ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ



Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր ԵԿԴ/0260/01/12
իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Ա.Վարդանյան



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


16 մայիսի 2013թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ.ԴԱՎՈՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Մ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ս.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ` Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ` Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆՒ

դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ դատարան/ 2013 թվականի մարտի 11-ի դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
Մասնավոր հետապնդման վերաբերյալ թիվ 13105112 քրեական գործն հարուցվել է 2012թ. փետրվարի 7-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնում` գործով տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանի կողմից 2011թ. նոյեմբերի 21-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում տրված հաղորդման հիման վրա։
2012թ. մայիսի 17-ին կասկածյալ Սիրուշ Նիկողոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրություն։
2012թ. մայիսի 23-ին Սիրուշ Նիկողոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա դիտավորությամբ ՀՀ Կենտրոնական բանկի սահմանած բվանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի` 12 տոկոս, կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու համար, 2009թ. հոկտեմբերին, սույն քրեական գործով տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանին, ամսեկան 10 տոկոս տոկոսադրույքով, տվել է 200.000 ՀՀ դրամ գումար, նոյեմբերին` 50.000 ՀՀ դրամ, դեկտեմբերին` 100.000 ՀՀ դրամ, որի դիմաց 2009թ, հոկտեմբերին, որպես տոկոս, ստացել է 20.000 ՀՀ դրամ, նոյեմբերին` 25.000 ՀՀ դրամ, դեկտեմբերին` 35.000 ՀՀ դրամ: 2010թ. ապրիլի 3-ին Հ.Հովհաննիսյանը մեղադրյալ Ս.Նիկողոսյանից տեղեկանալով, որ նշված գումարները իբրև նրան չեն պատկանում` նրա պահանջով գրել է ստացական, որ 10 տոկոսով վերցրել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար: Այնուհետև, Հ.Հովհաննիսյանը, ֆինանսական ծանր պայմաններից ելնելով, չկարողանալով այլևս վճարել տոկոսները, բանավոր համաձայնության է եկել Ս.Նիկողոսյանի հետ և 2010թ.սեպտեմբերից սկսել է մարել 350.000 դրամ գումարը: Մինչև 2010թ. դեկտեմբեր մարել է 90.000 ՀՀ դրամ: 2010թ. դեկտեմբերին Հ.Հովհաննիսյանը Ս.Նիկողոսյանից խնդրել է 100.000 ՀՀ դրամ, իսկ վերջինս համաձայնվել է տալ 100.000 ՀՀ դրամը, տոկոսների վճարումը վերսկսելու պայմանով, ինչին Հ.Հովհաննիսյանը համաձայնվել է: Ս.Նիկողոսյանից 100.000 ՀՀ դրամ ստանալուց հետո վերջնահաշվարկ են կատարել և Ս.Նիկողոսյանի պահանջով 2010թ. դեկտեմբերի 13-ին գրվել է ստացական, որ Հ.Հովհաննիսյանը Ս.Նիկողոսյանին պարտք է 360.000 ՀՀ դրամ գումար: Դրանից հետո, ֆինանսական ծանր պայմաններից ելնելով, Հ.Հովհաննիսյանը չի կարողացել վճարել տոկոսները և միայն 2011թ. մայիսին վճարել է 36.000 ՀՀ դրամ գումար տոկոս: 2009թ.-ից մինչև 2011թ. պարտք վերցրած գումարի դիմաց Հ.Հովհաննիսյանը Ս.Նիկողոսյանին որպես տոկոս տվել է ընդհանուր 396.000 ՀՀ դրամ: 2012թ. աշնանը Ս.Նիկողոսյանը հայցադիմում է ներկայացրել Շենգավիթ վարչական շրջանի դատարան, որ 2010թ. մարտի 04-ին Հասմիկ Հովհաննիսյանին փոխառությամբ` ամսեկան 10 տոկոսով, 350.000 ՀՀ դրամ գումար է տվել և դատարանից պահանջել է հօգուտ իրեն բռնագանձել այդ գումարը:
2012թ. հունիսի 7-ին որոշում է կայացվել սույն քրեական գործի վարույթը կարճելու և Սիրուշ Նիկողոսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին` տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանի հետ հաշտվելու հիմքով։
2012թ. սեպտեմբերի 24-ին ՀՀ գլխավոր դատախազը 2012թ. հունիսի 7-ին կայացված վերոնշյալ որոշումը վերացրել է` հաշվի առնելով այն, որ մեղադրյալ Սիրուշ Նիկողոսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, կատարածի համար չի զղջացել, իսկ նախաքննական մարմինը տուժողի հետ հաշտության առումով Նիկողոսյանի համաձայնությունը նախապես չի ստացել։
2012թ. սեպտեմբերի 26-ին որոշում է կայացվել սույն քրեական գործի վարույթը վերսկսելու մասին։
2012թ. դեկտեմբերի 27-ին քրեական գործը Սիրուշ Նիկողոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան և 2013թ. հունվարի 8-ին ընդունվել վարույթ։ Կատարած հանցագործության համար Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է տուգանքի` 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Կիրառվել է <<ՀՀ անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման 2-րդ մասի 1-ին կետը և Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանը ազատվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժից։
Վճռվել է`
1. Սիրուշ Նիկողոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել` սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
2. Տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանին պարզաբանել հանցագործությամբ նրան պատճառված գույքային վնասի հատուցման պահանջով քաղաքացիական դատավարական կարգով դատարան դիմելու իրավունքը։
3. Դատական այլ ծախսերի հարցն համարել լուծված։
Թիվ ԵԿԴ/0260/01/12 քրեական գործը նախագահող դատավորին և ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2013 թվականի ապրիլի 15-ին և ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 2013 թվականի ապրիլի 16-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքը ընդունվել է վարույթ:

2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի շահերի պաշտպան Մնացական Ղազարյանը` հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքի հեղինակ` պաշտպան Մնացական Սարգսյանը գտնում է, որ դատավճռի հիմքում դրվել է գործի ելքով շահագրգռված վկաների, տուժող Հասմիկ Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի, վերջինիս զավակներ` Անահիտ Եղիշի Հովհաննիսյանի, որդու` Ռաֆիկ Եղիշի Հովհաննիսյանի և տուժողի աշխատանքային գործընկեր հանդիսացող` Տաթևիկ Ռոբերտի Գևորգյանի ցուցմունքները:
Բողոքաբերը գտնում է, որ դատավճռում արտահայտված տեսակետը հակասում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունվարի 8-ի որոշմանը, համաձայն որի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով քննվող գործերով գործի ելքով շահագրգռված անձանց ցուցմունքները չեն կարող դրվել դատավճռի հիմքում և եթե որևէ այլ գրավոր ապացույց առկա չէ ամբաստանյալի կողմից տուժողից տոկոսներ ստանալու մասին, ապա պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ, գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն: Այդ մասնավոր շահերի պաշտպանությունը պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով:
Ըստ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի հիշյալ որոշման` վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի /տոկոսի չափի/ խախտմամբ կնքված գործարք է, ուստի վերջինիս կապակցությամբ քրեական կամ քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը, ուստի հանրային իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ բարձր ու համարժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշափելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ:
Գործի քննության ընթացքում տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանը պնդել է, որ այսպես կոչված տետրում նշված էր միայն մայր գումարի մաս մաս վերադարձնելու փաստը:
Մինչդեռ ինչպես նշվեց վերևում, Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի նկատմամբ կայացված դատավճռի հիմքում դրվել է միմիայն և բացառապես քրեական գործի ելքով շահագրգռված անձանց ցուցմունքները, քրեական գործում առկա իրեղեն ապացույց ճանաչված մի շարք փաստաթղթերը և քրեական գործում առկա ստացականը, որոնց մեջ որևէ նշում չկա տոկոսներ ստացած լինելու մասին, չնայած այն բանի, որ վաշխառության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը:
Փաստորեն դատավճռում բացակայում է փաստական տվյալ այն մասին, որ Սիրուշ Նիկողոսյանը ՀՀ Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ է ստացել: Հետևաբար Սիրուշ Նիկողոսյանի արարքում բացակայում է վաշխառության հանցակազմը:
Վերը նշված անհերքելի ապացույցների պայմաններում դատարանի կողմից Սիրուշ Նիկողոսյանի նկատմամբ մեղադրական դատավճիռ արձակելով չի կիրառել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ.-ի հունիսի 8-ի նախադեպային որոշումը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 1-ին մասը և թույլ է տրվել էական դատավարական ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 2-րդ մասի խախտում` համաձայն որի. <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, կամ ՀՀ Միջազգային պայմանագիրը>>:
Բողոքաբերի կարծիքով խախտվել է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին կետը, համաձայն որի. <<Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ ՀՀ Միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կիրառումն է, որը ենթակա չէ կիրառման կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա է կիրառման կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին>>:
Ելնելով վերոգրյալից, խնդրել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 11.03.2013թ. թիվ ԵԿԴ/0260/01/12 դատավճիռը բեկանել և Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի նկատմամբ կայացնել արդարացման դատավճիռ:

3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, քննության առնելով բողոքարկվող դատական ակտը, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին պաշտպանական կողմի փաստարկները, մեղադրողի, տուժողի և նրա ներկայացուցչի պատասխանները բողոքի դեմ, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, հանգում է այն հետևության, որ Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի մեղքը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքում` հաստատված է, իսկ պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները հերքված են` ներքոհիշյալ ապացույցներով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում վաշխառության, այն է` պարտք տված դրամի կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող գույքի համար Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու, ինչպես նաև անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններով այլ գործարք կատարելու համար, որից օգտվել է մյուս կողմը:
Օբյեկտիվ կողմից վաշխառությունը դրսևորվում է հետևյալ երկու գործողություններից որևէ մեկը կատարելով` պարտք տված դրամի կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող գույքի համար Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը, ինչպես նաև անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններով այլ գործարք կատարելը, որից օգտվել է մյուս կողմը:
Քրեական օրենսգրքով նախատեսված վաշխառության առաջին տարատեսակը` պարտք տված դրամի կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող գույքի համար Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը, փաստացի, փոխառության պայմանագրի պայմանների խախտմամբ կնքված գործարք է: Փոխառության պայմանագրով մեկ կողմը /փոխատուն/ մյուս կողմին` փոխառուին հանձնում է դրամ կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող որևէ այլ գույք, իսկ վերջինս պարտավորվում է փոխատուին վերադարձնել միևնույն գումարի դրամ կամ փոխատուից ստացած գույքին հավասար քանակի ու նույն տեսակի և որակի գույք: Սակայն քաղաքացիական օրենսդությամբ կարգավորվող գործարքների ժամանակ չի թույլատրվում սահմանել բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ/ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մաս/:
Համաձայն <<Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի մասին>> ՀՀ օրենքի 20-րդ հոդվածի` բանկային տոկոսների դրույքները սահմանվում են ՀՀ Կենտրոնական բանիկ խորհրդի կողմից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառության առաջին տարատեսակը` Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը, ավարտված է համարվում նշված չափով տոկոսները ստանալու պահից:
Վերը նշվածի համատեքստում ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատաքննությամբ, ամբաստանյալ Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, և օգտվելով դատավարական իր իրավունքից` հրաժարվել է ցուցմունք տալուց, սակայն հարցերին պատասխանելով` ըստ էության վերահաստատել է նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքները։ Մասնավորապես, նշել է, որ Հասմիկ Հովհաննիսյանին ճանաչում է որպես թիվ 2 բժշկական կլինիկայի հարևանությամբ գործող առևտրի կրպակի վաճառողուհի։ 2010թ. մարտին վերջինս դիմելով իրեն` պարտքով գումար է խնդրել և 2010թ. մարտի 4-ին առողջական խնդիրները լուծելու նպատակով կուտակած մոտ 900.000 ՀՀ դրամ գումարից ամսեկան 10 տոկոսով 350.000 ՀՀ դրամ գումար է տվել նրան` պայմանով, որ Հ.Հովհաննիսյանը մայր գումարը տոկոսների հետ միասին վերադարձնի 2010թ. դեկտեմբերին։ Իր նախաձեռնությամբ Հ.Հովհաննիսյանը գրել և իրեն է հանձնել ստացական` այն մասին, որ 350.000 ՀՀ դրամ գումարը ստացել է ամսեկան 10 տոկոսով։ Մինչև պայմանավորված ժամկետը Հ.Հովհաննիսյանը տոկոսներ չի վճարել, նույնիսկ մայր գումարը չի վերադարձրել, այլ 2010թ. դեկտեմբերի կեսերին դիմել է լրացուցիչ 360.000 դրամ տրամադրելու խնդրանքով։ Թեև չի ստացել 350.000 ՀՀ դրամ գումարը, ոչ էլ տոկոսները, նրան 360.000 ՀՀ դրամ էլ է տրամադրել։ Այդ գումարը տրամադրել է առանց տոկոսի, պարտքով, այն էլ` մաս-մաս` 100.000-ական ՀՀ դրամով, իսկ 4-րդ անգամ` 60.000 ՀՀ դրամ չափերով։ Հ.Հովհաննիսյանն իր նախաձեռնությամբ գրել և իրեն է հանձնել նոր ստացական, համաձայն որի` իրեն պարտք է ևս 360.000 ՀՀ դրամ գումար։
Նշել է նաև, որ Հ. Հովհաննիսյանին տված գումարներից տոկոսներ չի ստացել, կրպակում վերջինիս փոխարինած Տաթևիկ Գևորգյանն իրեն գումար չի տվել, տետրում գրառումներ չի կատարել, չի ընդունել Հասմիկ Հովհաննիսյանից գրառումների վերաբերյալ տետրը պատճենահանելու կամ այլ պատրվակով վերցնելու և չվերադարձնելու հանգամանքը։ Հայտնել է, որ իր աշխատավարձի ( միջին ամսեկան աշխատավարձը կազմում է 32.500 ՀՀ դրամ) հաշվին էլ այդ ընթացքում Հասմիկ Հովհաննիսյանին նաև պարտքով գումարներ է տրամադրել` 10.000, 20.000 և 30.000 ՀՀ դրամի չափով և հենց այդ գումարներն են իրեն վերադարձվել։ Նշել է, որ Հասմիկ Հովհաննիսյանն իրեն պարտք է ոչ թե 360.000, այլ 710.000 ՀՀ դրամ գումար, որը պահանջելու նպատակով վերջինիս տրամադրած ստացականների ներկայացմամբ քաղաքացիական դատավարական կարգով դիմել է դատարան։ Նշել է, որ այդ քաղաքացիական գործի քննությունը կասեցվել է մինչև սույն քրեական գործի ավարտը։
Առաջին ատյանի դատարանը վերլուծության և գնահատության ենթարկելով ամբաստանյալ Սիրուշ Նիկողոսյանի ցուցմունքները, իրավացիորեն հանգել է ճիշտ հետևության, որ վերջինիս պատճառաբանություններն անհիմն են և մտացածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակ, դրանք հերքված են, իսկ նրան առաջադրված մեղադրանքն հաստատված է դատաքննության ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում հետազոտված և գնահատված ներքոհիշյալ ապացույցներով.
Տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ որ 2009թ. ընթացքում աշխատել է <<թիվ 2 բուժմիավորում>> ՓԲ ընկերության հարևանությամբ գտնվող առևտրի կրպակում։ Տան վերանորոգման ծախսերը հոգալու համար 2009թ. հոկտեմբերին իր հաճախորդ, նշված բուժմիավորման բուժքույր Սիրուշ Նիկողոսյանից խնդրել և ամսեկան 10 տոկոսով ստացել է 200.000 ՀՀ դրամ գումար։ Վերանորոգման համար անհրաժեշտ գումարը չի բավականացրել, ուստի հաջորդ ամսվա` 2009թ. նոյեմբերի սկզբին, Ս.Նիկողոսյանից նույն պայմաններով խնդրել և ստացել է ևս 50.000 ՀՀ դրամ, իսկ 2009թ. դեկտեմբերի սկզբին` նաև 100.000 ՀՀ դրամ տոկոսներ։ 2009թ. հոկտեմբերին վճարել է 20.000 ՀՀ դրամ տոկոս, 2009թ. նոյեմբերին` 25.000 ՀՀ դրամ, իսկ 2009թ. դեկտեմբերից մինչև 2010թ. օգոստոսը վճարել է ամսեկան 35.000 ՀՀ դրամ գումարներ, որոնք տրամադրելու վերաբերյալ գրավոր որևէ փաստաթուղթ Ս.Նիկողոսյանից չի պահանջել։ 2010թ. մարտի 3-ին Սիրուշ Նիկողոսյանն իրեն տեղեկացրել է, որ նշված գումարը նրանը չէ և վերջինիս պահանջով, որպես գումարի վերադարձնելիության երաշխիք, Ս.Նիկողոսյանի թելադրմամբ գրել և նրան է տրամադրել ստացական` այն մասին, որ վերջինիցս ամսեկան 10 տոկոսով ստացել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար։ 2010թ. օգոստոսից ֆինանսական ծանր դրությունից ելնելով չի կարողացել այլևս տոկոսներ վճարել, ուստի Սիրուշ Նիկողոսյանի հետ բանավոր համաձայնության գալով` այլևս տոկոսներ չի վճարել` մայր գումարը մինչև 2010թ. դեկտեմբերը նրան ամբողջությամբ վերադարձնելու պայմանով։ 2010թ. սեպտեմբերից մինչև 2010թ. դեկտեմբերն սկսել է մաս-մաս մարել 350.000 դրամ գումարը, մարել է ընդամենն 90.000 ՀՀ դրամ պարտքը, որը ստանալու վերաբերյալ Ս.Նիկողոսյանը պարբերաբար գրառումներ է կատարել կրպակում պահվող իր աշխատանքային տետրում։
2010թ. դեկտեմբերի սկզբին, երբ իր պարտքը կազմում էր 260.000 ՀՀ դրամ, կրկին դիմել է Սիրուշ Նիկողոսյանին և փաստաբանին վարձելու անհրաժեշտություն ծագելու կապակցությամբ 100.000 ՀՀ դրամ պարտք խնդրել, սակայն վերջինս համաձայնել է տրամադրել այն` տոկոսների վճարումը վերսկսելու պայմանով։ Ստիպված համաձայնել և վերցրել է 100.000 ՀՀ դրամը, իսկ Սիրուշ Նիկողոսյանի հետ կատարած վերջնահաշվարկի արդյունքներով պարզել է, որ վերջինիս պարտք է 360.000 ՀՀ դրամ գումար։ Սիրուշ Նիկողոսյանի առաջարկով այդ կապակցությամբ 2010թ. դեկտեմբերի 13-ին գրել է ստացական, որում ընդհանրացված կարգով արտացոլել է նախկինից պարտք 260.000 ՀՀ դրամը և նոր ստացած 100.000 ՀՀ դրամ գումարները, տվել 360.000 ՀՀ դրամի վերաբերյալ ստացական, սակայն նրանից հետ չի պահանջել 2010թ. մարտի 4-ին գրված 350.000 ՀՀ դրամ գումարի վերաբերյալ ստացականը` Ս.Նիկողոսյանին վստահելու պատճառաբանությամբ։ Սակայն դարձյալ չի կարողացել տոկոսներ վճարել և 2011թ. ընթացքում միայն մայիսին է վճարել 36.000 ՀՀ դրամ գումար տոկոս, որով Ս.Նիկողոսյանին տրամադրած տոկոսների ընդհանուր գումարը կազմել է 396.000 ՀՀ դրամ։ Հայտնել է, որ որոշ դեպքերում 350.000 դրամ մայր գումարը մաս-մաս վերադարձրել է կրպակում իրեն փոխարինած Տաթևիկ Գևորգյանը, որի վերաբերյալ Ս.Նիկողոսյանը գրառումներ է կատարել տետրում, սակայն Ս.Նիկողոսյանը պատճենահանելու պատրվակով այն վերցրել և այլևս չի վերադարձրել` 90.000 ՀՀ դրամ գումարը մաս-մաս ետ ստանալու փաստը թաքցնելու նպատակով։ Ավելին, Ս.Նիկողոսյանը դիմել է դատարան` իրենից 710.000 ՀՀ դրամի չափով գումար բռնագանձնելու հայցադիմումով, դատարան ներկայացրել վերոնշյալ 2 ստացականները` իրենից կրկնակի գումարներ կորզելու նպատակով, այն դեպքում, երբ իր իրական պարտքը կազմում է 360.000 ՀՀ դրամ գումար, այլ ոչ թե 710.000 ՀՀ դրամ։ Դատարանում պնդել է բողոքը` խնդրելով ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանին ենթարկել քրեական պատասխանատվության։
Տուժող Հ.Հովհաննիսյանը իր ցուցմունքը պնդել է Ս.Նիկողոսյանի հետ` առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկաներ` Անահիտ և Ռաֆիկ Հովհաննիսյանների` ըստ էության նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2009թ. ընթացքում մայրը` Հասմիկ Հովհաննիսյանը, աշխատել է թիվ 2 բուժմիավորման հարևանությամբ գործող կրպակում։ 2009թ. հոկտեմբերի սկզբին մայրը բնակարանի վերանորոգման նպատակով Սիրուշ Նիկողոսյանից ամսեկան 10 տոկոսով վերցրել է 200.000 ՀՀ դրամ, 2009թ. նոյեմբերի սկզբին` 50.000 ՀՀ դրամ, իսկ 2009թ. դեկտեմբերի սկզբին` 100.000 ՀՀ դրամ գումարներ։ 2010թ. հունվարից մինչև 2010թ. օգոստոսի վերջն եղել են դեպքեր, երբ կրպակում մայրն իրենց ներկայությամբ է Սիրուշ Նիկողոսյանին վճարել ամսեկան տոկոսները։ 2010թ. սեպտեմբերին, ֆինանսական ծանր դրությունից ելնելով, մայրը չի կարողացել վճարել տոկոսները, ուստի բանավոր համաձայնություն է ձեռք բերել Ս.Նիկողոսյանի հետ` տոկոսների հոսքը դադարեցնելու և մայր գումարն ամբողջությամբ վերադարձնելու վերաբերյալ։ 2010թ. սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբերը մայրը մարել է մայր գումարից 90.000 ՀՀ դրամը, որի կապակցությամբ Ս.Նիկողոսյանը գրառումներ է կատարել մայրիկի տետրում` նշելով յուրաքանչյուր դեպքում ստացած գումարի չափը, ստանալու օրը։
2010թ. դեկտեմբերի սկզբին մայրը կրկին դիմել է Սիրուշ Նիկողոսյանին, խնդրել 100.000 ՀՀ դրամ պարտք, սակայն այդ գումարն իրենց մորը տրամադրվել է տոկոսների վճարումը վերսկսելու պայմանով։ Հայտնեցին, որ հետագայում մայրիկից են տեղեկացել, որ Սիրուշ Նիկողոսյանը պատճենահանելու պատրվակով վերցրել է գրառումների վերոնշյալ տետրը և այլևս չի վերադարձրել։ Նշեցին նաև, որ Ս.Նիկողոսյանին իրենց մոր պարտքի չափն իրականում կազմում է 360.000 ՀՀ դրամ։
Վկաներ Անահիտ և Ռաֆիկ Հովհաննիսյանները իրենց ցուցմունքները պնդել են Ս.Նիկողոսյանի հետ` առերես հարցաքննության ժամանակ:
Վկա Եղսապետ Առաքելյանի ցուցմունքով այն մասին, որ Հասմիկ Հովհաննիսյանից է տեղեկացել, որ վերջինս Սիրուշ Նիկողոսյանից տոկոսով գումար է վերցրել։ Հ.Հովհաննիսյանը նաև հայտնել է, որ Ս.Նիկողոսյանը պատճենահանելու պատրվակով նրանից վերցրել է գումարների վերադարձի վերաբերյալ նշումներ բովանդակող գրառումների տետրն ու այլևս չի վերադարձրել, ավելին` դիմել է դատարան` Հասմիկ Հովհաննիսյանից գումարներ բռնագանձելու պահանջով։ Լարված այդ իրավիճակը հարթելու նպատակով Հասմիկ Հովհաննիսյանին առաջարկել է իր օգնությունը` Ս.Նիկողոսյանի հետ զրուցելու և հաշտության եզրեր գտնելու առումով, ապա հանդիպել վերջինիս։ Բանակցություններն արդյունք չեն տվել, քանի որ թեև Ս.Նիկողոսյանին առաջարկել է վերադարձնել տետրը, սակայն նա մերժել է` պատճառաբանելով, որ այն ոչնչացրել է։
Վկա Եղսապետ Առաքելյանը իր ցուցմունքը պնդել է Ս.Նիկողոսյանի հետ` առերես հարցաքննության ժամանակ:
Վկա Տաթևիկ Գևորգյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ճանաչում է Հասմիկ Հովհաննիսյանին և 2010թ. ընթացքում ժամանակ առ ժամանակ փոխարինել է նրան առևտրի կրպակում։ Այդ օրերին Հ.Հովհաննիսյանի պահանջով մի քանի անգամ 5.000-ից մինչև 20.000 ՀՀ դրամ կանխիկ գումարներ է հանձնել կրպակ եկած Սիրուշ Նիկողոսյանին, ով յուրաքանչյուր դեպքում գումար ստանալու կապակցությամբ գրառումներ է կատարել կանաչ գույնի 12 թերթանի տետրի հետևի մասում` նշելով ստացած գումարի չափը, ամսաթիվը և ստորագրել դրա մոտ։ Նշել է, որ հետագայում Հասմիկ Հովհաննիսյանից է տեղեկացել, որ վերջինս Ս.Նիկողոսյանից ամսեկան տաս տոկոս տոկոսադրույքով գումար է վերցրել։
Վկա Տաթևիկ Գևորգյանը իր ցուցմունքը պնդել է Ս.Նիկողոսյանի հետ` առերես հարցաքննության ընթացքում:
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթերի, մասնավորապես`
- 2010թ. մարտի 4-ին գործով տուժող Հ.Հովհանիսյանի կազմած և ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանին տրամադրած ստացականի (ըստ պատճենի) առկայությամբ, համաձայն որի` նույն օրը Սիրուշ Նիկողոսյանը Հասմիկ Հովհաննիսյանին ամսեական 10 %-ով տրամադրել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար։
- ամբաստանյալ Սիրուշ Նիկողոսյանի կազմած և քաղաքացիադատավարական կարգով դատարան ներկայացված` վնասների հատուցման և գումարի բռնագանձման պահանջով հայցադիմումի առկայությամբ (ըստ պատճենի), համաձայն որի` վերջինս ընդունել է, 2010թ. մարտին Հ.Հովհաննիսյանին ամսեկան 10 %-ով 350.000 ՀՀ դրամ գումար տրամադելու փաստը։
- հաշվարկային դրույքաչափի վերաբերյալ ՀՀ կենտրոնական բանկի պաշտոնական cba.am կայքից ստացված քաղվածքի առկայությամբ, համաձայն որի` Կենտրոնական բանկի սահմանած դրույքաչափերը կազմել են`
2008թ. հոկտեմբերի 7-ից մինչև 2010թ. հունվարի 21-ն ընկած ժամանակահատվածում` տարեկան 12 %, 2010թ. հունվարի 21-ից մինչև 2010թ. նոյեմբերի 9-ն ընկած ժամանակահատվածում` տարեկան 13 %, 2010թ. նոյեմբերի 9-ից հետո` տարեկան 12 %։
Հանցագործության դեպքի և դրա հանգամանքների վերաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի և տուժող Հ.Հովհաննիսյանի իրարամերժ ցուցմունքները միմյանց, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրելիս և վերլուծելիս, դրանց մի մասն ի հաշիվ մյուս արժևորելիս` դատարանը ղեկավարվել է հետևյալ իրավական դրույթներով և դատողություններով.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազն ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ։ Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի։ Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան՝ մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանների համար նույնանման փաստական հանգամանքներով այլ գործի քննության ժամանակ։
Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն այն իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել, որ <<թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող կամայական լինել։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ Ապացույցների գնահատումն համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանական եզրակահանգումների ձևով՝ հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները՝ մերժվել են՝ ճանաչվելով ոչ հավաստի>>։ Համաձայն նույն նախադեպային որոշման` հակասական ապացույցների առկայության պարագայում, երբ հնարավոր չէ հիմնավորված հետևության հանգել անձի մեղավորության կամ անմեղության և այլ հարցերի վերաբերյալ, վարույթն իրականացնող մարմինը միայն ապացույցների հետազոտությունից և գնահատումից հետո կարող է ապացույցների մի մասին մյուսների նկատմամբ առավելություն կամ նվազ կարևորություն տալ։
Միմյանց, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրելու, ստուգելու և գնահատելու արդյունքներով դատարանը, ի հաշիվ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի ցուցմունքների, առավել արժևորել է տուժող Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, քանի որ դրանցում նշված փաստական տվյալներն հաստատվում են դատաքննությամբ հետազոտված, գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, մասնավորապես`
- 2010թ. մարտի 4-ին գործով տուժող Հ.Հովհաննիսյանի կազմած և ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանին տրամադրած ստացականի (պատճենով) առկայությամբ, համաձայն որի` նույն օրը Սիրուշ Նիկողոսյանը Հասմիկ Հովհաննիսյանին ամսեական 10 %-ով տրամադրել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար, ինչպես նաև ամբաստանյալ Սիրուշ Նիկողոսյանի կազմած և քաղաքացիադատավարական կարգով դատարան ներկայացված` գումարի բռնագանձման պահանջով հայցադիմումի առկայությամբ (պատճենով), համաձայն որի` վերջինս ընդունել է 2010թ. մարտին Հ.Հովհաննիսյանին ամսեկան 10%-ով 350.000 ՀՀ դրամ գումար տրամադելու փաստը։ Դրանք բովանդակում են տոկոսով գումար տրամադրելու, դրա ամսաթվի, մայր գումարի և տոկոսադրույքի չափի վերաբերյալ փաստական տվյալներ։
- վկաներ Անահիտ և Ռաֆիկ Հովհաննիսյանների վերոնշյալ ցուցմունքներով, որոնք ըստ էության հաստատում են գործով տուժող Հասմիկ Հովհաննիսյանի ցուցմունքների արժանահավատությունը,
- վկա Տաթևիկ Գևորգյանի ցուցմունքով, համաձայն որի` 2010թ. ընթացքում Հասմիկ Հովհաննիսյանի պահանջով նույն կրպակում մի քանի անգամ 5.000-ից մինչև 20.000 ՀՀ դրամ կանխիկ գումարներ է տվել Սիրուշ Նիկողոսյանին, ով յուրաքանչյուր դեպքում գումար ստանալու համար գրառումներ է կատարել կանաչ գույնի 12 թերթանի տետրի հետևի մասում` նշելով ստացած գումարի չափը, ամսաթիվը և ստորագրել դրա մոտ։
-ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի հակասական և անտրամաբանական ցուցմունքներով, մասնավորապես` 2010թ. մարտին գումարը տոկոսով տրամադրելու, սակայն որևէ տոկոս, նույնիսկ մայր գումարը չստանալու, այդ պայմաններում տուժողին որպես պարտք ևս 360.000 ՀՀ դրամ տրամադրելու վերաբերյալ, ավելին` զուգահեռաբար, 32.500 ՀՀ դրամ ամսեկան միջին աշխատավարձ ստանալու պարագայում աշխատավարձի կեսը գերազանցող չափերով գումարներ Հ.Հովհաննիսյանին տրամադրելու և առևտրի կրպակում Տաթևիկ Գևորգյանից իբր այդ գումարներն ետ ստանալու վերաբերյալ։
Վերոնշյալ հետևության հանգելիս Դատարանն հաշվի է առնում նաև այն, որ տուժող Հ.Հովհաննիսյանը վաշխառության վերաբերյալ հաղորդմամբ իրավապահներին է դիմել միայն այն բանից հետո, երբ Ս.Նիկողոսյանը, քաղաքացիական դատավարական կարգով դիմելով դատարան, կրկնակի գումարի բռնագանձման անհիմն հայցապահանջ է ներկայացրել իր դեմ` ներկայացնելով նաև իրավաբանորեն առոչինչ 2010թ. մարտի 4-ի ստացականը, այսինքն` իրավապահներին դիմելն ամենևին էլ պայմանավորված չի եղել Հ.Հովհաննիսյանի ստանձնած գումարային (իրական) պարտավորությունները չկատարելու շարժառիթով։ Դատարանի համոզմամբ տուժող Հ.Հովհաննիսյանի կողմից 2010թ. մարտի 4-ին կազմած ստացականն ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանից հետ չպահանջելը պայմանավորված է եղել մայր գումարի վերադարձման և տոկոսների վճարման վերաբերյալ իր պարտավորությունները կատարելու, ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի հետ տևական ժամանակ ձևավորված նորմալ (գումարային) փոխհարաբերությունների առկայությամբ, ինչը նրան թույլ է տվել վստահել Ս.Նիկողոսյանին և այլևս չհետաքրքվել առաջին ստացականն հետ պահանջելու և ստանալու խնդրով։
Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի, վերաբերելի և բավարար ապացույցների համադրմամբ և գնահատմամբ դատարանը հաստատված է համարել ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի կողմից ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափերով տոկոսներ ստանալու փաստը, որպիսի հետևության դատարանը հանգել է`
- վաշխառությամբ գումարներ ստանալու դեպքի և դրա հանգամանքների վերաբերյալ տուժող Հ.Հովհաննիսյանի մանրամասն ցուցմունքների,
- որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված ամսեկան 10 %-ով 350.000 ՀՀ դրամ ստանալու վերաբերյալ 2010թ. մարտի 4-ին կազմված ստացականի,
- ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի կողմից այդ ստացականի օգտագործման, այն է` դրա հիման վրա քաղաքացիադատավարական կարգով դատարան դիմելու, այն դատարան ներկայացնելու և ներկայացրած հայցադիմումի բովանդակության,
- 350.000 ՀՀ դրամ գումարն ամսեկան 10 %-ով տրամադրելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի խոստովանական, ինչպես նաև տոկոսներ չստանալու և մայր գումարը չվերադարձվելու պայմաններում տուժող Հ.Հովհաննիսյանին ևս 360.000 ՀՀ դրամ պարտք տրամադրելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի հակասական, անտրամաբանական ցուցմունքների և դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրման,
- տոկոսներ տրամադրելու փաստն հաստատած, տոկոսների տրամադրմանն որոշ դեպքերում ականատես դարձած, գործով որպես վկա հարցաքննված Անահիտ և Ռաֆիկ Հովհաննիսյանների ցուցմունքների,
- ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի և տուժող Հ.Հովհաննիսյանի տոկոսային փոխհարաբերությունների մասին վերջինիցս տեղեկացած, գործով որպես վկա հարցաքննված Եղսապետ Առաքելյանի և Տաթևիկ Գևորգյանի ցուցմունքների գնահատման արդյունքներով։
Քննության առնելով վերը նշված բոլոր ապացույցներն իրենց համակցության մեջ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը հաստատված են քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադանալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններին այն մասին, որ վկայակոչելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունիսի 8-ի նախադեպային որոշումը, գտել է, որ սույն գործով տուժողի մասնավոր շահերի պաշտպանությունը պետք է կատարվեր քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով, այլ ոչ թե իրավունքների վերականգնումը պետք է դիտվեր հանրային շահի տիրույթում, ապա Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում հայտնել հետևյալ դիրքորոշումը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Քնարիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2012 թվականի հունիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ 0102/01/11 որոշման մեջ արձանագրել է. <</…/ 19. Հիմք ընդունելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության կապակցությամբ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է (տես սույն որոշման 16-րդ կետը), ուստի վերջինիս կապակցությամբ քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից (մասնավոր իրավունքից) բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը: Ուստի հանրային-իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ ավելի բարձր ու համարժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշափելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ…>>:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տուժող Հ.Հովհաննիսյանի խախտված իրավունքները ենթակա են վերականգնման հանրային շահի տիրույթում:
Վերաքննիչ դատարանն այդպիսի հետևության է հանգում` հետևյալ փաստական հանգամանքների վերլուծության արդյունքում:
Այսպես, Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ 2010թ. մարտի 4-ի (առաջին) ստացականը կազմվել է տուժող Հ.Հովհաննիսյանի կողմից` գործով ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի պահանջով, վերջինիս թելադրմամբ, որում նշված է նաև ամսեկան տոկոսադրույքի չափը` 10 %-ը, որը նույնիսկ մի քանի անգամ գերազանցում է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսադրույքի կրկնապատիկը։ Թեև ստացականը կազմել (գրել է) տուժող Հ.Հովհաննիսյանը, սակայն նման պահանջ ներկայացրել, այն ստացել և հետագայում օգտագործել է ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանը` քաղաքացիական դատավարական կարգով դատարան դիմելու, հայցադիմումում այդ ստացականի և դրանում արտացոլված տոկոսի չափի մասին հիշատակում կատարելու եղանակով։ Ստացականի բովանդակությունը, մասնավորապես` սկզբնական գումարը տոկոսով տրամադրելու փաստն ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանն ընդունել է նաև դատաքննության ընթացքում։
Տուժող Հ.Հովհաննիսյանը հնարավորինս կատարել է գործով ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի նկատմամբ ստանձնած պարտավորությունները (այնքանով, որքանով տվյալ պահին ներել են նրա նյութական հնարավորությունները) և վաշխառության մասին հաղորդմամբ իրավապահ մարմիններին դիմել է միայն այն բանից հետո, երբ Ս.Նիկողոսյանը քաղաքացիադատավարական կարգով Հ.Հովհաննիսյանից կրկնակի գումար (710.000 ՀՀ դրամ) բռնագանձնելու պահանջով (երկու ստացականների ներկայացմամբ) դիմել է դատարան։ Ընդ որում, ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանը դատարան է ներկայացրել ոչ միայն 360.000 ՀՀ դրամի վերաբերյալ թարմացված, վերջնական ստացականը, այլ նաև դեռևս 2010թ. մարտի 4-ին կազմված, սակայն երկրորդ ստացականի կազմման փաստով առոչինչ ստացականը` պահանջելով ակնհայտ անհիմն գումար` ևս 350.000 ՀՀ դրամի չափով։ Ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի այդ արարքին մինչդատական վարույթի ընթացքում քննիչը որպես մեղադրյալ ներգրավելու վերաբերյալ վերջնական որոշմամբ, իսկ դատական քննության ընթացքում նաև մեղադրող իրավական գնահատական չի տվել (մեղադրողը ՀՀ քրեական դատվարական օրենսգրքի 309.1 հոդվածով սահմանված լիազարությունից օգտվելու կարգով), սակայն նույնիսկ այդ պայմաններում դատարանն արձանագրել է, որ խախտված գույքային իրավունքները մասնավոր տիրույթում իրապես վերականգնելու անհնարինության գիտակցման փաստով է պայմանավորված այդ իրավունքների վերականգնումն հանրային տիրույթում փնտրելու տուժող Հ.Հովհաննիսյանի ընտրությունը (ցանկությունը) և այդ հարցն սույն քրեական գործի շրջանակներում քննության առնելու և լուծելու օբյեկտիվ անհրաժեշտությունը։
Տվյալ դեպքում տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրերի (ստացականների) կազմման նախաձեռնությամբ հանդես է եկել ոչ թե տուժող Հ.Հովհաննիսյանը, այլ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանը, սակայն տուժողը չի չարաշահել իր իրավունքը. նախքան իրավապահներին դիմելը նա հնարավորինս, այդ թվում` ամբաստանյալի հետ խնդիրների փոխհամաձայնեցմամբ, կատարել է ստանձնած պարտավորությունները` տոկոսները վճարելու, հետագայում նաև մայր գումարը վերադարձնելու առումով։ Հետևաբար` տուժող Հ.Հովհաննիսյանի կողմից իրավապահներին դիմելը պայմանավորված չի եղել գույքային իրական պարտավորությունների կատարումից խուսափելու շարժառիթով։
Վերոհիշյալ փաստը դատարանին հիմք է տվել հանգել համոզման, որ 360.000 ՀՀ դրամի վերաբերյալ (երկրորդ) ստացականում տոկոսի մասին նշումների, էական այլ պայմանների, հատկապես` հատուցելիության վերաբերյալ տվյալների բացակայությունն ինքնին, հատկապես հակառակն հաստատող առաջին ստացականի առկայության պայմաններում, ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի կողմից բանկային տոկոսադրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափերով տոկոսների տրամադրումը բացառող փաստարկ չէ, ենթակա էր ապացուցման դատաքննությամբ հետազոտված բոլոր ապացույցների ստուգման, համադրման և գնահատման արդյունքներով, ինչը և սույն գործի դատաքննության արդյունքներով կատարվել է։
Վերը նշված հիմնավորումներով ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքի պնդումը` ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի նկատմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ԵԿԴ/0102/01/11 գործով 08.06.2012թ. որոշմամբ` Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը կիրառելու վերաբերյալ, Վերաքննիչ դատարանն համարում է անընդունելի, քանի որ սույն գործով ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու վերաբերյալ առկա են ապացույցներ, այդ ապացույցները` քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության մեջ գնահատելով` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի մեղքը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքում հաստատված է:
Այս առնչությամբ քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն առ այն, որ դատարանը կայացված դատավճռի հիմքում դրել է բացառապես քրեական գործի ելքով շահագրգռված անձանց ցուցմունքները, ՀՀ Վերաքննիչ քեական դատարանը հիմնավոր չի համարում նշված պատճառաբանությունները, Ընդհանուր իրավասության դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները` այդ թվում` ամբաստանյալի` դատարանում իրեն առաջադրված հարցերին տված պատասխանները, տուժողի, վկաների ցուցմունքները, որպես ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված փաստաթղթերը գնահատել է դրանց համակցության մեջ` բազմակողմանի քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
Պահպանված է նաև վկայի վերաբերյալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածով նախատեսված սահմանափակումները:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ընդհանուր իրավասության դատարանը դատաքննության ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հանգամանորեն հետազոտելով և գնահատության ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված ապացույցները, ստուգելով դրանց ձեռք բերման աղբյուրները և եզրակացությունները կառուցելով միայն ապացույցների համալիր գնահատականի հիման վրա, հանգել է հիմնավոր հետևության, որ Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի մեղքը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղսագրված արարքը հիմնավորված և հաստատված է գործին վերաբերվող փոխկապակցված, հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, քրեական գործի ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությունների ընթացքում քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք գործին մասնակցող անձանց օրենքով երաշխավորված իրավունքներից զրկելու կամ դրանցում սահմանափակելու կամ այլ ճանապարհով խոչընդոտել են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտմանը, ազդել են կամ կարող են ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել, ամբաստանյալի գործողություններում առկա են իրեն առաջադրված մեղադրանքը հաստատող օբյեկտիվ տվյալներ, որոնց համար նա պետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Ինչ վերաբերվում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Քնարիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ 2012թ. հունիսի 08-ի թիվ ԵԿԴ/0102/01/11 որոշումը սույն գործի շրջանակներում կիրառելու մասին պաշտպանի կողմից բերված փաստարկներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մատնանշված որոշումը կիրառելի չէ սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ` նկատի ունենալով հետևյալը`
ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների դատական, ինչպես նաև պետական այլ մարմինների առջև իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների իրավունք:
ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրա•րած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1/ անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2/ անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ ործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1/ քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենս•րքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2/ ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3/ ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Դատական նախադեպն ամրագրած ՀՀ Դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ նույնաբովանդակ մասերի համաձայն` որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու Իրավունքների Եվրոպական Դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամաքններով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ:
Հաշվի առնելով սույն գործի վերը նշված փաստական հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ստացականը չնայած կազմվել է տուժող Հ. Հովհաննիսյանի կողմից, սակայն ուղղորդողը, թելադրողը, ստացողը, օգտագործողը եղել է ամբաստանյալը, տուժող Հ. հովհաննիսյանը հնարավորինս կատարել է ամբաստանյալ Ս. Նիկողոսյանի նկատմամբ ստանձնած պարտավորությունները, ամբաստանյալն ինքն է քաղաքացիական դատավարության կարգով տուժող Հ. Հովհաննիսյանից կրկնակի գումար բռնագանձելու պահանջով դիմել դատարան, տուժողի` իր խախտված իրավունքների վերականգնումը հանրային տիրույթում փնտրելու ընտրությունը պայմանավորված է խախտված գույքային իրավունքները մասնավոր տիրույթում իրապես վերականգնելու անհնարինությամբ, վերը նշված հանգամանքները քննության առնելով ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ, 19-րդ հոդվածների վերը նշված իրավադրույթների, ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության, քրեական արդարադատության իրականացման խնդիրների համատեքստում, այն, որ քրեական գործով օբյեկտիվ ճշմարտության բացահայտումը չի կարող ստորադասվել որևէ այլ հանգամանքի, ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը գտնում է, որ սույն գործով ամբաստանյալ Ս. Նիկողոսյանի պաշտպան Մ. Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունվարի 08-ի որոշումը/ իրականում դա ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունիսի 08-ի թիվ թիվ ԵԿԴ/0102/01/11 Քնարիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ որոշումն է/ չի կարող կիրառվել, քանի որ սույն պարբերության մեջ նշված հիմնավորումներով դրանք կիրառելի չեն սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ:
ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել:
Պահպանված են ապացույցների հավաքման, ստուգման և իրավական գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը:
Ամբաստանյալ Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում արդարացնելու հիմքեր չկան:
Քննության առնելով վերը նշված բոլոր հանգամաքններն իրենց համակցության մեջ, ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանն գտնում է, որ ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների Ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013թ. մարտի 11-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ` մերժելով պաշտպան Մ. Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-1-րդ, 385-րդ, 386-րդ, 390-րդ, 391-րդ, 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով,

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Ս.Նիկողոսյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել.
ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի մարտի 11-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Սիրուշ Սերժիկի Նիկողոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ