ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԿԴ/0062/01/13
նախագահող դատավոր` Մ.Պապոյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Տ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դիմող` մեղադրող` Լ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Կ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
պաշտպան` Լ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
տուժող` Ն.ՂԱՐԻԲՅԱՆԻ

2013 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի 2012 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 15111112 քրեական գործը:/քրեական գործ, հատոր 1, էջ 5/:
2. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Դ.Գևորգյանը 2013 թվականի փետրվարի 07-ի որոշմամբ թիվ 15111112 քրեական գործն ընդունել է վարույթ: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 199/:
3. 2013 թվականի փետրվարի 11-ին Կ.Սարգսյանը մեղայականով ներկայացել է ՀՀ ոստիկանություն: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 216/:
4. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Դ.Գևորգյանի 2013 թվականի փետրվարի 11-ի որոշմամբ Կ.Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 230-231/:
5. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Դ.Գևորգյանը 2013 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ թիվ 15111112 քրեական գործով Կ.Սարգսյանի կողմից Կ.Հակոբյանի առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստով Կ.Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականցավել` մեղադրյալի հետ տուժողի հաշտվելու հիմքով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 344-345/:
6. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Դ.Գևորգյանի 2013 թվականի ապրիլի 23-ի որոշմամբ Կ.Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 365-367/:
7. 2013 թվականի ապրիլի 26-ին թիվ 15111112 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի ապրիլի 29-ին: /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 1/:
8. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Մ.Պապոյանի 2013 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 1511112 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի մայիսի 15-ին նշանակվել` դատաքննության: /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 2, 7/:
9. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատաքննության կարգով) Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` երեք տարի ժամկետով:
«Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 3-ի թիվ ԱԺՈ-080-Ն որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի կիրառմամբ Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանը պատժից ազատվել է:
Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` 2013 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված` Գարեգին Ղարիբյանի մայկան վերադարձվել է նրան:
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված: /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 117-120/:
10. Վերաքննիչ դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 12-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
Գործի փաստական հանգամանքները
11. Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2012 թվականի հոկտեմբերի 03-ին` ժամը 13:30-ի սահմաններում, իր համակրած աղջկան` Երևանի Ա.Մարգարյանի անվան թիվ 29 դպրոցի աշակերտուհի Լաուրա Սահակյանին, նայելու համար պարզաբանումներ ստանալու նպատակով Երևան քաղաքի Մաշտոցի 31/18 շենքի ետնամասում վիճաբանել է Կարեն Հակոբյանի, նրա ընկերներ Գարեգին Ղարիբյանի և Ալեքսեյ Օհանջանյանի հետ, որի ժամանակ սուր ծակող-կտրող գործիքով դիտավորությամբ հարվածել է Գարեգին Ղարիբյանի որովայնի շրջանին` վերջինի առողջությանը պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` որովայնի առաջային պատի ձախ կեսի ծակած-կտրած թափանցող վերքի ձևով, որն ուղեկցվել է փայծաղի վնասումով, ներքին արյունահոսությունով և հեմոպերիտոնեումով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 365-367, հատոր 2, էջ 117-120/:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
12. Դիմող` Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի նախապատմությունը և փաստական հանգամանքնեը` հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ` նյութական իրավունքի խախտում, որի արդյունքում ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի նկատմամբ նշանակվել է անարդարացի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժ:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթների վրա գտել է, որ ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է մի շարք նախադեպային որոշումներում, մասնավորապես նշելով` <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>>:
Նշված գործով Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքն ունի հանրային վտանգավորության բարձր աստիճան: Դատարանը պատիժ նշանակելիս պատշաճ չի վերլուծել Կ.Սարգսյանի կատարած արարքի հասարակական վտանգավորության վրա ազդող մի շարք հանգամանքներ, մասնավորապես այն, որ մարմնական վնասվածքը հասցվել է սուր կտրող-ծակող գործիքով:
Դատարանը Կ.Սարգսյանի անձը դրական բնութագրող հանգամանքներ է դիտել բարձրագույն կրթություն ունենալը, կատարածի համար զղջալը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է համարել մեղայականով ներկայանալը, տուժողի բուժման ծախսերը վճարելը, վատառողջ լինելը /իրավախախտում կատարելուց հետո Կ.Սարգսյանի մոտ առաջացել է <<դեպրեսիվ և տագնապային խառը հակազդում փսիխոտիկ ներառումներով>> ժամանակավոր հոգեկան խանգարում, ներկայում նրա մոտ ակտիվ հոգեախտաբանական ախտանիշներ չեն հայտնաբերվում, բացի այդ նրա աջ աչքը ախտորոշվել է խառը աստիգմատիզմ 2.0Դ, ձախ աչքը` խառը աստիգմատիզմ 4.5Դ, ուղղահայաց միջօրեկանում, 2.5 դիոպտրիա, ձախ աչքի միջին աստիճանի ռեֆրակցիոն ամբլոպիա/ և նախկինում արատավորված` դատապարտված չլինելը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի հունիսի 01-ի ՎԲ-84/07 որոշման մեջ դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի 1-ին մասում, սակայն դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների, մասնավորապես այդ հանգամանքը պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը:
Տուժողին պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելն այնպիսի հանցագործություններ կատարելու դեպքում, ինչպիսին է առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, չի կարող դիտվել ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք, քանի որ այն չի նվազեցնում նրա կողմից կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը: Նույնը կարելի է ասել նաև ամբաստանյալի անձը բնութագրող` բարձրագույն կրթություն ունենալու կամ նախկինում դատապարտված չլինելու հանգամանքների մասին:
Դատարանը որպես Կ.Սարգսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է նշել նախաքննական մարմնին նրա մեղայականով ներկայանալը, մինչդեռ վերջինս իրավապահ մարմիններին ներկայացել է հաստատապես համոզված լինելով, որ իր կողմից կատարված հանցագործությունը բացահայտված է: Նման պայմաններում նրա ներկայանալը չի կարող համարվել մեղայականով ներկայանալ, այլ կարող է դիտվել միայն վարույթն իրականացնող մարմնին կամովին ներկայանալ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է արտահայտել 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի ՎԲ-142/07 որոշման մեջ, որի համաձայն` պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը չի կարող իրականացնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատժի հիմնական նպատակները, չի կարող ապահովել անձին ուղղելու, նոր հանցագործությունները կանխելու պատժի կարևորագույն նպատակը:
Հանցավորության տեսակարար կշռում զգալի տեղ զբաղեցնող և հատկապես երիտասարդների շրջանում տարածված այս հանցագործության դեմ տարվող պայքարի կարևորագույն միջոցը ճիշտ պատժողական քաղաքականության իրականացումն է, մինչդեռ անհամաչափ և անարդարացի պատիժների կիրառումը, պայքարում այս հանցագործության դեմ, և հասարակության մեջ անպատժելիության մթնոլորտ է ստեղծում:
Կ.Սարգսյանի վերաբերյալ քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի հիշատակված որոշումներին: Դատարանը նշված գործով ճիշտ չի գնահատել ամբաստանյալի կատարած արարքների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները, ինչն էլ հանգեցրել է նրա նկատմամբ ակնհայտ մեղմ` անարդարացի պատժի նշանակման:
Դիմողը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճիռը` նրա նկատմամբ նշանակված պատժի մասով, և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ:
Վերաքննիչ բողոքի պատասխանը
14. Ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի պաշտպան Լ.Մարտիրոսյանը վերաքննիչ բողոքի պատասխանում հայտնել է, որ Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը, անհիմն է և ենթակա` մերժման:
Դատարանը կիրառելով արագացված դատական քննության կարգ, Կառլեն Ռուբենի Սարգսյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով դատապարտել է ազատազրկամ երեք տարի ժամկետով, կիրառել ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին որոշումն` ազատել պատժի կրումից:
Դիմողը նշել է, թե դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 61-րդ հոդվածի պահանջը, հաշվի չի առել, որ մեղսագրվող արարքն ունի հանրային վտանգավորության բարձր աստիճան:
Նշվածն անհիմն է, քանի որ մարմնական վնասվածք հասցնելը սուր կտրող-ծակող գործիքով, թեկուզև դիտավորյալ, չի կարող ունենալ վտանգավորության բարձր աստիճան, քանի որ տվյալ դեպքում ուշադրության է արժանի այն հանգմանքը, որ պաշտպանյալն այն նախապես իր հետ չի վերցրել, չի պահել, այլ համաձայն մեղադրական եզրակացության վիճաբանության ժամանակ այն վերցրել է գետնից: Ուստի դատարանը Կառլեն Սարգսյանին մեղավոր ճանաչելիս ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով` նշանակել է արդարացի պատիժ, որի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առել հենց վերը նշված նորմերի պահանջները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային որոշումներում բազմիցս անդրադարձել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, որոնք են` ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը, ինչով և դատարանը ղեկավարվել է:
Դատարանն իրավացիորեն հիմք է ընդունել պատժի անհատականացման սկզբունքը, որի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա վարքագիծն ընտանիքում ու կենցաղում, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը և այլն:
Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ կապված հարցերին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր-Գրիգորյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով` դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (տե՛ս Թամարա Իշխանի Տեր-Գրիգորյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը):
Դատարանն արձանագրել է, որ առկա չէ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ, և անդրադարձել է գործում առկա մեղմացնող հանգամանքներին, որոնք բողոքաբերը նշել է, որ ողջամտորեն չեն նվազեցրել Կառլեն Սարգսյանի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը և որ այն հակասում է Վճռաբեկ դատարանի Պ.Բայրամյանի գործով կայացված որոշմանը:
Նշված դիրքորոշումն անհիմն է, քանի որ Պ.Բայրամյանի գործով նախադեպային որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանագամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Սակայն այդ հանագամանքերը պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշներ`
1. հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
2. այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
3. այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում:
Տվյալ դեպքում, դատարանի դիրքորոշումը չի հակասում այս որոշմանը: Պաշտպանյալը երիտասարդ է, ունի բարձրագույն կրթություն, բնութագրվում է դրական, նախկինում արատավորված չի եղել, ներկայացել է մեղայականով, զղջացել` կատարածի համար, հոգացել տուժողի բուժման ծախսերը, հաշտվել` վերջինիս հետ, վատառողջ է, իրավախախտումը կատարելուց հետո տարել է վիրահատություն, ժամանակավոր հոգեկան խանգարում:
Նշվածները հիմնավորող ապացույցները գործում են, դրանք հետազոտվել են: Նման փաստական հանգամանքների առկայությունն ինքնին բավարար է պաշտպանյալի նկատմամբ սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատիժ սահմանելու համար, քանի որ դրանք փոխկապակցված բացառիկ հանգամանքներ են, որոնք էականորեն նվազեցնում են վերջինիս կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը:
Դիմողը որպես բողոքի հիմնավորում նշել է, որ հաշվի առնելով, որ այս հանցագործությունը հանցավորության տեսակարար կշռում զգալի տեղ զբաղեցնող է և հատկապես երիտասարդների շրջանում, ուստի դրա դեմ տարվող պայքարի կարևորագույն միջոցը ճիշտ պատժողական քաղաքականության իրականացումն է:
Նման դիրքորոշումն անհիմն է, քանի որ պատժի խստությամբ չէ, որ պետք է ուղղվի հանցանք գործած անձը: Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները: Առաջին անգամ հանցանք կատարած և ինչպես մինչ հանցավոր արարքը, այնպես էլ դրանից հետո միմիայն դրական վարքագիծ դրսևորած անձի նկատմամբ խիստ պատիժ սահմանելը չի բխում արդարության սկզբունքից, պատժի նպատակներից:
Նախաքննական մարմնի կողմից Կ.Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել <<ստորագրություն չհեռանալու մասին>>, այս ընթացքում պաշտպանյալը պարտաճանաչ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին, դրսևորել` պատշաճ վարքագիծ: Այսինքն ի սկզբանե մեղադրանքի կողմը ևս գտել է, որ Կ.Սարգսյանի անձը բնութագրող տվյալները բավարար են նրան չմեկուսացնելու համար:
Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, գնահատել է վերոհիշյալ հանգամանքները, որոնք էլ հիմք են հանդիսացել հոդվածով նվազագույն պատիժ տալու համար:
Դիմողը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, քանի որ դատական ակտն օրինական է և հիմնավորված, իսկ վերաքննիչ բողոքն անմհիմն է ու ենթակա` մերժման:
15. Դատախազ Լ.Գրիգորյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանը և նրա պաշտպան Լ.Մարտիրոսյանը առարկեցին վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրեցին այն մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը:
Տուժող Ն.Ղարիբյանը հայտնեց, որ պատճառված վնասը հատուցվել է և ամբաստանյալի հետ` պարտք, պահանջ չունի, խնդրեց նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել, մերժելով դատախազի բողոքը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին դատախազ Լ.Գրիգորյանի ելույթը, ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի և պաշտպան Լ.Մարտիրոսյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<< Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
….6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
<<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային Ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի համաձայն`
<< Պատժից ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-6-րդ ենթակետերով եւ 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի` այն անձանց, որոնց նկատմամբ նշանակվել է առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ:
17. Առաջին ատյանի դատարանը 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճռում արձանագրել է.
<<… Դատարանը, ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես` մեղայականով ներկայանալու մասին արձանագրությունը, փորձաքննության թիվ 75 եզրակացությունը, ՀՊՏՀ ռեկտորի գրությունը և ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագիրը, եկավ հետևյալ եզրահանգման.
Կառլեն Սարգսյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ են բարձրագույն կրթություն ունենալը և կատարածի համար զղջալը:
Դատարանը գտնում է, որ Կառլեն Սարգսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են մեղայականով ներկայանալը, տուժողի բուժման ծախսերը վճարելը, վատառողջ լինելը (իրավախախտում կատարելուց հետո Կառլեն Սարգսյանի մոտ առաջացել է «դեպրեսիվ և տագնապային խառը հակազդում փսիխոտիկ ներառումներով» ժամանակավոր հոգեկան խանգարում, ներկայում նրա մոտ ակտիվ հոգեախտաբանական ախտանիշներ չեն հայտնաբերվում, բացի այդ նրա աջ աչքը ախտորոշվել է խառը աստիգմատիզմ 2.0Դ, ձախը աչք` խառը աստիգմատիզմ 4.5Դ, ուղղահայաց միջօրեկանում, 2.5 դիոպտրիա, ձախ աչքի միջին աստիճանի ռեֆրակցիոն ամբլոպիա) և նախկինում արատավորված` դատապարտված չլինելը:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Կառլեն Սարգսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Կառլեն Սարգսյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Դատարանը, հաշվի առնելով Կառլեն Սարգսյանի կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, այդ թվում` նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը, նրան դրականորեն բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխա-նատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ Կառլեն Սարգսյանի կատարած արարքի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում` երեք տարի ժամկետով:
«Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 3-ի թիվ ԱԺՈ-080-Ն որոշման (այսուհետ նաև` Համաներման որոշում) 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի համաձայն` պատժից պետք է ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-6-րդ ենթակետերով և 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի, այն անձանց, որոնց նկատմամբ նշանակվել է առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ:
Համաներման որոշման 9-րդ կետում սահմանված են այն դեպքերը, որոնց առկայության պայմաններում օրենսդիրը բացառել է համաներման կիրառումը: Մասնավորապես` Համաներման որոշման 9-րդ կետի 7-րդ ենթակետում թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի այն հոդվածները և հոդվածների մասերը, որոնցով նախատեսված արարքները կատարած անձանց նկատմամբ համաներումը կիրառելի չէ: Սակայն հարկ է նկատել, որ թվարկված հոդվածների և հոդվածների մասերի շարքից բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը, այսինքն` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքներ կատարած անձանց նկատմամբ համաներման կիրառումը սահմանափակված չէ: Սույն քրեական գործի նյութերում բացակայում է նաև Համաներման որոշման մեջ նշված այն սահմանափակումները, որոնք կարող են արգելք հանդիսանալ Կառլեն Սարգսյանի նկատմամբ Համաներման որոշման կիրառման համար: Հիմք ընդունելով վերը նշվածը` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կառլեն Սարյանին Համաներման որոշման կիրառմամբ պետք է ազատել նշանակված պատժից:
Դատարանը գտնում է, որ Կառլեն Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: …>>։ /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 117-120/:
18. Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը և հետևանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես` մեղայականով ներկայանալը, տուժողի բուժման ծախսերը վճարելը, վատառողջ լինելը և նախկինում արատավորված` դատապարտված չլինելը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ:
Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ պատճառաբանել է և ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի նկատմամբ հիմնավոր կերպով երեք տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժ նշանակելով` համաներման ակտի կիրառմամբ ազատել է պատժից:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը համապատասխանում է Կ.Սարգսյանի կատարած հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու ու նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել նրան, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
19. Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները, որ ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի նկատմամբ նշանակվել է անարդարացի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժ:
Ամբաստանյալ Կ.Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու կապակցությամբ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումները նշվել են հենց վերաքննիչ բողոքում և այդպիսիք վերաքննիչ դատարանը բավարար է համարում դատավճիռն օրինական գնահատելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանը իր իրավասության սահմաններում Կառլեն Սարգսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքներ է դիտել նախկինում արատավորված` դատապարտված չլինելը, մեղայականով ներկայանալը, տուժողի բուժման ծախսերը վճարելը, վատառողջ լինելը և բարձրագույն կրթություն ունենալը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի բերած վերոհիշյալ փաստարկները հիմնավոր են, իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված պատճառաբանությունները, այն մասին, որ մեղադրյալ Կ.Սարգսյանը նախկինում դատված արատավորված չլինելը, կոնկրետ դեպքով տուժողի առողջությանը պատճառված վնասը հատուցելը, մեղայականով ներկայանալը, բարձրագույն կրթություն ունենալը չեն կարող դիտվել պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող, անձը բնութագրող հանգամանքներ` Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում:
21. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատախազ Լ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել: Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական ու հիմնավորված է` այն բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան և Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Կարեն Ռուբենի Սարգսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի նոյեմբերի 06-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ.Գրիգորյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
2. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
























ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ