ոլորտում այն հավասարեցվում է ապրանքաշրջանառությանը։»։
Այդ փոփոխության արդյունքում, երկու և ավելի կազմակերպություններում 20 տոկոս և ավելի կանոնադրական կապիտալ (բաժնեմաս, բաժնետոմս, փայաբաժին) ունեցող անձինք դարձել են ԱԱՀ վճարող` անկախ նրանց տարեկան հարկվող շրջանառության չափից։ Դրա հետևանքով ԱԱՀ վճարող է դարձել նաև «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը, քանի որ այդ ընկերության 100 տոկոս բաժնետեր, ամբաստանյալ Հայկ Պապյանը հանդիսացել է նաև «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերության 50 տոկոսի բաժնետերը, իսկ հետագայում` նաև այլ ընկերությունների 20 տոկոսը գերազանցող բաժնեմասի բաժնետերը։ Վերոհիշյալ օրենքի փոփոխության մասին Հայկ Պապյանը կամ նրա մասնակցությամբ գործող ընկերություններից որևէ մեկը որևէ կերպ չի ծանուցվել ու չի տեղեկացվել, չնայած դրանցից երեքը որպես հարկ վճարողներ հաշվառված են եղել և հաշվետվություններ են ներկայացրել միևնույն` ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում։ Ավելին, 2012թ. հունիսի 13-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչության կողմից տրվել է թիվ 5611/5 տեղեկանքը, որի համաձայն, 2012թ. հունիսի 11-ի դրությամբ «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունն ավելացված արժեքի հարկի մասով ապառք, տույժ, տուգանք կամ դեբեդային մնացորդ չի ունեցել /հատոր 3, գ.թ. 88/։
Ամբաստանյալ Հայկ Պապյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա հանդիսանալով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի ՀՏ-ում հաշվառված, «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության հիմնադիր-տնօրեն և 20% ու ավել բաժնեմաս ունենալով այլ առևտրային կազմակերպություններում՝ «Լիդեր Պրոֆի» ՍՊ ընկերությունում՝ 65%, «Ֆինալիանս» և «Մեդռոյալ» ՍՊ ընկերություններում՝ 50%, որպիսի պայմաններում «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ե) կետի համաձայն` համարվելով ԱԱՀ վճարող, իր կողմից «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության միջոցով իրականացրած ձեռնարկատիրական գործունեության վերաբերյալ 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակներում ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչություն ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափերի՝ 13.259.316 դրամ գումարի չափով ԱԱՀ վճարելուց։
Հ. Պապյանն իր բոլոր ցուցմունքներում ժխտել է, որ 2009թ. 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2010թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 2011թ. 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 2012թ. 1-ին եռամսյակների համար օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվարկներ չներկայացնելու և հարկման հիմք հանդիսացող հաշվետվություններում ու հաշվարկներում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափերով ավելացված արժեքի հարկ պետական բյուջե վճարելուց։ Նա նշել է, որ նշված ժամանակաշրջանում «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերության տարեկան շրջանառությունը չի գերազանցել ԱԱՀ վճարող համարվելու համար օրենքով սահմանված շեմը՝ 58.350.000 ՀՀ դրամը, ուստի գտել է, որ ընկերությունը հանդիսանում է ԱԱՀ չվճարող և ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչություն ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի ներկայացրել` շարունակելով աշխատել շահութահարկով։
ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված երկու ընկերությունների կանոնադրական կապիտալում Հ. Պապյանն ունեցել է ավելի քան քսան տոկոսի չափով բաժնեմաս, որի դեպքում, 2012թ. հունիսի 13-ի դրությամբ այդ երկու ընկերությունները, այդ թվում` «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը հանդիսացել են ԱԱՀ վճարող, ունեցել են այդ հարկատեսակի մասով ապառք, սակայն ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչության կողմից 13.06.2012թ. տրված թիվ 5611/5 տեղեկանքի համաձայն` այդ հարկատեսակի մասով պարտավորություններ չեն արձանագրվել։
Փաստորեն, հիմնավորված է ամբաստանյալի պատճառաբանությունն այն մասին, որ տեղյակ չի եղել, որ թե «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունը և թե իր մասնակցությամբ մյուս ընկերություններն իրավունք չունեն գործելու պարզեցված հարկի դաշտում։ Այդ պատճառով, հաշվետվություններում և հաշվարկներում չի նշվել վերը նշված ժամանակահատվածում ավելացված արժեքի հարկի վերաբերյալ տվյալներ և չի վճարվել նշված հարկի գումարները։
Վերոհիշյալ հանգամանքը հաստատվել է նաև վկաներ, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀՎ 1-ին բաժնի աշխատակիցներ Արմեն Մելսի Սահակյանի և Արտյոմ Արտաշեսի Ալեքսանյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Հ. Պապյանն ըստ երևույթին չիմանալով օրենքը` օգտվել է «Ավելացված արժեքի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված, ԱԱՀ չվճարելու արտոնությունից, Հ. Պապյանն իր կողմից ընտրված ռեժիմի շրջանակներում բարեխղճորեն կատարել է բոլոր հարկային պարտավորությունները և չարամտորեն չի խուսափել հարկերը վճարելուց։
Ինչպես երևում է գործի նյութերից` ամբաստանյալը նշված ժամանակաշրջանում հարկային մարմին է ներկայացրել պարզեցված հարկ վճարողների համար նախատեսված հաշվարկներ և պետական բյուջե է վճարել համապատասխան հարկերի գումարը։
Ամբաստանյալը ներկայացրել է օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվարկներ և հաշվետվություններ« դրանց մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ չի մտցրել և վճարել է հարկեր, այսինքն՝ չարամտորեն չի խուսափել խոշոր չափերով հարկեր վճարելուց։ Ավելին` 2009թ.-ից հետո, երեք տարի շարունակ, յուրաքանչյուր եռամսյակ միևնույն հարկային տեսչություն ներկայացնելով ավելի քան քսան տոկոս բաժնեմասի չափով իրեն պատկանող տարբեր կազմակերպությունների վերաբերյալ հարկային հաշվետվությունները` նա երբևէ չի իրազեկվել ԱԱՀ վճարելու անհրաժեշտության մասին։
Վերոշարադրյալի վերլուծությունից հետևում է, որ ամբաստանյալի գործողությունները չեն կարող վկայել հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելու մասին, այսինքն նախաքննության մարմինը բավարար ապացույցներ չի ներկայացրել այն մասին, որ ամբաստանյալը կատարել է իրեն մեղսագրվող արարքը և նրա գործողություններն ուղղված են եղել հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելուն։
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ թե նախաքննությամբ և թե դատաքննությամբ ձեռք չեն բերվել ապացույցներ այն մասին, որ Հայկ Պապյանն ի սկզբանե հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելու որևէ դիտավորություն է ունեցել կամ կատարել է նշված արարքը, ուստի նրան վերագրվող արարքում բացակայում է հանցակազմը` հանցագործության օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի բացակայության պատճառաբանությամբ։ Հետևաբար պետք է ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ և նա ենթակա է արդարացման` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Քննարկելով քաղաքացիական հայցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության հայցը պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով։
2. Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն (…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով։
3. Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենսդրության նորմերին համապատասխան։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար։
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «հայցադիմումում նշվում է, թե որ քրեական գործով, ով, ում, ինչի հիման վրա և ինչ չափով է հարուցում քաղաքացիական հայց, ինչպես նաև պետք է բովանդակի խնդրանք` վնասի հատուցման համար կոնկրետ դրամական գումարի և գույքի բռնագանձման մասին։»։
ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «Դատավորը մերժում է հայցադիմումի ընդունումը, եթե նույն անձանց միջև, նույն առարկայի մասին և միևնույն հիմքերով վեճի վերաբերյալ առկա է դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած վճիռ»։
Նշված դրույթների վերլուծությունից բխում է, որ քրեական դատավարությունում հարուցված հայցը պետք է մերժվի, եթե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալին ներկայացված քաղաքացիական հայցի կապակցությամբ մեկ այլ դատարանի կողմից վճիռ է կայացվել և մտել է օրինական ուժի մեջ։
Հաշվի առնելով, որ դատական քննությամբ չի հաստատվել ամբաստանյալ Հայկ Պապյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելը, ինչպես նաև ՀՀ վարչական դատարանի կողմից 2012թ. դեկտեմբերի 28-ին ՎԴ/4952/05/12 վարչական գործով կայացվել և արդեն իսկ օրինական ուժի մեջ է մտել ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի Կենտրոնի հարկային տեսչության հայցը մասնակիորեն բավարարելու և «Սահակ Պարթև-Պապյան» ՍՊ ընկերությունից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի 38.437.256 ՀՀ դրամ գումար /որից ԱԱՀ-ի գծով` 38.017.802 ՀՀ դրամ, իսկ շահութահարկի գծով` 419.454 ՀՀ դրամ/ բռնագանձելու վերաբերյալ վճիռը, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցն անհիմն է և ենթակա է մերժման։
Մեկ այլ դատարանի կողմից քաղաքացիական հայցի մասով վճիռ կայացված լինելու հիմքով, քրեական դատավարությունում հարուցված հայցի` մերժման ենթակա լինելու վերաբերյալ համանման իրավական դիրքորոշում է հայտնել ՀՀ վճռաբեկ դատարանը` ԵԿԴ/0151/01/09 քրեական գործով 2010թ. օգոստոսի 27-ին կայացված որոշման մեջ (տես` 21-ից 27-րդ կետերը)։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հայկ Պապյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ, 357-360-րդ, 364, 366-367-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը`


Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Հայկ Սամվելի Պապյանի անմեղությունը` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան այդ մեղադրանքով արդարացնել` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցը` ամբաստանյալ Հայկ Պապյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի 13.259.316 /տասներեք միլիոն երկու հարյուր հիսունինը հազար երեք հարյուր տասնվեց/ ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու մասին, մերժել։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ