ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ ԵԿԴ/0086/01/13
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած
դատարանի կազմը նախագահող
դատավոր` Գ.Պողոսյան



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

23 հոկտեմբերի 2013թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Խ.ՂԱՆԴԻԼՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՊԱՇՏՊԱՆ` Մ.ԱՌՈՒՍԱՄՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ` Մ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼՆԵՐ` Ա.ՄԿՐՏԻՉ ԽԱԲԱԶՅԱՆԻ
Հ.ՄԿՐՏԻՉ ԽԱԲԱԶՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում, տուժող Ա.Օգանեզովայի ներկայացուցիչ Մ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի հուլիսի 25-ի դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
Թիվ 13121712 քրեական գործը հարուցվել է 11.05.2012 թվականին` կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Պողոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
11.05.2012թ. որոշում է կայացվել <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊ ընկերությանը տուժող ճանաչելու մասին:
12.05.2012թ. որոշում է կայացվել Ա.Օգանեզովային որպես տուժողի ներկայացուցիչ ճանաչելու մասին:
13.05.2013թ.-ին Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով այն բանի համար, որ նա ուրիշի գույքը ոչնչացնելու դիտավորությամբ, նախնական համաձայնություն ձեռք բերելով եղբոր` Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի հետ, 2012թ. մայիսի 08-ին` ժամը 04.00-ի սահմաններում, աշխատանքային ժամից հետո ժամանել է Երևան քաղաքի Ղ.Փարպեցի 14/11 հասցեում գործող՝ <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊԸ-ին պատկանող, <<ԴԻ ԱՅ ՎԱՅ>> անվանումը կրող ակումբի մոտ, որտեղ ոտքով հարվածներ հասցնելով` կոտրել է հիշյալ ակումբի մուտքի դռան ապակին, ապա հանրավտանգ եղանակով` իր հետ նախապես տարայով բերված բենզինով, դիտավորությամբ հրկիզել է ակումբը, որից հետո դիմել է փախուստի` <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊԸ-ին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափի` 3.719.470 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
16.05.2013թ.-ին Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով այն բանի համար, որ նա ուրիշի գույքը ոչնչացնելու դիտավորությամբ, նախնական համաձայնության գալով եղբոր` Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի հետ` Երևան քաղաքի Ղ.Փարպեցի 14/11 հասցեում գործող` <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊԸ-ին պատկանող, <<ԴԻ ԱՅ ՎԱՅ>> անվանումը կրող ակումբը հրկիզման եղանակով ոչնչացնելու հար-ցում, 2012թ. մայիսի 08-ին` ժամը 04.00-ի սահմաններում, աշխատանքային ժամից հետո ժամանել են հիշյալ ակումբի մոտ, որտեղ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի` ոտքով հարվածելուց և ակումբի մուտքի դռան ապակին կոտրելուց հետո նա, ոտքով հարվածներ հասցնելով նույն դռան ապակեպատ հատվածին, հեռացրել է կոտրված ապակու եզրային կտորները և այդ կերպ ճանապարհ բացել եղբոր` Ա.Մկրտիչ Խաբազյանի` ակումբ մուտք գործելու համար։ Այնուհետև, Ա.Մկրտիչ Խաբազյանը, հանրավտանգ եղանակով` իրենց հետ նախապես տարայով բերված բենզինով, դիտավորությամբ հրկիզել է ակումբը, իսկ նա այդ նույն ժամանակա-հատվածում ապահովել է եղբոր անվտանգությունը դրսում, որից հետո հանցավոր մտադրությունն ավարտին հասցնելով` դիմել են փախուստի` <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊԸ-ին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափի` 3.719.470 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Պողոսյանը նկատի ունենալով, որ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին մեղադրանքներ առաջադրելիս դեռևս չէր ստացվել հրդեհատեխնիկական, շինարարատեխնիկական և ապրանքագիտական համալիր փորձաքննության եզրակացությունը, ինչը ստացվել է ավելի ուշ և միաժամանակ հաշվի առնելով, որ ստացված եզրակացությամբ հստակեցվել է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասի չափը, 22.02.2013 թվականին որոշում է կայացրել Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին առաջադրված մեղադրանքների ծավալը փոփոխելու և նոր մեղադրանքներ առաջադրելու մասին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, վերոհիշյալ հանցավոր արարքները կատարելու համար` փոփոխելով միայն <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊԸ-ին պատճառված առանձնապես խոշոր չափի` 3.719.470 ՀՀ դրամի գույքային վնասի չափը, որը կազմել է 3.227.563 ՀՀ դրամ:
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 29.05.2013 թվականին և 31.06.2013 թվականին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Դատաքննությունը անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Կատարած հանցագործության համար` Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել է ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ նշանակված պատժին հաշվակցվել է Ա.Խաբազյանին արգելանքի տակ պահելու 3 (երեք) օրը և որպես վերջնական պատիժ՝ նշանակվել է ազատազրկում 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Ա.Խաբազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Ա.Խաբազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` թողնվել է անփոփոխ, և վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` նրան կալանքից ազատելիս մուծված գրավի գումարը վերադարձնել գրավատու Անահիտա Օհանյանին։
Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել է ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Հ.Խաբազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Հ.Խաբազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է` Արամեհ և Համբիկ Խաբազյաններից հօգուտ <<Մեյդ Հենդ Մեյդ>> ՍՊ ընկերության, համապարտությամբ բռնագանձել 3.227.563 (երեք միլիոն երկու հարյուր քսանյոթ հազար հինգ հարյուր վաթսուներեք) ՀՀ դրամ` որպես պատճառված գույքային վնասի հատուցում, բռնագանձումը կատարելով հ. 145 դրամարկղի մուտքի օրդերով 14.05.2012թ. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ վճարված 4.000.000 (չորս միլիոն) ՀՀ դրամից։
Թիվ ԵԿԴ/0086/01/13 քրեական գործը նախագահող դատավոր Մ.Պետրոսյանին և Վերաքննիչ դատարանի կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2013 թվականի օգոստոսի 30-ին և Վերաքննիչ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 02-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել տուժող Ա.Օգանեզովայի ներկայացուցիչ Մ.Գրիգորյանը` հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքի հեղինակ` տուժող Ա.Օգանեզովայի ներկայացուցիչ Մ.Գրիգորյանը գտնում է, որ ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ` դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա, այն է` դատարանը չպետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատժի կիրառումը հետաձգեր, որով ամբաստանյալների նկատմամբ սահմանել է ակնհայտ մեղմ պատիժ:
Բողոքի հեղինակը գտնում է, որ ամբաստանյալների նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատիժների չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի չի առել նրանց կատարած արարքների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքները:
Դատարանը կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածն` օբյեկտիվ ստուգման ու գնահատման չի ենթարկել ամբաստանյալների կողմից կատարված հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, գործի կոնկրետ հանգամանքները։ Դատարանը հաշվի չի առել օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, բնույթը, որոնք բարձրացնում են ամբաստանյալների կատարած հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Արդյունքում Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Հւսմբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ նշանակվել է պատիժ, որն անարդարացի չէ` ակնհայտ մեղմ լինելու պտճառով և չի համապատասխանում նրանց կատարած հանցագործության ծանրությանը և հանցավորի անձին։
Փաստորեն, ամբաստանյալների կողմից ֆաշիստական խմբավորումների մասնակից լինելու և խտրականություն ցուցաբերելու արդյունքում, տուժող՝ Արմինե Օգանեգովան ենթարկվել է հալածանքների, որի հետևանքով լքել է հայրենիքը թողնելով Հայաստանում իր բիզնեսը։ Նման հանգամանքներում փաստորեն թույլ են տալիս հանցագործությունների օժանդակություն, որի հետևանքով ցանկացած խտրական վերաբերմունք կարող է արդարացվել։
Նշված դատական սխալը, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատարանի որոշման որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտում է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասաակշռությունը։ Նման դիրքորոշում է հայտնել Վճռաբեկ դատարանն իր ԵՇԴ 0025/01/08 որոշմամբ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում անդրադառնալով դատարանների կողմից պատժի նշանակմանը սահմանել է որոշակի չափանիշներ, որոնք պետք է հիմք ընդունվեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի՝ պատժի պայմանական չկիրառման դեպքերում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամաբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձեյնեցված են։ Այսինքն, պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
Դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա /հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն/։
Դատարանը հանրության համար վտանգավորության բնույթը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին։
Ամբաստանյալների նկատմամբ պատժի հետաձգումը կիրառվել է վերը նշված սկզբունքների խախտմամբ, ինչպես նաև հաշվի չեն առնվել նախաքննական մարմնի կողմից հաստատված փաստերի հասարակական վտանգավորությունը։
Ամբաստանյալների կողմից կատարած արարքը մարդու իրավունքների տեսակետից հանդիսանում է ատելության հողի վրա կատարված հանցագործություն։ Չնայած ՀՀ քրեական օրենսդրությունը չի նախատեսում ատելության հիմքով հանցագործության տեսակ, սակայն հնարավորություն ուներ կիրառելով մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային համաձայնագրերը սահմաներ խիստ պատիժ ղրանով իսկ կանխարգելելով հոմոֆոբիայի, ատելության և խտրական վերաբերմունքի սերմանումը։
Սույն գործի փաստերից հետևում է, որ Խաբազյան եղբայրները շուրջ մեկ տարի հետևել են տուժողի գործունեությանը, մինչ դեպքը հետապնղել տուժողին, որն արտահայտվել է ակումբ գնալով, խոսքերով վիրավորելով, նվաստացնելով, ակումբի դռան մոտ թքելով և փսխելով, խոչընդոտելով տուժողին իրականացնել օրենքով չարգելված ձեռնարկատիրական գործունեություն։ Մեղսագրվող արարքի կատարման եղանակը հրկիզման միջոցով հստակ ազդակ էր տուժողին իր կյանքին և առողջությանը սպառնացող անմիջական վտանգի մասին։ Դատարանը պատշաճ ուշադրություն չի դարձրել ամբաստանյալների կողմից տրված բացատրություններին այն մասին, որ իրենց նպատակն է եղել արգելել տուժողին օրենքով սահմանված գործունեություն ծավալել, ինչպես նաև ֆիզիկապես Հայաստանում գտնվել ու ապրել, քանի որ իրենք գտնում են, որ տուժողի նման մարդն իրավունք չունի գտնվել Հայաստանում։ Ամբաստանյալներն իրենց համարում են ֆաշիստական գաղափարախոսության ու խմբավորման հետևորդներ և իրենց ընտրությամբ տեսակավորելով մարդկանց` ընտրում են որպես թիրախ ու հետապնդման ենթարկում։
ՀՀ-ում ահաբեկչության դեմ պայքարի ազգային ռազմավարության 16-րդ կետի համաձայն. <<Ահաբեկչության և ծայրահեղական գաղափարախոսության հիմնական թիրախ է հանդիսանում երիտասարդությունը։ Ահաբեկչական և ծայրահեղական կազմակերպությունները, օգտագործելով տեղեկատվական համակարգերը, մասնավորապես` ինտերնետը, իրականացնում են լայնածավալ քարոզչություն` իրենց գաղափարները տարածելու, ինչպես նաև կողմնակիցներ ձեռք բերելու համար։
Ներկայումս Հայաստանի Հանրապետությունում որոշակի տարածում են փորձում ստանալ ֆաշիստական, ազգայնամոլական, սատանիստական գաղափարախոսությունները, որոնք հիմնականում արմատներ են գցում երիտասարդության միջավայրում: Այսինքն, Հայաստանի Հանարպետությունն իր մոտեցումն արտահայտել է ոչ միայն միջազգային կոնվենցիաները վավերացնելով և ղրանց գերակայություն տալով մարդու իրավունքների պաշտպանության բնագավառում, այլև դրանց ամնեօրյա կիրառման ընթացքում լուրջ մարտահրավեր է համարում ֆաշիստական խմբավորումների և գաղափարների տարածումը։
Դրա ակնառու օրինակն է սուն գործը։ Ըստ նախաքննական մարմնի կողմից հաստատված տվյալների ամբաստանյալները հանդիսացել են <<Հայաստանի սև ագռավներ>> խմբավորման անդամներ և առաջնորդներ; Պայթյունից անմիջապես հետո հետևել են տուժողի վրա հարձակումներ, որոնք իրականացվել են մի խումբ անչափահասների կողմից, որոնք նույնպես իրենց համարել են վերը նշված ֆաշիստական խմբավորման անդամներ։ Գործի նյութերում առկա են ապացույցներ, որոնցով հիմնավորվել է տուժողի նկատմամբ նոր հարձակումների, ակումբի գույքի նոր ոչնչացման, ահաբեկող գրություններ պատերի վրա ակումբը կրկին այրելու, տուժողին հետապնդելու վերաբերյալ։ Նշված ահաբեկչական գործունեության հետևանքով ոստիկանությունը ստիպված է եղել պահպանության տակ առնել տուժողին և ակումբի տարածքը։ Ակնհայտ է, որ նման իրավիճակում տուժողը չէր կարող ապրել Հայաստանում, որի հետևանքով ապաստան է խնդրել արտերկրում, քանի որ ՀՀ իշխանություններն ի վիճակի չեն եղել ապահովել նրա անվտանգությունը։
Եվրոպայի խորհրդի (2010)5 հանձնարարականը պետություններին առաջարկում է միջոցներ ձեռնարկել կանխելու սեռական ինքնության կամ կողմնորոշման հիմքով խտրականությունը կանխելու համար։ Նշված հանձնարարականում նշվել է, որ ատելությամբ մոտիվացված արարքն օգտագործվում է ընդգրկելու համար ցանկացած գործողություն անկախ նրանից այն ներպետական օրենսդրությամբ սահմանված է որպես քրեական արարք, թե ոչ, ուղղված է մարդկանց կամ գույքի դեմ, որը որպես թիրախ է ընտրվել հիմք ընդունելով իրական կամ վերագրվող պատկանելությունը կոնկրետ խմբի։ Նշված հասկացությունը այնքան լայն է, որ ընդգրկում է անհանդուրժողականության ցուցադրություն սկսած չնչին ինցիդենտից մինչև քրեորեն պատժելի արարքներ խտրականությամբ մոտիվացված։ Հանձնարարականում նաև ասվում է, որ ատելության հիմքով կատարված արարքները բացի այն որ տուժողներին են վնաս հասցնում, դրանք սպառնում են դեմոկրատական հասարակության և օրինականության հիմքերին։
Հանձնարարվում է նաև ընդունել օրենսդրական միջոցներ խտրականության դեմ պայքարն արդյունավետ դարձնելու համար։ Այն, որ ՀՀ չի ընդունել համապատասխան օրենսդրական փոփոխություններ միջազգային համաձայնագրերն արդյունավետ կիրառելու համար, չի նշանակում, որ դատարանը չպետք է իր տրամադրության տակ եղած լծակների միջոցով կիրառի միջազգային նորմերը։
ԵԱՀԿ Ատելության հիմքով հանցագործությունների օրենքների պրակտիկ ուղեցույցում նշում է, որ ատելության հիմքով կատարված հանցագործությունները պատշաճ կարգով չեն քննվում` դատախազներն ընտրում են մեղմ մեղադրանքներ, իսկ դատարաններն էլ ձախողում են իրականացնել իրենց իշխանությունը խստացնել դատավճիռները արտացոլելով կատարողների մոտիվը:
Ելնելով վերոգրյալից խնդրել է` ՀՀ Երևանի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 25.07.2013 թվականին թիվ ԵԿԴ/0086/01/13 քրեական գործով կայացված դատավճիռը բեկանել և փոփոխել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդված չկիրառել։


3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով տուժողի ներկայացուցչի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, ամբաստանյալների և վերջիններիս պաշտպանի պատասխանները բողոքի դեմ, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել:
Ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքները կատարելը և նրանց մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, բողոքաբերը միայն պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու, խնդրել է վերջիններիս նկատմամբ պատիժ նշանակել` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին մեղսագրված հանցանքների հիմնավորվածությունը քննության առարկա չի դարձնում:
Վերաքննիչ դատարանը բերված վերաքննիչ բողոքի շրջանակներում պետք է պարզի հետևյալ հարցը.
Ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժներն` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը, արդյոք բխում է քրեական գործի փաստական տվյալներից և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, թե ոչ:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն, դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակերից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Փաստորեն, պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու, դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ, գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերը թվարկված դրույթների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս` դատարանը բավարար չափով ստուգման և գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալներին մեղսագրված արարքների բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները` այն, որ ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը նախկինում արարտավորված չեն եղել և առաջին անգամ են դատապարտվում, երիտասարդ ուսանողներ են, համաձայնվել են իրենց առաջադրված մեղադրանքների հետ, տուժող ընկերությանը պատճառված վնասը հատուցելու համար նրանց մոր կողմից դատարանի դեպոզիտ է վճարվել վնասի չափը գերազանցող գումար, բնութագրվում են դրական, անկեղծորեն զղջացել են կատարածի համար և ամբաստանյալների պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում իրավացիորեն հանգել է հիմնավոր հետևության, որ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման հետևության է հանգել գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորների անձը և վկայում են ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Ինչ վերաբերվում է տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքի փաստարկներին, որով վերջինս ըստ էության վիճարկում է ամբաստանյալներ Ա.Մկրտիչ Խաբազյանի և Հ.Մկրտիչ Խաբազյանի կողմից կատարած արարքների բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը և գտնում, որ դատարանը ամբաստանյալների նկատմամբ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, ապա Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ տուժողի ներկայացուցիչն իր հետևությունները չի պատճառաբանել ու չի ներկայացրել իր պահանջը հիմնավորող և սույն գործի տվյալներից բխող համապատասխան փաստարկներ և չի մատնանշել այն հիմնարար խախտումները, որոնց արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գալիս է համոզման, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 25.07.2013թ. դատավճիռն ըստ մեղադրանքի` Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, նշանակված պատժի մասով օրինական է ու հիմնավորված, համապատասխանում է հանցանքների ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորների անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրանց ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար, դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա, խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատավճռի` որպես արդարադատության ակտի իմաստը, որպիսի պայմաններում ամբաստանյալներ Ա.Մկրտիչ Խաբազյանի և Հ.Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման պատիժ նշանակելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
10.10.2013 թվականին ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը Վերաքննիչ դատարանի գրասենյակ հանձնելու միջոցով ներկայացրել են նույնաբովանդակ միջնորդություններ, որոնցով խնդրել են իրենց նկատմամբ կիրառել ՀՀ Անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին ՀՀ ԱԺ 03.10.2013թ. որոշման 1-ին կետի 1-ին և 3-րդ ենթակետերը և իրենց ազատել պատժի կրումից:
Համաներման որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետով սահմանված է` <<Պատժից ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-6-րդ ենթակետերով և 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի`
1) այն անձանց, որոնց նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, կամ պատժի կրումը հետաձգվել է.
(…)>>:
Վերաքննիչ դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 25.07.2013թ. դատավճռով դատապարտվել են 2-ական տարի ժամկետով ազատազրկման և վերջիններիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժները պայմանականորեն չեն կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան, գտնում է, որ Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման /այսուհետ նաև` Համաներման որոշման/ 1-ին կետի 1-ին ենթակետը ամբաստանյալներ Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ` կիրառելի է:
Ըստ <<Համաներում հայտարարելու մասին>> հիշյալ որոշման 13-րդ կետի 1-ին ենթակետի <<ա>> պարբերության` սույն որոշման կատարումը վերապահված է ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի և վերաքննիչ քրեական դատարաններին` այն անձանց նկատմամբ, որոնց վերաբերյալ գործերը Հայաստանի Հանրապետության ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի կամ վերաքննիչ քրեական դատարաններում են, սակայն մինչև սույն որոշումն ուժի մեջ մտնելը չեն քննվել, կամ այն անձանց նկատմամբ, որոնց վերաբերյալ գործերը քննվել են, բայց դատավճիռներն օրինական ուժի մեջ չեն մտել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 25.07.2013թ. դատավճիռը` Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, կիրառելի է Համաներման ակտի 1-ին կետի 1-ին ենթակետը, և Արամեհ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին ու Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանին պետք է ազատել պատժի կրումից:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ և 402-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը`

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տուժող Ա. Օգանեզովայի ներկայացուցիչ Մ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի հուլիսի 25-ի դատավճիռը` Արամեհ Ռոբերտ Մկրտիչ Խաբազյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, թողնել անփոփոխ:
Արամեհ Ռոբերտ Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ կիրառել Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետը և ազատել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2013 թվականի հուլիսի 25-ի դատավճռով նշանակված պատժից:
Ա.Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` գրավը, պահպանել` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո մուծված գրավի գումարը վերադարձնել գրավատու Անահիտա Օհանյանին:
Համբիկ Ռոբերտի Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ կիրառել Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետը և ազատել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2013 թվականի հուլիսի 25-ի դատավճռով նշանակված պատժից:
Հ.Մկրտիչ Խաբազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պահպանել` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ` ստորագրություններ


Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ