ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԿԴ/0196/01/12
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի
դատավճիռը կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Մ.Մարտիրոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

23 ապրիլի 2013թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

քարտուղարությամբª Ռ.Դավոյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Ա.Գալստյանի
պաշտպան` Մ.Պողոսյանի
անչափահաս ամբաստանյալ` Կ.Նաջարյանի
անչափահաս ամբաստանյալի օրինական ներկայացուցիչ` Ռ.Պետրոսյանի


դռնբաց դատական նիստում անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2012թ. դեկտեմբերի 14-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Կորյուն Սամվելի Նաջարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով


Պ Ա Ր Զ Ե Ց


Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Թիվ 13121412 քրեական գործը հարուցվել է 08.05.2012թ. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Հ.Բաղմանյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:
2. Նույն մարմնի 08.05.2012թ. որոշմամբ թիվ 13121412 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
3. 19.05.2012թ. մեղայականով ՀՀ Ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի Մարաշի բաժանմունք է ներկայացել անչափահաս Կորյուն Սամվելի Նաջարյանը:
4. Նախաքննության մարմնի 2012թ. մայիսի 19-ի որոշմամբ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել մոր` Ռուզաննա Պետրոսյանի հսկողությանը հանձնելը:
5. Թիվ 13121412 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ.Ներսիսյանի 2012թ. մայիսի 21-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
6. Նախաքննության մարմնի 23.05.2012թ. որոշմամբ Կ.Նաջարյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
7. Կենտրոնականի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ.Ներսիսյանի 19.09.2012թ. որոշմամբ միջնորդություն է հարուցվել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանին բժշկական հաստատությունում` ՀՀ առողջապահության նախարարության <<Նուբարաշեն>> ՀԲԿ-ում տեղավորելու թույլտվություն ստանալու համար:
8. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 19.09.2012թ. որոշմամբ քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է և անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանը տեղավորվել է ՀՀ ԱՆ <<Հոգեբուժական բժշկական կենտրոն>> ՓԲԸ-ի Նուբարաշեն կլինիկայում` ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննություն անցկացնելու համար:
ՀՀ ԱՆ <<Հոգեբուժական բժշկական կենտրոն>> ՓԲԸ-ում ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննություն անցկացնելու համար անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանը գտնվել է 2012թ. սեպտեմբերի 20-ից մինչև նույն թվականի հոկտեմբերի 10-ը:
9. Նախաքննության մարմնի 23.10.2012թ. որոշմամբ անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և հստակեցվել է, նրան մեղադրանք է առաջադրվել կրկին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Կ.Նաջարյանի նկատմամբ 19.05.2012թ. ընտրված խափանման միջոց մոր` Ռ.Պետրոսյանի հսկողության հանձնելը թողնվել է անփոփոխ:
10. Նույն մարմնի 23.10.2012թ. որոշմամբ Կ.Նաջարյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
11. <<Քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին>> Կենտրոնականի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ.Ներսիսյանի 24.10.2012թ. որոշմամբ Նարեկ Մարտիրոսյանի կողմից Կ.Նաջարյանի առողջությանը դիտավորությամբ թեթև վնաս պատճառելու դրվագով նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` դիմող Կ.Նաջարյանի բողոքի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Կ.Նաջարյանի, Ն.Մարտիրոսյանի, Դ.Վարդանյանի, Տ.Այվազյանի, Ն.Բարսեղյանի, Հ.Բարսեղյանի և Ս.Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով նախատեսված արարք կատարելու մասով քրեական հետապնդում չի իրականացվել՝ նրանց արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Կ.Նաջարյանի կողմից Տ.Այվազյանին երկու անգամ ձեռքով հարվածելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված արարք կատարելու դրվագով Կ.Նաջարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել՝ նրա արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
12. 2012թ. նոյեմբերի 01-ին Կ.Նաջարյանի վերաբերյալ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
13. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Մ.Մարտիրոսյանի 2012թ. նոյեմբերի 02-ի որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կորյուն Սամվելի Նաջարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ընդունվել է վարույթ, իսկ 09.11.2012թ. որոշմամբ քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության:
14. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2012թ. դեկտեմբերի 14-ի դատավճռով Կ.Նաջարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 3/երեք/ տարի ժամկետով:
Անչափահաս ամբաստանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ծնողի հսկողության հանձնելը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
15. Ընդհանուր իրավասության դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 15.01.2013թ. վերաքննիչ բողոք է բերել անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանը:
16. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 31.01.2013թ. որոշմամբ անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կորյուն Սամվելի Նաջարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել 2013թ. փետրվարի 19-ին:


Գործի փաստական հանգամանքները.
17. Կ.Նաջարյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել այն բանի համար, որ նա 2012թ. մայիսի 08-ին, ժամը 20:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Լուսավորիչ փողոցի թիվ 3 շենքի մոտակայքում տեղի ունեցած վիճաբանության ընթացքում, իր մոտ եղած դանակով դիտավորությամբ հարվածել է Ն.Մարտիրոսյանի կրծքավանդակի հետին մակերեսին, վերջինիս պատճառել մարմնական վնասվածք` կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսի ծակած-կտրած թափանցող վերքի ձևով, որն առաջացրել է առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող:

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները
18. Առաջին ատյանի դատարանը, անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել կատարված հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ինքնակամ ներկայացել է նախաքննության մարմնին, տուժողի հետ հաշտվել են, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առել հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնվեց տարեկան լինելը:
Դատարանը անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել։
19. Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանն իր կատարած հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով։
Դատարանը նաև գտել է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժն անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
20. Անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանը ուսման վայրում բնութագրվում է դրականորեն, ընտանիքի միակ երեխան է, բնակվում է միայնակ /ամուսնալուծված/ մոր հետ:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
21. Անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանն իր բերած վերաքննիչ բողոքում գտնում է, որ դատարանը սխալ է կիրառել քրեական օրենքը, չի կիրառել այն օրենքը, որը պետք է կիրառեր։
Դատարանի 2012թ. դեկտեմբերի 14-ին կայացված դատավճռով ապացուցված է համարվել, որ 2012թ. մայիսի 08-ին ժամը 20։30-ից 21։00-ն ընկած ժամանակահատվածում Տ.Այվազյանը և Ն.Բարսեղյանը Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի թիվ 6 շենքի մոտակայքում վիճաբանել են իր հետ, որի ընթացքում ինքը բռունցքով հարվածել է Տ.Այվազյանի դեմքին։ Տ.Այվազյանը և Ն.Բարսեղյանը գնացել են Երևանի Գ.Լուսավորիչ փողոցի թիվ 3 շենքի բակ, որտեղ հանդիպել են Ն.Մարտիրոսյանին, Դ.Վարդանյանին, Ս.Խաչատրյանին, Հ.Բարսեղյանին և նրանց պատմել կատարվածի մասին։ Այնուհետև նրանք միասին դուրս են եկել բակից, Գ.Լուսավորիչ փողոցի թիվ 1 շենքի մոտ հանդիպել են իրեն և պարզաբանումներ կատարելու համար, իր հետ միասին գնացել են թիվ 3 շենքի բակ։ Այդտեղ իրենց միջև վիճաբանություն է սկսվել, որի ընթացքում ինքն իր մոտ եղած դանակով դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել Ն.Մարտիրոսյանի կրծքավանդակի հետին մակերեսին և վերջինիս պատճառել է մարմնական վնասվածքներ՝ կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսի ծակած-կտրած թափանցող, ձախ ուսահոդի ծակած-կտրած և ձախ գոտկային շրջանի ծակած-կտրած չթափանցող, մկանների վնասումներով վերքերի ձևով, Ն.Մարտիրոսյանի առողջությանը պատճատելով ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող։
Դատարանն իր նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն որ նախկինում դատված չի, բնութագրվում է դրական, ինքնակամ ներկայացել է նախաքննության մարմնին, տուժողի հետ հաշտվել է։ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ որպես իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, դատարանը հաշվի է առել հանցագործություն կատարելու պահին իր անչափահաս՝ 16 տարեկան լինելը, իսկ իր պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում չի հայտնաբերել։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը դատարանը գտել է, որ ինքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով և այն պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգքրի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ որպես իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք միայն հաշվի է առել հանցագործություն կատարելու պահին իր անչափահաս՝ 16 տարեկան լինելը։ Մինչդեռ քրեական գործի նյութերով դատարանը ապացուցված է համարել, որ 2012թ. մայիսի 08-ին ժամը 20։30-ից 21։00-ն ընկած ժամանակահատվածում Տ.Այվազյանը և Ն.Բարսեոյանը Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի թիվ 6 շենքի մոտակայքում վիճաբանել են իր հետ, իսկ այնուհետև վերջիններիս հետ միասին իր հետ պարզաբանման են գնացել Դ.Վարդանյանը, Ս.Խաչատրյանը, Հ.Բարսեոյանը և տուժող Ն.Մարտիրոսյանը։ Տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ և ստացել է բազմաթիվ մարմնական վնասվածքներ, իր դեմքը եղել է ամբողջովին արյունոտված, ինչի մասին են վկայում ինչպես քրեական գործում առկա իր վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը, այնպես էլ վկաների ցուցմունքները։
Այսինքն, նախահարձակ եղել են տուժողը և վկաները, վերջիններս դրսևորել են հակաօրինական և հակաբարոյական վարքագիծ, ինչով էլ պայմանավորված է եղել իր կողմից հանցանքի կատարումը, մինչդեռ դատարանը սույն քրեական գործով դատավճիռ կայացնելիս չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետը։
Բացի այդ, քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի համաձայն` <<Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը>>։
Սույն քրեական գործով դեպքը տեղի է ունեցել 08.05.2012թ. և թեև օպերատիվ տվյալներ գոյություն ունեին հանցանքի կատարմանն իր առնչության մասին, սակայն նախաքննական մարմինը որևէ հիմնավոր կասկած չուներ այն մասին, որ տվյալ հանցանքը ինքն է կատարել, այլապես որոշում կկայացվեր իրեն որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և քննիչը կդիմեր դատարան՝ իր նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու համար։ Սակայն ինքը, գիտակցելով իր կատարած քայլը և խորապես զղջալով դրա համար 19.05.2012թ. մեղայականով ներկայացել է ոստիկանության բաժին և տվել խոստովանական ցուցմունք, ինչով աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, մինչդեռ դատարանը տվյալ հանգամանքը չի դիտել որպես իր պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք։
Քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում>>։
Քրեական գործում առկա << Առողջապահության նախարարությանը կից մինչգերատեսչական ստացիոնար դատա-հոգեբուժական փորձաքննությունների հանձնաժողովի 10.10.2012թ. թիվ 114 ստացիանոր դատահոգեբուժական փարձաքննության եզրակացության համաձայն` թեև ինքը մեղսունակ է, սակայն նույն եզրակացության համաձայն` իր ֆիզիկական վիճակը բարվոք չէ, քանի որ ունի 1-ին աստիճանի հեպերտոնիա և սրտի Միտրալ կլապանի անբարարություն հիվանդությունները։
Դատարանը վերը նշված հանգամանքը քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով պետք է հաշվի առներ որպես իր պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք։
Բացի այդ, դատարանը որպես իր անձը բնութագրող տվյալներ արձանագրել է միայն այն, որ ինքը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ինքնակամ ներկայացել է նախաքննության մարմնին, տուժողի հետ հաշտվել է, սակայն անտեսել է այն հանգամանքը, որ ինքը ոչ միայն նախկինում դատված չի եղել, այլև երբևէ աչքի չի ընկել հակաօրինական վարքագծով, ցանկացած միջավայրում բնութագրվում է դրականորեն, խորապես զղջացել է իր կատարածի համար, ինչի պատճառով էլ տուժողը հաշտվել է իր հետ և իր մոր հետ մշտապես, միայնակ բնակվում են իրենց մշտական բնակության վայրը հանդիսացող բնակարանում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Ընդ որում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել։
Այսինքն՝ օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու։
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ դատարանը հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը։
Նմանատիպ դիրքորոշում է հայտնել ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՔՐԴ/0571/01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ/0100/01/08, ԱՐԱԴ/0050/01/08, ՎԲ-195/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-231/06, ՎԲ-139/07, ՎԲ-50/07 ԵՇԴ/0025/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ՀՅՔՐԴՅ/0109/01/08 ԼԴ2 70019/01/09, ՍԴ/0226/01/09 և բազմաթիվ այլ որոշումերում։
Դատարանը ազատազրկման ձևով պատիժ է նշանակել և գտել է, որ ինքը պետք է կրի՝ պատճառաբանելով, որ այն կրելու խոչընդոտներ չկան, մինչդեռ դատարանի կողմից բերված պատճառաբանությունը՝ պատիժը կրելուն խոչընդոտող հանգամանքերի բացակայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը բացառող հանգամանքներ չէ։
Դատարանն իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցը կամ չի քննարկել, կամ էլ քննարկելիս եկել է, այն սխալ եզրահանգման, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությանն առկա է, սակայն այդ հետևությունը չի համապատասխանում գործի փաստական հանգամանքներին ու պատժի արդարացիության քրեաիրավական սկզբունքին։
Դատարանը չի անդրադարձել նաև այն հանգամանքին, որ սույն քրեական գործով իր կողմից խորապես զղջալու արդյունքում տուժողն իր դեմ չի բողոքում և նրա հետ հաշտվել են, և տվյալ հանգամանքը չի դիտել որպես իր կատարած հանցանքի հանրային վտանգավորությունը նվազեցնող հանգամանք։
Դատարանը պետք է, հաշվի առներ՝
- կատարած հանցավոր արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը,
- իր անձը՝ այն, որ ինքը երբևէ աչքի չի ընկել հակաօրինական վարքագծով, ցանկացած միջավայրում բնութագրվում է դրականորեն, խորապես զղջացել է իր կատարածի համար, ինչի պատճառով էլ տուժողը հաշտվել է իր հետ և իր մոր հետ մշտապես, միայնակ բնակվում են իրենց մշտական բնակության վայրը հանդիսացող բնակարանում, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես ոչ միայն այն, որ ինքը անչափահաս է, այլ նաև այն, որ տուժողը և վկաները դրսևորել են հակաօրինական և հակաբարոյական վարքագիծ և դրանով է պայմանավորված եղել իր կողմից հանցանքի կատարումը, մեղայականով իր ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն աջակցելը, ինչպես նաև այն, որ իր ֆիզիկական վիճակը բարվոք չէ, քանի որ ունի 1-ին աստիճանի հեպերտոնիա և սրտի Միտրալ կլապանի անբարարություն հիվանդությունները։
Այսպիսով, իր վերաբերյալ դատավճիռ կայացնելիս դատարանը պատշաճ քննարկման առարկա չի դարձրել վերը նշված հանգամանքները, ինչի արդյունքում իր նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցով կայացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող՝ չհիմնավորված որոշում։
Վերը նշված հանգամանքների առկայության պայմաններում դատարանն անտեսել է այն հարցը, թե արդյոք ինքը վերը նշված հանգամանքերի առկայության պայմաններում պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը և դատարանը հաշվի չի առել այս հանգամանքները, ինչի արդյունքում էլ հանգել է չհիմնավորված հետևության։
Սույն գործով որոշում կայացնելիս պետք է, հաշվի առնվի իր անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող իր կողմից թվարկված բոլոր հանգամանքները, ինչի պայմաններում էականորեն նվազում է հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, պետք է հանգել այն հետևության, որ իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը։
Վերոգրյալի հիման վրա գտնում է, որ դատարանը սույն քրեական գործով դատավճիռ կայացնելիս չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ, 9-րդ և 10-րդ կետերը, նույն հոդվածի 2-րդ մասը, ինչի արդյունքում չի կիրառել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը։ Իր կողմից նշված հանգամանքները ենթակա են գնահատման՝ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության հարցը որոշելու առումով, և դրանց գնահատված չլինելը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող՝ չհիմնավորված որոշման կայացմանը, ինչը պետք է հիմք տա բեկանել դատարանի թիվ ԵԿԴ 0196/01/12 դատավճիռը։ Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են իր նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու հարցում գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի հիման վրա դատարանի դատավճիռը բեկանելու հիմք է հանդիսանում։
Այս ամենի հետ մեկտեղ նշում է նաև, որ քրեական դատավարության օրենսգքրի 138-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն`
<<Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է այն ժամանակը, երբ անձը գտնվել է բժշկական հաստատությունում՝ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, հիվանդանոցային փորձաքննություն, ինչպես նաև քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայտնաբերված ժամանակավոր հիվանդագին հոգեկան խանգարումից բուժում անցնելու ընթացքում, այդ թվում՝ կասկածյալի և մեղադրյալի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելիս>>։
Սույն քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը 19.09.2012թ. քննության առնելով ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ.Ներսիսյանի միջնորդությունը որոշում է կայացրել իրեն բժշկական հաստատությունում տեղավորելու մասին։ Դատարանի որոշման հիման վրա 20.09.2012թ.-ից մինչև 10.10.2012թ. գտնվել է <<Հոգեբուժական բժշկական կենտրոն>> ՓԲԸ-ի Նուբարաշենի կլինիկայում, որտեղ իր նկատմամբ իրականացվել է հիվանդանոցային փորձաքննություն։ Քրեական դատավարության օրենսգքրի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասին համաձայն`
<<Քրեական գործով մինչդատական վարույթում կալանքի տակ պահելու ժամկետը չի կարող լինել 2 ամսից ավելի, բացառությամբ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերի։ Ընդ որում, գումարվում են կալանքի տակ և բժշկական հաստատությունում անձի գտնվելու, մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվող բոլոր ժամկետները>>։
Թեև սույն քրեական գործի նախաքննության ընթացքում ինքը կալանքի տակ չի գտնվել, սակայն 21 օր իր նկատմամբ կիրառվել է հարկադրանքի միջոց՝ նախաքննության մարմնի որոշման հիման վրա իր նկատմամբ իրականացվել է հիվանդանոցային փորձաքննություն և ինքը 21 օր զրկված է եղել ազատությունից։ Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերը նշված հոդվածները, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, համաձայն որի մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվակցվում է ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով նշանակված պատժին մեկ օրը հաշվելով մեկ օրվա դիմաց, դատարանը պետք է իր նկատմամբ նշանակված պատժին հաշվակցեր նաև իր կողմից ազատության մեջ գտնվելու 21 օրը, ինչը չի կատարել։
Հայտնում է նաև, որ գտնվում է զորակոչային տարիքում և ցանկանում է ծառայել <<Զինված ուժերում>>, ուստի խնդրում է իրեն հնարավորություն տալ խուսափել անչափահաս հանցագործ պիտակավորումից և հնարավորություն չստեղծել քրեական միջավայրում ամրապնդվելուն՝ մեկուսացնելով իրեն հանցանք կատարածների շրջանում։
22. Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ-381-րդ, 395-րդ, 397-րդ հոդվածներով, բողոք բերած անձը խնդրում է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2012թ. դեկտեմբերի 14-ին կայացված թիվ ԵԿԴ/0196/01/12 դատավճիռը բեկանել և փոփոխել։ Իր նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիմքով պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հանգում է այն հետևության, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է փոփոխել անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
I. Անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի` քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ բժշկական հաստատությունում գտնվելու ժամկետը պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցելու մասով.
23. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 138-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<2. Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է այն ժամանակը, երբ անձը գտնվել է`
1/ արգելանքի տակ` նրան ձերբակալելիս և կալանավորելիս.
2/ բժշկական հաստատությունում` քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, հիվանդանոցային փորձաքննություն, ինչպես նաև քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայտնաբերված ժամանակավոր հիվանդագին հոգեկան խանգարումից բուժում անցնելու ընթացքում, այդ թվում` կասկածյալի և մեղադրյալի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելիս>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 280-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Միայն դատարանի որոշման հիման վրա են կիրառվում քրեադատավարական հարկադրանքի հետևյալ միջոցները` կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելը, կասկածյալներին, մեղադրյալներին և այն անձանց, որոնց հոգեկան վիճակը թույլ չի տալիս նրանց ներգրավել որպես մեղադրյալ, բժշկական հաստատությունում տեղավորումը` դատահոգեբանական, դատահոգեբուժական կամ դատաբժշկական փորձաքննություն կատարելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
<< 1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ժամկետները հաշվարկվում են ամիսներով և տարիներով: Հանրային աշխատանքների ժամկետը հաշվարկվում է ժամերով: Կալանքի ժամկետը հաշվվում է օրերով և ամիսներով:
2. Սույն հոդվածի առաջին մասում նշված պատիժները փոխարինելիս կամ գումարելիս, ինչպես նաև պատիժը հաշվակցելիս ժամկետները կարող են հաշվարկվել օրերով:
3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվակցվում է ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով նշանակված պատժին՝ մեկ օրը հաշվելով մեկ օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ մեկ օրը երեք ժամի դիմաց:
4. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու կամ այլ պետությունում կատարած հանցանքի համար դատարանի դատավճռով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու ժամանակ սույն օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի հիման վրա անձին հանձնելու դեպքում մեկ օրը հաշվարկվում է մեկ օրվա դիմաց:
5. Մինչև դատական քննությունը կալանքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ տուգանքի, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու ձևով պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով կալանքի տակ պահելու ժամկետը, մեղմացնում է նշանակված պատիժը կամ լրիվ ազատում պատիժը կրելուց:
6. Հանցանքը կատարելուց հետո հոգեկան հիվանդությամբ հիվանդացած անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կիրառելու ժամկետը հաշվակցվում է պատժի ժամկետին>>:
24. Սույն քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմինը 19.09.2012թ. միջնորդություն է ներկայացրել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ դատավարական հարկադրանքի միջոց կիրառելու մասին, այն է` տեղավորել բժշկական հաստատությունում /ՀՀ ԱՆ <<Հոգեբուժական բժշկական կենտրոն>> ՓԲԸ-ի Նուբարաշեն կլինիկայում/ հիվանդանոցային փորձաքննություն /ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննություն/ անցկացնելու համար:
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2012թ. սեպտեմբերի 19-ի որոշմամբ բավարարվել է վարույթն իրականացնող մարմնի միջնորդությունը և անչափահաս մեղադրյալ Կ.Նաջարյանը ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննություն անցկացնելու համար 21 օրով` 2012թ. սեպտեմբերի 20-ից մինչև նույն թվականի հոկտեմբերի 10-ը տեղավորվել է ՀՀ ԱՆ <<Հոգեբուժական բժշկական կենտրոն>> ՓԲԸ-ում:
25. Վերաքննիչ դատարանը, վերևում մեջբերված նյութական և դատավարական իրավանորմերի վերլուծության հիման վրա գալիս է այն հետևության, որ անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները այդ մասով հիմնավորված են և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին պետք է հաշվակցել դատարանի որոշմամբ հիվանդանոցային փորձաքննություն կատարելու համար բժշկական հաստատությունում գտնվելու 21 օր ժամկետը /2012թ. սեպտեմբերի 20-ից մինչև նույն թվականի հոկտեմբերի 10-ը/:

II. Անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով.

26. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` /…/
5. ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6. ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7. ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8. ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը /…/:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանումը:
27. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
<<հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<< Անչափահասի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը>>:
28. Շարադրված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Մասնավորապես, նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 48-րդ հոդվածների վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում/:
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին և բնույթին: Ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ իր դիրքորոշումը Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման մեջ, որի համաձայն` <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> /տես Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը/:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
29. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժ կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները>>:
30. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել մի շարք որոշումներում։ Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրվել է, որ <</.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/>> /տե՛ս Հուսիկ Սուրենի Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշման 24-րդ կետը/։
Մեկ այլ՝ Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը։ /…/>> /տե՛ս Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 12-րդ կետը, ինչպես նաև mutatis mutandis, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-124/07, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/։
31. Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ <<պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը։ Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս>>։
32. Այսպիսով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
33. Ինչպես երևում է առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից, անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը հաշվի է առել կատարված հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ինքնակամ ներկայացել է նախաքննության մարմնին, տուժողի հետ հաշտվել են, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առել հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնվեց տարեկան լինելը:
Դատարանը անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել։
Միևնույն ժամանակ առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանն իր կատարած հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
34. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-84/07 որոշման մեջ նշել է, որ <<Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է /…անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը/, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացուցիչ այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ դատարանի այս լիազորությունները բացարձակ չեն և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշներին: Դրանք են.
ա. հանգամանքները պետք է իրական լինի, այսինքն գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ. այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ. այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման ու գնահատման օրենսդրական պահանջները>>:
35. Առաջին ատյանի դատարանը, անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատավճռում նշելով, որ հաշվի է առնում կատարված հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստճանը, չի բացահայտել կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործության կատարման եղանակը և շարժառիթը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ամբաստանյալի կողմից մարմնական վնասվածքներ ստանալու հանգամանքը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը և այլն:
Բացի այդ, առաջին ատյանի դատարանը անչափահաս ամբաստանյալի պատիժը կրելու հարցը քննության առնելիս` նշել է, որ <<վերջինս պետք է կրի ազատազրկման ձևով իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն>>, մինչդեռ անհրաժեշտ էր անդրադառնալ այն հանգամանքներին, որոնց առկայության պայմաններում անչափահաս ամբաստանյալը պետք է ռեալ ձևով կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
36. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում հաստատված է համարել, որ <<անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանին պարզաբանումներ կատարելու համար Երևանի Գ.Լուսավորիչ փողոցի թիվ 1 շենքի իրենց բակ են կանչել գործով որպես տուժող ճանաչված Նարեկ Մարտիրոսյանը ու նրա ընկերները` Հայկ Բարսեղյանը, Սուրեն Խաչատրյանը, Դավիթ Վարդանյանը, Տարոն Այվազյանը և Նարեկ Բարսեղյանը: Վերոնշյալ 6 անձանց հետ տեղի ունեցած վիճաբանության, քաշքշուկի և ծեծկռտուքի արդյունքում Կ.Նաջարյանը ստացել է մարմնական վնասվածքներ գլխի ձախ կողմնային շրջանի, աջ գագաթային շրջանի, ձախ գագաթակողմնային շրջանի և հետին ճակատային շրջանի միջին մազածածկ շրջանի սալջարդ վերքերի ձևով, որոնք հետևանք են բութ, կոշտ առարկաների ներգործության, ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին պատճառել են առողջությանը թեթև վնաս, առողջության կարճատև քայքայումով>>:
Կ.Նաջարյանը ցուցմունք է տվել, որ <<չի հիշում, թե իր մոտ եղած ծալովի փոքրիկ դանակը գործադրել է հարվածներ ընդունելուց առաջ, թե դրանից հետո>>:
37. Նախաքննության ընթացքում Կ.Նաջարյանը դիմում է ներկայացրել և խնդրել է ներել իրեն ծեծողներին, վարույթն իրականացնող մարմնի 24.10.2012թ. որոշմամբ Նարեկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` տուժողի բողոքի բացակայության հիմքով, իսկ մյուսների նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
38. Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալը տուժողին մարմնական վնասվածք է պատճառել այն պայմաններում, երբ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով վերջինիս իրենց շենքի բակ են կանչել տուժողն ու նրա 5 ընկերները: Տեղի ունեցած վիճաբանության, քաշքշուկի և ծեծկռտուքի արդյունքում Կ.Նաջարյանը նույնպես ստացել է մարմնական վնասվածքներ գլխի ձախ կողմնային շրջանի, աջ գագաթային շրջանի, ձախ գագաթակողմնային շրջանի և հետին ճակատային շրջանի միջին մազածածկ շրջանի սալջարդ վերքերի ձևով, որոնք հետևանք են բութ, կոշտ առարկաների ներգործության, ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին պատճառել են առողջությանը թեթև վնաս, առողջության կարճատև քայքայումով:
39. Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ վերջինս հանցանքը կատարել է 16 տարեկան հասակում, նախկինում դատապարտված չի եղել, ուսման վայրում բնութագրվում է դրականորեն, ընտանիքի միակ երեխան է և բնակվում է միայնակ մոր հետ /ծնողները ամունալուծվել են այն ժամանակ, երբ վերջինս եղել է 10 տարեկան/:
40. Վերաքննիչ դատարանը, անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, որպես վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում հանցանքը կատարելու, ինչպես նաև սույն որոշումը կայացնելու պահին նրա անչափահաս լինելը, այն, որ նա մեղայականով է ներկայացել ոստիկանություն, ընդունել է մեղքը, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, ի սկզբանե դեպքի կապակցությամբ տվել է ճշմարտացի ցուցմունքներ` չփորձելով մեղմացնել իր քրեական պատասխանատվության աստիճանը և պատասխանատվություն դնել դեպքի մյուս մասնակիցների վրա, տուժողի հետ հաշտվել են, վերջինս նրա նկատմամբ պարտք, պահանջ կամ բողոք չի ներկայացրել:
41. Վերաքննիչ դատարանը անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում:
42. Վերաքննիչ դատարանի կողմից մատնանշված վերոգրյալ հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են հանցավորի և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը:
43. Փաստորեն, առաջին ատյանի դատարանն անչափահաս ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը չի քննարկել արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքին համապատասխան, չի հիմնվել վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա, հաշվի չի առել ամբաստանյալի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս և նշանակություն ունեն դատարանի կողմից պատժատեսակն ու պատժաչափը որոշելիս:
Չի անդրադարձել այն հարցին, թե անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության մասին հետևությունը համապատասխանու՞մ է արդյոք գործի փաստական հանգամանքներին ու արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներին և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներին, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող որոշման կայացմանը:
44. Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը քրեական գործի տվյալների բազմակողմանի ստուգման և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին, գալիս է այն համոզման, որ անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները` իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, հիմնավորված են և առկա են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու ռեալ և օբյեկտիվ հիմքեր, ամբաստանյալի ուղղվելը և դաստիարակվելը հնարավոր է նաև առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու, որի պայմաններում սույն գործով հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
45. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>:
46. Վերոգրյալներից ելնելով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Կ.Նաջարյանի վերաբերյալ քրեական գործի դատական քննության նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ, 395-րդ և 399-րդ հոդվածների հիման վրա դատարանի դատավճիռը պատժի մասով փոփոխելու հիմք է հանդիսանում:
47. Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի նկատմամբ պայմանական դատապարտություն կիրառելիս գտնում է, որ նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դնել վերջինիս բնակության վայրի ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան տարածքային ստորաբաժանման վրա, իսկ զորակոչվելու դեպքում /Կ.Նաջարյանը 2013թ. աշնանը ենթակա է պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչի/ ` համապատասխան զորամասի հրամանատարության վրա:
48. Ինչ վերաբերում է Կ.Նաջարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ծնողի հսկողությանը հանձնելուն, ինչպես նաև գործով որպես իրեղեն ապացույցներ ճանաչված առարկաների տնօրինման հարցին, ապա այդ մասով առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ:
49. Այսպիսով, անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է փոփոխման անչափահաս ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով` նկատի ունենալով, որ գործի քննության ընթացքում թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ և 399-րդ հոդվածներով, վերաքննիչ քրեական դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
2. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2012թ. դեկտեմբերի 14-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Կորյուն Սամվելի Նաջարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` փոփոխել պատժի մասով.
3. Անչափահաս ամբաստանյալ Կորյուն Սամվելի Նաջարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով: Պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ հիվանդանոցային փորձաքննություն կատարելու համար բժշկական հաստատությունում գտնվելու 21 /քսանմեկ/ օրը /20.09.2012թ.-ից մինչև 10.10.2012թ./ և վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի 11 /տասնմեկ/ ամիս 9 /ինը/ օր ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1/տարի/ տարի ժամկետով:
Փորձաշրջանի ընթացքում անչափահաս ամբաստանյալ Կ.Նաջարյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան տարածքային ստորաբաժանման, իսկ զորակոչվելու դեպքում` համապատասխան զորամասի հրամանատարության վրա:
4. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
5. Սույն որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այն հրապարակելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին:



Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ