ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԿԴ/0205/01/12
նախագահող դատավոր` Մ.Մարտիրոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Տ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դիմողներ` ամբաստանյալ Պ.ԹՈՐՈՍՅԱՆԻ
պաշտպան Լ.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
դատախազ Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

2013 թվականի հունվարի 11-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի և պաշտպան Լ.Օհանյանի վերաքննիչ բողոքները

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Վ.Ջիվանյանի 2012թ. սեպտեմբերի 19-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 59103012 քրեական գործը: /քրեական գործ, հատոր 1 էջ 25/
2. 2012 թվականի սեպտեմբերի 19-ին կասկածյալ Պ.Թորոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին: /քրեական գործ, հատոր 1 էջ 28/
3. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ քննության բաժնի ավագ քննիչ Վ.Ջիվանյանի 2012 թվականի սեպտեմբերի 24-ի որոշմամբ Պ.Թորոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով: /քրեական գործ, հատոր 1 էջ 44/
4. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ քննության բաժնի ավագ քննիչ Վ.Ջիվանյանի 2012 թվականի նոյեմբերի 08-ի որոշմամբ մեղադրյալ Պ.Թորոսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով: /քրեական գործ, հատոր 1 էջ 114-115/
5. 2011 թվականի նոյեմբերի 14-ին թիվ 59103012 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի նոյեմբերի 15-ին: /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 1/
6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Մ.Մարտիրոսյանի 2012 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 59103012 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի նոյեմբերի 16-ին նշանակվել` դատաքննության: /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 2, 6/
7. Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատաքննության կարգով) ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել կալանքի մեկ ամիս ժամկետով, որը կրելու է ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի սկիզբը հաշվելով կալանավորման պահից։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց ճանաչված, 0,737 գրամ քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացվել է: /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 21-23/
8. Վերաքննիչ դատարանի 2012 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի և պաշտպան Լ.Օհանյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ, և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
9. Վերաքննիչ բողոքների գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:

Գործի փաստական հանգամանքները
10. Նախաքննական մարմնի կողմից Պ.Թորոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա` 2012թ. օգոստոսի 26-ին Աշտարակից մոտ երեք կիլոմետր հեռու՝ դեպի Թալին տանող ճանապարհին հարակից դաշտից, քաղելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցի հումք հանդիսացող, վայրի աճած կանեփ տեսակի բույսի հատվածներ, որոնցից չորացնել-մանրացնելու եղանակով ապօրինի պատրաստել է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց և ստացված զգալի չափի 0.737 գրամ հաստատուն քաշով չորացված մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցը ապօրինի պահել է իր ջինսե տաբատի ձախ գրպանում, որն էլ հայտնաբերվել և առգրավվել է 2012թ. սեպտեմբերի 3-ին ժամը 1430-ի սահմաններում ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից: /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 21-23/

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
11. Ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի նախապատմությունը` հայտնել է, որ առաջադրված մեղադրանքն ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտել է, որ իր արարքը ճիշտ է որակված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Առաջին ատյանի դատարանը` դատավճիռ կայացնելիս չի հիմնվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների վրա, ճիշտ չի գնահատել դրանք, որի արդյունքում սահմանել է ակնհայտ խիստ պատիժ` դատապարտել կալանքի մեկ ամիս ժամկետով:
Պատիժ նշանակելիս` Դատարանը չի ուսումնասիրել իր անձը բնութագրող տվյալները: Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի պահանջը չի կատարել դատավճռում նշելով. <<Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում>>: Ներկայացրել է անձը բնութագրող մի շարք փաստաթղթեր, մասնավորապես` Արագածոտնի մարզի Ցամաքասար գյուղի համայնքի ղեկավարի կողմից տրված դրական բնութագիրը, ՀՀ Դուքենդոյի ֆեդերացիայի կողմից տրված դիպլոմները` մրցամարտերում 1-ին տեղեր նվաճելու վերաբերյալ, Թալինի քաղաքապետի կողմից տրված պատվոգրերը` Հունա-Հռոմեական ոճի ըմբշամարտում 1-ին, 2-րդ և 3-րդ տեղեր նվաճելու վերաբերյալ, Վրաստանի Հանրապետության Քինգ բոքսինգի և տայ բոքսինգի ֆեդերացիայի կողմից տրված դիպլոմները` մրցամարտերում բրոնզե մեդալ, ինչպես նաև 2-րդ տեղ նվաճելու վերաբերյալ, Հակակոռուպցիոն գործողության մոբիլիզացիոն ծրագրի շրջանակներում Արագածոտնի մարզի Շահերի պաշտպանության և աջակցության կենտրոնի կողմից տրված հավաստագիրը` այդ ոլորտում կազմակերպված միջոցառումներին ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու վերաբերյալ:
Դատարանն անտեսելով վերոնշյալ փաստական հանգամանքները` գտել է, որ ինքը ենթակա է պատժի կալանքի ձևով, իսկ նշանակված պատիժը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն:
Մատնանշելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3801-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի դրույթները` նշել է, որ Դատարանը չքննարկելով քրեական գործով ներկայացված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի պահանջը և իր նկատմամբ նշանակել խիստ պատիժ:
12. Դիմողը խնդրել է դատավճիռը վերանայել պատժի նշանակման մասով, նշանակել նոր, իր կատարած արարքի ծանրությանը համաչափ պատիժ, վերաքննիչ բողոքը բավարարել` իր նկատմամբ նշանակված պատժաչափը նվազեցնելով` նշանակել ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ:

13. Ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի պաշտպան Լ.Օհանյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի նախապատմությունը և Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները` հայտնել է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում, որի արդյունքում նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ:
Դիմողը հղում է կատարել ՀՀ քրեական օրեսնգրքի 10-րդ հոդվածի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ հոդվածի, 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթների վրա:
Մատնանշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի դրույթները` համաձայն որի` 1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ, 2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցություն` նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղմացնող հանգամանքներ չի արձանագրել այն պարագայում, երբ Պ.Թորոսյանի կողմից ներկայացվել է անձը բնութագրող մի շարք փաստաթղթեր, մասնավորապես` Արագածոտնի մարզի Ցամաքասար գյուղի համայնքի ղեկավարի կողմից տրված դրական բնութագիրը, ՀՀ Դուքենդոյի ֆեդերացիայի կողմից տրված դիպլոմները` մրցամարտերում 1-ին տեղեր նվաճելու վերաբերյալ, Թալինի քաղաքապետի կողմից տրված պատվոգրերը` Հունա-Հռոմեական ոճի ըմբշամարտում 1-ին, 2-րդ և 3-րդ տեղեր նվաճելու վերաբերյալ, Վրաստանի Հանրապետության Քինգ բոքսինգի և տայ բոքսինգի ֆեդերացիայի կողմից տրված դիպլոմները` մրցամարտերում բրոնզե մեդալ, ինչպես նաև 2-րդ տեղ նվաճելու վերաբերյալ, Հակակոռուպցիոն գործողության մոբիլիզացիոն ծրագրի շրջանակներում Արագածոտնի մարզի Շահերի պաշտպանության և աջակցության կոնտրոնի կողմից տրված հավաստագիրը` այդ ոլորտում կազմակերպված միջոցառումներին ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու վերաբերյալ:
Պաշտպանը մատնանշել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի, 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի դրույթները: Վճռաբեկ դատարանն իր բազմաթիվ նախադեպային որոշումներում նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 62-րդ և 63-րդ հոդվածներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:/տես, օրինակ Թամար Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ ՎԲ-192/07 գործով իր 26.10.2007թ. որոշումը/:
Իսկ Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով /տես` Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-01/08 գործով 01.02.2008թ-ի որոշումը/ մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը` բերել է հետևյալ հիմնավորումները. <<Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն ահրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառեու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղելու նպատակների իրացման հարցը…>>:
Հուսիկ Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նշել է. <<…պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորությության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին…>>;/տես Վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումը, կետ 24/
Տվյալ դեպքում ստորադաս դատարանը հիմք ընդունելով, որ Պ.Թորոսյանը խոստովանել ու զղջացել է կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրականորեն, հանգել է հետևության, որ նրա կատարած հանցագործության համար նախատեսված պատժի նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակը: Ինչ վերաբերվում է նշանակված պատիժը կրելու հարցին, ապա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջներին հակառակ, առանց որևէ պատճառաբանության գտել է, որ ամբաստանյալը պետք է կրի սահմանված պատիժը: Այս առումով դատավճիռը հակասում է ՎԲ-192/07 գործով Վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007թ-ի որոշման մեջ հայտնած դիրքորոշմանը:
Առաջին ատյանի դատարանը` Պ.Թորոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանք չի դիտել նախկինում դատապարտված չլինելը, ուսանող լինելը, սպորտում ձեռք բերված մի շարք հաջողությունները:
Դատարանը` պատիժ նշանակելիս չնշելով Պ.Թորոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ:
Պ.Թորոսյանը կարող է ուղղվել առանց նշանակված պատիժը կրելու, բնութագրվում է դրականորեն, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքի համար, իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ և չի կատարել որևէ գործողություն, որը կասկածի տակ դներ նրա կողմից ուղղվելու և վերադաստիարակվելու հանգամանքը:
Պ.Թորոսյանը ուղղվելու ճանապարհին է, հետևապես պատժի նպատակներն իրականանալի են առանց սահմանված պատիժը փաստացի կրելու:
14. Դիմողը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը նշանակված պատժի մասով` Պ.Թորոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափը մեղմացնել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ ՀՀ քրեական օրենսգրք ի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ նշանակել օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ:

15. Ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանը և պաշտպան Լ.Օհանյանը պնդեցին իրենց բողոքները և խնդրեցին բավարարել:
Դատախազ Ա.Պետրոսյանը խնդրեց վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը չկիրառել և սահմանել համապատասխան փորձաշրջան, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառելու մասով պաշտպանի բողոքը մերժել:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին պաշտպանական կողմի ելույթները, և մեղադրողի պատասխանը, ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ պաշտպան Լ.Օհանյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել մասնակի, դատավճիռը փոփոխել, Պ.Թորոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի. <<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոհիշյալ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն. <<1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ:
2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն. <<. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
….6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
17. Առաջին ատյանի դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճռում` <<Դատարանի իրավական վերլուծությունները>> բաժնում նշել է.
<<…Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց իրացնելու նպատակի, զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելը, պատրաստելը և պահելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նախկինում դատված չի եղել։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում։
Ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանն իր կատարած` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի կալանքի ձևով։
Դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Պատվական Թորոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն...>>:/քրեական գործ, էջ 21-23/
18. Որոշման 16-րդ կետում նշված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը և հետևանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները և նշանակել է համաչափ պատիժ:
19. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ քրեական գործում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ հանգամանքները, որոնք հիմք կարող էին հանդիսանալ ամբաստանյալի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ սահմանելու համար:
Վերոգրյալ հիմնավորմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ այդ կապակցությամբ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություններն անհիմն են: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է, օրինական ու հիմնավորված: Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատավճիռը փոփոխելու օբյեկտիվ հիմքերը բացակայում են:
20. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի շարադրանքից երևում է, որ դատարանը, կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը՝ սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզվելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով` նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու: /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Հովհաննես Արտաշեսի Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի հունիսի 02-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշում/
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի բովանդակությունից երևում է, որ փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը: 22. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Պ.Թորոսյանի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի ընտրության հարցում հանգել է ճիշտ եզրակացության, սակայն ՀՀ քրեական օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով վերջինիս նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, հանգել է ոչ ճիշտ հետևության, որ ամբաստանյալը նշանակված պատիժը պետք է կրի:
Առաջին ատյանի դատարանը` ընդունելով հանդերձ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի կողմից մեղսագրված արարքն ընդունելու և այդ հիմքով դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու հանգամանքը, նաև այն, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել` գտել է, որ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը պետք է կրի:
Նախաքննական մարմինը և Առաջին ատյանի դատարանը` անտեսելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 3-րդ մասի դրույթների պահանջները` միջոցներ չեն ձեռնարկել ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի անձը բնութագրող և պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները պարզելու ուղղությամբ:
Մինչդեռ Արագածոտնի մարզի Ցամաքասար գյուղի համայնքի ղեկավարի կողմից 28.11.2012թ. տրված բնութագրից և 20.12.2012թ. տրված միջնորդագրից երևում է, որ Պ.Թորոսյանը բնութագրվում է բացառապես դրական: Համայնքի ղեկավարը միջնորդել է պատիժը փոխարինել ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատժով` պայմանական դատապարտությամբ, միաժամանակ պարտավորվելով զբաղվել նրա վերադաստիարակության հարցերով: Վերաքննիչ բողոքին կցված պատվոգրերից, դիպլոմներից, հավաստագրերից երևում է, որ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների` մարզական ոլորտում ձեռք բերված մի շարք հաջողությունների համար ՀՀ և Արագածոտնի մարզի Դուքենդոյի ֆեդերացիաների, <<Կոմետե Քնթինյու>> պատանեկան և մանկական բաժինների կողմից տրված դիպլոմների համաձայն մրցամարտերում նվաճել է առաջին տեղերը, Թալինի քաղաքապետի կողմից տրված պատվոգրերի համաձայն` Հունա-Հռոմեական ոճի ըմբշամարտում գրավել է 1-ին, 2-րդ և 3-րդ տեղերը: Վրաստանի Հանրապետության Քինգ բոքսինգի և տայ բոքսինգի ֆեդերացիայի կողմից տրված դիպլոմների համաձայն` մրցամարտերում նվաճել է բրոնզե մեդալ, 2-րդ տեղ, հակակոռուպցիոն գործողության մոբիլիզացիոն ծրագրի շրջանակներում Արագածոտնի մարզի Շահերի պաշտպանության և աջակցության կենտրոնի կողմից տրված հավաստագրի համաձայն` պարգևատրվել է այդ ոլորտում կազմակերպված միջոցառումներին ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու համար: Դատարան է ներկայացվել նաև Թալինի զինկոմիսարիատի 10.01.2013թ. թիվ 2/9 տեղեկանքը և ամբաստանյալի մոր հայտարարությունը` համաձայն որոնց` ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանը 17.12.2012թ. զորակոչվել և ներկայումս ծառայում է ՀՀ ազգային բանակում:
23. Քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Պ.Թորոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Նման հետևության հանգելու համար Վերաքննիչ դատարանը նկատի է ունենում Պ.Թորոսյանին մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այն, որ նա պատրաստել և պահել է ընդամենը 0.737գ. քաշով համեմատաբար թույլ ներգործող մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց, անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես, որ հանցանքը կատարելու ժամանակ նոր էր լրացել նրա 18 տարին, հանդիսանում է Երևանի պետական համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետի ուսանող, ընդունել է կատարած հանցանքը և անկեղծորեն զղջացել կատարածի համար, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ներկայումս զորակոչվել է բանակ և ծառայում է զինված ուժերում, ինչպես նաև հաշվի է առնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չհետազոտված վերոնշյալ հանգամանքները և պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերոհիշյալ հանգամանքերը Վերաքննիչ դատարանին բերում են համոզման, որ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս Վերաքննիչ դատարանը հանգամանորեն քննության է առել ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի անձին վերաբերող թվարկված բոլոր հանգամանքները:
24. Վերը նշված նկատառումներով վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Պ.Թորոսյանի և պաշտպան Լ.Օհանյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել մասնակի, Պ.Թորոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը պետք է փոփոխել` նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
Ամբաստանյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դնել ՀՀ պաշտպանության նախարարության թիվ 38401 զորամասի հրամանատարության վրա:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 395-րդ, հոդվածի 4-րդ կետի, 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի , 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի և պաշտպան Լուսինե Օհանյանի վերաքննիչ բողոքները բավարարել մասնակի:
2 Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը փոփոխել: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտված Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նրա նկատմամբ մեկ ամիս ժամկետով` կալանքի ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանեով փորձաշրջան մեկ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Պատվական Գարեգինի Թորոսյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ պաշտպանության նախարարության թիվ 38401 զորամասի հրամանատարության վրա:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ