ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ԳՈՐԾ ԵԿԴ/0160/01/12

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ` Ա.ՍԵՓՈՅԱՆԻ
պաշտպան` Ս.ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Տ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2013 թվականի փետրվարի 06-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Սեփոյանի և ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի պաշտպան Ս.Ոսկանյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տարոն Արմենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ.60100312 քրեական գործը հարուցվել է 03.01.2012թ.-ին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Դ.Մարտիրոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով՝ անհայտ անձի կողմից վրաերթ կատարելու հետևանքով Արամ Վազգենի Մարգարյանին անզգուշությամբ մահ պատճառելու դեպքի առթիվ:
2. 2012 թվականի հունվարի 04-ին Արմեն Լևուշի Հարությունյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություններ կատարելու կասկածանքով ձերբակալվել է:
3. 2012 թվականի հունվարի 07-ին որոշում է կայացվել Արմեն Լևուշի Հարությունյանին քրեական գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով:
4. 2012 թվականի հունվարի 07-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Արմեն Լևուշի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով:
5. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2012թ. հունվարի 20-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը երկու ամիս ժամանակով ընտրելու վերաբերյալ քննիչի միջնորդությունը բավարարելու մասին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի հունվարի 07-ի որոշումը թողնվել է օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է:
6. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի մարտի 01-ի որոշմամբ բավարարվել է քննիչի միջնորդությունը և մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է երկու ամսով` մինչև 2012թ. մայիսի 04-ը, միաժամանակ մերժվել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կալանքը գրավով փոխարինելու թույլտվության մասին պաշտպանի միջնորդությունը:
7. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2012թ. մարտի 16-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի մարտի 01-ի որոշումը` մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու, նրան կալանքից գրավով ազատելն անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ, թողնվել է օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է:
8. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 28-ի որոշմամբ բավարարվել է քննիչի միջնորդությունը և մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը կրկին երկու ամսով երկարացվել է` մինչև 2012թ. հուլիսի 04-ը, միաժամանակ մերժվել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կալանքը գրավով փոխարինելու թույլտվության մասին պաշտպանի միջնորդությունը:
9. 2012 թվականի հունիսի 04-ին, Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Ա.Պետրոսյանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոցը ընտրված կալանավորումը վերացնելու վերաբերյալ:
10. 2012թ. հունիսի 26-ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Դ.Մատիրոսյանի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Լևուշի Հարությունյանի նկատմամբ քրեական հետապնումը դադարեցվել է` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
11. 2012թ. հուլիսի 21-ին, ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Դ.Մարտիրոսյանի կողմից որոշում է կայացվել Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրելու վերաբերյալ:
12. 2012 թվականի հուլիսի 27-ի որոշմամբ Տարոն Արմենի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
13. 2012 թվականի սեպտեմբերի 03-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տարոն Արմենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
14. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ Առաջին ատյանի դատարան) 2012թ. նոյեմբերի 22-ի դատավճռով` ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանը մեղավոր է ճանաչվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքներում և դատապարտվել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` ազատազրկման 1 (մեկ) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 2 (երկու) տարի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով` տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով` առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու։
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով սահմանված` պատիժների լրիվ գումարման սկզբունքի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 2 (երկու) տարի ժամկետով և տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով` պատժի սկիզբը հաշվելով կալանավորման պահից։
Տ.Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
15. Առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 22-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել գործով մեղադրող` Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Սեփոյանը և Տ.Հարությունյանի պաշտպան Ս.Ոսկանյանը:
16. Վերաքննիչ դատարանի 2012 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ, վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
17. Նախաքննական մարմինը ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա.
«2012 թվականի հունվարի 3-ին, ժամը 22:00-ի սահմաններում, իրեն վստահված «ԲՄՎ-X5» մակնիշի 10 ՈԼ 100 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցով` Սայաթ-Նովա պողոտայի կողմից դեպի Կորյուն փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երթևեկելի ձախ եզրային գոտով` բաժանարար զույգ հոտ գծերից 0,5 մետր հեռավորության վրա, մոտ 60 կմ/ժ արագությամբ, մոտակա լույսերը միացված վիճակում։ Չհասած Նալբանդյան փողոցի թիվ 130 հասցեի դիմացի ճանապարհահատվածին, հայտնաբերելով իր ընթացքի ուղղության նկատմամբ աջից դեպի ձախ կողմը փողոցը հատող և իր երթևեկության համար վտանգ առաջացրած հետիոտն Արամ Վազգենի Մարգարյանին, խախտել է ՃԵԿ-ի 67-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջները, այն է` վտանգն առաջանալու պահից սկսած ժամանակին չդիմելով արգելակման, ձախ մանևրմամբ ավտոմեքենան դուրս բերելով հանդիպակաց ուղեմաս, որպիսի գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն` ունենալով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ինքն իրեն զրկել է այն կանխելու հնարավորությունից, ավտոմեքենայի առջևի աջ մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Ա.Մարգարյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ։
Այնուհետև ավտովարորդ Տ.Հարությունյանը ՃԵԿ-ի պահանջները խախտելու հետևանքով վրաերթ կատարելուց հետո թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը և իր կողմից վարվող «ԲՄՎ-X5» մակնիշի 10 ՈԼ 100 պ/հ ավտոմեքենայով հեռացել է»։
18. Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում նշել է հետևյալը.
«Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ, ավտոմեքենա վարող Տարոն Արմենի Հարությունյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ապացուցված է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքների առաջացման դեպքում տրանսպորտային միջոց վարող և ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտած անձի` ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը թողնելը, այդ արարքը նույնպես ճիշտ է որակված և համապատասխանում է Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ, նրա կատարած յուրաքանչյուր հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով և տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողի իրավահաջորդի հետ հաշտվել են, վրաերթին նախորդող պահին տուժողը երթևեկելի գոտին հատել է` հետիոտնի համար չնախատեսված մասում։ Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում մեղայականով ներկայանալը և հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը` տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը կամովին հատուցելը, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում»։

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
19. Բողոք բերած անձը` Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Սեփոյանը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 22-ի դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ակնհայտ մեղմ պատիժ՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատազրկում նշանակելով, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները, քանի որ նշանակված պատժաչափը չի համապատասխանում արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, որով չեն կարող ապահովվել պատժի հիմնական նպատակները։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 61-րդ հոդվածը, բողոքի հեղինակը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածներով հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելու կապակցությամբ միատեսակ պրակտիկա ձևավորելու նպատակով, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը կայացրել է որոշումներ՝ 05.11.2010 թվականի թիվ ՍԴ/0085/01/10, 27.08.2010 թվականի ԳԴ1/0003/01/10, 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 գործերով, որոնցում կարևոր հանգամանք է համարել հանցավոր անձի՝ հանրության համար վտանգավորության բարձր աստիճանի մասին վարորդի կողմից թույլ տված ՃԵԿ-ի խախտման բնույթը։
Հղում կատարելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմանը, բողոքաբերը նշել է, որ կոնկրետ վրաերթի դեպքով, Տ.Հարությունյանը տեխնիկական տեսակետից հնարավորություն ունենալով ավտոմեքենան արգելակմամբ կանգնեցնելու, այն դուրս բերելով հանդիպակաց ուղեմաս, վրաերթի է ենթարկել Ա.Մարգարյանին, ինչը խոսում է ինչպես արարքի, այնպես էլ հանցավորի անձի՝ հանրության համար վտանգավորության բարձր աստիճանի մասին։
20. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«Փոփոխել Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 22.11.2012 թվականի դատավճիռը` Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատիժն ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին, հասարարական վտանգավորությանը և անձը բնութագրող տվյալներին համաչափ պատիժ»:
21. Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել նաև ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի պաշտպան Ս.Ոսկանյանը, որը գտել է, որ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակը և պատժաչափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է ակնհայտ խիստ դատավճիռ, այն առումով, որ չի անդրադարձել պաշտպանության կողմի ներկայացրած միջնորդությանը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով որոշում կայացնելու և նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, գալով սխալ եզրահանգման, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միմիայն վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով։
Բողոքաբերը փաստել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացված դատավճռում ձևականորեն արձանագրել, սակայն ըստ էության, հաշվի չի առել ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, վերջինիս անձը, ինչպես նաև նրա գործողություններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության հանգամանքը:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, բողոքաբերը նշել է, որ նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է, ուստի ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առներ ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ ամբաստանյալի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Այդ դեպքում, ըստ բողոքի հեղինակի, անկասկած, Առաջին ատյանի դատարանը կհանգեր հիմնավոր եզրակացության և դատավճռում կամրագրեր, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և հնարավոր է վերջինիս ուղղվելն առանց պատիժը կրելու, մանավանդ, որ նրա կողմից հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ առաջին անգամ է կատարվել իրեն վերագրվող հանցավոր արարքը։
Վկայակոչելով նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2007թ. հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, բողոքաբերը նշել է, որ իր պաշտպանյալ Տ.Հարությունյանը գործի քննության ընթացքում հենց իր դրսևորած վարքագծով ապացուցել է, որ անհրաժեշտություն չկա նրան մեկուսացնելու հասարակությունից։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ սույն քրեական գործով դատաքննության ընթացքում քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, տուժողի իրավահաջորդ Վազգեն Մարգարյանի կողմից Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացվել վերջինիս դիրքորոշումն այն մասին, որ հաշտվել է Տարոն Հարությունյանի հետ և նրա նկատմամբ բողոք և նյութական վնասի փոխհատուցման պահանջ չի ներկայացնում։ Այդ մասին տուժողի իրավահաջորդը հայտնել է ինչպես 30.07.2012թ. Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի պետին ուղղված իր դիմումում, այնպես էլ նույն օրը տրված նախաքննական ցուցմունքում, միաժամանակ նշելով, որ Տարոն Հարությունյանի կատարած արարքների համար պատժի կրման ձևը և ժամանակահատվածը թողնում է դատարանի հայեցողությանը, ինչը նույնպես համապատասխան գնահատականի չի արժանացրել Առաջին ատյանի դատարանը՝ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժատեսակը որոշելիս։
Բողոք բերած անձը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածները, գտել է, որ վերը նշված հոդվածների դրույթներով սահմանված հանգամանքները պետք է հաշվի առնվեին և ճիշտ գնահատվեին Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով՝ իր պաշտպանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժատեսակը որոշելիս։
Բողոքաբերը գտել է, որ չնայած ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատավճռում արձանագրել է, որ հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նախկինում դատված չի եղել, ունի դրական բնութագիր, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, ինչպես նաև վերջինիս գործողություններում պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, այնուամենայնիվ, իրավական ճիշտ վերլուծության չի ենթարկել նշված բոլոր տվյալներն ու մեղմացնող հանգամանքները և սխալմամբ գտել, որ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանն իր կատարած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, որը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ չկան։
Ըստ բողոքի հեղինակի, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս իրավական ճիշտ վերլուծության չի ենթարկել և ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ըստ էության, հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ իր պաշտպանյալ Տ.Հարությունյանը ուսանող է, սովորում է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի «ֆինանսական առկա ուսուցում» ֆակուլտետի 4-րդ կուրսում, որի վերաբերյալ նշված ֆակուլտետի դեկանի կողմից 09.10.2012թ. տրված թիվ 188 տեղեկանքը ներկայացվել է դատարան և կցվել սույն քրեական գործի նյութերին, ունի մշտական բնակության վայր, բնակվում է Երևան քաղաքի Վարդանանց փողոց 28 շենք, 57 բնակարանում, և նույն շենքի բնակիչների, ինչպես նաև հիշյալ համալսարանի ֆինանսական ֆակուլտետի կողմից տրված բնութագրերի համաձայն՝ բնութագրվում է դրական, ինքնակամ ներկայացել է գործով վարույթն իրականացնող մարմին, որի վերաբերյալ 2012թ. հուլիսի 21-ին կազմվել է մեղայականով ներկայանալու մասին արձանագրություն, իրեն մեղավոր է ճանաչել առաջադրված մեղադրանքում և նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ նախաքննական մարմնին օժանդակելով հանցագործությունը բացահայտելու գործում, զղջում է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարել իրեն վերագրվող հանրորեն վտանգավոր արարքները, որոնք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ դասվում են միջին և ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին։
Բողոք բերած անձը գտել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել նաև նախաքննության և դատաքննության ընթացքում իր պաշտպանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ իր նկատմամբ ընտրված՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի պայմաններում, լինելով ազատության մեջ՝ երբևէ չի խուսափել քննությունից և դատից, իսկ այդ ընթացքում նաև՝ ձեռնարկել է տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված գործողություններ, որի պայմաններում վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կարող էր լիովին ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև՝ պատժի ենթարկված անձի ուղղումը։
Ելնելով վերոգրյալից, բողոք բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածները չկիրառելու արդյունքում կայացրել է անարդարացի ակնհայտ խիստ դատավճիռ և ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և դրա տեսակը որոշելիս, ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը և իր պաշտպանյալի նկատմամբ նշանակել է խիստ պատիժ այնքանով, որ անտեսել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված՝ որպես վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը հիշատակված մի շարք հանգամանքների առկայությունը և իրավական ճիշտ վերլուծության ու գնահատականի չի արժանացրել դրանք՝ կայացված դատավճռով ընդհանրապես չանդրադառնալով նաև պաշտպանության կողմի ներկայացրած՝ Տ.Հարությունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին միջնորդությանը՝ առանց քննարկելու և լուծելու իր պաշտպանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության հարցը։
22. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է.
«Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ և հաշվի առնելով գործի քննության արդյունքները, իմ պաշտպանյալի անձը բնութագրող և վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող՝ վերը նշված հանգամանքների համակցությունը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ի մասի 4-րդ կետով և 395-րդ հոդվածի 4-րդ ենթակետով սահմանված կարգով փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ-0160/01/12 քրեական գործով կայացված 22.11.2012թ. դատավճիռը՝ պատժի մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով կայացնել որոշում` իմ պաշտպանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին, քանի որ դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից»։
23. Վերաքննիչ դատարանում մեղադրող Ա.Սեփոյանը պնդեց իր վերաքննիչ բողոքը, խնդրեց այն բավարարել` միաժամանակ ներկայացնելով իր առարկությունները պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ:
Պաշտպան Ս.Ոսկանյանը պնդեց իր կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել` առարկելով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանն ամբողջությամբ միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ մեղադրողի, ինչպես նաև պաշտպանության կողմի հիմնավորումները, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության այն մասին, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը՝ բավարարել և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել ու փոփոխել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
24. Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի.
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`(…)
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոհիշյալ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն. «Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
«Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով` դրանք բնութագրում են ինչպես կատարած հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս» (տե՛ս Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումը):
«(…)[Դ]ատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե´ս Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի համաձայն` ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը թողնելը տրանսպորտային միջոց վարող և ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտած անձի կողմից՝ սույն օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքների առաջացման դեպքում՝ պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման` «(...) [ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված] հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով և զարգացնելով Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։ Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի մարտի 28-ի ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 14-19-րդ կետերը):
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից կարևոր է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից հետո անձի դրսևորած վարքագծի գնահատումը:
Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծության համատեքստում անդրադառնալով սույն գործի հանգամանքներին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանը «ԲՄՎ X5» մակնիշի ավտոմեքենայով հայտնաբերելով իր ընթացքի ուղղության նկատմամբ աջից դեպի ձախ կողմը փողոցը հատող և իր երթևեկության համար վտանգ առաջացրած հետիոտն Արամ Վազգենի Մարգարյանին, խախտել է ՃԵԿ-ի 67-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջները, այն է` վտանգն առաջանալու պահից սկսած ժամանակին չդիմելով արգելակման, ձախ մանևրմամբ ավտոմեքենան դուրս է բերել հանդիպակաց ուղեմաս, ստեղծել վթարային իրադրություն և ունենալով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն, ինքն իրեն զրկել է այն կանխելու հնարավորությունից, ավտոմեքենայի առջևի աջ մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Ա.Մարգարյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ (տե՛ս սույն որոշման 17-րդ և 18-րդ կետերը)։
25. Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` ամբաստանյալի նկատմամբ սահմանել է ակնհայտ մեղմ՝ անարդարացի պատիժ, որը չի համապատասխանում նրա կողմից կատարված հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին և հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար չէ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանին ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ չի գնահատել սույն գործի բոլոր փաստական հանգամանքները, հաշվի չի առել ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, նրան վերագրվող արարքի կատարման եղանակը և նրա դրսևորած վարքագիծը` ինչպես հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, այնպես էլ հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում, ինչն Առաջին ատյանի դատարանին հնարավորություն կտար ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Այսպես.
Համաձայն վիճարկվող դատական ակտի, ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, Առաջին ատյանի դատարանը, «ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, հաշվի է առել հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով և տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողի իրավահաջորդի հետ հաշտվել են, վրաերթին նախորդող պահին տուժողը երթևեկելի գոտին հատել է` հետիոտնի համար չնախատեսված մասում»։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել մեղայականով ներկայանալը և հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը` տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը կամովին հատուցելը, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել։
26. Վերը շարադրվածից հետևում է, որ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, Առաջին ատյանի դատարանը, որպես նրա անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ է դիտել լիովին մեղավոր ճանաչելու և ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալու միջոցով կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, իսկ որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` նաև մեղայականով ներկայանալը, մինչդեռ սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ.
1. Քրեական գործը հարուցվել է 2012թ. հունվարի 03-ին՝ անհայտ անձի կողմից վրաերթ կատարելու հետևանքով տուժող Արամ Վազգենի Մարգարյանին անզգուշությամբ մահ պատճառելու դեպքի առթիվ:
2. 2012թ. հունվարի 04-ին ՀՀ ոստիկանության Մարաշի բաժանմունք է ներկայացել ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի հայրը` Արմեն Լևուշի Հարությունյանը, որը ներկայացնելով «ԲՄՎ X5» մակնիշի 10 ՈԼ 100 պետհամարանիշի ավտոմեքենան, հայտնել է, որ ժամեր առաջ, ՀՀ ոստիկանության վարչական շենքի մոտակայքում, Չարենցի փողոցում, վրաերթի է ենթարկել մի քաղաքացու:
Նույն օրը Արմեն Հարությունյանը ձերբակալվել է:
3. Նախաքննական մարմնի 2012 թվականի հունվարի 07-ի որոշմամբ Արմեն Հարությունյանը քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով և Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի նույն օրվա որոշմամբ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով: Նույն դատարանի 2012 թվականի մարտի 01-ի և ապրիլի 28-ի որոշումներով Արմեն Հարությունյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետները երկարացվել են` յուրաքանչյուր անգամ երկու ամիս ժամանակով (տե՛ս սույն որոշման 3-12-րդ կետերը):
4. 2012 թվականի հունիսի 04-ին, Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Ա.Պետրոսյանի կողմից որոշում է կայացվել Արմեն Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը վերացնելու վերաբերյալ, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Ա.Հարությունյանին են մեղսագրվել ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործություններ, որի պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 138-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը չի կարող գերազանցել 6 ամիսը, իսկ քրեական գործի նախաքննությամբ բավարար ապացույցներ ձեռք չեն բերվել Արմեն Հարությունյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացություն կազմելու համար:
Համաձայն նույն որոշման. «Նախաքննության ընթացքում ստացվել են Արմեն Հարությունյանի 099 101-100 բջջային հեռախոսահամարի մուտքային և ելքային հեռախոսազանգերի վերծանումներն ըստ «Cell-id» կայանների, որոնց ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ Արմեն Հարությունյանի բջջային զանգերը դեպքի պահին սպասարկվել են Մյասնիկյան պողոտա 20 հասցեում տեղադրված կայանի միջոցով, ինչը համապատասխանում է նրան պատկանող «Սկարլետ» ակումբի գտնվելու վայրին, իսկ վրաերթի վայրին համապատասխանում է Չարենցի 46 հասցեում տեղադրված կայանը և այդ ժամանակահատվածում նշված կայանի կողմից է սպասարկվել Արմեն Հարությունյանի որդի Տարոն Հարությունյանի բջջային 099 110-100 հեռախոսահամարը: Վերը նշված հանգամանքների կապակցությամբ ինչպես Արմեն Հարությունյանը, այնպես էլ Տարոն Հարությունյանը տվել են ոչ արժանահավատ ցուցմունքներ այն մասին, թե իբր հեռախոսները մոռացել են համապատասխանաբար «Սկարլետ» ակումբում և ավտոմեքենայի մեջ:
Բացի այդ, ավտոմեքենայի զննությամբ սրահում հայտանբերվել են Տարոն Հարությունյանի անձնական իրերը» (տե՛ս հատոր 2-րդ, գ.թ. 105-106):
27. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանը բազմիցս որպես վկա հարցաքննվել է տուժող Արամ Մարգարյանին վրաերթի ենթարկելու դեպքի կապակցությամբ, որի ընթացքում ժխտել է իր մասնակցությունը հանցագործության կատարմանը` այդ կապակցությամբ տալով իրականությանը չհամապատասխանող, իրարամերժ ու հակասական ցուցմունքներ՝ դրանով իսկ, տևական ժամանակով, խոչընդոտելով գործով օբյեկտիվ ճշմարտության բացահայտմանը: Այսպես.
Դեպքին հաջորդող առաջին իսկ օրը` 2012թ. հունվարի 04-ին, Տարոն Հարությունյանը հարցաքննվել է որպես վկա և տվել հետևյալ ցուցմունքները.
«(...) Հորեղբայրս նաև ասաց, որ ոստիկանությունում ինձ են փնտրում և ես նրա հետ միասին եկա քննչական բաժին, որտեղ հանդիպեցի հորս և տեղեկացա վրաերթի մասին, սակայն կոնկրետ ինչպես է տեղի ունեցել վրաերթը ես չգիտեմ: Հորեղբորիցս նաև տեղեկացել եմ, որ վրաերթի ենթարկվածը տեղում մահացել է: Ձեր բանավոր հարցերին պատասխանում եմ, որ ես այսօր ընդհանրապես մեր BMW մակնիշի ավտոմեքենան չեմ վարել, այն եղել է հորս տրամադրության տակ: Ես օգտագործում եմ 099 110-100 բջջային համարը, այլ համար չունեմ և չեմ օգտագործում, իսկ հայրս օգտագործում է 099 101-100 բջջային համարը: Ես չգիտեմ, թե ինչպես է տեղի ունեցել վրաերթը և Չարենց փողոցի որ հատվածում (...)» (տե՛ս հատոր 1-ին, գ.թ. 32-33):
Որպես վկա լրացուցիչ հարցաքննությունների ընթացքում ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանը կրկին ժխտել է հանցագործության կատարմանն իր մասնակցությունը` վերստին տալով իրականությանը չհամապատասխանող ցուցմունքներ և պնդելով հանցագործությունն իր հոր` Արմեն Հարությունյանի կողմից կատարած լինելու հանգամանքը (տե՛ս հատոր 1-ին, գ.թ. 152-154, հատոր 2-րդ, գ.թ. 184-185), իսկ 2012թ. մայիսի 5-ին գրավոր դիմում է ներկայացրել վարույթն իրականացնող մարմնին այն մասին, որ իր հոր` Արմեն Հարությունյանի կողմից 2012թ. հունվարի 03-ին կատարված վրեաերթի կապակցությամբ իր ցուցմունքներում հայտնել է իրեն հայտնի բոլոր մանրամասները` միաժամանակ հրաժարվելով հարուցված քրեական գործով հետագայում ցուցմուքներ տալուց (տե՛ս հատոր 2-րդ, գ.թ. 67):
2012 թվականի հուլիսի 18-ին, նախաքննության մարմնի գրավոր ծանուցագրով ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանը, 2012թ. հուլիսի 21-ին, ժամը 15:00-ին, լրացուցիչ ցուցմունքներ տալու նպատակով, հրավիրվել է հարցաքննության:
Նույն օրը նախաքննության մարմնի կողմից արձանագրություն է կազմվել այն մասին, որ 2012թ. հուլիսի 21-ին, ժամը 18:45-ին, մեղայականով, Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժին է ներկայացել Տարոն Արմենի Հարությունյանը և հայտարարել, որ 2012թ. հունվարի 3-ին, ժամը 22-ի սահմաններում իրեն վստահված «ԲՄՎ X5» մակնիշի 10 ՈԼ 100 պետհամարանիշի ավտոմեքենայով, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցի վրա` Նալբանդյան փողոցի թիվ 130 շենքի դիմաց, վրաերթի է ենթարկել Արամ Մարգարյանին, որից հետո թողնելով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը, հեռացել է (տե՛ս հատոր 2-րդ, գ.թ. 187):
28. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև, համաձայն գործի նյութերի, նախաքննության մարմնի կողմից 2012թ. հուլիսի 21-ին արձանագրություն է կազմվել Տարոն Հարությունյանի կողմից մեղայականով ներկայանալու վերաբերյալ, նշված օրը, ամբաստանյալը վարույթն իրականացնող մարմնին է ներկայացել վերջինիս կանչով` լրացուցիչ հարցաքննվելու նպատակով, իսկ հանցագործությունն իր կողմից կատարելու հանգամանքն ընդունել է և այդ կապակցությամբ տվել ինքնախոստովանական ցուցմունքներ՝ քրեական գործով շուրջ յոթ ամիս տևած նախաքննությունից հետո միայն, որի ընթացքում, ի սկզբանե, հանցագործությունը բացահայտելու և այն ամբաստանյալի կողմից կատարելու հանգամանքը պարզելու նպատակով ձեռնարկվել են բազմաթիվ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, իսկ հանցագործությունը ժամանակին չի բացահայտվել՝ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի, նրա հոր` Արմեն Հարությունյանի, իսկ վերջիններիս պահանջով նաև քրեական գործով մյուս վկաների կողմից ճշմարտությունը թաքցնելու և դեպքի հանգամանքների առնչությամբ իրականության չհամապատասխանող ցուցմուքներ տալու միջոցով նախաքննությանը խոչընդոտելու պատճառով, որի արդյունքում, քրեական գործով ի սկզբանե որպես մեղադրյալ է ներգրավվել և շուրջ 6 ամիս անազատության մեջ գտնվել ամբաստանյալին վերագրվող հանցագործությունների կատարմանն առնչություն չունեցող անձը:
29. Վերը շարադրված պատճառաբանությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում նաև պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկն այն մասին, որ նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալով, ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանը նախաքննական մարմնին օժանդակել է հանցագործությունը բացահայտելու գործում, ինչը հաշվի չի առնվել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս:
30. Մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով ամրագրված դրութն ու բացահայտելով մեղայականով ներկայանալու, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի էությունը, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Մեղայականով ներկայանալը նշանակում է, որ անձը կամավոր ներկայանում է իրավապահ մարմիններին (ոստիկանություն, դատախազություն և այլն) և հայտնում է իր կողմից միանձնյա կամ այլ անձի հետ կատարած հանցագործության մասին։ Այլ կերպ՝ մեղայականով ներկայացած անձը կամավոր, անկեղծ խոստովանություն է անում, քրեական հետապնդում իրականացնող մարմնին բանավոր կամ գրավոր կերպով հայտնում իր կողմից կամ իր մասնակցությամբ կատարված հանցագործության մասին» (տե՛ս Անդրանիկ Ավետիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011թ. հուլիսի 13-ի ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 23-րդ կետը):
31. Շարադրված վերլուծության լուսի ներքո, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս, ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի անձը բնութագրող և նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները բազմակողմանի հետազոտման ու օբյեկտիվ գնահատման չեն ենթարկվել, որի արդյունքում, որպես ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող և վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են դիտվել այնպիսի տվյալները, որոնք չեն վկայում հանցավորի անձի կամ նրան վերագրվող արարքների հանրային վտանգավորության ողջամտորեն նվազեցման մասին:
32.Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ որպես ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի անձը բնութագրող հանգամանք Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2010թ. դեկտեմբերի 29-ի որոշմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ և 91-րդ հոդվածների կարգով, Տարոն Արմենի Հարությունյանն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցվել է քրեական հետապնդումն ու նրա մասով կարճվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 4-րդ կետերով հարուցված քրեական գործի վարույթը` Տ.Հարությունյանին հանձնելով ծնողների հսկողությանը (տե՛ս հատոր 1-ին, գ.թ. 135-139):
33. Անդրադառնալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությանն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանը առաջին անգամ, հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարել իրեն վերագրվող հանրորեն վտանգավոր արարքները, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում վկայակոչել Անդրանիկ Ավետիսյանի վերաբերյալ գործով 2011թ. հուլիսի 13-ի ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումը, համաձայն որի. «հանցանքների պատահական զուգորդում» հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և որոշվում է միայն դատարանի կողմից` գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, ի թիվս այլոց, հանգամանքների պատահական զուգորդում կարող են լինել.
1. իր կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման կապակցությամբ անձի մոլորությունը,
2. հանցավոր արարքներ կատարող անձանց խմբում մեկ անգամ պատահական գտնվելն ու այդ խմբի կողմից կատարված հանցագործությանը մեկ անգամ մասնակցելը,
3. մեղսագրվող հանցանքի կատարումն անձին ակնհայտորեն բնորոշ չլինելը,
4. հանցանքի կատարումը հոգեճնշող վիճակում, արտակարգ կամ այլ հանգամանքների ազդեցության տակ»:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծության համատեքստում Վերաքննիչ դատարանն արձնագրում է, որ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի կողմից արարքը հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելը հիմնավորող փաստական տվյալներ սույն քրեական գործով ձեռք չեն բերվել:
34. Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և այդ պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հնարավորության վերաբերյալ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները»:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...)պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի, օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
Բացի այդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները (տե´ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 որոշումը, Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումը):
«Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Արթուր Անտոնյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
35. Սույն որոշման 24-34-րդ կետերում շարադրված հիմնավորումներով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
36. Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հովածի 2-րդ մասով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ մեղմ պատիժ` թույլ տալով դատական սխալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների խախտում, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար չէ նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործումը, ինչն Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմք է:
37.Ելնելով վերոշարադրյալից, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս հանգել է սխալ եզրակացության` ամբաստանյալի նկատմամբ անարդարացի` ակնհայտ մեղմ պատիժ նշանակելու առումով, հետևաբար մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Տարոն Արմենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 22-ի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել և փոփոխել` ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակելով ազատազրկում երեք տարի ժամկետով` նրան զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից` երկու տարի ժամկետով, իսկ պաշտպան Ս.Ոսկանյանի վերաքննիչ բողոքը, սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով` մերժել:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394 հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Սեփոյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել, իսկ ամբաստանյալ Տարոն Հարությունյանի շահերի պաշտպան, փաստաբան Ս.Ոսկանյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության Առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 22-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Տարոն Արմենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 244-րդ հոդվածով, նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել:
3. Ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով ու դատապարտել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում 3 (երեք) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 (երկու) տարի ժամկետով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով` առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 3 (երեք) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 2 (երկու) տարի ժամկետով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
4. Ամբաստանյալ Տարոն Արմենի Հարությունյանը ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարասատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում` պատժի սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
5. Ամբաստանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
6. Մնացած մասով դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
7.Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:







ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ