Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

քրեական գործ թիվ ԵԿԴ/0130/01/12

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Թ. Խաչատրյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Հայաստանի Հանրապետության
/այսուհետ նաև ՀՀ/ դատախազության
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազներ Հ. Խաչատրյանի,
Ն. Մովսիսյանի,

պաշտպան Է. Բադեմյանի,

2019թ. ապրիլի 17-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Լևոն Աշոտի Աթոյանի
ծնված 1980թ. մարտի 26-ին Երևան քաղաքում
/հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած՝ խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխա, չի աշխատում, նախկինում դատված՝ ՀՀ Արարատի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2007թ. դեկտեմբերի 06-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, դատապարտվել է ազատազրկման՝ 5 /հինգ/ տարի ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման, պատժի կրումից ազատվել է ժամկետին՝ 2012թ. ապրիլի 19-ին, դատվածությունը՝ չմարված, հաշվառված է և բնակվել է Երևան քաղաքի Մանթաշյան փողոցի թիվ 4/3 շենքի թիվ 4 բնակարանում, տվյալ մեղադրանքով անազատության մեջ է գտնվել 2019թ. հունվարի 29-ից մինչև 2019թ. փետրվարի 01-ը, կալանքի տակ չէ/
մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝



Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 13107912 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնական քննչական բաժնում հարուցվել և վարույթ է ընդունվել 2012թ. փետրվարի 15-ին։
Նախաքննության մարմնի նույն օրվա որոշմամբ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Նախաքննության մարմնի 2012թ. փետրվարի 20-ի որոշմամբ Լևոն Աթոյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Նախաքննության մարմնի 2012թ. ապրիլի 17-ի որոշմամբ, Լևոն Աթոյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հետևյալ արարքի համար, որ նա. «առանց իրացնելու նպատակի` իր գործածման համար Արսեն Լևոնի Ավետիսյանի օժանդակությամբ Սամվել Ռոլանդի Դեմիրճյանից ապօրինի ձեռք է բերել և պահել խոշոր չափի` 4.3 գրամը գերազանցող «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց։
Այսպես. Լ.Աթոյանն ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու համար 06.12.2007թ.. Արարատի մարզի առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատապարտվել է ազատազրկման 5 տարի ժամկետով և պատիժը կրել ՀՀ ԱՆ «Վարդաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում։ Այդ ընթացքում Լ. Աթոյանը մտերիմ փոխհարաբերություններ է հաստատել նույն հիմնարկի դատապարտյալ Սամվել Ռոլանդի Դեմիրճյանի հետ, որի հետ ունեցած զրույցներից տեղեկացել է, որ նա Արսեն Ավետիսյանի մոտ պահվող «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց ունի։
Լ.Աթոյանը «Վարդաշեն» ՔԿՀ-ի բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրելու ընթացքում` 2012թ. հունվարի կեսերին նպատակադրվել է սեփական գործածման համար ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերել, ուստի Ս.Դեմիրճյանի հետ հեռախոսազրույց ունենալով, նրան հայտնել է թմրամիջոց ձեռք բերելու իր մտադրության մասին։ Վերջինս համաձայնել է Լ.Աթոյանին թմրամիջոց իրացնել, ապա` անազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, անձամբ թմրամիջոցը Լ.Աթոյանին հանձնելու հնարավորությունից զրկված լինելով, հիշյալ խոչընդոտը վերացնելու և օժանդակություն ցուցաբերելու համար իր հերթին հեռախոսազրույց է ունեցել Արսեն Ավետիսյանի հետ և խնդրել է վերջինիս նկուղում պահվող` իրեն պատկանող «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցից առանձնացնել 4.3 գրամը գերազանցող թմրամիջոցը, այն տեղափոխել Երևան քաղաքի Նուբարաշենի խճուղի և հանձնել այնտեղ սպասող Լ.Աթոյանին։ Արսեն Ավետիսյանը համաձայնել է օժանդակել Ս.Դեմիրճյանին, ապա նույն օրը նկուղում պահվող «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցից առանձնացրել է խոշոր չափի` 4.3 գրամը գերազանցող թմրամիջոցը, այն իր ավտոմեքենայով փոխադրել է Երևան քաղաքի Նուբարաշենի խճուղի և հանձնել Լ.Աթոյանին։
Լ.Աթոյանն իր կողմից ապօրինի ձեռք բերված խոշոր չափի` 4.3 գրամը գերազանցող «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցից մի մասը ծխելու միջոցով գործածել է, իսկ մնացած` 4,3 գրամ «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցը հետագա գործածման համար ապօրինի պահել է հագուստի գրպանում։
2012թ. փետրվարի 14-ին Լ.Աթոյանը թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի Մարաշի բաժանմունք, որտեղ էլ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում վերոհիշյալ խոշոր չափի 4,3 գրամ «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցը հայտնաբերվել է։
Այսինքն` Լևոն Աշոտի Աթոյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քր. օր.-ի 268 հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։»։
2012թ. մայիսի 15-ին թիվ 13107912 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2012թ. մայիսի 18-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2012թ. մայիսի 29-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2012թ. հունիսի 08-ին նշանակելու մասին։
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. հուլիսի 03-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը փոփոխվել է, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը և հայտարարվել է նրա հետախուզումը։
Նույն դատարանի 2012թ. հուլիսի 19-ի որոշմամբ ԵԿԴ/0078/01/12 (13107912) քրեական գործի վարույթն ըստ մեղադրանքի Սամվել Ռոլանդի Դեմիրճյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, Արսեն Լևոնի Ավետիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 38-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և Լևոն Աշոտի Աթոյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ամբաստանյալ Լևոն Աշոտի Աթոյանի մասով կասեցվել է` մինչև ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանին հայտնաբերելը, ԵԿԴ/0078/01/12 (13107912) քրեական գործից ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի վերաբերյալ կասեցված մասն անջատվել է որպես առանձին վարույթ և դրան շնորհվել է ԵԿԴ/0130/01/12 համարը։
Ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանը 2019թ. հունվարի 29-ին Ուկրաինայից ինքնակամ վերադարձել է ՀՀ։
Դատարանի 2019թ. հունվարի 31-ի որոշմամբ ԵԿԴ/0130/01/12 (13107912) քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է` դրա կասեցման հիմք ծառայած հանգամանքը վերանալու պատճառով։
Դատարանը քննելով ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման վերահաստատման, այն հիմնավոր լինելու կամ չլինելու հարցերը՝ 2019թ. փետրվարի 01-ին որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը չվերահաստատելու, այն վերացնելու, Լևոն Աթոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրելու մասին՝ հաշվի առնելով, որ Լևոն Աթոյանին վերագրվող արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին դասվելու և դրա համար սահմանված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարին չգերազանցելու պատճառով՝ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառվել չի կարող։
2019թ. մարտի 04-ի դատական նիստում, մեղադրող Հ. Խաչատրյանի որոշմամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, Լևոն Աշոտի Աթոյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար, որ նա. «առանց իրացնելու նպատակի՝ իր գործածման համար Արսեն Լևոնի Ավետիսյանի օժանդակությամբ Սամվել Ռոլանդի Դեմիրճյանից ապօրինի ձեռք է բերել և պահել զգալի չափի՝ 4,3 գրամը գերազանցող հաշիշ տեսակի թմրամիջոց։
Այսպես, Լևոն Աթոյանն ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու համար 2007 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Արարատի մարզի առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատապարտվել է ազատազրկման 5 տարի ժամկետով և պատիժը կրել ՀՀ ԱՆ «Վարդաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում։ Այդ ընթացքում Լ․Աթոյանը մտերիմ փոխհարաբերություններ է հաստատել նույն հիմնարկի դատապարտյալ Սամվել Ռոլանդի Դեմիրճյանի հետ, որի հետ ունեցած զրույցներից տեղեկացել է, որ նա Արսեն Ավետիսյանի մոտ պահվող հաշիշ տեսակի թմրամիջոց ունի։
Լ․Աթոյանը «Վարդաշեն» ՔԿՀ-ի բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրելու ընթացքում՝ 2012 թվականի հունվարի կեսերին նպատակադրվել է սեփական գործածման համար ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերել, ուստի Ս․Դեմիճյանի հետ հեռախոսազրույց ունենալով, նրան հայտնել է թմրամիջոց ձեռք բերելու իր մտադրության մասին։ Վերջինս համաձայնել է Լ․Աթոյանին թմրամիջոց իրացնել, ապա՝ անազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, անձամբ թմրամիջոցը Լ․Աթոյանին հանձնելու հնարավորությունից զրկված լինելով, հիշյալ խոչընդոտը վերացնելու և օժանդակություն ցուցաբերելու համար իր հերթին հեռախոսազրույց է ունեցել Արսեն Ավետիսյանի հետ և խնդրել է վերջինիս նկուղում պահվող՝ իրեն պատկանող հաշիշ տեսակի թմրամիջոցից առանձնացնել 4,3 գրամը գերազանցող թմրամիջոցը, այն տեղափոխել Երևան քաղաքի Նուբարաշենի խճուղի և հանձնել այնտեղ սպասող Լ․Աթոյանին։ Արսեն Ավետիսյանը համաձայնել է օժանդակել Ս․Դեմիրճյանին, ապա նույն օրը նկուղում պահվող հաշիշ տեսակի թմրամիջոցից առանձնացրել է զգալի չափի՝ 4,3 գրամը գերազանցող թմրամիջոցը, այն իր ավտոմեքենայով փոխադրել է Երևան քաղաքի Նուբարաշեն խճուղի և հանձնել Լ․Աթոյանին։
Լ․Աթոյանն իր կողմից ապօրինի ձեռք բերված զգալի չափի՝ 4,3 գրամը գերազանցող հաշիշ տեսակի թմրամիջոցից մի մասը ծխելու միջոցով գործածել է, իսկ մնացած՝ 4,3 գրամ հաշիշ տեսակի թմրամիջոցը հետագա գործածման համար ապօրինի պահել է հագուստի գրպանում։
2012 թվականի փետրվարի 14-ին Լ․Աթոյանը թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունք, որտեղ էլ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում վերոհիշյալ զգալի չափի՝ 4,3 գրամ հաշիշ տեսակի թմրամիջոցը հայտնաբերվել է։»։

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, նախապես խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի խնամքին են գտնվում մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխաներ` 2014թ. փետրվարի 15-ին ծնված Անգելինա Լևոնի Աթոյանը և 2016թ. սեպտեմբերի 08-ին ծնված Ալեքսան Լևոնի Աթոյանը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, խոստովանական ցուցմունքներ տալով՝ աջակցել է հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն։ Գտնվելով հետախուզման մեջ՝ Լևոն Աթոյանը 2019թ. հունվարի 29-ին ինքնակամ ներկայացել է։
Պարզվել է նաև, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանը թիվ 1-202 քրեական գործով ՀՀ Արարատի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2007թ. դեկտեմբերի 06-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով դատապարտվել է ազատազրկման՝ 5 /հինգ/ տարի ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման։ Պատժի կրումից ազատվել է 2012թ. ապրիլի 19-ին, դատավածությունը՝ չմարված։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելը և պահելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի կողմից կատարված, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
Նույն օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար։ (...)»։
Նույն օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։»։
Նույն օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները։
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից։ (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում ինչպես կալանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով, սակայն տվյալ դեպքում պատժի տեսակների միջև ընտրության խնդիր առկա չէ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ մեղսագրվող հոդվածի սանկցիայով նշված առավելագույն պատժի առնվազն կեսից ոչ պակաս պատիժ նշանակելու պարտադիր պահանջի առկայության պատճառով։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլնի, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար։
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի անձը` նախկինում դատված լինելը, կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, նաև այն, որ ամբաստանյալի կողմից առանց իրացնելու նպատակի ձեռք բերված և իր մոտ պահված, 4,3 գրամ «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցի քանակն առավել մոտ է «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ կառավարության 2018թ. հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշմամբ նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /1.0-5.0 գրամ/ առավելագույն սահմանաչափին։
Բացի այդ՝ դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Որպես ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխաների առկայությունը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալով՝ հանցագործության բացահայտմանն աջակցելը, իսկ որպես նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք՝ հանցանք կատարելու ռեցիդիվը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ Լևոն Աթոյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստ պատժի` ազատազրկման ձևով, որը չի կարող պակաս լինել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից։
Քննելով ազատազրկման ձևով պատիժն ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՎԲ-124/07 գործով 2007թ. հունիսի 12-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի կատարած արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանն իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով և խոստովանական ցուցմունքներ տալով՝ անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, խնամքին առկա են մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխա, կամովին վերադարձել է ՀՀ և ներկայացել իրավապահ մարմիններին` դատարանը գտնում է, որ հիմնավոր է մեղադրողի միջնորդությունն այն մասին, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազելու արդյունքում հնարավոր է հանգել հետևության առ այն, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու՝ նրա նկատմամբ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով՝ պարտավորեցնելով չփոխել մշտական բնակության վայրը։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը և նկատի ունենալով, որ նախաքննության մարմնի 2012թ. փետրվարի 27-ի և 2012թ. ապրիլի 11-ի որոշումներով իրեղեն ապացույց ճանաչված «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցների տնօրինման հարցն արդեն լուծվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. սեպտեմբերի 18-ի դատավճռով՝ այն վերադարձնելով վարույթն իրականացնող մարմնին՝ քրեական գործից անջատված մասով տնօրինելու համար՝ դատարանն իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցն համարում է լուծված։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պայմաններն ամբաստանյալի կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Լևոն Աշոտի Աթոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման` 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, հաշվակցելով մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը Լևոն Աթոյանին 4 /չորս/ օր կալանքի տակ պահելու ժամկետը՝ ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 5 /հինգ/ ամիս 26 /քսանվեց/ օր ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Լևոն Աթոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Լևոն Աթոյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի պետական ծառայության վրա։
Ամբաստանյալ Լևոն Աշոտի Աթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ