ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԳՈՐԾ ԵԿԴ/0120/01/12

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ` Ս.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
տուժողի ներկայացուցիչ` Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
պաշտպան` Վ.ԶՈՒՌՆԱՉՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ


2013 թվականի ապրիլի 15-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ. 13100912 քրեական գործը հարուցվել է 2012թ. հունվարի 12-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Բեգոյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2012 թվականի հունիսի 05-ին Սամսոն Ղազարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
3. 2012 թվականի հունիսի 15-ին, Սամսոն Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և լրացվել է և նրան մեղադրանք է առաջադրվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
4. 2012 թվականի հունիսի 20-ին, Սամսոն Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքը վերստին փոփոխվել է և նրան մեղադրանք է առաջադրվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
5. 2012 թվականի հուլիսի 09-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
6. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ Առաջին ատյանի դատարան) 2013թ. փետրվարի 13-ի դատավճռով`
Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով` ազատազրկում 4 (չորս) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով, միաժամանակ վճռվել է «ՀՀ անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ` Սամսոն Ղազարյանին ազատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժից։
Սամսոն Ղազարյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև որպես դատական ծախս` Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանից հօգուտ պետական բյուջեի բռնագանձել 55.200 (հիսունհինգ հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ գումար, Սամսոն Ղազարյանին սեփականության իրավունքով պատկանող անշարժ և շարժական գույքերի` Երևանի Դավիթաշեն, Ձոր 2 թաղամասի 31 տան, ինչպես նաև «Դեու Նեքսիա ՋիԷլ 1.5» մակնիշի 33 TT 280 պետհամարանիշի ավտոմեքենայի վրա դրված արգելանքը վերացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
7. Առաջին ատյանի դատարանի 2013թ. փետրվարի 13-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը:
8. Ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը, Վերաքննիչ դատարանի 27.03.2013թ. որոշմամբ, ընդունվել է վարույթ, և գործը նշանակվել է քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
9. Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված տոկոսադրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով չհաշվառված եկամուտ ստանալու դիտավորությամբ, 2006 թվականի նոյեմբեր ամսին Մեխակ Սարգսի Գաբրիելյանին է տվել 45.139.200 ՀՀ դրամին համարժեք 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար, որի դիմաց նույն ժամանակահատվածից սկսած մինչև 2011 թվականի մարտ ամիսն ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած 1% տոկոսադրույքի կրկնապատիկը գերազանցող ամսեկան 3.5%, ապա` 5% այնուհետև` 10%-ի չափով տոկոսային հավելավճարներ, որոնք ընդհանուր կազմել են 70.253.600 ՀՀ դրամին համարժեք 190.725 ԱՄՆ դոլար։
Սակայն, Մեխակ Գաբրիելյանից ամբողջ մայր գումարն ու տոկոսագումարները մարված լինելու պարագայում, խարդախությամբ Մ.Գաբրիելյանից գումար հափշտակելու դիտավորությամբ, իր մոտ ունենալով, ըստ էության իր բնույթով առոչինչ, չոչնչացված ստացականը (այն համարվում է փոխառության պայմանագիր), գումարի բռնագանձման հայցով 06.06.2011թ. դիմել է դատարան` պահանջելով Մ.Գաբրիելյանին վճարել արդեն իսկ վճարված 60.000 ԱՄՆ դոլար գումարն ու ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածով սահմանված մայր գումարի չափով՝ 1200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ գումարի տոկոսները, իսկ դատական վճռի բավարարում ստանալով` գումարի բռնագանձումը տարածել է Մ.Գաբրիելյանի գույքի վրա, դրանով իրավունք է ձեռք բերել վերջինիս 60.000 ԱՄՆ դոլար գումարի և 1200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամի նկատմամբ, որի հետևանքով Մ.Գաբրիելյանն ընկել է նյութական ծանր կացության մեջ։
10. Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը.
«(…) [Ա]մբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը մեղավորությամբ կատարել է վաշխառություն (67.935.200 ՀՀ դրամին համարժեք 184.425 ԱՄՆ դոլարին չափով), ապա տուժող Մ.Գաբրիելյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով վերջինիս առանձնապես խոշոր չափի` 22.980.000 գումարին համարժեք 60.000 ԱՄՆ դոլարի հափշտակություն (խարդախություն), այսինքն` հանցավոր արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներին(…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
11. Բողոք բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է դատավճիռ, որով խաթարվել է արդարադատության բուն էությունը։ Առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել դատական քննություն նշանակելու մասին, այն դեպքում, երբ գործի նյութերը հետազոտելու պարագայում պարզ կդառնար, որ ամբողջ նախաքննությունը տարվել է քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերի կոպիտ խախտումներով` ներկայացնելով հետևյալ փաստարկները։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 126-րդ հոդվածը, 127-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերը և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 12.02.2010թ. հ.ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը, բողոքի հեղինակը նշել է, որ վկայակոչված դատավարական նորմերի իմպերատիվ պահանջը հաշվի առնելով և անդրադառնալով գործի նյութերին, պետք է փաստել, որ 12.01.2012 թվականին ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում թիվ 13100912 քրեական գործը հարուցվել է, գործով տուժող՝ Մեխակ Գաբրիելյանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազին 2011թ. օգոստոսի 29-ին ուղղված դիմումի և 2011թ. հոկտեմբերի 12-ին ՀՀ ոստկանության Կենտրոնականի բաժնում տված հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։ Հաղորդում տված անձը քննիչին է տրամադրել թվով 5 թղթիկներ, որոնց վրա արվել են, ինչ-որ թվային գրառումներ, ընդ որում ջնջումներով և այլն։ Անդրադառնալով այդ թղթիկներին, բողոքաբերը փաստել է, որ դրանք նախաքննության մարմնի կողմից ընդունվել են որպես ապացույցներ` այլ փաստաթղթերի տեսքով կամ իրեղեն ապացույցների տեսքով իր նկատմամբ ունեցած պարտքի, դրանց տոկոսների վճարման և պարտքը մարելու մասին։ Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդված, բողոքաբերը գտել է, որ չի բացատրվում այն հանգամանքը, որ այդ թղթիկները քննիչի կողմից ընդունվել են որպես ապացույցներ, քանի որ ցանկացած շահագրգիռ անձ կարող է իր համար կատարել ինչ-որ գրառումներ, և այնուհետև դրանք ներկայացնել մի ուրիշ անձի դեմ ինչ-որ բան ապացուցելու համար, այս առումով նախաքննության մարմնին ներկայացրած թղթիկները, ըստ բողոքաբերի, ոչ այլ ինչ են, քան ոչ վերաբերելի և անթույլատրելի ապացույներ։
Վկայակոչելով նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 106-րդ հոդվածի 1-ին մասը, բողոքաբերը գտել է, որ տվյալ դեպքում պաշտպանական կողմը վարույթն իրականացնող մարմնին արել է նման միջնորդություն, սակայն այն մերժվել է։ Նման միջնորդություն է արվել նաև գործի դատական փուլում։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը պետք է որ գնահատեր վերը նշված փաստարկները և այդ հիմքով պետք է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 294-րդ հոդվածի հիմքերով որոշում կայացներ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին և գործի վարույթը կարճեր։ Վերը նշված թվային գրառումներով թղթիկները պետք է համադրվեին գործում առկա այլ ապացույցների հետ, այն է, կողմերի միջև առկա քաղաքացիաիրավական վեճի արդյունքում կայացած օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով հաստատված հանգամանքերի հետ։ Այդ դեպքում պարզ կդառնար, որ կողմերի միջև առկա է քաղաքացիաիրավական վեճ և այն պետք է լուծվի քաղաքացիաիրավական դաշտում, իսկ այսպես կոչված առոչինչ ստացականը Մեխակ Գաթրիելյանը կարող էր վիճարկել քաղաքացիական օրենսգրքի 313-րդ հոդվածի հիմքերով։ Այսինքն, երբ Մեխակ Գաբրիելյանը, ինչպես ինքն է պնդում ամբողջ պարտավորության գումարը վերադարձնում է Սամսոն Ղազարյանին, իսկ վերջինս չի վերադարձնում իր մոտ եղած ստացականը, ապա նա այդ փաստի ուժով պետք է դիմեր դատարան Սամսոն Ղազարյանի մոտ եղած, չվերադարձված ստացականն առոչինչ ճանաչելու հայցով` որպես խաբեությամբ կնքված գործարք և այլն։
Վկայակոչելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 08.06.2012թ թիվ ԵԿԴ/Օ102/01/17 որոշումը, բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դատական ակտում արտահայտած դիրքորոշումը պետք է ուղորդող նշանակություն ունենար դատարանի համար վճիռ կայացնելիս, սակայն դատարանը շարունակել է նախաքննության մարմնի բռնած դիրքը և դատաքննությունը տարել նույն սցենարով, դրանով իսկ խախտելով ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջն այն առումով, որ որոշակի փաստական հանգամանքեր ունեցող գործով Վճռաբեկ դատարանի կամ մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ դատարանին ներկայացված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումը և դրանում արտահայտված դիրքորոշումն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անտեսվել է, այն է` Առաջին ատյանի դատարանը չի նշել այն ծանակշիռ փաստարկները, որով կհիմնավորեր, որ նույնանման փաստական հանգամանքերը կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դատական ակտում արտահայտած դիրքորոշումը հիմք ընդունելով և դրանք համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ, բողոքի հեղինակը գտել է, որ իր և Մեխակ Գաբրիելյանի միջև առկա է եղել քաղաքացիաիրավական հարաբերություն փոխառությամբ վերցված գումարը վերադարձնելու խնդրով, այդ գումարի վերադարձման շուրջ ծագած վեճերը պետք է լուծում ստանային քաղաքացիաիրավական դաշտում, ինքը խարդախությամբ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք չի բերել, այդ իրավունքը տրվել է օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի ուժով, Մեխակ Գաբրիելյանը կարող էր վիճարկել չոչնչացված, իրեն չվերադարձված ստացականի անվավեր կամ առոչինչ լինելը։
Ըստ բողոքաբերի, սրանք են այն հիմանական հանգամանքերը, որոնք էական նշանակություն ունեն վերաքննիչ բողոքի քննության համար։ Գործում առկա են բազմաթիվ այլ հանագամանքեր, որոնք արտահայտվել են միջնորդությունների, դատական ակտերի և այլ փաստաթղթերի տեսքով, սակայն օինական լուծում չեն ստացել։
Վերոգրյալը հիմնավորելու համար, բողոք բերած անձը վկայակոչել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածում ամրագրված նորմերի պահանջները:
Ըստ բողոքի հեղինակի, սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի պահանջն այն առումով, որ քրեական գործը քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքերի, ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 5-րդ կետի, ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ, 22-րդ հոդված 2-րդ մասի պահանջների համաձայն, պետք է կարճվեր և քրեական հետապնդումը դադարեցվեր։ Դրա փոխարեն Առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել դատական քննություն նշանակելու մասին և դատաքննության ընթացքում հետազոտել օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված ապացույցները, որի վերաբերյալ բազմիցս նշել է պաշտպանական կողմը։ Առաջին ատյանի դատարանը կարևորություն է տվել գործով վկաների ցուցմունքներին, որոնք կամ տուժողի ազգականներն են կամ նրա մտերիմները։ Վկաները իրենց ցուցմունքներով չեն հստակեցրել գործի փաստական հանգամանքներին իրենց իրազեկությունը, հիմնականում տվել են վկայություն ենթադրությունների հիման վրա, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ բողոքաբերի, փորձում էր հուշել, ուղղորդել վկաներին, ինչպես նաև տուժողին։ Այդ հանգամանքը հիմք է հանդիսացել դատարանին ինքնաբացարկ հայտնելու համար, որը սակայն, նախագահող դատավորի կողմից անհիմն մերժվել է։
Բողոք բերած անձը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի հետազոտել տուժողի կողմից ներկայացված թվային գրառումներում առկա տուժողի կողմից բողոքաբերի անունից կատարված ստորագրությունը՝ գումար ստանալու վերաբերյալ, որը բացահայտ կեղծված էր։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը, ապացույցները հետազոտելիս, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջն այն առումով, որ նախաքննության մարմինը ապացույցներ ձեռք բերելիս թույլ է տվել էական խախտումներ, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ քրեական դատավարության օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ և դրանք ազդել են ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։ Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածը, բողոքաբերը գտել է, որ սույն գործով ապացույցների հետազոտումը դատաքննության փուլում տարվել է նույն ձևով, ինչպես տարվել է նախաքննության փուլում, ինչը վկայում է այն մասին, որ դատարանն ի սկզբանե գործի նկատմամբ ունեցել է կանխակալ մոտեցում։
Բողոքաբերը փաստել է, որ այն հանգամանքը, որ նախաքննության ավարտի մասին որոշման դեմ 04.07.2012 թվականին դատախազին ուղղված բողոքը, 05.07.2012 թվականին թվագրված գրությամբ, այսինքն ոչ աշխատանքային օրը՝ Սահմանադրության օրը, մերժվում է, դատավարական նորմի կոպիտ խախտում է, և դատարանի դերը, որպես արդարադատություն իրականացնող մարմնի, կայանում է նրանում, որ պետք է համապատասխան գնահատական տար այդ ամենին։
Բողոքի հեղինակը գտել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ որևէ ձևով չի հիմնավորվել իրեն առաջադրված խարդախության մեղադրանքը։ Միայն այն փաստը, որ նախաքննության մարմինը մի քանի անգամ փոխել է մեղադրանքի ծավալը, ըստ բողոքաբերի, խոսում է այն մասին, որ մինչ վերջին պահը նախաքննության մարմինը չի կարողացել կողմնորոշվել և ամեն ինչ արել է, որպեսզի մեղադրանքը ինչ որ կերպ հիմնավորվի։
Բողոք բերած անձը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգումը, որ վաշխառությունը նախադրյալ է հանդիսացել այլ առավել ծանր հանցագործության՝ խարդախության կատարման համար, զուրկ է որևէ տրամաբանությունից:
Բողոքաբերը փաստել է, որ դատավճռի պատճառաբանություններից հետևում է, որ ինքը չարաշահել է Մեխակ Գաբրիելյանի վստահությունը և իրավունք ձեռք բերել նրա գույքի նկատմամբ։ Սակայն իրական պատկերն այն է, որ ինքն ունեցել է այն հստակ համոզմունքը, որ Մեխակ Գաբրիելյանը չի մարել իր հանդեպ ունեցած պարտավորությունը և ինքը դիմել է դատարան, որը պետք է որոշեր իր վկայակոչած փաստերի իրավաչափությունը և հիմնավորվածությունը, իսկ Մեխակ Գաբրիելյանը պետք է քաղաքացիական գործի քննության շրջանակներում հակընդդեմ հայց ներկայացներ դատարան իր մոտ առկա, ըստ իրեն, չվերադարձված ստացականը, անվավեր կամ առոչինչ ճանաչելու պահանջով և այդ հայցի քննության շրջանակներում ապացուցեր հակընդդեմ հայցի հիմքում վկայակոչած հանգամանքները` վկաների և այդ թվային գրառումներով թղթիկների միջոցով, սակայն դա չի արել, քանի որ իրականում նման բան չի եղել, որ նրա կողմից իրեն գումարը տալուց հետո, ինքը նրան ստացական վերադարձրած չլիներ։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ դատաքննության ընթացքում հաստատվել է այն հանգամանքը, որ իրականում 2003թ.-ից ի վեր ինքն ունեցել է գումարներ, որոնք ցանկացել է ներդնել շահութաբեր գործի մեջ, որի համար դիմել է Մեխակ Գաբրիելյանին, որի հետ այդ ժամանակ ունեցել է ընկերական և գործնական կապեր, առաջարկել է նրան համատեղ գործ ձեռնարկել, պարտքով նրան տվել է խոշոր չափերի գումարներ, որոնք նա իրեն հետ է վերադարձրել` առանց որևէ տոկոսի կամ առանց դժգոհության, իսկ այնուհետև երբ համատեղ գործ դնելը չի կայացել և ձգձգվել է, ինքը նրա խնդրանքով ամբողջ գումարը տրամադրել է նրան 5 ամիս ժամկետով, բնականաբար ստացականով։ Արդյունքում 5-ամսյա ժամկետում տուժողն իր գումարները հետ չի վերադարձրել, որի պատճառով իր գումարները փոշիացել են և ինքը զկվել է որևէ գործ ձեռնարկելու հնարավորությունից, իսկ Մեխակ Գաբրելյանն իր գումարը ներդրել է «Գոլդեն ֆիլդ», «ՎԱՆ Հեկ» և այլ ՍՊԸ-ների մեջ, ստացել հսկայական շահույթներ և շարունակում է ստանալ մինչ օրս և ազատորեն տնօրինում է այդ գումարները, չնայած նրան, որ արգելանք է դրվել դրանց վրա, արդյունքում ճանաչվել է տուժող, այն դեպքում, երբ դատարանում հաստատվել է, որ տուժողն ունեցել է միջոցներ և հնարավորություն` իր գումարները ստացականում նշված ժակետում վերադարձնելու համար, սակայն դա չի արել զուտ այն պատճառով, որ դրանք ներ է դրել իր գործարանը կառուցելու համար։
Բողոք բերած անձը գտել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը սխալմամբ հաստատված է համարել այն, որ ինքը կատարել է վաշխառություն, ապա օգտագործելով վաշխառության կատարման ընթացքում կազմված և որպես երաշխիք ներկայացված մարված ստացականը, կատարել է առանձնապես խոշոր չափի գույքի խարդախություն։
Ըստ բողոքի հեղինակի, Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն և անօրինական, իր պատճառաբանությունները համարել է անհիմն և մտացածին, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ հետապնդող՝ ճիշտ իրավական գնահատության չենթարկելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, առանց հիմնավոր պատճառաբանության տուժողի ցուցմունքին առավել նշանակություն է տվել, քան իր` ըստ էության պատճառաբանված ցուցմունքներին:
Բողոքաբերը փաստել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրեն առաջադրված մեղադրանքը ապացուցված է համարել տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքով։ Վերջինս իր նախաքննական, ապա նաև դատաքննական ցուցմունքներում հայտնել է, որ Սամսոն Ղազարյանին ճանաչել է 1988թ.-ից, 1995թ.-ից հետո իրենց հանդիպումները կրել են պատահական բնույթ, ապա նշել է, որ 2005թ.-ին Ս.Ղազարյանը արդեն վաճառել էր ք.Երևան, Կասյան փողոցում գտնվող իրեն պատկանող օբյեկտը և իրեն առաջարկել է իրենից տոկոսով գումար վերցնել, ինքը սկզբից չի համաձայնվել, քանի որ 5 տոկոսով է առաջարկել, սակայն հետո պայմանավորվել են 3.5-տոկոսով։
Այս դեպքում, ըստ վերաքննիչ բողոքի հեղինակի, դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ տուժողի այս ցուցմունքները ամբողջությամբ հերքվեցին գործի դատաքննության ընթացքում, ինչպես իր ցուցմունքներով, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով, քանի որ դրանցով հիմնավորվեցին, որ 1995թ.-ից հետո իրենց հանդիպումները չեն կրել պատահական բնույթ, ինչպես սուտ ցուցմունք էր տվել տուժողը, այլ եղել են մշտական և կրել են ինչպես ընկերական, այնպես էլ գործնական բնույթ: Ընդ որում իրենց ընկերական կապը չի սահմանափակվել միայն իրենցով, այլև իրենց մոտ ընկերական կապ է եղել նաև ընտանիքներով, մասնակցել են միմյանց ծննդյան արարողություններին և այլ միջոցառումներին, պարբերաբար հանդիպումներ ունեցել ընդհանուր ընկերների հետ, կատարել քաղաքական քննարկումներ, որի կապակցությամբ իր ցուցմունքները տուժողը չվարձեց հերքել որևէ ձևով, այլև հաստատեց, որ իրականում այդպես է եղել:
Բացի այդ, բողոքաբերը նշել է, որ իրենք, մինչև 2006թ. նոյեմբերի 16-ին 120.000 դոլար պարտքով տալը, ունեցել են գործնական հարաբերություններ, միմյանց պարտքով գումարներ են տվել, քննարկել արտադրական և առևտրային գործունեություն ծավալելու ծրագրեր, որով հիմնավորվել է այն ցուցմունքը, որ ինքն ու տուժողը պարբերաբար խորհրդակցել են, թե ինչպիսի արտադրական կամ առևտրային գործունեություն կարելի է ծավալել, որոնցից էլ տուժողը տեղյակ է եղել, որ ինքն ունեցել է խոշոր չափի գումարներ, որոնք ցանկացել եմ ներդնել բիզնեսի մեջ:
Ըստ բողոքաբերի, տուժողը հայտնել է, որ ինքը նույնպես իրականացրել է բիզնես- ծրագրեր և իրեն գումարներ են անհրաժեշտ եղել, ընդ որում, ոչ նախաքննության ընթացքում և ոչ էլ դատաքննության ընթացքում չցանկացավ հայտնել, որ իրեն ինքը ոչ թե մեկ անգամ է պարտքով գումարներ տվել, այլև մի քանի անգամ և միայն անառարկելի ապացույցների ճնշման տակ է ընդունել, որ իրականում մինչև 2006թ. նոյեմբերի 16-ին 120.000 դոլար վերցնելը, ինքը 2003-2004 թվականների ընթացքում, ինչպես նաև 2006թ. ամռանը, պարտքով գումարներ է խնդրել և վերցրել իրենից, հետևապես Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունը, որ ինքն է տուժողին առաջարկել իրենից տոկոսով գումար վերցնել, տուժողն ի սկզբանե չի համաձայնվել, հետո պայմանավորվել են 3.5 տոկոսով, բացարձակապես անհիմն է, չի համապատասխանում իրականությանը և հերքվում է գործի ապացույցներով:
Դրան հակառակ, ըստ բողոքի հեղինակի, Առաջին ատյանի դատարանն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ դատաքննության ընթացքում լիովին հիմնավորվել են իր ցուցմունքները այն մասին, որ 1995թ.-ից հետո իրենց հանդիպումները չեն կրել պատահական բնույթ, այլ եղել են մշտական և կրել են ինչպես ընկերական, այնպես էլ գործնական բնույթ, միմյանց պարտքով գումարներ են տվել, քննարկել արտադրական և առևտրային գործունեություն ծավալելու ծրագրեր և տուժողը տեղյակ է եղել, որ ինքն ունեցել է խոշոր չափի գումարներ, որոնք ցանկացել է ներդնել բիզնեսի մեջ, տուժողը նույնպես իրականացնելով բիզնես-ծրագրեր խոշոր չափի գումարների կարիք է ունեցել, որի համար իրենից մի քանի անգամ պարտքով խոշոր չափի գումարներ է խնդրել և վերցրել, որի պայմաններում ակնհայտ է նաև, որ 2006թ. նոյեմբերի 16-ին 120.000 դոլարը իրենից նույնպես նա է պարտքով խնդրել և վերցրել, այլ ոչ թե ինքն է նրան առաջարկել տոկոսով գումար վերցնել, իսկ տուժողը այս առումով բացահայտ սուտ ցուցմունքներ է տվել` զուտ նպատակ ունենալով իրենից ստեղծել վաշխառուի պատկեր:
Բողոքի բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը տուժողի ցուցմունքները պետք է գնահատեր որպես ոչ արժանահավատ և չպետք է դրանք դներ մեղադարանքի հիմքում, ինչը դատարանը արել է անհիմն և անօրինական:
Բացի այդ, բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն անուշադրության է մատնել նաև այն, որ ոչ արժանահավատ են նաև տուժողի ցուցմունքների այն մասը, որոնք վերաբերում են գումարի տոկոսների չափերին և դրանք իրեն վճարելու տեղին և ժամանակներին։ Տուժողն այս կապակցությամբ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «Գումարը վերցրել եմ իր տան անդամների ներկայությամբ։ Պայմանավորվեցինք տոկոսների վճարումը կատարել ամեն ամիս՝ ամսեկան գումարի 3.5 տոկոսը»:
Բողոքաբերը նշել է, որ իր ցուցմունքներով հերքել է ամեն ամիս՝ ամսեկան գումարի 3.5 տոկոսը տալու մասին պայմանավորվածություն ունենալու վերաբերյալ տուժողի ցուցմունքները և նշել է, որ պայմանավորվածությունը եղել է յուրաքանչյուր ամիս ամսեկան վճարում կատարել 2000-ից 2500 դոլար, իսկ գումարը տվել է 5 ամիս ժամկետով, որից հետո 2007թ. մայիս ամսին, երբ լրացել է գումարը վերադարձնելու ժամկետը, լուրջ խոսակցություն է ունեցել տուժողի հետ` իր գումարները հետ ստանալու հարցով, սակայն տուժողը գումարը հետ չի տվել և այդ ժամանակ ստիպված է եղել համաձայնվել, որ տուժողը շարունակի ամսավճարներ վճարել` մինչև կարողանա ամբողջությամբ գումարը հետ վերադարձնել։ Բացի այն, որ ինքն օբյեկտիվ փաստարկներով հերքել է տուժողի ցուցմունքները, նաև գործով ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց այն մասին, որ իր ընտանիքի անդամներից որևէ մեկը հաստատել է տուժողի ցուցմունքի այդ մասը, որ տուժողը գումարը վերցրել է իր տան անդամների ներկայությամբ և որ իրենք պայմանավորվել են տոկոսների վճարումը կատարել ամեն ամիս՝ ամսեկան գումարի 3.5 տոկոսը, ավելին, իր որդին՝ Սերգեյ Ղազարյանը, որը հարցաքննվել է որպես վկա, իր ցուցմունքներով ամբողջությամբ հերքել է բողոքաբերի կողմից տուժողից տոկոսներ ստանալու հանգամանքը: Այսինքն, ամսեկան գումարի 3.5 տոկոսը վճարելու վերաբերյալ պայմանավորվածության մասին տուժողի հայտարարությունը չի հաստատվել որևէ այլ ապացույցով:
Բողոքաբերը փաստել է, որ տուժողը ցուցմունք է տվել նաև այն մասին, որ 2006թ. նոյեմերից մինչև 2008թ. դեկտեմբերի 25-ը, յուրաքանչյուր ամիս վճարել է 4.200 դոլար, ընդամենը 26 ամսվա համար վճարել է 109.200 դոլար։ Տվյալ ցուցմունքը հերքվել է դատաքննության ժամանակ, քանի որ տուժողը պաշտպանական կողմի հարցերին պատասխանելուց ընդունել է, որ ինքը ճիշտ ցուցմունք չի տվել և 2006թ.-ից մինչև 2008թ. դեկտեմբերի 25-ը կազմում է ոչ թե 26 ամիս այլ` 25 ամիս, այսինքն տուժողը տվյալ դեպքում, ոչ թե շփոթել է ամիսների քանակը, ինչպես ինքն էր ցանկանում ներկայացնել, այլև ակնհայտ սուտ ցուցմունքներ էր տալիս, քանի որ եթե նա իրականում 25 ամիս շարունակ նման քանակի խոշոր գումարներ տված լիներ, հստակ կհիշեր և’ ամիսների, և’ տված գումարների քանակը:
Ըստ բողոքաբերի, այս դեպքում տուժողը, իր իսկ հաշվարկներով, իբրև թե իրեն վճարած գումարներից ավել է հաշվել 4.200 դոլար, նա նույնիսկ չէր հիշում, որ 120.000 դոլար պարտքի մայր գումարից 2007թ. նոյեմբերի սկզբներին 5.000 դոլարը վերադարձրել էր իր եղբոր աղջկա հարսանիքի արարողությունը կազմակերպելու համար, որի մասին հստակ դատարանում իր կողմից տված ցուցմունքները ևս տուժողը չի հերքել:
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ բացի այդ, 2007թ. նոյեմբերի սկզբներին 5000 դոլարը տուժողի կողմից վերադարձնելու հանգամանքը հաստատվել է նաև իր եղբայր՝ Լավրենտ Ղազարյանի դատաքննական ցուցմունքներով, որոնց Առաջին ատյանի դատարանը բացարձակապես չի անդրադարձել:
Ըստ բողոքաբերի, եթե 2007թ. նոյեմբերի սկզբներին տուժողի պարտքի գումարի չափը կազմում էր ոչ թե 120.000 դոլար, այլ 115.000 դոլար, ինչպես կարող էր տուժողը 2007թ. նոյեմբերից մինչև 2008թ. դեկտեմբեր ամիսը, յուրաքանչյուր ամիս 4.200 դոլար գումար տալ իրեն` որպես 120.000 դոլարի 3.5 տոկոս, ինչն անհասկանալի է և անտրամաբանական:
Վերաքննիչ բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր փաստարկին նույնպես չի անդրադարձել, իսկ այդ փաստարկին անդրադառնալուց պարզ կլիներ, որ տուժողը սուտ ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ ինքն իբրև 2006թ. նոյեմերից մինչև 2008թ. դեկտեմբերի 25-ը, յուրաքանչյուր ամիս իրեն վճարել է 120.000 դոլարի 3.5 տոկոսը` 4.200 դոլար, մինչդեռ ակնհայտ էր, որ 2007թ.նոյեմբերի սկզբներին պարտքի մայր գումարը պակասել էր և տուժողը իրեն չէր կարող ամեն ամիս վճարել 4.200 դոլար։
Ըստ բողոք բերած անձի, բացարձակ անարժանահավատ, հակասական և անտրամաբանական է տուժողի ցուցմունքների հաջորդ մասը, որտեղ վերջինս նշել է. «2008թ. դեկտեմբերի 25-ին վերադարձրել եմ մայր գումարից 20.000 դոլար, և պարտք մնացած 100.000 դոլարի դիմաց սկսել եմ վճարել 3.500 դոլար։ 6 ամիս վճարել եմ ընդամենը 21.000 տոկոսներ։ Նշեմ նաև, որ 2008թ. դեկտեմբերին վերադարձրել եմ մայր գումարից 1.000 դոլար, իսկ 2009 հունիս և հուլիս ամիսներին վճարել եմ ևս 4.000 դոլար, որի արդյունքում տոկոսի գումարի չափը պակասել է 3.325 դոլար։ 5 ամիս վճարել եմ այդ տոկոսները, ընդհանուր գումարով 16.625 դոլար։ 2009թ. օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին վճարել եմ մայր գումարից ևս 5.000 դոլար և սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ պարտք մնացել 90.000 դոլար, որի դիմաց տվել եմ ստացական» և որպես նշված ցուցմունքի հիմնավորում տուժողը վկայակոչել է իր կողմից, իբրև թե այդ ժամանակ կազմած թվով 5 թղթի կտորները, որոնց վրա ինքն արձանագրել է իր կողմից տված տոկոսների և մայր գումարի չափերը: Այդ ցուցմունքների փոքր-ինչ վերլուծությունը, ըստ բողոքաբերի, ցույց է տալիս, որ դրանցում առկա են ակնհայտ թվաբանական սխալներ, հակասություններ և տարրական տրամաբանությանը չդիմացող պնդումներ, քանի որ, եթե իրականում 2008թ. դեկտեմբերի 25-ին տուժողը վերադարձրել է մայր գումարից 20.000 դոլար, ապա նաև 1.000 դոլար, ապա պարտքի մնացած գումարը կկազմեր ոչ թե 100.000 դոլար, այլ 99.000 դոլար, որի դիմաց տուժողն այդ գումարի 3.5 տոկոսը վճարելու դեպքում պետք է որպես տոկոս վճարեր 3.465 դոլար, այլ ոչ թե 3.500 դոլար, քանի որ 99.000 դոլարի 3.5 տոկոսը կազմում է 3.465 դոլար, այլ ոչ թե 3.500 դոլար, իսկ եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը, որ տուժողն Առաջին ատյանի դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2008թ. դեկտեմբերից հետո 100.000 դոլար գումարից ինքը որպես տոկոս 3.500 դոլար է վճարել մինչև հունիս ամիսը, ապա այդ դեպքում ամիսների քանակը կկազմի ոչ թե 6, այլև 5 ամիս, որի դեպքում նույնպես ակնհայտ սխալ հաշվարկների հետևանքով է տուժողը պնդում, որ 2008թ. դեկտեմբերի 25-ից հետո մինչև 2009թ. հունիս ամիսը, որպես տոկոս, վճարել է 21.000 դոլար, ոչ մի թվաբանական հաշվարկով չի կարող կազմվել այդ չափի գումար, քանի որ 99.000 դոլարի 3.5 տոկոսը՝ 3.465 դոլարը 5 ամիս վճարելու դեպքում, տուժողի վճարած գումարի չափը կկազմեր 17.325 դոլար, այսինքն այս դեպքում տուժողն իր իսկ հաշվարկներով իբրև թե իր վճարած գումարներից ավել է հաշվել 3.675 դոլար։ Բացի այդ, տուժողն իր ցուցմունքներում նշել է, որ 6 ամիս որպես տոկոսի գումար վճարել է ընդհանուրը 21.000 դոլար, իսկ 2009թ. հունիսի 27-ին և հուլիսի 6-ին վճարել է ևս 4.000 դոլար մայր գումարից, ապա արդյունքում կստացվի, որ պարտքի մայր գումարի չափը 2009թ. հունիսի 27-ի դրությամբ, կազմել է 97.000 դոլար, իսկ հուլիսի 6-ի դրությամբ` 95.000 դոլար և սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ պարտք մնացել 90.000 դոլար, որոնց տոկոսները կկազմեն համապատասխանաբար` 3.395 դոլար, 3.325 դոլար և 3.150 դոլար, որի պայմաններում, անհայտ է և անիրական, թե տուժողն ինչ ձևով և ինչ թվաբանական հաշվարկներով է հիմնավորում այն հանգամանքը, որ 5 ամիս վճարել է 16.625 դոլար, քանի որ, եթե տուժողը 2009թ. հունիս 27-ի դրությամբ պարտք էր 97.000 դոլար, որի տոկոսը կազմում էր 3.395 դոլար, իսկ հուլիսի 6-ի դրությամբ պարտք էր 95.000 դոլար, որի տոկոսը կազմում էր 3.325 դոլար, ապա մինչև սեպտեմբերն այդ գումարների տոկոսի ընդհանուր գումարը, 2 ամսվա հաշվարկով, կկազմեր 6.720 դոլար, այլ ոչ թե 16.625 դոլար:
Ըստ բողոքի հեղինակի, պարզ թվաբանական հաշվարկներով կարելի է արձանագրել, որ այս դեպքում նույնպես տուժողը, իր իսկ հաշվարկներով, իբրև թե իրեն վճարած գումարներից ավել է հաշվել մոտ 10.000 դոլար:
Բողոք բերած անձը նշել է, որ հատկանշական է այն հանգամանքը, որ տուժողն իր ցուցմունքներին կցել է նաև իր կողմից կազմված մայր գումարի և տոկոսների հաշվարկները, որոնցում նշված թվական տվյալները նույնպես չեն համապատասխանում միմյանց: Վերջինս, չնայած այն հանգամանքին, որ իր այդ հաշվարկներում նշել է, որ սեպտեմբեր ամսվա դրությամբ իր հանդեպ ունեցած պարտքը մնացել էր 90.000 դոլար, որի համար որպես տոկոս վճարել է 3.150 դոլար, նոյեմբերի 14-ի դրությամբ 88.500 դոլար, որի համար որպես տոկոս վճարել է 2.975 դոլար, իսկ 14.11.09թ.-16.03.10թ. մայր գումարից տոկոսների հետ միասին վերադարձրել է 2.817 դոլար, պարտք մնացել 85.683, որի տոկոսը կազմել է 2.998 դոլար, ապա 12.03.10թ. մայր գումարից վերադարձրել է 2.000 դոլար, պարտք մնացել 83.500, 17.03.10թ. վերադարձրել է 3.000 դոլար, պարտք մնացել 80.683 դոլար, 25.03.10թ. վերադարձրել է 700 դոլար և պարտք մնացել 80.000, որոնց համար որպես տոկոս վճարել է 2.700 դոլար, սակայն իր բացատրությանը և ցուցմունքներին կցած ընդհանրական հաշվարկներում փոխել է իր հաշվարկները և նշել, որ 16.12.09թ.-ից մինչև 08.07.10թ., 8 ամիս որպես տոկոս վճարել է 2.800 դոլար` ընդհանուրը 22.400 դոլար:
Ըստ բողոքաբերի, եթե մայր գումարները վերադարձնելու վերաբերյալ տուժողի նշած ամիս-ամսաթվերով և տոկոսների չափով կատարենք պարզ թվաբանական հաշվարկներ, լրիվ այլ թիվ է ստացվում, քանի որ եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը, որ տուժողն իր այսպես կոչված հաշվարկները կատարել է հաշվելով յուրաքանչյուր դոլարը, ապա պարզ է դառնում, որ տոկոսների վճարումների վերաբերյալ նրա կատարած ընդհանրական հաշվարկները ոչ միայն ճիշտ չեն և հակասական են, այլև դրանք տուժողն անընդհատ փորձել է ինչ որ կերպ ավելացնել և ուռճացնել։ Նույն կերպ հակասելով իր իսկ կողմից տված այդ ցուցմունքներին, տուժողը նշել է, որ «2009թ. նոյեմբերի 14-ին մայր գումարից վերադարձրել եմ 1.500 դոլար և մինչև 2010թ. մարտի 16-ը ընկած ժամանակաշրջանում վերադարձրել եմ 2.817 դոլար, ապա հակասելով ինքն իրեն նշել է, որ 2010թ. մարտ ամսի 12-ին, 17-ին, 25-ին վճարել եմ 5.700 դոլար մայր գումարից, որից հետո մայր գումարի չափը մնացել է 80.000 դոլար, որի տոկոսի չափը կազմում էր 2.800 դոլար, 8 ամիս վճարել եմ ընդհանուր առմամբ 22.400 դոլար», այնուհետև շարունակելով նշել է, որ «2010թ. մայիսից հուլիս ամիսներին վճարել եմ 10.000 դոլար, իսկ օգոստոսին՝ ևս 10.000 դոլար և պարտքը նվազել է 20.000 դոլարով և կազմել է 60.000 դոլար։ 2010թ. օգոստոսի 14-ին ես և Ա.Ղազարյանը միմյանց տվել ենք ստացականներ 60.000 դոլար պարտքի վերաբերյալ»։
Ըստ բողոք բերած անձի, եթե ընդունենք, որ 2010թ. մարտ ամսին տուժողն իրեն վճարել է իր նշած մայր գումարները և ապրիլ ամսվա դրությամբ նրա պարտքի գումարը կազմում էր 80.000 դոլար, որի 3.5 տոկոսը կազմում էր 2.800 դոլար, որը նա վճարել է մինչև օգոստոս ամիսը, ապա պարզ է, որ ապրիլից մինչև օգոստոս ամիսն ընկած ժամանակը, ամիսների թիվը կազմում է 4 ամիս, այլ ոչ թե 8 ամիս, իսկ 16.08.2010թ. մինչև 14.09.2010թ. նշել է, որ որպես տոկոս վճարել է 2.100 դոլար 2 ամիս` 4.200 դոլար, չնայած այն հանգամանքին, որ իր նշած ժամկետը մեկ ամիս էլ չի կազմում, որի պայմաններում նա չէր կարող 4.200 դոլար վճարել երկու ամսվա համար: Հետևապես նույնիսկ տուժողի նշած տվյալներով, նա այդ ամիսների համար որպես տոկոս վճարած պետք է լիներ ոչ թե 22.400 դոլար, այլ 13.300 դոլար, հետևապես այս հաշվարկներում նույնպես տուժողն իբրև իրեն վճարած գումարներից ավել է հաշվել մոտ 9.100 դոլար:
Բողոքաբերը նշել է, որ տուժողն իր ցուցմունքներում ոչ միայն սխալ, հակասական և ոչ իրական թվեր է նշել պարտքի և տոկոսների գումարները վերադարձնելու վերաբերյալ, այլև ակնհայտ սխալ թվաբանական հաշվարկներ է կատարել նույնիսկ ամիսների քանակի վերաբերյալ և եթե ընդհանուր ամիսների քանակը փորձենք հաշվել, որոնց ընթացքում տուժողը, ըստ իր ցուցմունքների, գումարներ է վերցրել և տոկոսներ տվել իրեն, այն է 2006թ. դեկտեմբերի 16-ից մինչև 2011թ. մարտը, ապա ամիսների ընդհանուր քանակը կազմում է 51 ամիս, մինչդեռ ըստ տուժողի նշած թվերի գումարի այդ ամիսների ընդհանուր քանակը կազմում է 54 ամիս, ինչը ճիշտ չէ, քանի որ այդ ժամանակաշրջանի ամիսների թիվը 51 ամիս է: Այսինքն, ըստ բողոքաբերի, տուժողը նույնիսկ ամիսների թիվը ճիշտ չի նշել, այլ դրանք ավելացրել է 3 ամսով, որպեսզի կարողանա իր նշած գումարներն ինչ որ ձևով տեղավորել, սակայն հայտնվել է զավեշտալի վիճակում, որը նույնպես ցույց է տալիս, որ նրա ցուցմունքներն արժանահավատ չեն, այլ հորինվել են նրա կողմից, որոնք անուշադրության է մատնել նախաքննության մարմինը:
Բացի այդ, տուժողն իր ցուցմունքներում նշելով, որ 8 ամիս վճարել է 2.800 դոլար, ընդհանուր առմամբ 22.400 դոլար, միաժամանակ նշել է, որ՝ «ես իրեն վճարում էի 3.500 դոլար, որից տարբեր ժամանակներում 200-300 դոլար ուղղվում էր մայր գումարի պակասեցմանը», սակայն որ ժամանակներում է 3.500 դոլարից 200-300 դոլար ուղղվել մայր գումարի պակասեցմանը, կամ որ ամսում է 200 դոլար և որ ամսում 300 դոլար ուղղել մայր գումարի պակասեցմանը, տուժողը չի նշել, ինչն ըստ բողոքաբերի դարձյալ ցույց է տալիս նրա ցուցմունքների ոչ արժանահավատ լինելը, ինչը նույնպես անուշադրության է մատնվել նախաքննության մարմնի կողմից: Տուժողն այնուհետև նշել է, որ «2010թ. օգոստոսի 30-ից մինչև 2010թ. սեպտեմբերի 24-ը մայր գումարից վերադարձրել եմ ևս 14.000 դոլար, պարտք մնացի 46.000 դոլար, սակայն այդ ժամանակվանից սկսած տոկոսի չափը իր առաջարկով դարձավ 5 տոկոս, այսինքն 2.300 դոլար ամսեկան։ 2010թ. հոկտեմբերի 7-ին վերադարձրել եմ 23.000 դոլար, որից հետո տոկոսի չափը դարձրեց 10 տոկոս։ Ես ստիպված համաձայնվեցի տոկոսի ավելացմանը, քանի որ ինքը պահանջում էր ամբողջ մնացած գումարը, իսկ ես այդ հնարավորությունը չունեի, քանի որ արտադրությունը անընդհատ նոր ներդրումներ էր ինձանից կլանում։ Եվ ես որպես բաժնետեր շահագրգռված էի արտադրության կազմակերպման նպատակով նորանոր ներդրումներ կատարել։ 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին հերթական տոկոսը վճարելիս (2.300 դոլար), Ա.Ղազարյանը ինձ վերադարձրեց 2.000 դոլար, որպեսզի մայր գումարը աճի և ըստ իրեն տոկոսը կազմի կլոր թիվ, այն է 2.500 դոլար։ Ես դրան էլ համաձայնվեցի։ Մինչև 2011թ. մարտ ամիսը ներառյալ տոկոսների տեսքով վճարել եմ 21.700 դոլար, փետրվար ամսվա (2011թ.) վճարը կատարել եմ դրամով՝ 925.000 ՀՀ դրամ, որը տվյալ օրվա կուրսով կազմում էր նույն 2.500 դոլարը։ 2011թ. մարտի 12-ին Ա.Ղազարյանին տվել եմ 100.000 ՀՀ դրամ, մարտի 16-ին ևս 100.000 ՀՀ դրամ տոկոսների դիմաց, իսկ մարտի 18-ին արդեն վերադարձրել եմ 25.000 դոլար մայր գումարը և 2.000 դոլար տոկոսը (500 դոլարը արդեն տվել էի 200.000 ՀՀ դրամի տեսքով)»։
Բողոք բերած անձը գտել է, որ տուժողի ցուցմունքների նշված մասի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք նույնպես հակասական են, անտրամաբանական և իրականության հետ որևէ կապ չունեն, քանի որ, եթե նա 2010թ. օգոստոսի 30-ից մինչև 2010թ. սեպտեմբերի 24-ը մայր գումարից վերադարձրել է 14.000 դոլար, պարտք մայր գումարը մնացել էր 46.000 դոլար, ապա այդ գումարի 3.5 տոկոսը կկազմեր 1.610 դոլար, իսկ 5 տոկոսը` 2.300, իսկ եթե նկատի ունենանք այն, որ, ըստ տուժողի, դեռևս մեկ ամիսը չլրացած, 2010թ. հոկտեմբերի 7-ին, մայր գումարից վերադարձրել է ևս 23.000 դոլար, ապա այդ օրվա դրությամբ պարտքի մայր գումարը կկազմեր 23.000 դոլար, որի պայմաններում ինքը նրանից չէր կարող պահանջել, որ նա իրեն որպես տոկոս վճարի գումարի 5 տոկոսը, այն էլ 2 ամսվա համար: Այսինքն, ըստ բողոքաբերի, այս պարզ թվաբանական հաշվարկը նույնպես ցույց է տալիս, որ տուժողը տվել է ակնհայտ սուտ ցուցմունքներ, բացի այդ, տուժողը նշել է, որ հոկտեմբեր ամսից հետո, երբ պարտքի գումարը մնացել էր 23.000 դոլար, որն ըստ նրա ցուցմունքի, եղել է հոկտեմբերի 14-ին, ինքը նրանից պահանջել է, որ որպես տոկոս վճարի գումարի 10 տոկոսը և ինքը 7 ամիս՝ մինչև մարտի 16-ը, վճարել է 17.500 ԱՄՆ դոլար, սակայն տվյալ դեպքում, եթե տուժողն իր ասածով, որպես մայր գումարի մնացած 23.000 դոլարի դիմաց վճարած լիներ հոկտեմբերի 16-ից մինչև 2011թ. մարտի 16-ը, ապա ամիսների քանակը կկազմեր 5 ամիս, այլ ոչ թե 7 ամիս և այդպիսով տուժողը, իր իսկ հաշվարկներով, իբրև թե իրեն վճարած գումարներից ավել է հաշվել հազարավոր դոլարներ:
Ըստ բողոքաբերի, այս պարզ թվաբանական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ տուժողը սուտ ցուցմունքներ է տվել և տասնյակ հազարավոր դոլարների հավելագրումներ է կատարել, ցույց տալով, որ իբր դրանք վճարել է իրեն։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ առավել քան սուտ և անտրամաբանական է նրա այն պատճառաբանությունը, որ պարտքի մայր գումարը 46.000 դոլար դառնալու դեպքում ինքը պահանջել է նրան վճարել այդ գումարի 5 տոկոսը, իսկ 23.000 դոլար մնալու ժամանակ՝ այդ գումարի 10 տոկոսը: Նա այդ հանգամանքը պատճառաբանել է նրանով, որ ինքը ստիպված է եղել այդ ձևով վճարել, քանի որ ինքն այդ ժամանակ իրենից պահանջել է ամբողջ գումարը, իսկ ինքը չի կարողացել վերադարձնել ամբողջ գումարը:
Բողոք բերած անձը նշել է, որ այդ պատճառաբանությունը բացարձակ անհիմն է, քանի որ ինչպես հաստատվեց դատաքննության ժամանակ իր ցուցմունքներով, որոնց դեմ տուժողը որևէ առարկություն չներկայացրեց, ինքը նրանից գումարները սկսել է հետ պահանջել սկսած 2007թ. մայիս ամսից, որը ինքը չի կարողացել վերադարձնել: Նման պայմաններում, ըստ բողոքաբերի, եթե տուժողի կողմից գումարները վերադարձնելու հնարավորություն չունենալու պատճառով ինքը ցանկություն ունենար տուժողի նշած տոկոսի չափը ավելացնել, դա կաներ 2007թ. մայիս ամսից՝ ամբողջ պարտքի՝ 120.000 դոլարի համար, որի դեպքում ինքն ավելի մեծ շահ կունենար, ապա այդ դեպքում տրամաբանական հարց է առաջանում, թե ինչու պետք է ինքը տոկոսի չափը այդ պատճառաբանությամբ ավելացներ 2010թ.-ին, երբ գումարի չափը մնացել էր 23.000 ԱՄՆ դոլար և ավելի քիչ օգուտ կունենար:
Ըստ բողոքաբերի, տուժողի այն պատճառաբանությունը, որ ինքն օգտվել է պարտքի մայր գումարներն ամբողջությամբ վերադարձնելու իր հնարավորությունը չունենալուց՝ անտրամաբանական է և հերքվում է վերը նշված օբյեկտիվ փաստարկներով։ Այս դեպքում նույնպես Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այս օբյեկտիվ փաստարկը: Տուժողն իր ցուցմունքներում նաև նշել է, որ. «մեր վերջին հանդիպումը տեղի է ունեցել Մաշտոցի պողոտայում՝ Մալիբու սրճարանի դիմացը, ես իմ մեքենան կանգնեցրել էի «Ֆրեշ» խանութի դիմաց, որի մեջ նստած էր իմ ընկերը, վերջինիս առաջարկեցի մի քանի րոպե սպասել մեքենայի մեջ մինչև ես մոտիս փողը տամ Սամսոնին և վերադառնամ։ Նրա հարցին թե ինչ փող է, ես ասացի, որ տոկոսով տրված գումարի վերջին մասն է։ Ս.Ղազարյանը իր մեքենայով կանգնեց տաքսիների կանգառում։ Ես մոտեցա իր մեքենային, բացեցի վարորդի կողքի դուռը, նստեցի մեքենայի մեջ և գումարով տոպրակը տվեցի իրեն և առաջարկեցի հաշվել։ Հարցրեց, թե որքան է, ես ասացի, որ 27.000 դոլար՝ 25.000 մայր գումար և 2.000 տոկոս։ Ինքը գումարը չհաշվեց թեպետ մինչ այդ միշտ հաշվում էր, նույնիսկ եթե գումարը մեծ էլ չէր լինում։ Ես առաջարկեցի գրել ստացական, որ ամբողջ գումարը ինձնից ստացել է և այլևս որևէ պահանջ չունի։ Սակայն նա հրաժարվեց ստորագրել՝ պատճառաբանելով իբրև թե գումարը տալու ժամանակ դոլարի կուրսը բարձր է եղել, իսկ հիմա ցածր է»։
Բողոքաբերը նշել է, որ ինքն այս կապակցությամբ ցուցմունք է տվել, որ 2010թ. օգոստոս ամսից հետո տուժողից մայր գումարից հետ է ստացել միայն 2000 դոլար, 2011թ. փետրվարի վերջերին մարտի սկզբներին, որից հետո մնացած գումարը չի ստացել, ավելին` մարտ ամսին կայացած հանդիպումից հետո նրա հետ դարձյալ խիստ խոսակցություն է ունեցել` պահանջելով, որ նա մարի պարտքը, ապա մի քանի օր անց սբ.Հովհաննես եկեղեցու բակում, հանդիպելով նրան, դարձյալ պահանջել է իր գումարները, իսկ մայիս ամսին գրավոր ձևով նախազգուշացրել է, որ, եթե նա գումարը չտա, ապա դիմելու է դատարան` գումարը դատական կարգով բռնագանձելու համար:
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ բացի այդ, դատաքննության ժամանակ պաշտպանական կողմի հարցերին պատասխան տալուց տուժողը նույնպես ցուցմունք է տվել այն մասին, որ երբ պարտքի մայր գումարներից վերադարձրած գումարի չափը խոշոր էր 20.000 կամ 30.000 դոլարից, ապա նրանց միջև կնքվում էր նոր գրավոր ստացական կամ պայմանագիր, այդ ձևով, երբ պարտքի գումարը պակասել և մնացել էր 90.000 դոլար, ապա 2008թ սեպտեմբերին կազմվել է գրավոր ստացական 90.000 դոլար պարտքի մասին, իսկ երբ 2010թ. օգոստոսին պարտքի գումարը պակասել և մնացել էր 60.000 դոլար, ապա կազմվել է նոր ստացական։
Ըստ բողոք բերած անձի, տվյալ դեպքում տուժողի և իր ցուցմունքները հակասում են միմյանց, սակայն, ըստ բողոքաբերի, եթե վերլուծենք նախկինում ունեցած պայմանավորվածությունների վերաբերյալ իրենց տված ցուցմունքները, ապա ակնհայտ է դառնում, որ տուժողը սուտ ցուցմունք է տալիս այն մասին, որ գումարները վերադարձրել է ամբողջությամբ և իր նշած ժամանակում 2010թ. սեպտեմբերի 24-ին ինքը մայր գումարից վերադարձրել է 14.000 դոլար, իսկ 2010թ. հոկտեմբերի 7-ին մայր գումարից վերադարձրել է ևս 23.000 դոլար, այսինքն ընդհանուրը՝ 37.000 դոլար, ապա նա այդ դեպքում ինչու չի պահանջել, որ կազմվի ստացական` այդ չափի խոշոր գումարը վերադարձնելու մասին, ինչպես որ նախկինում են կազմել` առանց որևէ վեճի:
Բողոքի հեղինակը գտել է, որ ակնհայտ է, որ տուժողը այս դեպքում նույնպես սուտ ցուցմունք է տվել պարտքի մնացած 60.000 դոլարը վերադարձնելու վերաբերյալ, քանի որ, եթե նա 2010թ. սեպտեմբերի 24-ին վերադարձրած լիներ 14.000 դոլար, իսկ 2010թ. հոկտեմբերի 7-ին` 23.000 դոլարը, ապա կպահանջեր և կողմերի միջև կկազմվեր նոր ստացական` նշված գումարները վերադարձնելու մասին, ինչը չի արվել, քանի որ նա այդ գումարներն իրեն իրականում չի վերադարձրել: Նույնը վերաբերում է նաև 18.03.2011թ.-ին 25.000 մայր գումար տալուն, քանի որ եթե այդ ժամանակ ինքը հրաժարվել է ստացական տալուց, ապա նա նույն պահին կարող էր հետ պահանջել իր տված գումարը կամ մեքենայի մեջ սպասող իր ընկերոջը կանչել որպես վկա լինելու, որ ինքը գումարը տվել է, իսկ ինքը հրաժարվում է ստացական տալուց կամ ուղղակի դիմեր ոստիկանություն, ինչը չի արել, քանի որ նման բան չի եղել: Չնայած այս ամենին Առաջին ատյանի դատարանը վճռում անհիմն եզրակացրել է, որ Մեխակ Գաբրիելյանը ճշմարտացի է։
Ըստ բողոքի հեղինակի, դատավճռի 3-րդ էջի 3-րդ պարբերությունից սկսած մինչև 5-րդ էջի վերջին պարբերությունը, Առաջին ատյանի դատարանը շարադրել է ակնհայտ կողմնակալությամբ.
ա) արժահանահավատ է համարել Մեխակ Գաբրիելյանի դատաքննական գրեթե բոլոր ցուցմունքները, որոնք ուղեկցվել են նաև իր հուշարարությամբ (գործում առկա է պաշտպանական կողմի միջնորդությունը հուշարարության համար դատավորի ինքնաբացարկի վերաբերյալ),
բ) անտեսելով, «չհիշելով», միտումնավոր խեղելով իր դատաքննական ցուցմունքները, ակնհայտ կողմնակալությամբ հղում է կատարել նախաքննության ընթացքում իմ պահվածքին ու ցուցմունքին աղճատել նաև դրանք և վճռել. «Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի վերը նշված պատճառաբանությունները անհիմն են և մտացածին»։
Բողոքաբերը փաստել է, որ վճռի 6-րդ էջի սկզբում Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ այդպիսի «հետևության դատարանը հանգեց դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների գնահատման արդյունքով».
1) Տուժող Մ.Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքով։ Դատարանը դատավճռի 6-7-րդ էջերում (էջ ու կես) վերաշարադրելով Մ.Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքը, ամենևին չի «հիշել», ավելին` միտումնավոր շրջանցել է այդ և նախաքննական ցուցմունքի միջև առկա հակասությունները:
«Մոռացել» է հենց դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքներում ի հայտ եկած հակասությունները, որոնք բացահայտվել են պաշտպանական կողմի հարցերի շնորհիվ՝ ի հեճուկս դատարանի հուշարարության, մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի զուգընթաց և ռեպլիկների ու ուղղորդումների, Մ.Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքի ընթացքում պաշտպանական կողմի տրված հարցերով պարզվել է և Մ.Գաբրիելյանի ներկայացուցիչն ու մեղադրող կողմը նույնպես ընդունել են որ.
ա) իր և Մ.Գաբրիելյանի միջև տարիներ ի վեր եղել են նաև գործնական հարաբերություններ։ Եվ նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում Մ.Գաբրիելյանը պնդում էր, որ «1995թ.-ից մինչև 2005թ.-ը իրենց հանդիպումները կրել են պատահական բնույթ» :
բ) առաջին անգամ իր խնդրանքով իրեն գումար տրամադրել է 2003թ. փետրվարին, վեց ամիս ժամկետով, բայց վերադարձրել է 2004թ.-ի աշնանը (հիմքերը առկա են կադաստրի արխիվում) ինչը բնավ «չէր հիշում»,
գ) իր մոտ առկա 120.000 ԱՍՆ դոլարի մասին Մ.Գաբրիելյանը իմացել է 2006թ.-ի ամռանը՝ գազալցակայան կառուցելու իր մտադրության (ինքը փորձ ուներ) մասին իր հետ խորհրդակցելու ժամանակ:
դ) իր խնդրանքով է 2006թ.-ի օգոստոսին մեկ ամիս ժամանակով 70.000 ԱՍՆ դոլար տրամադրել, ինչն ինքը նույպես իսպառ «մոռացել էր» ... և այլն։
Բողոքաբերը գտել է, որ Մ.Գաբրիելյանի միայն դատաքննական ցուցմունքում բազում այլ «մոռացված» իրողություններ էլ են ի հայտ եկել, երբ պաշտպանական կողմից տրված հարցերի շնորհիվ ստեպ-ստեպ «վերականգնվում էր» Մ.Գաբրիելյանի կորուսյալ հիշողությունը, սակայն բոլոր այդ ճչացող հակասությունները, սուտ վկայությունները, ուռճացված գումարի (իրեն տրված) ձնագնդի պես հալչելու իրողությունը, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը հավանաբար բարեմիտ մեծահոգությամբ, իրականում մերկապարանոց կանխակալությամբ ընդհանրացրել է և համարել «տուժողի բարեխիղճ մոլորության հետևանք»։
Բողոքի հեղինակը գտել է, որ տուժողի «բարեխիղճ մոլորության հետևանքը» դատարանն ամրագրել է մերժելով Շանթ Հարությունյանին դատակոչելու միջնորդությունը (նախաքննության մարմինը նրան չի ընդգրկել դատակոչվածների ցանկում), որպեսզի արժանահավատ համարի Մ.Գաբրիելյանի հետևյալ սուտ վկայությունը. «Մ.Գաբրիելյանը նշեց, որ 10.000 ԱՍՆ դոլարի փոխհատուցման հարցով ընդհանուր ընկերներից առաջինը իրեն զաևգահարել է Շանթ Հարությունյանը» ։
Բողոքաբերը նշել է, որ չնայած այն հանգամանքին, որ մեղադրող կողմն այդ նիստի ընթացքում միջնորդությունը մերժելու ժամանակ ընդունել է իր պնդումը, որ Շանթ Հարությունյանը չէր կարող նման բան ասել, այնուհանդերձ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում զետեղել է վերոնշյալ շարադրանքը։
Նախաքննության մարմնի հետ համատեղ ուժերով Շանթ Հարությունյանին «լռեցնելուց» (չեզոքանցելուց) հետո, դատարանը շարունակում է «ամրագրել» իր ներքին համոզմունքը.
«Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության դատարանը հանգեց նաև վկա. Համլետ Գևորգյանի ցուցմունքով»։
Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ բողոքի հեղինակի, միտումնավոր կողմնակալությամբ չի նշում այն իրողությունը, որը պարզվել է 2012 թվականի օգոստոսի 27-ի նիստի ընթացքում Հ.Գևորգյանին հարցաքննելու ժամանակ, երբ իր հարցին ի պատասխան, Հ.Գևորգյանը հայտնել է, որ իր և Մ.Գաբրիելյանի դրամական հարաբերություններից տեղյակ է 2009 թվականից, երբ ինքը մեղմ ասած «մերժել է» Մ.Գաբրիեյյանի խնդրանքը հորդորել ընկերոջը` Է.Դանիելյանին, որ բանախոսի Հ.Գևորգյանի դոկտորական թեզը, իսկ երբ մերժման մասին ինքը հեռախոսով հայտնել է Մ.Գաբրիելյանին, նրա զայրացած խոսքին զուգահեռ լսել է նաև հայհոյանքներ` ընկերոջ հասցեին` Հ.Գևորգյանի կողմից։ Այդ դեպքի կապակցությամբ Մեխակի հետ տեղի է ունեցել առերես խիստ խոսակցություն և հետագայում ինքն այլևս չի շփվել Հ.Գևորգյանի հետ` մինչև նրա իբրև վկա ի հայտ գալը։
Ըստ բողոք բերած անձի, Հ.Գևորգյանի վկա «գրվելը», ինչպես նաև նրա կողմից «վկաներ» հավաքագրելը (Սարգիս Կարապետյան, Ավագ Հարությունյան), ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ աղվեսի և նրա վերաբերյալ ասույթի մտացածին դրսևորում, ռուսական մատրյոշկայի հանգույն։
Բողոքաբերը նշել է, որ վերոշարադրյալ իրողությունը բնավ չի ազդել Առաջին ատյանի դատարանի ներքին համոզման ձևավորման վրա` հօգուտ իրեն։ Ի վնաս իրեն է ձևավորվել դատարանի ներքին համոզմունքը նաև այն իրողությունը, որ Համլետ Գևորգյանը Մեխակ Գաբրիելյանի ներկայացուցիչ Հրանտ Գևորգյանի հարազատ եղբայրն է, որն ըստ էության թաքցվել է Առաջին ատյանի դատարանից, իսկ արդյունքում, հավելելով նաև Համլետ Գևորգյանի և Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքների համընկնումն ու հակասությունը, որոնք երկուսն էլ ասում են, որ 2011 թվականի մարտ ամսին Մաշտոցի պողոտայում Մ.Գաբրիելյանի և իր հանդիպումը տևել է շատ կարճ, ինչն ինքը ևս ասել է իր ցուցմունքներում։
Բողոք բերած անձը փաստել է, որ Հ.Գևորգյանը դատաքննական ցուցմունքում (27.08.2012թ.) նշել է, որ Մ.Գաբրիելյանի ձեռքին տոպրակ չի տեսել, չգիտեր գումարի չափը, չի տեսել, որ Մ.Գաբրիելյանը մեքենայում իրեն գումար է տվել, սակայն պնդել է, որ Մ.Գաբրիելյանը վերադարձել է քիչ անց, հավարտ այս դրվագի, ըստ Մեխակ Գաբրիելյանի ցուցմունքի, փաստվել է, որ ինքը (կարճ) հանդիպման և քիչ անց վերադարձի այդ միջոցում ոչ փողն է հաշվել, ոչ էլ ստացական տվել և թե ինչ տրամաբանությամբ է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոհիշյալ իրողությունը գնահատվել արժանահավատ հօգուտ տուժողի ներքին համոզմունքը կարծրացնելիս, ըստ բողոքաբերի, պաշտպանական կողմի համար մնում է հանելուկ։
Ըստ բողոքի հեղինակի, գլուխկոտրուկ են նաև Մեխակ Գաբրիելյանի ասածներով ուղղորված եռանդուն Համլետ Գևորգյանի հավաքագրած վկաներ Սարգիս Կարապետյանի և Ավագ Հարությունյանի տված ցուցմունքները ներքին համոզմունքի ձևավորման խթանիչներ դիտարկելու դատարանի անաչառ մղումը։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի ներքին համոզմունքի ձևավորման հաջորդ խթանիչը ամրագրված է Հասմիկ Հարությունյանի՝ Մ.Գաբրիելյանի աշխատակցուհու, դատաքննական ցուցմունքով, որն ուղղորդվել է նաև (Հասմիկ Հարությունյանի վկայությամբ) Մ.Գաբրիելյանի կնոջ հարազատ եղբոր Ազատ Արշակյանի և իրավապաշտպան Վարդան Հարությունյանի կողմից։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռը գրելիս մերկապարանոց կողմնակալությամբ ընտրանքային մոտեցում է ցուցաբերել նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներին.
ա) հիմնովին անտեսել է իր դատաքննական ցուցմունքները և ներքին համոզմունքն ամրագրելու համար հաճախակի հղումներ է կատարել իր նախաքննական ցուցմունքներին` ակնհայտ ընտրանքային ձևով։
բ) նույն ընտրանքային մոտեցմամբ էլ կոնտեքստից կտրելով դատավճռում նշել է տուժողի և վկաների այն ցուցմունքները (կամ նախնական, կամ դատաքննական), որոնք առավելս են ամրագրել իր ներքին համոզմունքը։
Վերոգրյալը բողոքաբերը փաստել է Հասմիկ Հարությունյանի թե նախաքննական, թե դատաքննական ցուցմունքներում առկա վկայություններով։ Նախաքննական ցուցմունքում (27.10.2011թ.) Հարություննյանը քննիչի բանավոր հարցին ի պատասխան ասել է. «Ով, ում, երբ, որքան և ինչի համար է գումար տվել՝ չգիտեմ։ Միայն կարող եմ պնդել, որ Մեխակ Գաբրիելյանը պնդեց, որ տոկոսներ է վճարում Սամսոնին, բայց ինչքան, չգիտեմ...», «դա երևի 2009 թվին էր ...»: Իսկ դատաքննական ցուցմունքում նշել է, որ «...2011 թվականի գարնանը...Մ.Գաբրիելյանն իրեն ցուցադրել է մի թուղթ, նշելով, որ այդքան տոկոսներ է վճարել Ս.Ղազարյանին...»։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Հասմիկ Հարությունյանի դատաքննական ցուցմունքի ուղղորդված լինելու իրողությունը փաստելու համար ինքը նրան հարց է ուղղել, թե ինչու նա չի խոսել նաև իրենց այլ ընդհանուր ընկերների հետ, թվարկելով թե ում, այլ միայն Վարդան Հարությունյանի և Ազատ Արշակյանի։ Նա շփոթված լռել է, որովհետև քաջ գիտեր, որ եթե խոսեր նշված անձանց հետ, բոլորովին այլ կարծիք կունենար և իր կամքից անկախ չէր ստանձնի ուղղորդված վկայի պիտակը։
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ իր «մեղավորության վերաբերյալ հետևության» Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է նաև վկա Վարդան Հարությունյանի ցուցմունքներով, իր ու նրա առերեսման ժամանակ քննիչի տված հարցին՝ իր պատասխանով, որով հայտնել է, որ թշնամանք չի տածում, առանձնակի մտերմություն չունի, թեպետ ցանկալի կլիներ։ Առաջին ատյանի դատարանը թշնամանքի բացակայությունից բխեցրած իր ներքին համոզմունքը գոտեպնդող հետևությունը չխաթարելու համար մերժել է Աշոտ Մանուչարյանին և Ալեքսանդր Արզումանյանին դատակոչելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի միջնորդությունը, որովհետև նրանց վկայությամբ պարզ կդառնար, որ իրականում արժանահավատ են իր նաև դատաքննական ցուցմունքները, իսկ Մ.Գաբրիելյանի կողմից իբրև «արբիտր» առաջարկված Վարդան Հարությունյանի, այսպես կոչված ցուցմունքները` սուտ վկայություն։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ այս մասին ինքն ասել է նաև իր վերջին խոսքում, կրկնելով, երրորդելով, որովհետև առնվազն խելապակասը, մանկամիտը կարող էր ինքն իր դեմ ցուցմունք տար Մ.Գաբրիելյանի կողմից առաջարկված արբիտրին։
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ իր «մեղավորության վերաբերյալ հետևության» Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է նաև Մ.Գաբրիելյանի կնոջ հարազատ եղբոր` Ազատ Արշակյանի (Մեխակի աոաջադրած երկրորդ «արբիտրը») ցուցմունքով։
Դատավճռի 8-րդ էջի վերջին երկու պարբերություններն ընթերցելիս, ըստ բողոքաբերի, ակնբախ է դառնում Առաջին ատյանի դատարանի կանխակալ, ընտրանքային մոտեցումը` նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներին հղում անելիս։
Ըստ բողոքի հեղինակի, շարադրանքի բովանդակությունից տպավորություն է առաջանում, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամենևին ծանոթ չէ Ազատ Արշակյանի մինչև 2012 թվականի մարտի 5-ը տված նախաքննական ցուցմունքներին, որոնք գրեթե հակասության մեջ չեն իր ցուցմունքների հետ, ակնարկ անգամ չկա դատաքննության ժամանակ Ազատ Արշակյանին տված իր հարցերի և նրա պատասխանների վերաբերյալ և այդ հարց ու պատասխանի անտեսումը վառ վկայությունն է Առաջին ատյանի դատարանի անթաքույց կողմնակալության։
Բողոքաբերը նշել է, որ քրեական գործում առկա է Ազատ Արշակյանի ձեռագիր հայտարարությունը` թվագրված 2012 թվականի հունվարի 31-ով և հավարտ Ազատ Արշակյանի դատաքննական ակնհայտ սուտ ցուցմունքի, ինքը ևս նրան հարցեր է ուղղել, որոնց պատասխանելով, Ազատ Արշակյանը հաստատել է, որ ինքը այդ հայտարարությունը գրել է 2012 թվականի մարտի 5-ից հետո։ Հաստատել է նաև, որ մարտի 5-ին ինքը բացել է քննիչ Բեգոյանի առանձնասենյակի դուռը իր և Վարդան Հարությունյանի առերեսման պահին։ Հաստատել է նաև, որ այդ պահին խոսակցություն է ընթացել իր, Բեգոյանի և իր` Ազատ Արշակյանի, միջև: Հաստատել է նաև այդ բովանդակության իսկությունը և իր վերջին հարցին, թե երբ է գրել այդ հայտարարությունը, պատասխանել է` առերեսումից հետո։
Ըստ բողոք բերած անձի, Առաջին ատյանի դատարանն իր ընտրանքային մոտեցմանը հավատարիմ, բարեխիղճ մոլորության հետևանք է համարել նաև Ազատ Արշակյանի իրարարամերժ ցուցմունքներն ու այն համարել առավել արժանահավատ, իսկ իր հերքումները` դարձյալ մտացածին։
Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ բողոքի հեղինակի, ընտրանքային հետևության է հանգել նաև իր միջնորդությամբ դատակոչված միակ վկայի, իր եղբոր` Լավրենտի Ղազարյանի ցուցմունքները գնահատելիս։ Եղբոր շփոթվելն ու որոշ տարեթվեր չհիշելը, անգամ դստեր հարսանիքի օրը, Առաջին ատյանի դատարանի մոտ չփարատված կասկածներ է առաջացրել և դատարանը նրա ցուցմունքը ճանաչել է ոչ վերաբերելի, մինչդեռ կարող էր լինել մի քիչ անաչառ, գնահատեր եղբոր ուղղորդված չլինելը և նրա ցուցունքներում թույլ տրված վրիպակները ճանաչեր որպես բարեխիղճ մոլորության հետևանք` այնպես, ինչպես Մեխակ Գաբրիելյանի անհամար ստերն ու հազարավոր դոլարների հավելագրումներն էր ճանաչել բարեխիղճ մոլորության հետևանք: Բացի այդ, տուժողը պաշտպանական կողմի հարցերին պատասխանելուց նշել է, որ ցուցմունքները կազմել է իր կազմած 5 թղթիկների հիման վրա, սակայն թե երբվանից է սկսել կազմել թղթիկների գրառումները, դրանք ինչ հաջորդականությամբ է կազմել, դրանք ըստ հերթականության, դրանց վրա առկա գրառումները ինչ ձևով է կատարել, ինչ հաջորդականությամբ և գումարները Սամսոն Ղազարյանին տալուց անմիջապես հետո է դրանցում նշում կատարել, թե ոչ, և բոլոր թվերը ճիշտ են գրառվել այդ թղթերի վրա, թե ոչ, տուժողը չկարողացավ որևէ հստակ պատասխան տալ, մինչդեռ այդ հարցերի պարզաբանումը, ըստ բողոքաբերի էական էր, որպեսզի այդ թղթիկների վրա առկա գրառումները սույն գործով որևէ ապացուցողական նշանակություն ունենային, որոնց նույնպես Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն ուշադրություն չի դարձրել, իսկ եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը որ տուժողը, որպես իր կողմից հայտնած տեղեկությունների աղբյուր նշել էր այդ թղթիկները, ապա պետք է, որ հստակ ճշտվեր, թե երբվանից է կատարվել թղթիկների վրայի գրառումները, դրանք ինչ հաջորդականությամբ է կազմել, դրանց վրա առկա գրառումները ինչ ձևով է կատարվել, ինչ հաջորդականությամբ է թվական տվյալները նշել, գումարները Սամսոն Ղազարյանին տալուց անմիջապես հետո է դրացում նշում կատարել, թե ոչ և բոլոր թվերը ճիշտ են գրառվել այդ թղթերի վրա, թե ոչ, Սամսոն Ղազարյանը այդ թվերին ծանոթ է եղել, թե ոչ, որպեսզի որևէ կասկած չունենային, որ դրանք տուժողը փորձել է կազմել 2011թ. մարտ-ապրիլ ամիսներին, երբ արդեն իսկ վեճ է ունեցել իր պաշտպանյալի հետ և դրանցում նշել է, ոչ թե իրական, այլ իրեն ձեռնտու թվական տվյալներ, իսկ այն, որ այդ թղթիկները կարող էին կազմված լինել հենց 2011թ. մարտ-ապրիլ ամիսներին, չի հերքվել նաև գործով նշանակված դատաձեռագրաբանական փորձաքննության եզրակացությամբ, ինչն էլ չփարատվող կասկած է առաջացնում առ այն, որ այդ թղթիկները կազմվել են տուժողի կողմից հենց այդ ժամանակ, որպեսզի խուսափի իր պարտքերը վերադարձնել, իսկ չփարատվող կասկածները պետք է մեկնաբանվեն իր օգտին:
Ըստ բողոքաբերի, տուժողը չի կարողացել բացատրել նաև, թե նշված թղթիկների տվյալները ինչու են հակասում միմյանց կամ իր տված ցուցմունքներին, Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն այդ թղթերը ճանաչել է որպես ապացույց, չնայած այն հանգամանքին, որ դրանք ձեռք են բերվել օրենքի պահանջների խախտմամբ:
Վերաքննիչ բողոքի հեղինակը փաստել է, որ տուժողի ցուցմունքներից երևում է, որ դրանք քննիչին է ներկայացրել տուժողը, սակայն քննիչը դրանք տուժողից վերցնելու ժամանակ օրենքով սահմանված կարգով չի զննել և չի կազմել զննության արձանագրություն, որը պարտավոր էր կատարել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 217-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին համապատասխան, որի արդյունքում քննիչը չի արձանագրել, թե այդ թղթիկների վրա ինչպիսի թվական տվյալներ են նշված եղել և այդ ձևով ներկայացրել է փորձագետներին՝ դատաձեռագրաբանական վտրձաքննաթյուն կատարելու և դրանցում կատարված գրառումների վաղեմության ժամկետները որոշելու համար, իսկ փորձագետներն իրենց հերթին, առանց նշելու, թե փորձաքննությանը ներկայացված թվով հինգ թղթիկների վրա ինչպիսի գրառումներ և ինչ գույնի գրիչներով գրված գրառումներ են առկա, կազմել են եզրակացություն այն մասին, որ այդ թղթիկների վրա առկա գրառումների կատարման վաղեմության ժամկետները որոշելը հնարավոր չէ: Քննիչը, ստանալով նշված եզրակացությունը, թղթիկների բնօրինակաները վերադարձրել է տուժողին, որի մասին տուժողը գրել է ստացական և որը առկա է գործում: Դրանից հետո, քննիչը դատախազությունից ստացած ցուցումով նշանակել է դատաձեռագրաբանական կրկնակի փորձաքննություն` խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 243-ից 251-րդ հոդվածների պահանջները, քանի որ համաձայն օրենսգրքի 251-րդ հոդվածի, կրկնակի փորձաքննություն նշանակվում է միայն եզրակացության կասկած հարուցելու կամ հիմնավոված չլինելու կամ փորձաքննության կատարման դատավարական կանոնների խախտման դեպքերում, իսկ տվյալ դեպքում քննիչը կրկնակի փորձաքննություն է նշանակել զուտ առաջին փորձաքննության եզրակացության մեջ փորձաքննության մեթոդիկայի նկարագրության բացակայության հիմնավորմամբ, մինչդեռ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 251-րդ հոդվածով սահմանված է, որ նման դեպքերում նշանակվում է ոչ թե կրկնակի, այլ լրացուցիչ փորձաքննություն, հետևապես քննիչը պետք է նշանակեր ոչ թե կրկնակի, այլ լրացուցիչ փորձաքննություն, որից հետևում է, որ քննիչը խախտել է դատավարության օրենսգրքի վերը նշված պահանջները:
Բացի այդ, քննիչը փորձագետներին է ներկայացրել նշված թվով 5 թերթիկները դարձյալ առանց զննելու և զննության արձանագրություն կազմելու և դարձյալ խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի պահանջները: Առաջին և երկրորդ փորձաքննությունների նշանակման ժամանակ քննիչը, չկազմելով այդ թղթիկների զննության արձանագրությունները և դրանցում չնշելով թղթիկների վրա առկա գրառումները, չի բացառել դրանք տուժողին վերադարձնելուց հետո դրանց վրա տուժողի կողմից լրացուցիչ գրառումներ կատարելու հնարավորությունը, իսկ, ըստ բողոքաբերի, եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը, որ երկրորդ փորձաքննության եզրակացությամբ նույնպես չի որոշվել այդ թղթիկների վրա առկա կարմիր և գելովի թանաքանյութով կատարված գրառումների վաղեմության ժամկետները, ուստի և չի բացառվում, որ այդ գրառումները տուժողը կատարեր քննիչից դրանց բնօրինակները ստանալուց հետո, որպեսզի դրանք հարմարեցներ իր ցուցմունքներին, որի վերաբերյալ պաշտպանական կողմի կասկածները չեն կարող փարատվել որևէ ձևով, իսկ չփարատվող կասկածները, ՀՀ Սահմանադրության համաձայն, ենթակա են մեկնաբանման հօգուտ ամբաստանյալի:
Բողոքի հեղինակը եզրակացրել է, որ Առաջին ատյանի դատարանում հիմնավորվել է, որ նշված թղթի կտորները ձեռք են բերվել օրենքի պահանջների խախտմամբ և ենթակա էին ճանաչման այդպիսին, որի հիմքով էլ ենթակա են հանման ապացույցների թվից, սակայն դատարանը անհիմն պատճառաբանություններով դա չի արել` մերժելով իր պաշտպանի միջնորդությունը Մ.Գաբրիելյանի ներկայացրած թվով 5 թղթերը անթույլատրելի ճանաչելու մասին, այս կապակցությամբ անհիմն ձևով նշելով, որ թվով 5 թղթերը նախաքննական մարմնին ներկայացել է Մեխակ Գաբրիելյանը, ընդ որում՝ բացատրությունում և ցուցմունքում, դրան կից ներկայացված ցուցակում նույն պահին մանրամասն նշելով մայր գումարների և տոկոսների վճարման վերաբերյալ թղթերում եղած ելակետային տվյալները, սակայն Առաջին ատյանի դատարանն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ մայր գումարների և տոկոսների վճարման վերաբերյալ թղթերում եղած ելակետային տվյալները ակնհայտորեն հակասում են Մեխակ Գաբրիելյանի բացատրությունում և ցուցմունքում նշված տվյալներին, որոնց վերաբերյալ մանրամասնորեն նշվեց վերը, ինչպես նաև պաշտպանական ճառում:
Ըստ բողոքաբերի, բացահայտ անհիմն է նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ վերոնշյալ փաստաթղթերը նախաքննական մարմնի որոշմամբ ճանաչվել են ապացույց և ոչ իրեղեն ապացույց, որի պայմաններում են գործում դրանք զննելու, փաթեթավորելու և կնքելու վերաբերյալ քրեադատավարական երաշխիքները։ Տվյալ դեպքում գործի ապացույցներից երևում է, որ այդ թղթերը տուժողի կողմից ներկայացվել են դեռևս նյութերի նախապատրաստության ժամանակ և այդ ժամանակ դրանք դեռևս ապացույց ճանաչված չեն եղել, իսկ ապացույց են ճանաչվել միայն նախաքննության ավարտման փուլում, իսկ մինչ այդ անհասկանալի և անօրինական ձևով տուժողի կողմից հանձնվել են քննիչին, ապա նորից տուժողին, հետո նորից քննիչին, որոնց ժամանակ քննիչը սահմանված կարգով արձանագրություն չի կազմել` դրանք տուժողից վերցնելու վերաբերյալ:
Ըստ բողոքի հեղինակի, անհայտ է նաև, թե Առաջին ատյանի դատարանը որտեղից է եզրակացրել, որ վերոնշյալ փաստաթղթերը քննիչի կողմից Մ.Գաբրիելյանին վերադարձվելուց հետո վերստին նախաքննական մարմնին է ներկայացվել 2012թ. մարտի 22-ին՝ նրան լրացուցիչ հարցաքննելու քննչական գործողության ժամանակ, քանի որ նշված քննչական գործողությունից չի երևում, որ Մ.Գաբրիելյանը վերստին նախաքննական մարմնին է ներկայացվել որևէ փաստաթուղթ կամ այն նույն փաստաթղթերը, որոնք նախկինում էր ներկայացրել կամ դրանք ունեցել են նույն բովանդակությունը, թե ոչ, որի պայմաններում, այդ թղթերը նորից անհատականացնելը, պարտադիր էր, քանի որ դրանք պետք է ներկայացվեին փորձաքննության կամ կարող էին հետագայում ճանաչվել ապացույց: Բողոքի հեղինակը գտել է, որ նշված գործողությունը չկատարելով, նախաքննության մարմինը թույլ է տվել քրեադատավարական նորմերի պահանջների էական խախտում, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ բողոքաբերի, այս կապակցությամբ եկել է սխալ համոզման:
Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ բողոքաբերի, նաև անհիմն նշել է, որ էականը վերոնշյալ փաստաթղթերում նշված գրառումներն ու դրանց բովանդակությունն է, որոնց շուրջ գործով տուժող ճանաչված Մ.Գաբրիելյանն ի սկզբանե, այն էլ մանրամասն տվել է բացատրություն և ցուցմունք՝ նկարագրելով և անհատականացնելով այդ թղթերը, մինչդեռ դրան հակառակ Մ.Գաբրիելյանն ի սկզբանե տված բացատրության մեջ և ցուցմունքում մանրամասն չի նկարագրել և չի անհատականացնել այդ թղթերը, Առաջին ատյանի դատարանը մանրամասն չի հետազոտել Մ.Գաբրիելյանի` ի սկզբանե տված բացատրությունը և ցուցմունքը, ինչպես նաև այդ թղթերը, չի նկատել դրանցում եղած ակնհայտ հակասությունները, պարզ թվաբանական գումարումների և հանումների սխալները, անհիմն անուշադրության է մատնել և որևէ ձևով չի փորձել հերքել պաշտպանական ճառում արված օբյեկտիվ վերլուծությունները, բացի այդ, նախաքննական մարմինը պարտավոր չէր տվյալ թղթերը գործին կցել նախապես դրանք Մ.Գաբրիելյանից առգրավելու եղանակով, քանի որ նախ՝ ի սկզբանե դրանք վարույթն իրականացնող մարմնին են ներկայացվել մինչև քրեական գործի հարուցումը՝ նյութերի նախապատրաստման փուլում (որի ընթացքում առգրավման իրականացումը թույլատրելի չէ), որից հետո ուղարկվել սկզբնական փորձաքննության, ապա Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ Մ.Գաբրիելյանը, որպես ենթադրյալ հանցավոր արարքից տուժած անձնավորություն, դրանք ներկայացրել է կամովին՝ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված՝ քրեական գործին կցելու համար նյութեր ներկայացնելու իրավունքից օգտվելով, ապա դա չի նշանակում, որ քննիչը այդ դեպքում ազատվում է օրենքով սահմանված կարգով դրանք վերցնելու մասին համապատասխան արձանագրություն կազմելու պարտականությունից :
Բողոքաբերը գտել է, որ այն հանգամանքը, որ վիճարկվող փորձաքննությունը նշանակելու պահին Սամսոն Ղազարյանը, չի ունեցել կասկածյալի (մեղադրյալի) դատավարական կարգավիճակ ու հետևաբար՝ նախքան փորձաքննություն նշանակելը նախաքննական մարմինը պարտավոր չէր նրան ծանոթացնել այն նշանակելու որոշմանը, չի նշանակում, որ քննիչն ազատվում էր նման կարգավիճակ ձեռք բերելուց հետո նրան ծանոթացնել այդ որոշմանը, ինչը չանելով, քննիչը դարձյալ թույլ է տվել քրեադատավարական նորմերի և պաշտպանության իրավունքի կոպիտ խախտում, որին նույնպես անուշադրության է մատնել դատարանը։
Բողոք բերած անձը գտել է, որ անհիմն են նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունները, որոնք վերաբերում են ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 251-րդ հոդվածի խախտմանը, քանի որ նշված հոդվածով հստակ սահմանվել են կրկնակի փորձաքննություն նշանակելու հիմքերը և կարգը, մինչդեռ առաջին փորձաքննության եզրակացությունը ստանալուց հետո կրկնակի փորձաքննաթյուն նշանակելու համար օրենքով սահմանված հիմքերը առկա չեն եղել և դրանք չեն նշվել կրկնակի փորձաքննություն նշանակելու մասին քննիչի որոշման մեջ, ինչից էլ հետևում է, որ այդ ապացույցը նույնպես ձեռք է բերվել օրենքի պահանջների էական խախտմամբ, իսկ Առաջին ատյանի դատարանն այն անհիմն այդպիսին չի ճանաչել:
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, անդրադառնալով իրեն առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված անխտիր բոլոր ապացույցներին և դրանք վերաբերելիության տեսանկյունով իր պաշտպանի կողմից վիճարկելուն, չի փորձել օբյեկտիվ վերլուծել կամ հերքել այդ փաստարկները, սակայն դրանցից յուրաքանչյուրի ապացուցողական արժեքը բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման դեպքում, Առաջին ատյանի դատարանը պետք է կատարեր լրիվ այլ եզրակացություն, քան կատարել է:
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ գործով հարցաքննված որևէ վկա չի հանդիսացել ականատես վկա, նրանց բոլորի հայտնած տեղեկությունների միակ աղբյուրը հանդիսացել է տուժողը, որոնց բոլորին նա է պատմել իր կողմից նրան տոկոս տալու և խարդախություն կատարելու հորինած պատմությունները, Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ բացարձակ անուշադրության է մատնել այն, որ այդ անձանցից որևէ մեկը կոնկրետ և հստակ տեղեկություն չի հայտնել, թե ինքը որքան տոկոսի գումար է տվել իրեն, երբվանից մինչև երբ է տոկոսի գումարները տվել կամ տոկոսի չափը որքան է կազմել կամ որքան մայր գումար է վերցրել իրենից կամ երբ և որքան գումար է վերադարձրել կամ ամբողջ գումարը վերադարձրել է, թե ոչ: Վկաներն էլ իրենց հերթին չեն կարողացել կոնկրետ և հստակ տեղեկություն հայտնել, թե տուժողը որքան տոկոսի գումար է տվել իրեն, երբվանից մինչև երբ է տոկոսի գումարները տվել կամ տոկոսի չափը որքան է կազմել: Նույն ձևով նրանք որևէ արժանահավատ տեղեկություն չեն տվել, թե տուժողը որքան մայր գումար է վերցրել իրենից կամ երբ և որքան գումար է վերադարձրել կամ ամբողջ գումարը վերադարձրել է, թե ոչ։
Նման պայմաններում, ըստ բողոքի հեղինակի, նշված վկաների ցուցմունքները դնելով մեղադրանքի հիմքում, թույլ է տրվել դատական սխալ: Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել նաև այն հանգամանքը, որ տուժողը ցուցմունքներում հայտնել է, որ պարտքի մայր գումարից մնացած 60.000 դոլարն ինքը պահանջել է նրանից, այդ հանգամանքը հիմնավորվել է նաև վկաների ցուցմունքներով, ինչպես նաև այն գրությամբ, որն ուղարկել է տուժողին 2011թ. մայիս ամսին, որով պահանջել է պարտքի մայր գումարից մնացած 60.000 դոլարը: Նման պայմաններում, թե ինչով է ինքը չարաշահել տուժողի վստահությունը, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության չի պատճառաբանել, չի մատնանշել որևէ ապացույց կամ հիմնավորում այն մասին, որ ինքն ի սկզբանե նպատակադրված է եղել խարդախության միջոցով տիրանալ տուժողի գումարներին կամ որևէ ձևով չարաշահել է նրա վստահությունը կամ տուժողին գցել է մոլորության մեջ նրա գումարներին տիրանալու համար:
Բողոք բերած անձը գտել է, որ նման պայմաններում, խարդախության հանցակազմն ընդհանրապես բացակայում էր իր գործողություններում, իսկ Առաջին ատյանի դատարանն այս հանգամանքը նույնպես անհիմն անուշադրության է մատնել:
Անդրադառնալով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԿԴ/0102/01/11 գործով 08.06.2012թ. նախադեպային որոշմանը, բողոք բերած անձը գտել է, որ այդ գործի փաստական հանգամանքներն ամբողջությամբ նույնական են սույն գործով, հետևապես, այդ որոշումը ենթակա է կիրառման սույն գործով, և վկայակոչելով վերը նշված որոշման 9-րդ կետը, գտել է, որ սույն գործի ապացույցներից ելնելով, Առաջին ատյանի դատարանը նույնպես պետք է փաստեր, որ քրեական գործում առկա և դատարանում հետազոտված որևէ ապացույցով չի հաստատվել իրեն մեղսագրվող վաշխառության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը, այն է՝ պարտք տրված գումարի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը, իսկ որպես իր մեղքը հիմնավորող ապացույցներ չպետք է դիտվեր շահագրգիռ կողմի՝ տուժող Մ.Գաբրիելյանի, ինչպես նաև այլ վկաների՝ Համլետ Գևորգյանի, Ավագ Հարությունյանի, Սարգիս Կարապետյանի, Հասմիկ Հարությունյանի, Խորեն Թորոսյանի, Ազատ Արշակյանի և Վարդան Հարությունյանի ցուցմունքները, ովքեր հանդիսանում են տուժողի մոտ ընկերները և նշել են, որ ամեն ինչ լսել են վերը նշված շահագրգիռ անձից՝ տուժող Մ.Գաբրիելյանից։
Հետևապես, ըստ բողոքաբերի, այս դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է կիրառեր նշված նախադեպային որոշումը, ինչը չանելով, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել առերևույթ դատական սխալ, խախտել իր դատավարական և նյութական իրավունքները :
12. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքի հեղինակը բառացիորեն խնդրել է.
«1. Բողոքն ընդունել դատարանի վարույթ և քննել վերաքննության կարգով:
2. Բեկանել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0120/01/12 քրեական գործով 13.02.2013թ. դատավճիռը, փոխել դատական ակտը և իմ նկատմամբ կայացնել արդարացման դատավճիռ` հանցակազմի բացակայության հիմքով»:
13. Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը և վերջինիս պաշտպան Վ.Զուռնաչյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքն ու խնդրեցին այն բավարարել և միաժամանակ դուրս գալով վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններից, խնդրեցին վիճարկվող դատական ակտը բեկանել և քրեական գործն ուղարկել Առաջին ատյանի դատարան` ողջ ծավալով նոր քննության:
Դատախազ Ս.Հարությունյանը և տուժողի ներկայացուցիչ Հ.Գևորգյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկեցին, խնդրեցին այն մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահան-գումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պաշտպանության կողմի հիմնավորումներն ու մեղադրանքի կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության այն մասին, որ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակությունը կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելը, որը կատարվել է առանձնապես խոշոր չափերով, պատժվում է ազատազրկմամբ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա:
Քննարկվող հանցակազմի առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի իմաստով վերոնշյալ հանցավոր ներգործությունն իրականացվում է խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։ Այսինքն՝ օբյեկտիվ կողմից խարդախության հանցակազմը դրսևորվում է կատարման հատուկ եղանակով՝ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։
(…)
Վստահությունը չարաշահելն ուրիշի գույքին տիրանալու կամ դրա նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու նպատակով հանցավորի կողմից, նրա և գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի միջև ձևավորված վստահության հարաբերությունների օգտագործումն է։ Արարքը խարդախություն որակելու համար բավարար չէ, որ անձն իր արարքներով կամ որոշակի հանգամանքների բերումով տուժողի մոտ վստահություն վայելի, այլ անհրաժեշտ է, որպեսզի վերջինս համոզի տուժողին իրեն փոխանցել գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները։
Հանցագործի նկատմամբ տուժողի վստահությունը կարող է ինչպես իրավական, այնպես էլ փաստական հիմքեր ունենալ։ Այլ կերպ` հանցավորի և տուժողի միջև առկա՝ վստահության վրա հիմնված հարաբերությունները կարող են բխել ինչպես նրանց միջև առկա պայմանագրից, լիազորագրից և այլն, այնպես էլ առաջանալ հանցավորի և գույքը հանձնողի անձնական հարաբերություններից, հանցավորի կողմից նախկինում դրսևորած վարքագծից, հանցավորի անձնավորությունից և այլն։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օբյեկտիվ կողմից խարդախությունը կատարվում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ինչի արդյունքում մոլորության մեջ ընկած սեփականատերը կամ իրավասու այլ անձը կամավոր կերպով գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնում է հանցագործին կամ այլ անձի կամ անձանց կամ չի խոչընդոտում վերջիններիս կողմից այդ գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները վերցնելուն։
(…) Խարդախությունը կատարվում է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով. հանցավորը պետք է գիտակցի, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև պետք է նախատեսի և ցանկանա դա:
(…) Խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է նաև շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալը հանցավորն ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակելու այն, չվերադարձնելու գույքը, չկատարելու խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները (…)» (տե′ս Լիա Ավետիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011թ. փետրվարի 24-ի ԵԿԴ/0176/01/09 որոշման 22-րդ և 24-26.2-րդ կետերը):
Վերը վկայակոչված որոշմամբ, վերլուծելով ու հստակեցնելով խարդախության հանցակազմի և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերի միջև գոյությունն ունեցող ջրբաժանն ու քննարկվող հանցակազմը դիտարկելով մասնավոր-իրավական պարտավորությունների հետ հարաբերակցության մեջ, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…)[Խ]արդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները.
ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։
բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը» (տե′ս նույն որոշման 29-րդ կետը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Վաշխառությունը՝ պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող գույքի համար Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը, ինչպես նաև անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելը, որից օգտվել է մյուս կողմը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»:
Սույն գործով, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում վկայակոչել նաև վաշխառության հանցակազմի, դրա առանձին տարրերի, ինչպես նաև որակման առանձնահատկությունների առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումը.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածը զետեղված է «Տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունները» վերտառությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ գլխում և հանդիսանում է տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործություն:
Տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունների հանրային վտանգավորությունը դրսևորվում է նրանով, որ դրանք խախտում են տնտեսության ոլորտի իրավակարգը, տնտեսական շրջանառության առանձին մասնակիցների, հասարակության, պետության տնտեսական շահերը, գույքային վնաս են պատճառում տնտեսվարող սուբյեկտներին և առանձին քաղաքացիներին: Համանման կերպով, վաշխառության հանրային վտանգավորությունն արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝
ա) վաշխառության հետևանքով խախտվում է պետության ֆինանսական գործունեությունը, վաշխառուն ստանում է չհաշվառված եկամուտ, ինչպես նաև նյութական վնաս է պատճառում քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց,
բ) վաշխառությունը կարող է նախադրյալ հանդիսանալ այլ՝ առավել ծանր հանցագործությունների (օրինակ՝ փողերի լվացում, հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելը և այլն) կատարման համար:
13. Վաշխառության հանցակազմի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից երևում է, որ այն երկօբյեկտ հանցագործություն է: Վաշխառության հիմնական անմիջական օբյեկտն են պետության ֆինանսական գործունեության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները, լրացուցիչ օբյեկտ են մասնավոր անձանց գույքային իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: Ընդ որում՝ վաշխառության հանցակազմն այնպես է կառուցված, որ հիմնական օբյեկտը վնասվում է լրացուցիչ օբյեկտին վնաս պատճառելու միջոցով:
Վաշխառության առարկա կարող են հանդիսանալ դրամը, ինչպես նաև տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքը:
Օբյեկտիվ կողմից վաշխառության հանցակազմը նկարագրված է հետևյալ երկընտրելի արարքների միջոցով՝
1) պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը,
2) անձի հետ՝ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելը, որից օգտվում է մյուս կողմը:
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմերի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
Ինչ վերաբերում է արարքի ավարտման պահին, ապա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով արգելված արարքներն ավարտված են համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու կամ անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելու պահից: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով արգելված արարքն ավարտված է համարվում տուժողի՝ նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելու պահից:
15. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 877-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառության պայմանագրով մեկ կողմը փոխատուն մյուս կողմի փոխառուի սեփականությանն է հանձնում դրամ կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող այլ գույք, իսկ փոխառուն պարտավորվում է փոխատուին վերադարձնել միևնույն գումարի դրամ փոխառության գումարը կամ փոխատուից ստացված գույքին հավասար քանակի և նույն տեսակի ու որակի գույք:
Փոխառության պայմանագիրը կնքված է համարվում դրամ կամ այլ գույք հանձնելու պահից»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխատուն իրավունք ունի փոխառության գումարից տոկոսներ ստանալ փոխառուից, եթե այլ բան նախատեսված չէ փոխառության պայմանագրով: Փոխառության պայմանագրում հստակ պետք է սահմանվեն տոկոսների չափը և հաշվարկման կարգը: Փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույթի կրկնապատիկը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Փոխառության պայմանագիրը ենթադրվում է անտոկոս՝ դրանում ուղղակիորեն այլ բան նախատեսված չլինելու դեպքում, եթե՝
1) քաղաքացիների միջև փոխառության պայմանագիրը կնքված է նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկը չգերազանցող գումարով և այն կապված չէ կողմերից որևէ մեկի ձեռնարկատիրական գործունեության հետ.
2) փոխառուին պայմանագրով հանձնվել է ոչ թե դրամ, այլ տեսակային հատկանիշով որոշվող այլ գույք»:
Մեջբերված քաղաքացիաիրավական դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ փոխառության պայմանագրի իմաստով՝ փոխատուն դրամը կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող իրերը փոխառուին է հանձնում ի սեփականություն: Փոխառության պայմանագրով փոխատուն ձեռք է բերում պահանջի իրավունք, իսկ փոխառուն ստանձնում է պարտքը վերադարձնելու պարտականություն: Որպես ընդհանուր կանոն, փոխառության պայմանագիրը հատուցելի է:
16. Սույն որոշման 12-14-րդ և 15-րդ կետերում շարադրված վերլուծության համադրման արդյունքում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված վաշխառության տարատեսակն ըստ էության ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ նախատեսված փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է:
17. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությ[ան] վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության՝ որպես մասնավոր հետապնդման գործի վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում է ձևավորվել ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշման մեջ:
18. Սույն որոշման նախորդ կետում վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ սահմանադրական դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) կոնկրետ արարքի համար միաժամանակ քրեական և քաղաքացիական պատասխանատվություն սահմանող նորմերն ունեն տարբեր առարկաներ, և դրանց միջոցով օրենսդիրը լուծում է տարբեր խնդիրներ:
(…)
ՀՀ քրեական և քաղաքացիական օրենսդրության խնդիրների համադրված վերլուծությունից բխում է, որ քրեական օրենսդրության միջոցով օրենսդիրն իր առջև դրել է հանցագործությունների կանխման միջոցով հանցագործությունների հետևանքով իրավունքների և ազատությունների խախտումների կանխման խնդիր, իսկ քաղաքացիական օրենսդրության դեպքում օրենսդիրն իր առջև դրել է խախտված իրավունքների վերականգման ապահովման խնդիր, ինչը նշանակում է, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում առկա են քաղաքացիական իրավունքների խախտման դեպքում քաղաքացիական դատավարության կարգով նշված իրավունքների վերականգման համար նախադրյալներ հանդիսացող նորմեր: Այդպիսիք են, մասնավորապես՝ (…) ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 305-րդ և 313-րդ հոդվածները, որոնք նախադրյալներ են հանդիսանում օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի պահանջներին չհամապատասխանող գործարքի կամ ստրկացուցիչ գործարքի հետևանքով խախտված իրավունքները քաղաքացիական դատավարության կարգով վերականգնելու համար:
(…)
Ինքնանպատակ չէ այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասում օգտագործվում է «պաշտպանել իրավունքները» բառակապակցությունը, ինչը նշանակում է, որ քրեական օրենսդրությունն ունի նախականխիչ նշանակություն և քրեական օրենսդրության միջոցով օբյեկտիվորեն հնարավոր չէ վերականգնել արդեն իսկ խախտված իրավունքները:
(…)
Սահմանադրական դատարանը, հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի վերաբերյալ գործերը հանդիսանում են մասնավոր հետապնդման գործեր, արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում գործարքի կողմ հանդիսացող մասնավոր անձին է հնարավորություն վերապահված ընտրություն կատարելու նշված արարքը կատարած, գործարքի մյուս կողմ հանդիսացող մասնավոր անձին քաղաքացիական պատասխանատվության ենթարկելու համար հայց կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար համապատասխան հայտարարություն ներկայացնելու միջև: Բոլոր դեպքերում, օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի պահանջներին չհամապատասխանող գործարք կնքած անձը կարող է և պարտավոր է իմանալ, որ տվյալ արարքի համար սահմանված է ոչ միայն քաղաքացիական, այլ նաև քրեական պատասխանատվություն»:
19. Հիմք ընդունելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության կապակցությամբ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է (տե՛ս սույն որոշման 16-րդ կետը), ուստի վերջինիս կապակցությամբ քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից (մասնավոր իրավունքից) բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը: Ուստի հանրային-իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ բարձր ու համարժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշափելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ:
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն հանգամանքի վրա, որ որպես տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող շատ դեպքերում հանդես է գալիս վաշխառության ենթադրյալ տուժողը, ով հետագայում, փաստորեն, հնարավորություն է ստանում չարաշահելու իր իրավունքը, եթե հայտնվում է անբարենպաստ դրության մեջ, օրինակ՝ չի կարողանում կամ չի ցանկանում կատարել ստանձնած պարտավորությունները:
II. Վաշխառության գործերով դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերը.
20. Վաշխառության քրեաիրավական և փոխառության քաղաքացիաիրավական բնութագրերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ վաշխառության համար քրեական պատասխանատվության հարցը կապված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված՝ փոխառության պայմանագրի պայմանների առկայության հետ: Ուստի, անհրաժեշտ է համարում վերլուծության ենթարկել փոխառության պայմանագրի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրության մի շարք դրույթներ և դրա արդյունքում պարզաբանել, թե վաշխառության գործերով ո՞ր հարցերն են ենթակա դատարանի լուծմանը:
(…)
23. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխատուն իրավունք ունի փոխառության գումարից տոկոսներ ստանալ փոխառուից, եթե այլ բան նախատեսված չէ փոխառության պայմանագրով: Փոխառության պայմանագրում հստակ պետք է սահմանվեն տոկոսների չափը և հաշվարկման կարգը: Փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 880-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառուն պարտավոր է, փոխառության պայմանագրով նախատեսված ժամկետում և կարգով, փոխատուին վերադարձնել ստացված փոխառության գումարը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառուն իրավունք ունի վիճարկել փոխառության պայմանագիրը, եթե ապացուցում է, որ ինքը փոխատուից իրականում դրամ կամ այլ գույք չի ստացել կամ ստացել է պայմանագրում նշվածից ավելի պակաս քանակով»:
Մեջբերված դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ փոխառուն պարտավոր է փոխառության պայմանագրով նախատեսված ժամկետում և կարգով փոխատուին վերադարձնել ստացած փոխառության գումարը, իսկ եթե պայմանագիրը հատուցելի է, վճարել նույն պայմանագրով նախատեսված տոկոսները՝ կողմերի համաձայնությամբ սահմանված չափով և հաճախականությամբ: Փոխառուն իրավունք ունի նաև վիճարկել փոխառության պայմանագիրը:
24. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 21-23-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ փոխառության պայմանագրի գրավոր ձևակերպումը, ի թիվս այլոց, կատարվում է փոխառուի կողմից փոխատուին ստացական հանձնելով, որտեղ նշվում է փոխառության գումարը և այն վերադարձնելու ժամկետը:
Փոխառությունը հատուցելի լինելու դեպքում ստացականում նշվում են սահմանված տոկոսների չափը և դրանց հաշվարկման կարգը:
Փոխառության պայմանագրի բովանդակության վերաբերյալ քաղաքացիաիրավական նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ այդ պայմանագրով փոխատուն ձեռք է բերում որոշակի իրավունքներ, իսկ փոխառուն՝ որոշակի պարտականություններ: Ընդ որում, փոխառուի հիմնական պարտականությունը փոխառությամբ ստացած դրամի նույն գումարը կամ նույն տեսակի, որակի և քանակի իրերը վերադարձնելն է: Հատուցելի փոխառության պայմանագրի առկայության պարագայում փոխատուն պարտավոր է նաև վճարել նույն պայմանագրով նախատեսված տոկոսները: Ընդ որում, տոկոսների չափը, ինչպես նաև դրանց հաշվարկման կարգը սահմանվում են կողմերի համաձայնությամբ: Տոկոսների չափը որոշելու կողմերի իրավունքը սահմանափակվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածով սահմանված այն իմպերատիվ կանոնով, ըստ որի՝ փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը:
25. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 20-24-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վաշխառության վերաբերյալ գործեր քննելիս դատարանը լուծում է միայն անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը և իրավասու չէ անդրադառնալ ապօրինի գործարքով տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցման խնդրին: Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է այն հանգամանքի վրա, որ ապօրինի գործարքի կնքման և դրա արդյունքում վնասների առաջացման հարցում կարող է առկա լինել նաև տուժողի մեղքը, տուժողի կողմից իր իրավունքների չարաշահումը և այլն (տե՛ս սույն որոշման 19-րդ կետը): Ուստի, ապօրինի գործարքով տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցը ենթակա է լուծման քաղաքացիական դատավարության կարգով՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի նորմերին համապատասխան:
26. Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն հանգամանքի վրա, որ պայմանագրային (մասնավոր) հարաբերությունները ենթադրում են կամքի ազատություն, կողմերի հայեցողության լայն հնարավորություն, որը կապված է հիմնականում փոխադարձ օգուտ կամ տնտեսական շահ ստանալու հանգամանքի հետ: Վաշխառության դեպքում ևս կողմերի միջև կնքվում է փոխադարձ համաձայնություն, որի դեպքում տուժող կողմը գիտակցում է նման համաձայնության հետևանքները և ցանկանում է մտնել նման հարաբերության մեջ: Այլ խոսքով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված վաշխառությունը երկկողմանի ապօրինի գործարք է, որը կնքվել է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ (…)» (տե′ս Քնարիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունիսի 8-ի ԵԿԴ/0102/01/11 որոշման 12-26-րդ կետերը)։
15. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք:
(…)
3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
4. Կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմնը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
2. Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն.
«Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`(…)
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին»:
16. Քննության առնելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի` վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություններն անհիմն են, ամբաստանյալի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքները կատարելը և նրա մեղքը հաստատված է, իսկ ներկայացված պատճառաբանությունները հերքված են` քրեական գործով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ձեռք բերված և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցներով: Այսպես.
Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում նշել է հետևյալը.
«(…) Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը մեղավորությամբ կատարել է վաշխառություն (67.935.200 ՀՀ դրամին համարժեք 184.425 ԱՄՆ դոլարին չափով), ապա տուժող Մ.Գաբրիելյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով վերջինիս առանձնապես խոշոր չափի` 22.980.000 գումարին համարժեք 60.000 ԱՄՆ դոլարի հափշտակություն (խարդախություն), այսինքն` հանցավոր արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներին։
Վերջինս ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատժից ազատման` համաներման ակտը նրա նկատմամբ կիրառման հիմքով»։
17. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածությանը, Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ. « (…) վաշխառությամբ տուժող Մեխակ Գաբրիելյանին նյութական ծանր կացության մեջ դնելու հանգամանքը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով ապացուցված չէ, որպիսի հետևության Դատարանն հանգեց հետևյալ իրավական վերլուծությունների և դատողությունների արդյունքներով.
Վաշխառության հետևանքով տուժողի նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելու հատկանիշն առկա է այն դեպքերում, երբ տուժողն հիշյալ կացության մեջ է հայտնվել հատկապես վաշխառության պատճառով, այսինքն` անհրաժեշտ է անմիջական պատճառական կապի առկայություն վաշխառուի արարքի և տուժողի նյութական ծանր կացության միջև։ Դատարանը նյութական ծանր կացության վիճակի առկայությունը պետք է գնահատի յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով՝ հաշվի առնելով տուժողի մոտ առաջացած պարտքի չափը, նրա գույքային դրությունը, ընտանիքի կազմը, եկամուտների չափը և այլն։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման, ինչպես նաև մեղադրական եզրակացության ուսումնասիրությունից և վերլուծությունից ակնհայտ է, որ նախաքննական մարմինը տուժողի` նյութական ծանր կացության մեջ հայտնվելու հանգամանքն հաստատված է համարել` հիմք ընդունելով տուժող Մ.Գաբրիելյանի տրամադրած տոկոսների առանձնապես խոշոր չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով խարդախության եղանակով տուժողի 60.000 ԱՄՆ և 1200 ԱՄՆ դոլար գումարներին համարժեք դրամի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու և այդ չափով տուժողի գույքի վրա բռնագանձում տարածելու փաստերը։
Մինչդեռ, որպես տոկոս վաշխառուին առանձնապես խոշոր չափերի գումարներ վճարելն ինքնին տուժողի նյութական ծանր կացության մեջ հայտնվելու բավարար փաստարկ չէ։ Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հաստատվեց, որ տուժող Մ.Գաբրիելյանն հանդիսացել և հանդիսանում է հաջող գործարար, մի շարք, այդ թվում` շահութաբերությամբ աշխատող կազմակերպությունների բաժնետեր և տնօրեն, ինչն հնարավորություն է տվել բարեխղճորեն և ամբողջությամբ մարել ոչ միայն Ս.Ղազարյանից ստացած 120.000 ԱՄՆ դոլարը, այլև վճարել տոկոսները, ընդ որում` նույնիսկ ամբաստանյալի պահանջով տոկոսադրույքի արհեստական աճման պայմաններում (ամսեկան 3,5%-ից մինչև 5%, ապա` 10%)։ Բացի այդ, տոկոսներ վճարելու ընթացքում, նույնիսկ ավարտից հետո տուժող Մ.Գաբրիելյանն այդ առնչությամբ որևէ իրավապահ մարմնի կամ դատական ատյան չի դիմել, այսինքն` ենթադրյալ խախտված իրավունքների, առավել ևս նյութական ծանր կացության մեջ հայտնվելու վերաբերյալ առհասարակ չի բարձրաձայնել, մինչև ծագել է դրա անհրաժեշտությունը, սակայն ոչ թե հիշատակված, այլ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կողմից հավելյալ 60.000 ԱՄՆ դոլարի ակնհայտ անհիմն հայցապահանջ իր դեմ ներկայացնելու կապակցությամբ։ Դատական քննության ընթացքում տուժող կողմը նյութական ծանր կացության հանգամանքը պայմանավորեց վաշխառությանն հաջորդած գործընթացի` 60.000 ԱՄՆ դոլար գումար Մ.Գաբրիելյանից բռնագանձելու վճռի կայացման, վճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու և դրան հաջորդած կատարողական գործողությունների (բանկային որոշ հաշվեհամարներ սառեցնելու և այլն) հետ, մինչդեռ թեև խարդախությունն հաջորդել է վաշխառության կատարմանը, սակայն նյութական ծանր կացության հանգամանքը վերաբերում է վաշխառությանը, հետևաբար` անմիջական պատճառահետևանքային կապի մեջ պետք է գտնվի ՀՀ քրեական օրենսգքրի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի և ոչ թե խարդախության հանցակազմի հետ։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքում արտացոլված, որպես տոկոս ստացած գումարի չափի հիմնավորվածությանը` Դատարանը փաստում է, որ այն մասամբ ուռճացված է, ենթակա է նվազեցման, որպիսի հետևության հանգեց հետևյալ վերլուծությունների և դատողությունների արդյունքներով.
Դատական քննության ընթացքում տուժող Մ.Գաբրիելյանն ընդունեց, որ Ս.Ղազարյանին որպես տոկոս մաս-մաս վճարել է ոչ թե 190.725 ԱՄՆ դոլար, այլ 186.525 ԱՄՆ դոլար գումար (թվաբանական սխալի հետևանքով ավել էր հաշվարկել մեկ ամսվա տոկոսը` 4.200 ԱՄՆ դոլար)։ Բացի այդ, տուժողը դժվարացավ վերհիշել, թե 2010թ. օգոստոսի 16-ից մինչև 2010թ. սեպտեմբերի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում այդ պահին առկա ամսեկան 2.100 ԱՄՆ դոլարի հաշվարկով Ս.Ղազարյանին վճարել է մեկ, թե երկու ամսվա տոկոս։ Վերոնշյալների կապակցությամբ Դատարանը փաստում է, որ որպես տոկոս 4.200 ԱՄՆ դոլար գումարի վճարումը ենթակա է հանման ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալից։ Դատարանի համոզմամբ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքում արտացոլված տոկոսներն ենթակա են նվազեցման նաև 2.100 ԱՄՆ դոլարով, քանի որ տուժող Մ.Գաբրիելյանը Դատարանում ցուցմունք տալիս ըստ էության կասկածի տակ առավ 2.100 ԱՄՆ դոլար տոկոս վճարելու հանգամանքը, դրա վերաբերյալ հստակ նշում չկա որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված թվով 5 թղթերում։ Դատարանի նման հետևությունը պայմանավորված է դատաքննության արդյունքներով չփարատված կասկածի առկայությամբ, որը, ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգքրի 18-րդ հոդվածի համաձայն, պետք է մեկնաբանվի հօգուտ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի վերոնշյալ, ինչպես նաև բարձրագույն իրավաբանական ուժ ունեցող ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածների համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։ Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն փարատվել ՀՀ քրեադատավարական օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի։ Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը, նրա անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
(…)
Բացի այդ, ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման, ինչպես նաև մեղադրական եզրակացության համաձայն` վերջինիս մեղսագրվել է նաև 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարի խարդախություն` այն պատճառաբանությամբ, թե իբր Ս.Ղազարյանը, դատարանի վճռի հիման վրա իրավունք է ձեռք բերել նաև տուժող Մ.Գաբրիելյանի այդ գույքի նկատմամբ։ Մինչդեռ այդ գումարը վերոնշյալ ստացականում (պարտավորագրում) առանձին կամ 60.000 ԱՄՆ դոլարի կազմում արտացոլված չէ, այն Մ.Գաբրիելյանից բռնագանձելու վճիռ կայացնելիս Դատարանն հիմք է ընդունել ոչ թե մարված ստացականը, այլ ղեկավարվել դատական ծախսերի բաշխման վերաբերյալ քաղաքացիադատավարական օրենսդրության և «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներով` քաղաքացիական գործով պարտված կողմից` Մ.Գաբրիլյանից հօգուտ պետական բյուջեի բռնագանձելով հայցվոր Ս.Ղազարյանի կողմից հայցադիմում մուտքագրելիս նախապես չվճարված (տարաժամկետված) պետական տուրքի գումարը։ Հետևաբար` Ս.Ղազարյանը 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերել չէր կարող և փաստացի ձեռք չի բերել, ուստի խարդախությամբ 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարի հափշտակությունն նրան անհիմն է մեղսագրվել, և այդ գումարի հափշտակությունն ենթակա է հանման ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալից։
Դատարանը ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքում վերոնշյալ փոփոխությունները կատարելիս հաշվի է առնում ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի պահանջը` այն, որ ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի վիճակը դրանով չի վատթարանում, նրա պաշպանության իրավունքը չի խախտվում։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության Դատարանը հանգեց նախապես քննարկելով և մերժելով պաշտպանական ճառով վերջինիս պաշտպան Վարդան Զուռնաչյանի հարուցած միջնորդությունը և դրա հիմքում դրված պատճառաբանությունները։
Այսպես, պաշտպան Վ.Զուռնաչյանը միջնորդեց որպես ապացույց անթույլատրելի ճանաչել Մ.Գաբրիելյանի նշումների վերաբերյալ թվով 5 թղթերը` պատճառաբանելով, որ քննիչը նախքան կրկնակի փորձաքննության ուղարկելը պատշաճ կարգով ձեռք չի բերել, փաթեթավորել և գործին կցել դրանք։ Բացի դա, «թունավոր պտղի» սկզբունքի, ինչպես նաև կրկնակի փորձաքննություն նշանակելու դատավարական կարգի խախտման, այդ որոշման հետ իր պաշտպանյալին նախապես չծանոթացնելու պատճառաբանությամբ միջնորդեց որպես անթույլատրելի ճանաչել նաև մեղադրանքի և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված այդ ապացույցը։
Մինչդեռ, թվով 5 թղթերը նախաքննական մարմնին ներկայացել է Մեխակ Գաբրիելյանը, ընդ որում` բացատրությունում և ցուցմունքում, դրան կից ներկայացված ցուցակում նույն պահին մանրամասն նշելով մայր գումարների և տոկոսների վճարման վերաբերյալ թղթերում եղած ելակետային տվյալները։ Բացի այդ, վերոնշյալ փաստաթղթերը նախաքննական մարմնի որոշմամբ ճանաչվել են ապացույց և ոչ իրեղեն ապացույց, որի պայմաններում են գործում դրանք զննելու, փաթեթավորելու և կնքելու վերաբերյալ քրեադատավարական երաշխիքները։ Էականը վերոնշյալ փաստաթղթերում նշված գրառումներն ու դրանց բովանդակությունն է, որոնց շուրջ գործով տուժող ճանաչված Մ.Գաբրիելյանն ի սկզբանե, այն էլ մանրամասն տվել է բացատրություն և ցուցմունք` նկարագրելով և անհատականացնելով այդ թղթերը։ Բացի այդ, նախաքննական մարմինը պարտավոր չէր տվյալ թղթերը գործին կցել նախապես դրանք Մ.Գաբրիելյանից առգրավելու եղանակով, քանի որ նախ` ի սկզբանե դրանք վարույթն իրականացնող մարմնին են ներկայացվել մինչև քրեական գործի հարուցումը` նյութերի նախապատրաստման փուլում (որի ընթացքում առգրավման իրականացումը թույլատրելի չէ), որից հետո ուղարկվել սկզբնական փորձաքննության, ապա` Մ.Գաբրիելյանին վերադարձվելուց հետո վերստին նախաքննական մարմնին է ներկայացվել 2012թ. մարտի 22-ին` նրան լրացուցիչ հարցաքննելու քննչական գործողության ժամանակ, որի պայմաններում այդ թղթերը նորից անհատականացնելը, առավել ևս` առգրավվելը նախաքննական մարմինը նպատակահարմար չի համարել, որպիսի գործելակերպը Դատարանի համոզմամբ չի հակասում քրեադատավարական որևէ նորմի պահանջի։ Բոլոր դեպքերում գործի բոլոր հանգամանքների բացահայտման և պարզման դատավարական շահով առաջնորդվող Մ.Գաբրիելյանը, որպես ենթադրյալ հանցավոր արարքից տուժած անձնավորություն, դրանք ներկայացրել է կամովին` ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` քրեական գործին կցելու համար նյութեր ներկայացնելու իրավունքից օգտվելով։ Ավելին, քրեադատավարական օրենքը չի սահմանում, առավել ևս` սահմանափակում փաստաթղթեր ներկայացնելու իրավունքից օգտվելու կոնկրետ ժամանակահատվածը, քննչական գործողության տեսակը, այսինքն` տուժող Մ.Գաբրիելյանը դրանք կարող էր ներկայացնել նաև բացատրություն և ցուցմունք տալիս, ինչպես և վարվել է։ Վիճարկվող փորձաքննությունը նշանակվելու պահին Սամսոն Ղազարյանը, ինչպես և Մեխակ Գաբրիելյանը չեն ունեցել համապատասխանաբար` կասկածյալի (մեղադրյալի) կամ տուժողի դատավարական կարգավիճակ, հետևաբար` նախքան փորձաքննություն նշանակելը նախաքննական մարմինը պարտավոր չէր նրանց ծանոթացնել այն նշանակելու որոշմանը։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 251-րդ հոդվածի մեկնաբանությունից հետևում է, որ կրկնակի փորձաքննության կատարումը կարող է հանձնարարվել բացառապես այլ փորձագետի։ Տվյալ պայմաններում, երբ փաստաթղթաբանական 2011թ. դեկտեմբերի 12-ի թիվ 11-3532 փորձաքննությունը (սկզբնական) կատարած փորձագետը գիտականորեն հիմնավորված համապատասխան մեթոդիկայի բացակայության կամ հետազոտված գրառումների ներկանյութի գրաֆիկական նյութի սակավության պատճառաբանությամբ չի կարողացել պատասխանել պարզաբանման համար նրան առաջադրված որևիցե հարցի (օգտվելով ՀՀ քրեական դտավարական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետով փորձագետին վերապահված իրավունքից` հրաժարվել է փորձաքննություն կատարելուց) անհասկանալի է, թե ինչ տրամաբանությամբ պետք է նախաքննական մարմինը նշանակեր լրացուցիչ փորձաքննություն, քանի որ լրացուցիչ փորձաքննության նշանակման դատավարական հիմքը սկզբնական փորձաքննության ոչ պարզ կամ ոչ լրիվ լինելն է։ Ինչ վերաբերում է կրկնակի փորձաքննությանը, որը նշանակվել է այլ, հետազոտման մեթոդիկային տիրապետող փորձագիտական հիմնարկությունում, ապա հիմնական հարցադրումների հետ մեկտեղ փորձագետին առաջադրվել է հարցադրում նաև նախկին փորձաքննության ընթացքում կիրառված մեթոդի գիտականորեն հիմնավորվածության վերաբերյալ։ Սկզբնական փորձաքննություն կատարած փորձագետի ներկայությունը չապահովելու վերաբերյալ պաշտպանի պատճառաբանությունն ու շահարկումն ևս անհիմն է, քանի որ դա նախաքննական մարմնի իրավունքն է և ոչ թե պարտականությունը, հետևաբար` տվյալ ապացույցի անթույլատրելիության լուրջ փաստարկ չէ։
Պաշտպան Վ.Զուռնաչյանը յուրովի վիճարկեց նաև իր պաշտպանյալին առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված անխտիր բոլոր ապացույցները` դրանց վերաբերելիության տեսանկյունով, սակայն դրանցից յուրաքանչյուրի ապացուցողական արժեքին Դատարանն արդեն անդրադարձել է, վերստին անդրադարձ չի կատարում` անհարկի կրկնություններից խուսափելու նպատակով։
Պաշտպան Վ.Զուռնաչյանը, պաշտպանական ճառում հղում կատարելով Քնարիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0102/01/11 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012թ. հունիսի 8-ի որոշման, ինչպես նաև Լիա Ավետիսյանի վերաբերյալ 2011թ. փետրվարի 24-ի ԵԿԴ/0176/01/09 քրեական գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին, վիճարկեց իր պաշտպանյալի գործողություններում վաշխառության և խարդախության հանցակազմերի առկայությունը` միջնորդելով արդարացնել ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին (…)»:
18. Անդրադառնալով խարդախության և վաշխառության հանցակազմերի վերլուծությանն ու այդ առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` վերը հիշատակված նախադեպային որոշումներում ձևավորած իրավական դիրքորոշումներին, Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն հանգել է հետևության այն մասին, որ տուժող Մ.Գաբրիելյանի խախտված իրավունքներն ենթակա են վերականգնման հանրային շահի տիրույթում (բացառությամբ տրամադրած տոկոսների բռնագանձման նպատակով ներկայացված քաղաքացիական հայցի)` ներկայացնելով հետևյալ վերլուծություններն ու հիմնավորումները.
« (…) - տվյալ դեպքում վաշխառությունը նախադրյալ է հանդիսացել այլ՝ առավել ծանր հանցագործության` խարդախության կատարման համար, քանի որ Ս.Ղազարյանը, փաստացի ստանալով թե մայր գումարները և թե վաշխառության հետևանքով ստացած տոկոսները` մարած ստացականը չի վերադարձրել, մայր գումարի նախկին մարումների վերաբերյալ պարտավորագիր չի տվել, այլ ներկայացրել է լրացուցիչ գումարի պահանջ, իսկ ստանալով մերժում` չարաշահել է տուժող Մ.Գաբրիելյանի վստահությունը և մարած ստացական- պարտավորագրի օգտագործմամբ վերջինիս առանձնապես խոշոր չափի գույքի` արդեն իսկ վճարված 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամի նկատմամբ (կրկնակի) ձեռք է բերել իրավունք, այսինքն` կատարել է բնույթով և վտանգավորության աստիճանով ծանր հանագործություն` խարդախություն։
- թեև ստացականներում (պարտավորագրերում) խոսք չի գնում գործարքի հատուցելիության մասին, սակայն դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը, հակասելով քաղաքացիական դատավարության ընթացքում ցուցաբերած դիրքորոշմանը (հայցադիմումի բովանդակությանը), ընդունեց, որ այն ի սկզբանե եղել է հատուցելի, որի վերաբերյալ ստացականներում նշումներ չեն կատարել։ Բացի այդ, թեկուզ մասամբ, սակայն ընդունեց, որ Մ.Գաբրիելյանի պարտավորության չափը չի համապատասխանում իր ներկայացրած պահանջին, քանի որ վերջինիս մեկնաբանմամբ նախքան այդ Մ.Գաբրիելյանը վերադարձրել էր 1.000-ից 2.000 ԱՄՆ դոլար։ Մինչդեռ սույն դատական ակտի կայացման պահին առկա է քաղաքացիական գործով օրինական ուժի մեջ մտած առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտ` Մ.Գաբրիելյանից 60.000 ԱՄՆ դոլար բռնագանձելու վերաբերյալ, ընդ որում` այդ ակտը կայացվել է նախքան սույն քրեական գործի հարուցումը։ Հետևաբար` տուժող Մ.Գաբրիելյանը, թեև բողոքարկել է առաջին ատյանի վերոնշյալ դատական ակտը, սակայն փաստացի զրկվել է 60.000 ԱՄՆ դոլարի անհիմն պահանջից պաշտպանվելու, իր գույքային իրավունքները մասնավոր տիրույթում վերականգնելու իրական հնարավորությունից, ինչով և պայմանավորված է այդ իրավունքների վերականգնումն հանրային տիրույթում փնտրելու ցանկությունը և այն քննության առնելու օբյեկտիվ անհրաժեշտությունը։
- տվյալ դեպքում տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող հանդես է եկել ոչ թե տուժող Մ.Գաբրիելյանը, այլ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը, սակայն Մ.Գաբրիելյանը չի չարաշահել իր իրավունքը, զուտ վաշխառության հետևանքով ըստ էության անբարենպաստ վիճակում չի հայտնվել, քանի որ նախքան իրավապահներին դիմելը կամովին, բարեխղճորեն և ամբողջությամբ կատարել է ստանձնած բոլոր պարտավորությունները` մայր գումարը վերադարձնելու, տոկոսները վճարելու առումով։
- Դատարանը սույն քրեական գործի շրջանակներում (քրեական գործի հետ համատեղ) իրավասու չէ քննել և լուծել տուժողի ներկայացուցիչ Հրանտ Գևորգյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված արարքը` վաշխառությունը, երկկողմանի ապօրինի գործարք է, որը կնքվում է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ։ Վաշխառության դեպքում տուժող կողմը գիտակցում է նման համաձայնության հետևանքները և ցանկանում է մտնել նման հարաբերության մեջ։ Նման դեպքերում պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն։
Քաղաքացիական հայցի մասով տուժող Մ.Գաբրիելյանի մասնավոր շահերի պաշտպանությունը Դատարանի համոզմամբ պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական գործիքակազմով։ Բացի այդ, վաշխառությամբ ստացած տոկոսների ընդհանուր չափը պաշտպանական կողմը Դատարանում հիմնավորապես վիճարկեց, ներկայացված քաղաքացիական հայցի դեմ ամբողջությամբ առարկեց, որի արդյունքում տոկոսների չափը նվազեցվեց` հանվելով մեղադրանքի ծավալից, ինչը քաղաքացիադատավարական ընթացակարգով այդ հարցը լուծելու ևս մեկ, հիմնավոր փաստարկ է։
Դատարանի համոզմամբ 60.000 ԱՄՆ դոլարի վերաբերյալ վերոնշյալ ստացականում տոկոսի մասին նշումների, էական այլ պայմանների, հատկապես` հատուցելիության վերաբերյալ տվյալների բացակայությունն ինքնին ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կողմից բանկային տոկոսադրույքի կրկանապատիկը գերազանցող չափերով տոկոսների տրամադրումը բացառող բավարար փաստարկ չէ (նաև այն պատճառաբանությամբ, որ վաշխառությամբ տոկոսներ ստացող անձինք որպես կանոն բազմափորձ են և ստացական-պարտավորագրերում տոկոսի վերաբերյալ նշումներ չեն կատարում կամ այն ներառում, դրանով իսկ քողարկում են մայր գումարի անվան տակ տրամադրվող գումարի կազմում), ենթակա է ապացուցման դատաքննությամբ հետազոտված բոլոր ապացույցների ստուգման, համադրման և գնահատման արդյունքներով։
Այսպիսով, սույն գործով Դատարանն հաստատված է համարում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կողմից ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափերով տոկոսներ ստանալու փաստը, որպիսի հետևության Դատարանը հանգեց տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքների, որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված վերջինիս նշումների վերաբերյալ թղթերի, դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքներով։
Պաշտպան Վ.Զուռնաչյանի վկայակոչած մյուս` Լիա Ավետիսյանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011թ. փետրվարի 24-ի ԵԿԴ/0176/01/09 որոշման մեջ վերլուծվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածով նախատեսված խարդախության հանցակազմը, որի համաձայն` օբյեկտիվ կողմից տվյալ հանցակազմը դրսևորվում է երկու եղանակով` խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։ Ընդ որում` վստահությունը չարաշահելն ուրիշի գույքին տիրանալու կամ դրա նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու նպատակով հանցավորի կողմից, նրա և գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի միջև ձևավորված վստահության հարաբերությունների օգտագործումն է։ Արարքը խարդախություն որակելու համար բավարար չէ, որ անձն իր արարքներով կամ որոշակի հանգամանքների բերումով տուժողի մոտ վստահություն վայելի, այլ անհրաժեշտ է, որպեսզի վերջինս համոզի տուժողին իրեն փոխանցել գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները։ Ընդ որում, էական նշանակություն ունի այն, թե գույքն ուրիշին հանձնելու գործում ով է նախաձեռնություն դրսևորել, արդյո՞ք գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնելու տուժողի մտադրությունն առաջացել է հանցավորի կողմից նրան համոզելու և հորդորելու արդյունքում։
Հանցավորի նկատմամբ տուժողի վստահությունը կարող է ինչպես իրավական, այնպես էլ փաստական հիմքեր ունենալ, այսինքն` հանցավորի և տուժողի միջև առկա` վստահության վրա հիմնված հարաբերությունները կարող են բխել ինչպես նրանց միջև առկա պայմանագրից, լիազորագրից, այնպես էլ առաջանալ հանցավորի և գույքը հանձնողի անձնական հարաբերություններից, հանցավորի կողմից նախկինում դրսևորած վարքագծից, հանցավորի անձնավորությունից։ Այսպիսով` հանցավորի գործողությունների արդյունքում մոլորության մեջ ընկած սեփականատերը կամ իրավասու այլ անձը կամավոր կերպով գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներն հանձնում է հանցագործին կամ այլ անձի կամ անձանց կամ չի խոչընդոտում վերջիններիս կողմից այդ գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները վերցնելուն։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, նույն խնդրով իր մեկ այլ` Վարդան Մաթևոսյանի վերաբերյալ 2012թ. հունիսի 8-ին ԵՇԴ/0037/01/11 նախադեպային որոշմամբ ընդգծելով, որ խարդախությունը և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով հաճախ համընկնում են, արձանագրել է, որ խարդախությունը` որպես հանցագործություն, քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերից տարբերվում է հատկապես սուբյեկտիվ կողմով։ Մասնավորապես՝ խարդախությունը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, ինչը ենթադրում է, որ հանցավորը գիտակցում է, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև նախատեսում և ցանկանում է դա։
Սուբյեկտիվ կողմից խարդախությունը բնութագրվում է ոչ միայն ուղղակի դիտավորությամբ, այլև շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` հանցավորը պետք է գիտակցի, որ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև պետք է նախատեսի և ցանկանա դա։
Շահադիտական նպատակն ենթադրում է, որ մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալն հանցավորն ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակել այն, չվերադարձնել գույքը, չկատարել խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները, ընդ որում` վերոնշյալների վերաբերյալ հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության վրա։ Ապացույցների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաստատված համարի այն, որ անձն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը և եթե ապացուցվի, որ ունեցել է, ապա խարդախության հանցակազմն առկա է։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները`
ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը,
բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։
Վերոնշյալ իրավական վերլուծությունները թեև կատարվել են խարդախությամբ գույք ձեռք բերելու և ոչ թե գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու տեսանկյունով, սակայն ըստ էության կիրառելի են նաև քննվող սույն դեպքի առնչությամբ։
Վերոնշյալ իրավական վերլուծությունների լույսի ներքո, դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների արդյունքներով գնահատելով և մերժելով պաշտպան Վ.Զուռնաչյանի վերոնշյալ միջնորդությունը և դրա հիմքում ընկած պատճառաբանությունները` Դատարանը փաստում է, որ`
- ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը մինչ մեղսագրվող արարքի կատարումը «Ղարաբաղ» կոմիտեի կազմում տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի հետ գործելու, ընդհանուր կուսակցական ընկերների առկայության, առանց որևէ խնդրի նախկինում Մ.Գաբրիելյանի հետ գումարային փոխհարաբերությունների մեջ մտնելու, վերջինիս այլ գումարներ տրամադրելու և ետ ստանալու, նրա հետ գործնական և անձնական ջերմ փոխհարաբերությունների մեջ տևական ժամանակ գտնվելու ուժով ձեռք է բերել և վայելել տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի վստահությունը։ Այդ վստահության մասին է վկայում նաև այն փաստը, որ սույն գործով քննության առարկա դարձած գումարային փոխհարաբերությունների 4 տարի 4 ամսվա պայմաններում Ս.Ղազարյանը մայր գումարի վերադարձի վերաբերյալ Մ.Գաբրիելյանին է տվել ընդամենը երկու ստացական, թեև մայր գումարի մաս-մաս վերադարձը կրել է պարբերական բնույթ։
- մայր գումարից 60.000 ԱՄՆ դոլարի մնացորդի (դեռևս չկատարված պարտավորության առկայության) վերաբերյալ Մեխակ Գաբրիելյանի ձեռագրով կատարված ստացականը (պարտավորագիրը), ինչպես և դրան նախորդած այլ դեպքերում (ըստ նախորդող ժամանակագրության` 90.000, 120.000 և 70.000 ԱՄՆ դոլարի ստացականները տալիս) ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մոտ է հայտնվել վերջինիս նախաձեռնությամբ, տուժող Մ.Գաբրելյանին համոզելու արդյունքում,
- 60.000 ԱՄՆ դոլարի անհիմն պահանջն անմիջականորեն տուժող Մ.Գաբրիելյանին, ապա նաև դատարանի միջոցով նրան ներկայացնելուց ու այդ գումարի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելուց առաջ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մոտ արդեն իսկ առկա էր շահադիտական նպատակը, քանի որ վերջինս գիտակցել է Մ.Գաբրիելյանի կողմից 2010թ. օգոստոսի 14-ից մինչև 2011թ. մարտի 18-ն ընկած ժամանակահատվածում այդ գումարն արդեն մարված լինելու փաստը, վերջինիս դեմ իր նյութաիրավական կրկնակի պահանջի ակնհայտ անհիմն լինելու բնույթը։ Շահադիտական նպատակի առկայության մասին է վկայում նաև այն, որ մայր գումարի վերջնամասը` 25.000 ԱՄՆ դոլարն ստանալու օրը Ս.Ղազարյանը կամովին, նույնիսկ Մ.Գաբրիելյանի պահանջով, վերոնշյալ ստացական-պարտավորագիրը ոչ միայն վերջինիս չի վերադարձրել, այլևս չի տրամադրել դրան նախորդած մարումների (2010թ. օգոստոսի 14-ից մինչև այդ օրը տուժող Մ.Գաբրիելյանը մայր գումարից մաս-մաս վերադարձրել էր 33.000 ԱՄՆ դոլար) վերաբերյալ գրավոր այլ փաստաթուղթ։ Դրանով իսկ փաստացի մարված ստացականի (պարտավորագրի) օգտագործմամբ Ս.Ղազարյանը չարաշահել է գումարն ու տոկոսներն ամբողջությամբ վերադարձնելու պատճառով անհոգ, գործով տուժող Մ.Գաբրիելյանի վստահությունը, որը ձևավորվել էր վերջինիս հետ առկա վերոնշյալ փոխհարաբերությունների ուժով։ Այդ ստացական-պարտավորագրի հիման վրա է Ս.Ղազարյանն հասել իր շահադիտական նպատակին` սեփականության իրավունք է ձեռք բերել տեսակային նույն հատկանիշներով որոշվող, տուժող Մ.Գաբրիելյանին պատկանող առանձնապես խոշոր չափի այլ գույքի` հավելյալ 60.000 ԱՄՆ դոլար գումարի նկատմամբ, նախատեսել և ցանկացել է դա։
Այսպիսով, պաշտպանական ճառերում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի և վերջինիս պաշտպանի նույնաբովանդակ պատճառաբանություններն անհիմն են, դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները թերի, սուբյեկտիվ և միակողմանի գնահատելու, քրեադատավարական նորմերը և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները կողմնակալորեն և յուրովի մեկնաբանելու հետևանք (…)»։
19. Ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս, Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել հետևյալը.
«(…) Սույն գործով, որպես ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալներ ինչպես նաև վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատում նախկինում դատապարտված չլինելը (ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2011թ. մայիսի 22-ի դրությամբ կատարված ստուգման արդյունքներով), տարիքը (ըստ AM 0242257 անձնագրի` 2013թ. հունվարի 28-ին լրացել է վաթսուն ամյակը), անկախության շարժմանն ու «Ղարաբաղ» կոմիտեի գործունեությանը նրա ակտիվ մասնակցությունը։
Դատարանը ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակին և այն կրելու անհրաժեշտության հարցին` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նրա նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ բացառապես որոշակի ժամկետով ազատազրկման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով` տուգանքի կամ ազատազրկման ձևով։ Տվյալ իրավիճակում քննարկման ենթակա են ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժի չափի, լրացուցիչ պատժի նշանակման, այլընտրանքային պատժատեսակի ընտրության, պատիժները կրելու կամ չկրելու, համաներման ակտի կիրառման, պատիժները գումարելու և վերջնական պատիժ սահմանելու հարցերը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի անձը, նրա կատարած հանցագործությունների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, իրեն մեղավոր չճանաչելու և տուժողի հետ հաշտվելուն ուղղված գործնական քայլեր չձեռնարկելու հանգամանքը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու, ազատազրկման նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ նշանակելու հիմքերը բացակայում են։ Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանն իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պետք է կրի, այն արդարացի և անհրաժեշտ է նրան ուղղելու, նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կատարած յուրաքանչյուր հանցագործության նկատմամբ համաներման ակտի կիրառման հնարավորությունը քննարկելիս, հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս Դատարանը ղեկավարվում է 2011թ. հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած հետևյալ իրավական դիրքորոշումով.
Այդ որոշման մեջ համալիր վերլուծության ենթարկելով և մեկնաբանելով «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման (այսուհետ նաև` Համաներման ակտ), ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսգրքերի նորմերը, այն իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել, որ երկու կամ ավելի հանցանք կատարելու դեպքում անձը պատասխանատվություն պետք է կրի յուրաքանչյուր հանցագործության համար, և անձի նկատմամբ դատավճիռ կայացնելիս դատարանը պարտավոր է յուրաքանչյուր հանցագործության վերաբերյալ առանձին պատիժ նշանակել, ապա քննարկել, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի այդ պատիժը։ Նշանակված յուրաքանչյուր պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևության հանգելուց հետո միայն դատարանը կարող է կիրառել հանցանքների համակցության կանոնները և որոշել անձի նկատմամբ նշանակվող վերջնական պատիժը` պահպանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով սահմանված կանոնները։ Եթե դատարանը հանգի հետևության, որ անձը չպետք է կրի առանձին հանցագործության համար նշանակված պատիժը, ապա այս դեպքում դատարանն այլևս չի կարող կրման ոչ ենթակա պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով լրիվ կամ մասնակիորեն գումարել-համակցել մյուս պատժի կամ պատիժների հետ, քանի որ այս պարագայում վերանում է հանցանքների համակցության կանոնները կիրառելու թե՛ փաստական և թե՛ իրավական հիմքը։ Այլապես անձը ստիպված է լինելու գումարման հետևանքով կրելու այնպիսի պատիժ, որը ենթակա չէր կրման։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ համաներման կիրառման արդյունքում ևս կարող է վերանալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառման փաստական հիմքը, այն է` մի քանի հանցագործությունների համակցությունը, որոնց համար նշանակված է պատիժ։ Այլ կերպ ասած` առանձին պատիժներից անձին ազատելու հետևանքով այլևս վերանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառման ոչ միայն անհրաժեշտությունը, այլ նաև հնարավորությունը։ Այս պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածն իրավաչափորեն չի կիրառվում, քանի որ ընթացակարգը «չի հասնում» այդ հոդվածի կիրառմանը։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը նաև փաստել է, որ վերը նշված համաներման ակտի 1-ին կետում տրված է «պատժից ազատել» և ոչ թե «վերջնական պատժից ազատել» ձևակերպումը։ Վերոգրյալների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն եզրակացրել է, որ հանցագործությունների համակցության այն դեպքերում, երբ համաներումը բոլոր հանցանքների նկատմամբ կիրառելի է, դատարանը պարտավոր է համաներման ակտը կիրառել յուրաքանչյուր հանցագործության վերաբերյալ առանձին։ Այդ առումով էական նշանակություն չունի, թե համաներման կիրառման արդյունքում անձի նկատմամբ պետք է դադարեցվի քրեական հետապնդումը, թե նա պետք է ազատվի նշանակված պատժից։
Նշված պատճառաբանությամբ Դատարանը սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով պատիժների գումարմանն առհասարակ չի անդրադառնում` արձանագրելով, որ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նույնիսկ առավելագույն ժամկետով` 2 տարվա ազատազրկման դատապարտելու պայմաններում նա Համաներման ակտի 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ ենթակա է ազատման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժից (գործով առկա է վեճ հատուցման ենթակա վնասի կապակցությամբ, որի ուժով ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասի ուժով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը համաներման ակտով դադարեցման ենթակա չէ)։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի նկատմամբ Համաներման ակտի կիրառման հնարավորությանը, ապա վերոնշյալ հանցավոր արարքը կատարվել է 2011թ. մայիսի 1-ից հետո և Համաներման ակտի 15-րդ մասի ուժով` կիրառման ենթակա չէ։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված լրացուցիչ պատժի` գույքի բռնագրավման նշանակման նպատակահարմարության` Դատարանն արձանագրում է, որ դրա նշանակման փաստական հիմքերը բացակայում են, որպիսի հետևության հանգում է հետևյալ իրավական վերլուծության և դատողության արդյունքներով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` գույքի բռնագրավման չափը որոշում է դատարանը` նկատի ունենալով հանցագործությամբ հասցված գույքային վնասի, ինչպես նաև հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված գույքի չափը, ընդ որում` գույքի բռնագրավման չափը չի կարող գերազանցել հանցագործությամբ հասցված վնասի կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված օգուտի չափը։ Տվյալ պարագայում լրացուցիչ պատիժ նշանակելու աննպատակահարմարության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը պայմանավորված է ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կատարած հանցանքի բնույթով, ու թեև խարդախությունը կատարվել է շահադիտական դրդումներով, սակայն դրա իրականացմամբ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը փաստացի որևէ օգուտ չի ստացել, տուժող Մ.Գաբրիելյանին իրական նյութական վնաս չի պատճառել, քանի որ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանը ձեռք է բերել գույքի նկատմամբ իրավունք (…)»:
20. Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, Առաջին ատյանի դատարանը, կատարելով ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտություն և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի կարգով, գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, հաստատված է համարել հետևյալ փաստական հանգամանքները.
«(…) [Ա]մբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը կատարել է վաշխառություն, ապա, օգտագործելով վաշխառության կատարման ընթացքում կազմված և որպես երաշխիք իրեն ներկայացված, մարված ստացականը, կատարել է առանձնապես խոշոր չափի գույքի խարդախություն, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Ունենալով ազատ դրամական միջոցներ` Սամսոն Ղազարյանը 2006 թվականին ձեռնարկատիրական գործունեության մեջ ներդնելու և ընդլայնելու նպատակով 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար է առաջարկել գործարար Մեխակ Գաբրիելյանին` պայմանով, որ նրան տրամադրվեն ամսեկան տոկոսներ։
Ս.Ղազարյանի առաջարկին և ներկայացրած պայմաններին Մ.Գաբրիելյանն համաձայնել և 2006թ. նոյեմբերի 16-ին նրանից ստացել է 45.139.200 ՀՀ դրամին համարժեք 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար` պարտավորվելով մինչև մայր գումարի վերջնական մարումը վճարել ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած տոկոսադրույքի կրկնապատիկը գերազանցող ամսեկան 3,5 տոկոս գումարներ, թեև նույն օրը կազմած գրավոր ստացականում (պարտավորագրում) նշել է միայն Ս.Ղազարյանից 120.000 ԱՄՆ դոլարը պարտքով ստանալու և այն 5 ամիս անց վերադարձնելու վերաբերյալ։
Ի կատարումն ստանձնած պարտավորության` Մ.Գաբրիելյանը 2006թ. դեկտեմբերից մինչև 2011թ. մարտի 18-ն ընկած ժամանակահատվածում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին յուրաքանաչյուր ամիս վճարել է ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2006-2011թթ. սահմանված տարեկան 11-14% տոկոսադրույքի կրկնապատիկը գերազանցող, նախ` ամսեկան 3.5%, ապա` Ս.Ղազարյանի պահանջով բարձրացված ամսեկան 5% և 10% տոկոսադրույքով, ընդհանուր առմամբ` 67.935.200 ՀՀ դրամին համարժեք 184.425 ԱՄՆ դոլար գումարներ, 2011թ. մարտի 18-ին Երևանի Մաշտոցի պողոտայի վրա կայանած, Ս.Ղազարյանի ավտոմեքենայի մեջ ամբողջությամբ մարել է նաև 120.000 ԱՄՆ դոլարի վերջնամասը` 25.000 ԱՄՆ դոլարը, սակայն Ս.Ղազարյանը, մայր գումարը դոլարով տրամադրելու և նույն արժույթով մարում ստանալու պայմաններում, որպես դոլարի արժեզրկման փոխհատուցում, Մ.Գաբրիելյանից պահանջել է հավելյալ 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար և ստանալով վերոնշյալ հիմնավորմամբ փաստարկված մերժում` այդ պատրվակով չի վերադարձրել մայր գումարի ընթացիկ մարման վերաբերյալ դեռևս 2010թ. օգոստոսի 14-ին կազմված 60.000 ԱՄՆ դոլար պարտքի վերաբերյալ ստացականը (պարտավորագիրը)` փաստացի հրաժարվելով Մ.Գաբրիելյանին տրամադրել նաև 2010թ. օգոստոսի 14-ից մինչև այդ օրը մայր գումարները մարելու փաստն հաստատող այլ գրավոր փաստաթուղթ։ Նախկինում ձևավորված ջերմ փոխհարաբերությունների ուժով վստահելով Ս.Ղազարյանին` Մ.Գաբրիելյանը նույնիսկ մայր գումարն ամբողջությամբ մարելու վերաբերյալ ստացական չստանալու պարագայում այդ օրը նրան հանձնած գումարն հետ չի պահանջել` հեռանալով և համոզված լինելով, որ Ս.Ղազարյանը վերլուծության և/կամ իրենց ընդհանուր ընկերների հետ քննարկելու արդյունքներով կհամոզվի 10.000 ԱՄՆ դոլար պահանջն անհիմն ներկայացնելու հանգամանքը։
Մինչդեռ, չվերադարձրած ստացականի շահարկմամբ հետագայում Մ.Գաբրիելյանից լրացուցիչ 10.000 ԱՄՆ դոլարը պահանջելուց, սակայն հրաժարում ստանալուց հետո` ստացականում նշած արդեն 60.000 ԱՄՆ դոլար գումարի պահանջ ներկայացնելու և Մ.Գաբրիելյանի այդ գույքին խարդախությամբ տիրանալու դիտավորությամբ, Ս.Ղազարյանը 2011թ. հունիսի 6-ին գումարի բռնագանձման հայցապահանջով, քաղաքացիական դատավարական կարգով դիմել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան, որպես փոխառության պայմանագրի կնքման և փոխառու Մ.Գաբրիելյանի պարտավորության չկատարման փաստարկ` հայցադիմումին կից ներկայացրել և դրանով իսկ օգտագործել է վերոնշյալ, 2011թ. մարտի 18-ի դրությամբ ըստ էության մարված ստացականը (պարտավորագիրը)` պահանջելով Մ.Գաբրիելյանից հօգուտ նրա բռնագանձել ստացականում նշված, ըստ էության հավելյալ 60.000 ԱՄՆ դոլար գումար։
Ս.Ղազարյանի պահանջը վերոնշյալ ստացականի (պարտավորագրի) հիման վրա 2011թ. նոյեմբերի 8-ին կայացված վճռով ամբողջությամբ բավարարվել է (վճիռը ստացել է օրինական ուժ), որով որոշվել է Մեխակ Գաբրիլյանից հօգուտ Սամսոն Ղազարյանի բռնագանձել 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ` որպես վերջինիս վերադարձման ենթակա փոխառության գումար, որով ավարտվել է Մ.Գաբրիելյանի գույքն հափշտակելուն ուղղված Ս.Ղազարյանի հանցավոր դիտավորությունը, և վերջինս խարդախությամբ իրավունք է ձեռք բերել Մ.Գաբրիելյանի առանձնապես խոշոր չափի գույքի` 22.980.000 ՀՀ դրամին համարժեք 60.000 ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը կատարել է հանցավոր արարքներ, որոնք նախատեսված են համապատասխանաբար` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանը Դատարանում ևս իրեն մեղավոր չճանաչեց։ Ընդունեց, որ 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար է տվել Սամսոն Ղազարյանին` նշելով սակայն, որ այն տրամադրել է 5 ամիս ժամկետով, որպես պարտք, տոկոսներ չի ստացել, բայց ընդհանուր համաձայնությամբ Մ.Գաբրիելյանը պարտավորվել է յուրաքանչյուր ամսվա համար վճարել 2.000-ից 2.500 ԱՄՆ դոլար հավելավճարներ։ Նշեց, որ տվյալ պահին ունեցել է խոշոր գումար և ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալելու, այդ թվում` գազալցակայան կառուցելու կապակցությամբ պարբերաբար խորհրդակցել է Մ.Գաբրիելյանի հետ, ով այդ խոսակցություններից է տեղեկացել իր նյութական հնարավորության մասին և պարտքով, հինգ ամիս անց ամբողջությամբ վերադարձնելու պայմանով, գումար է խնդրել։ Նշեց, որ այդ հավելավճարների չափն եղել է հաստատուն, չի գոյացել տոկոսային հաշվարկով։ Նշեց, որ 2007թ. ապրիլին Մ.Գաբրիելյանը գումարը չի վերադարձրել, որի կապակցությամբ լուրջ խոսակցություն է կայացել իրենց միջև. ստիպված է եղել համաձայնել, որ Մ.Գաբրիելյանը մինչև գումարի ամբողջական վերադարձը շարունակի ամսեկան հավելավճարներ տալը։ 2011թ. մարտի կեսերին Մ.Գաբրիելյանը վերադարձրել է միայն պարտքի կեսը, սակայն ինքը Մաշտոցի պողոտայի վրա` իր մեքենայի մեջ կայացած վերջին զրույցի ժամանակ, պահանջել է միանվագ վերադարձնել գոնե 59.000 ԱՄՆ դոլարը։ Մ.Գաբրիելյանին այդ պահանջը դուր չի եկել, վերջինս ցանկացել է պարտքի մնացած մասը ևս մաս-մաս վերադարձնել, ուստի արհամարհական ոճով զրույցն ընդհատել է` հեռանալիս նշելով, որ զրույցը կշարունակեն արդեն ընդհանուր ընկերների ներկայությամբ։ Նման քայլի դիմելով` Մ.Գաբրիելյանն հավանաբար համոզված է եղել, որ ինքը ստացականի հիման վրա դատարան չի դիմի։ Այդ հանդիպման ժամանակ Մ.Գաբրիելյանը պետք է վճարեր հերթական ամսվա հավելավճարը` 1000 ԱՄՆ դոլար, սակայն հեռացել է առանց այն վճարելու։ Հետագա օրերին փորձել է հեռախոսով կապվել Մ.Գաբրիելյանին, սակայն վերջինս իր զանգերին չի պատասխանել, խուսափել է իր հետ հանդիպելուց։ Մ.Գաբրիելյանի հետ կապված գումարային խնդիրն իրենց ընդհանուր ընկերներից որևէ մեկի հետ չի քննարկել, նման նախաձեռնություն անձամբ չի ցուցաբերել, իսկ Վարդան Հարությունյանի հետ այդ խնդրով առհասարակ խոսակցություն չի եղել և չէր կարող լինել, քանի որ 2007թ. նրա հետ վիճել է, առկա են լարված փոխհարաբերություններ և նման հարցով Վ.Հարությունյանի հետ կիսվել չէր կարող։ Դա այն դեպքում, երբ մինչդատական վարույթի ընթացքում` վկա Վարդան Հարությունյանի հետ դեռևս 2012թ. մարտի 5-ին առերես հարցաքննվելիս, ընդունել էր, որ վերջինիս հետ թշնամություն չունի, չի ունեցել առանձնակի մտերմություն, «թեպետ ցանկալի կլիներ»։ Տոկոսով գումար տրամադրելու հանգամանքը Դատարանում հաստատած մյուս անձանց ցուցմունքները մեկնաբանելով և դրանց արժանահավատությունը վիճարկելով` նշեց, որ Ազատ Արշակյանը Մ.Գաբրեիլյանի քրոջ ամուսինն է, Համլետ Գևորգյանը` նրա ընկերը, իսկ մյուսները Մ.Գաբրիելյանի հետ ջերմ կամ գործնական հարաբերություններ ունեցող, ուստի և` անձնապես շահագրգռված անձինք են։
Դատարանում նշեց նաև, որ 2011թ. մայիսի 25-ին 60.000 ԱՄՆ դոլարի նախապահանջ է ուղարկել Մ.Գաբրիելյանին` խոստանալով գումարը չվերադարձնելու դեպքում բռնագանձման ուղղությամբ դիմել համապատասխան քայլերի, սակայն այդ նախապահանջը ևս մնացել է անպատասխան։ 2011թ. հունիսի 6-ին փաստաբանի օգնությամբ դիմել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` ներկայացրել Մ.Գաբրիելյանի` 2010թ. օգոստոսի 14-ին տված 60.000 ԱՄՆ դոլարի ստացականը և խնդրել այդքան գումար բռնագանձնել վերջինիցս հօգուտ իրեն։ Նախապահանջով և հայցադիմումով պահանջել է 60.000 ԱՄՆ դոլար, քանի որ, ըստ Մ.Գաբրիելյանի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության, 2011թ. ապրիլ-մայիս ամիսներին վերջինս պետք է տար 1000-ական ԱՄՆ դոլար հավելավճար, որը չի կատարել։ Նշեց, որ հայցապահանջի չափն համապատասխանացրել է Մ.Գաբրիելյանի` 2010թ. օգոստոսի 14-ի ամսաթվով տված ստացականի գումարին, թեև 2011թ. հունիսին իր պահանջի իրական չափն եղել է 61.000 ԱՄՆ դոլար։ Դատարանն իր հայցադիմումն ամբողջությամբ բավարարել է, սակայն վճռի կատարման փուլում Մ.Գաբրիելյանը դիմել է ոստիկանության` ներկայացնելով, թե իբր գումարն իրենից վերցրել է տոկոսով, վճարել է տոկոսներ, ավելին` իբր ամբողջությամբ մարել է թե՛ 120.000 ԱՄՆ դոլար պարտքը և թե նրա մեկնաբանմամբ մոտ 190.000 ԱՄՆ դոլար կազմող տոկոսները։ Դատարանում պնդեց, որ գումարի գրեթե կեսը` 59.000 ԱՄՆ դոլարը, Մ.Գաբրիելյանն իրեն դեռևս չի վերադարձրել, վերջին անգամ պարտքից 1.000 ԱՄՆ դոլար է վճարել 2011թ. փետրվարին կամ մարտի սկզբներին։ Նշեց նաև, որ 2011թ. փետրվարի-մարտ ամիսների համար Մ.Գաբրիելյանն իրեն տրամադրել է ընդհանուր 2000 ԱՄՆ դոլար հավալեվճարներ։ Նշեց, որ 2006թ. տրամադրած 120.000 ԱՄՆ դոլարի արժեզրկման հետ կապված հարց Մ.Գաբրիելյանի, առավել ևս` ընդհանուր ծանոթների առջև չի բարձրացրել, այդ կապակցությամբ որպես փոխհատուցում 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար Մ.Գաբրիելյանից չի պահանջել։
Նախաքննության սկզբնական փուլում 2011թ. հոկտեմբերի 12-ին առաջին բացատրություն տալուց, 2011թ. նոյեմբերի 16-ին լրացուցիչ բացատրություն տալուց, 2013թ. մարտի 2-ին Մեխակ Գաբրիելյանի, իսկ 2013թ. մարտի 5-ին Վարդան Հարությունյանի հետ առերես հարցաքննվելուց մինչև 2012թ. հունիսի 25-ին հարցաքննվելը (փաստաբան Ստեփան Ոսկանյանի հետ առաջին հարցաքննություն) տրամադրած մայր գումարի դիմաց Մ.Գաբրիելյանից հավելավճարներ ստանալու հանգամանքը թաքցնելն ու նախաքննական մարմնին այդ մասին չհայտնելը պատճառաբանեց նրանով, թե իբր հավելավճարների մասին ուղղակի հարցադրումներ իրեն չեն կատարվել։ Դա այն դեպքում, երբ հանցագործության մասին Մ.Գաբրիելյանի հաղորդման առանցքը և դրանով պայմանավորված քրեական հետապնդման մարմնի խնդիրը (ապացուցման առարկան) Ս.Ղազարյանի կողմից տոկոսների կամ հնարավոր այլ տեսքով գումարներ ստանալու հանգամանքի պարզումն էր, ավելին` նման հարցադրումներ բազմիցս Ս.Ղազարյանին կատարվել են, սակայն վերջինս նշել է բացառապես մայր գումարը (ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մեկնաբանմամբ` պարտքը) մաս-մաս հետ ստանալու մասին»։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի` վերը շարադրված պատճառաբանություններն Առաջին ատյանի դատարանը որակել է որպես անհիմն ու մտացածին, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ հետապնդող` նման հետևության հանգելով դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների գնահատման արդյունքներով.
«Տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքով.
Վերջինս ըստ էության վերահաստատեց մինչդատական վարույթում տված ցուցմունքները` նշելով, որ 2006թ. նոյեմբերի 16-ին Սամսոն Ղազարյանն ամսեկան 3,5 % տոկոսադրույքով իրեն տվել է 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար, որի ամսեկան տոկոսը կազմել է 4.200 ԱՄՆ դոլար։ Ընդհանուր առմամբ մինչև 2011թ. նոյեմբերի 18-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս վերադարձրել է 120.000 ԱՄՆ դոլար պարտքը (մայր գումարը)։ Ինչ վերաբերում է տոկոսներին, ապա Դատարա-նում կազմած թվով 5 թղթերի գրառումներից օգտվելով և դրանց շուրջ նախաքննական ցուցմունքը հստակեցնելով` ընդունեց, որ Ս.Ղազարյանին վճարել է ոչ թե 190.725 ԱՄՆ դոլար, այլ 186.525 ԱՄՆ դոլար տոկոս (թվաբանական սխալի հետևանքով ավել էր հաշվարկել մեկ ամսվա տոկոսը` 4200 ԱՄՆ դոլարը), ինչպես նաև դժվարացավ վերհիշել, թե 2010թ. օգոստոսի 16-ից մինչև 2010թ. սեպտեմբերի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում Ս.Ղազարյանին այդ պահին առկա ամսեկան 2100 ԱՄՆ դոլարի հաշվարկով վճարել է մեկ, թե երկու ամսվա տոկոսները։ Նշեց, որ թվով 5 թղթերի վրա մայր գումարների մարման և տոկոսների վճարման վերաբերյալ գրառումները սկսել է կատարել 2008թ. դեկտեմբերի 16-ից, երբ մայր գումարի, դրանով պայմանավորված նաև` տոկոսների չափերը սկսել են փոփոխվել։ Նշեց նաև, որ տոկոսների վերաբերյալ գրառումները գլխավորապես կատարել է տոկոսը տալուց առաջ, իսկ մայր գումարի վերադարձի վերաբերյալ նշումները` հիմնականում գումարը վերադարձնելու օրը։ Տոկոսները հաշվարկելիս մշտապես դրանք կլորացրել է հօգուտ Ս.Ղազարյանի։
Տուժող Մ.Գաբրիելյանը նշեց, որ 2006թ. դեկտեմբերի 25-ին Ս.Ղազարյանի խնդրանքով մայր գումարից նրան վերադարձրել է 20.000 ԱՄՆ դոլարը, որից հետո ամսեկան տոկոսը 4200 ԱՄՆ դոլարից նվազել և կազմել է 3.500 ԱՄՆ դոլար։ Մինչև 2008թ. դեկտեմբերի 16-ը որպես տոկոս ամսեկան Ս.Ղազարյանին վճարել է 3500 ԱՄՆ դոլար գումարներ։ 2008թ. դեկտեմբերի 16-ից մինչև 2010թ. մարտի 17-ը ամսեկան տոկոսները սկսել են նվազել, սակայն Ս.Ղազարյանի առաջարկությամբ և ընդհանուր համաձայնությամբ դարձյալ վճարել է 3500 ԱՄՆ դոլար` տարբերության հաշվին համաչափորեն նվազեցնելով մայր գումարը։ 2010թ. մարտի 17-ի դրությամբ Ս.Ղազարյանին պարտք է եղել մայր գումարից 80.683 ԱՄՆ դոլար` շարունակելով վճարել 3,5 տոկոսադրույքով, որն ամսեկան կազմել է 2820 ԱՄՆ դոլար։ 2010թ. մարտի 25-ին մայր գումարի պարտքը դարձել է 80.000 ԱՄՆ դոլար, քանի որ Ս.Ղազարյանին վերադարձրել է ևս 700 ԱՄՆ դոլար գումար։ 2010թ. մարտի 25-ից մինչև 2010թ. օգոստոսոի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս մայր գումարը մարել է, այն հասել է 60.000 ԱՄՆ դոլարի, ուստի ամսեկան 3.5 տոկոսադրույքով վճարել է արդեն 2100 ԱՄՆ դոլար տոկոսներ։ Առ 2010թ. հոկտեմբերի 7-ը մաս-մաս վճարել և մայր գումարը նվազեցրել է մինչև 23.000 ԱՄՆ դոլար։
2010թ. օգոստոսից, երբ ամսեկան տոկոսների չափն էականորեն նվազել է, Ս.Ղազարյանը պահանջել է միանվագ կարգով վերադարձնել ողջ գումարը։ Թեև պարտավորվել է հաջորդ ամիսը վերադարձնել այն, սակայն չի կարողացել, որի մասին հայտնել է Ս.Ղազարյանին։ Ս.Ղազարյանն առաջարկել է գումարը հետ չպահանջել ամսեկան տոկոսը բարձրացնելու պայմանով։ Քանի որ մայր գումարն ամբողջությամբ դժվարացել է վերադարձնել, թեև խոստացել էր, համաձայնել է Ս.Ղազարյանի առաջարկին` տոկոսադրույքը բարձրացնելով սկզբում 5, հերթական անգամ գումարն ամբողջությամբ պահանջ ներկայացնելուց հետո` նաև 10 տոկոսի։ Տոկոսի հերթական ամսվա վճարը Ս.Ղազարյանի առաջարկությամբ նրան չի հանձնել, այն ավելացրել է իր մոտ եղած 23.000 ԱՄՆ դոլարին և մինչև 2011թ. մարտ ամիսը Ս.Ղազարյանին տոկոսները վճարել ամսեկան 2500 ԱՄՆ դոլարի հաշվարկով։ Անդրադառնալով թվով 5 թղթերի գրառումներին` նշեց, որ մայր գումարի և տոկոսների վերաբերյալ դրանցում առկա բոլոր նշումներն հիմնականում կատարել է Ս.Ղազարյանի ներկայությամբ, նույնիսկ մեկ անգամ ուղղումը կատարել է Ս.Ղազարյանի ուղղորդմամբ։ Պաշտպանական կողմի հարցերին պատասխանելիս ընդունեց, որ Ս.Ղազարյանի հետ եղել են մտերիմներ։ Հերքեց Ս.Ղազարյանի հետ համատեղ ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալելու նպատակով կամ որպես պարտք 120.000 ԱՄՆ դոլար գումարը ստանալու վերաբերյալ Ս.Ղազարյանի պնդումը` ընդունելով, որ հնարավոր է, որ նման առաջարկով Ս.Ղազարյանն իրեն դիմած լինի, սակայն այդ առաջարկը մերժել է, քանի որ նման գումարներ չի ունեցել։ Նշեց, որ 120.000 ԱՄՆ դոլար գումարը վերցրել է Սամսոն Ղազարյանի առաջարկով և ըստ պայմանավորվածության` այն պետք է ներդներ գործի մեջ և ամսեկան 3.5 տոկոս վճարեր Ղազարյանին, ինչը և կատարել է։ Նշեց նաև, որ 120.000 ԱՄՆ դոլար գումարը վերադարձնելու ժամկետը Ս.Ղազարյանի հետ չեն քննարկել, ինչը ձեռնատու էր Ղազարյանին, քանի որ վերջինս ստացել է բարձր տոկոսով մեծ գումարներ, ուստի գումարն ամբողջությամբ վերադարձնելու նախաձեռնություն մինչև 2010թ. օգոստոսն առհասարակ նա չի ցուցաբերել։ Նշեց նաև, որ ղեկավարում է մի քանի ընկերություններ, տոկոսները Ս.Ղազարյանին վճարել է շահութաբերությամբ աշխատող ընկերություններից ստացած եկամուտների հաշվին։ Ընդունեց, որ Ս.Ղազարյանի խնդրանքով 2007թ. հոկտեմբերին նրան է տվել 5000 ԱՄՆ դոլար` եղբոր աղջկա հարսանիքը կազմակերպելու համար, սակայն այդ գումարը տրամադրել է ոչ թե ստացած մայր գումարի, այլ Ս.Ղազարյանին վճարվելիք այդ և հերթական ամսվա տոկոսների հաշվին։
Նշեց, որ 2011թ. մարտի 18-ին Ս.Ղազարյանի հետ նրա ավտոմեքենայում կայացած հանդիպման ժամանակ նրան ամբողջությամբ վերադարձրել է մայր գումարը և վերջին ամսվա տոկոսը, սակայն Ս.Ղազարյանն հրաժարվել է իր տված ստացականը վերադարձնել կամ նոր ստացական տալ` պատճառաբանելով, որ 2006թ. համեմատությամբ դոլարն արժեզրկվել է, որպես փոխհատուցում նրան պետք է տա ևս 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար։ Դրանից վրդովվել, Ս.Ղազարյանի պահանջը մերժել է և վերադարձել է իր ավտոմեքենայի մոտ, տեղի ունեցածի կապակցությամբ իր զգացմունքներով կիսվել ավտոմեքենայում սպասող Համլետ Գևորգյանի հետ։ Հետագա օրերին խուսափել է Ս.Ղազարյանի հեռախոսազանգերին պատասխանելուց և նրա հետ հանդիպելուց։ Նշեց, որ 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցման հարցով ընդհանուր ընկերներից առաջինն իրեն զանգահարել է Շանթ Հարությունյանը, հայտնել, որ զանգում է Ս.Ղազարյանի խնդրանքով։ Շ.Հարությունյանին ներկայացրել է խնդիրը և նշել, որ չի պատրաստվում թեկուզ մեկ դրամ տալ Ս.Ղազարյանին։ Այնուհետև զանգահարել է նաև Վարդան Հարությունյանը, դարձյալ Ս.Ղազարյանի նախաձեռնությամբ և առաջարկել հանդիպել։ Նրա հետ հանդիպման ժամանակ պարզել է, որ վերջինս Ս.Ղազարյանի առաջարկով հանդիպել է նրան, ով ներկայացրել է դոլարի փոխարժեքի տատանման հետ կապված 10.000 ԱՄՆ դոլար պահանջի խնդիրը։ Վ.Հարությունյանին ներկայացրել է պատմությունը` նշելով, որ լրացուցիչ որևէ գումար Ս.Ղազարյանին չի վճարելու, և իր իրավացիությունը Վ.Հարությունյանն ընդունել է։
Տուժող Մ.Գաբրիելյանը Դատարանում խնդրեց Ս.Ղազարյանին ենթարկել քրեական պատասխանատվության, քանի որ ամբողջությամբ մարել է թե՛ նրանից վերցրած մայր գումարը, թե տոկոսները, մինչդեռ վերջինս, չվերադարձնելով իր կողմից նախապես տրված 60.000 ԱՄՆ դոլարի ստացականը և չարաշահելով իր վստահությունը, այն ներկայացրել է դատարան` փորձելով իրենից բռնագանձել այդ չափով հավելյալ գումար և խաբեությամբ տիրանալ դրան։
Ներկայացուցչի միջոցով Դատարանում ներկայացրեց վճարած տոկոսների` 190.725 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 70.253.600 ՀՀ դրամի չափով գումար ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանից հօգուտ իրեն բռնագանձելու վերաբերյալ հայցապահանջ (ներկայացվել էր նախքան տոկոսների վերաբերյալ Դատարանում տուժող Մ.Գաբրիելյանի լրացուցիչ հստակեցումներ կատարելը)։
Տուժող Մ.Գաբրիելյանն իր ցուցմունքները պնդել է նաև ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի հետ առերես հարցաքննվելիս։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության Դատարանն հանգեց նաև դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների գնահատման արդյունքներով.
Վկա Համլետ Գևորգյանի ցուցմունքով.
Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ Սամսոն Ղազարյանին և Մեխակ Գաբրիելյանին ճանաչում է դեռևս «Ղարաբաղյան շարժման» օրերից, ավելի մտերիմ է Մ.Գաբրիելյանի հետ։ Տարիներ առաջ Մ.Գաբրիելյանի տանը տեսել է այդտեղ եկած Ս.Ղազարյանին, ով րոպեներ անց հեռացել է։ Վերջինիս հապճեպ այցելության և հեռանալու նպատակը Մ.Գաբրիելյանից պարզելիս տեղեկացել է, որ նա եկել էր տոկոսներ տանելու համար։ Նմանատիպ իրավիճակների ականատես է եղել նաև հետագայում, այն էլ մի քանի անգամ։ 2011թ. մարտին Մ.Գաբրիելյանի հետ վերջինիս ավտոմեքենայով երթևեկելիս են եղել Երևան քաղաքի Մ.Մաշտոցի պողոտայով, երբ Մ.Գաբրիելյանը կանգնեցրել է ավտոմեքենան և իջնելիս հայտնել, որ կարճատև հանդիպում ունի Ս.Ղազարյանի հետ, նրան է տալու է վերջին գումարներն ու վերջապես ամբողջությամբ մարելու է պարտքը։ Քիչ անց Մ.Գաբրիելյանը վերադարձել և զայրացած և այլայլված` տեղեկացրել է, որ Ս.Ղազարյանին վերադարձրել է ողջ գումարը և առաջարկել, որ նա ստացական տա` պարտքն ամբողջությամբ մարելու վերաբերյալ, սակայն Ղազարյանն հրաժարվել է, պահանջել է լրացուցիչ 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցում` հիմնավորելով այն դոլարի կուրսի տատանման հանգամանքով։ Երկու օր անց հանդիպել է ընդհանուր ընկերներին, այդ թվում` Սարգիս Կարապետյանին, պատմել եղելությունը։ Հետագայում տեղեկանալով, որ Ս.Ղազարյանը նաև դիմել է դատարան` պահանջելով գումար բռնագանձել Մ.Գաբրիելյանից, այդ մասին դարձյալ պատմել է իրենց ընդհանուր ընկերներին։ Ավելի ուշ Մեխակ Գաբրիելյանի խոսքերից է տեղեկացել, որ վերջինս այդ օրը մոտ 25.000-ից 27.000 ԱՄՆ դոլար է վերադարձրել Սամսոն Ղազարյանին։ Հայտնեց, որ ուշադիր չի եղել, թե մեքենայից իջնելիս Մ.Գաբրիելյանի ձեռքին գումար կամ տոպրակ եղել է, թե`ոչ, սակայն վերջինս վերադառնալով իր մոտ ասել է. «Էդ սրիկան թուղթը չտվեց»։
Վկա Հասմիկ Հարությունյանի ցուցմունքով` այն մասին, որ 1990-ական թվականներից ճանաչում է Մեխակ Գաբրիելյանին և Սամսոն Ղազարյանին, հանդիսանում են կուսակցական ընկերներ։ Պարբերաբար այցելում է Մ.Գաբրիելյանի տուն, Ս.Ղազարյանին հաճախ է տեսել Մ.Գաբրիելյանի տանը։ Մեխակի տանն իրեն տեսնելիս Ս.Ղազարյանը Մ.Գաբրիելյանի հետ 5-10 րոպեով առանձնացել են, ինչից հետո Ս.Ղազարյանը, նրան ոչ բնորոշ պահվածք դրսևորելով, արագ հեռացել է։ Այդ օրերին մեկ-երկու անգամ Մ.Գաբրիելյանի տուն է եկել վերջինիս ղեկավարած հիմնարկի գանձապահը, ծրար է հանձնել Մ.Գաբրիելյանին, ով էլ իր հերթին այն փոխանցել է Ս.Ղազարյանին։ Նման մի քանի այցելություններից հետո Մ.Գաբրիելյանից հարցրել է այդ կարճատև առանձնազրույցների նպատակը, վերջինս պատասխանել է, որ Ս.Ղազարյանը տոկոսով գումար է տվել նրան և տուն գալով` այդ տոկոսներն է ստանում։ Հերթական անգամ` 2011թ. գարնանը, Մ.Գաբրիելյանի տուն այցելելու ժամանակ վերջինիցս տեղեկացել է, որ Ս.Ղազարյանը նրան դատի է տվել։ Ավելին, Մ.Գաբրիելյանը հայտնել է, որ 10.000 ԱՄՆ դոլարի տարբերության կապակցությամբ է բանավեճ ծագել նրա և Ս.Ղազարյանի միջև։ Մ.Գաբրիելյանն իրեն ցուցադրել է մի թուղթ` նշելով, որ այդքան տոկոսներ է վճարել Ս.Ղազարյանին։ Վերջիններիս տոկոսային փոխհարաբերությունների մասին հետագայում լսել է նաև իրենց ընդհանուր ընկերներից` Ազատ Արշակյանից և Վարդան Հարությունյանից։ Ըստ Մ.Գաբրիելյանի խոսքերի` ներկա դրությամբ վերջինս Ս.Ղազարյանին գումար պարտք չէ, որին ինքը հավատում է, քանի որ Գաբրիելյանն ազնիվ մարդ է, որևէ մեկին չէր կարող խաբել և գումարները չվերադարձնել։ Երբեք չի մտածել, որ Ս.Ղազարյանը 120.000 ԱՄՆ դոլար գումար ունի, իր կարծիքով Ս.Ղազարյանն այդքան երկար ժամանակով չէր կարող անշահախնդրորեն 120.000 ԱՄՆ դոլար պարտք տալ։
Վկա Խորեն Թորոսյանի դատաքննական ցուցմունքով` այն մասին, որ շուրջ 5 տարի է, ինչ աշխատում է Մ.Գաբրիելյանի ղեկավարած ընկերությունում` որպես գանձապահ։ 2009թ. դեկտեմբերին, Եվրոպա մեկնելուց առաջ Մ.Գաբրիելյանը խնդրել է իր բացակայության ժամանակ որպես տոկոս 3.500 ԱՄՆ դոլար գումար փոխանցել Սամսոն Ղազարյանին։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 19-ին հանդիպել է Ս.Ղազարյանին, Մ.Գաբրիելյանի հանձնարարությամբ փոխանցել 1.500 ԱՄՆ, իսկ դեկտեմբերի 21-ին` 2.000 ԱՄՆ դոլար գումարներ։
Վկա Վարդան Հարությունյանի ցուցմունքով.
Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2011թ. մայիսին զանգահարել է Սամսոն Ղազարյանն ու խնդրել հանդիպել։ Հանդիպման ժամանակ Ս.Ղազարյանն հայտնել է, որ ժամանակին Մ.Գաբրիելյանին տոկոսով գումար է տվել, սակայն գումարը և տոկոսներն հաշվարկելիս դոլարի կուրսի տատանման պատճառով Մ.Գաբրիելյանի հետ տարաձայնություն է ծագել, Մ.Գաբրիելյանն հրաժարվում է վճարել լրացուցիչ 10.000 ԱՄՆ դոլար գումարը, խուսափում է նրա զանգերին պատասխանել և նրա հետ հանդիպել, ինչն էլ հարթելու համար դիմում է իր օգնությանը։ Նույն օրը հանդիպել է Մ.Գաբրիելյանին, առաջարկել է պատասխանել Ս.Ղազարյանի զանգերին նաև քննարկել Ս.Ղազարյանի պահանջած 10.000 ԱՄՆ դոլարի խնդիրը։ Մ.Ղազարյանը կտրականապես հրաժարվել է Ս.Ղազարյանին լրացուցիչ որևէ գումար տալուց։ Որևէ այլ գումարի, պարտքի, այդ թվում` 60.000 ԱՄՆ դոլարի վերադարձի հարցով Ս.Ղազարյանն իրեն չի դիմել, ինքն էլ նման հարց Մ.Գաբրիելյանի հետ չի քննարկել։
Վկա Վ.Հարությունյանն իր ցուցմունքները պնդել է նաև ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի հետ առերես հարցաքննվելիս։
Վկա Ազատ Արշակյանի ցուցմունքով.
Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ տարիներ առաջ պարտքով գումար է խնդրել իր ընկեր, միաժամանակ քրոջ ամուսին Մեխակ Գաբրիելյանից, ով տեղեկացրել է, որ գումարներ չունի, նույնիսկ տոկոսով փող է վերցրել Սամսոն Ղազարյանից։ Ս.Ղազարյանից ևս խնդրել է 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար` պարտավորվելով վճարել ամսեկան 10 տոկոս, սակայն վերջինս տոկոսի վերաբերյալ խոսակցությունից ամենևին էլ հանկարծակիի չի եկել, բայցև գումար չի տրամադրել` պատճառաբանելով, որ չունի։ Իր հետ խոսակցության ընթացքում Ս.Ղազարյանն ընդունել է, որ գումարը Մ.Գաբրիելյանին տվել է ամսեկան 5 տոկոսով։
Նշեց նաև, որ 2011թ. մայիսին զանգահարել է Սամսոն Ղազարյանը, առաջարկել հանդիպել։ Հանդիպման ժամանակ Ս.Ղազարյանը խնդրել է իր աջակցությունը` ներկայացնելով, որ Մեխակ Գաբրիելյանին տոկոսով գումար է տվել, վերջինս վերադարձրել է ինչպես մայր գումարը, այնպես էլ տոկոսները, սակայն քանի որ գործընթացը մի քանի տարի է տևել, այդ ընթացքում դոլարն արժեզրկվել է, դիմել է Մ.Գաբրիելյանին` առաջարկելով վերանայել տոկոսադրույքները և տալ լրացուցիչ 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցում, որին վերջինս չի համաձայնել։ Հրաժարվել է միջնորդի դերակատարություն ստանձնելուց` պատճառաբանելով, որ թե՛ Ղազարյանը, թե՛ Գաբրիելյանն իր ընկերներն են, որի պայմաններում իր համար դժվար է մեղավորին նախատել։ Հետագայում Ս.Ղազարյանը զանգահարել է, այդ թվում` գիշերային ժամերին, պատճառաբանել, որ Մ.Գաբրիելյանի հետ համաձայնության չգալու դեպքում դիմելու է Դատարան, ստացական ունի, դատարանով հաղթելու է։ Նրան խորհուրդ չի տվել այդ քայլին դիմել` պարզաբանելով, որ տոկոսով գումարներ տալու պարագայում նա կպարտվի, քանի որ զբաղվել է ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությամբ։ Այնուամենայնիվ, Ս.Ղազարյանն իր խորհրդին չի հետևել և դիմել է դատարան` պահանջելով գումար բռնագանձել Մ.Գաբրիելյանից։
Դատարանում նշեց նաև, որ 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցման գումարից բացի որևէ այլ գումարի, այդ թվում` 60.000 ԱՄՆ դոլարի պարտքի մասին հարց Ս.Ղազարյանի հետ երբևէ չեն քննարկել։
Վկա Սարգիս Կարապետյանի ցուցմունքով.
Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ Մեխակ Գաբրիելյանին ճանաչում է դեռևս 1992 թվականից, իսկ Սամսոն Ղազարյանին թեև ճանաչում է, սակայն նրա հետ առհասարակ հարաբերություններ չի ունեցել։
2011թ. մարտին` Համլետ Գևորգյանի ծննդյան օրը, վերջինս իրեն պատմել է, որ Ս.Ղազարյանը տոկոսով գումար է տվել Մ.Գաբրիելյանին, վերջինս մարել է մայր գումարն ու տոկոսները, սակայն Ս.Ղազարյանը պահանջել է լրացուցիչ գումար։ Հետագայում` 2012թ. հունվարին Հ.Գևորգյանի հետ կայացած հերթական հանդիպման ժամանակ, վերջինիցս տեղեկացել է նաև, որ Ս.Ղազարյանը դիմել է դատարան, որի վճռով Մ.Գաբրիելյանը պարտավորեցվել է վճարել Ս.Ղազարյանի պահանջած գումարը։
Վկա Ավագ Հարությունյանի ցուցմունքով` այն մասին, որ անձամբ փոխհարաբերություններ Սամսոն Ղազարյանի և Մեխակ Գաբրիելյանի հետ չունի, նրանց ճանաչում է հեռակա կարգով։ 2012թ. սկզբներին` Ամանորյա տոներից հետո, իր տեղակալ Համլետ Գևորգյանը պատմել է, որ Ս.Ղազարյանը տոկոսով գումար է տվել Մ.Գաբրիելյանին, վերջինս մայր գումարն ու տոկոսները վերադարձնելուց հետո պահանջել է ստացական, սակայն Ս.Ղազարյանը, դրանով չբավարարվելով, ինֆլյացիայի և դոլարի արժեզրկման պատճառաբանությամբ լրացուցիչ գումար է պահանջել Մ.Գաբրիելյանից։
Պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ հրավիրված և որպես վկա հարցաքննված Լավրենտ Ղազարյանի ցուցմունքով.
Վերջինս հայտնեց, որ եղբորից` Սամսոն Ղազարյանից, տեղեկացել է, որ Մ.Գաբրիելյանին խոշոր գումարներ են պետք բիզնեսն ընդլայնելու նպատակով։ Եղբայրներով և ՌԴ-ում բնակվող այլ բարեկամներով հավաքել և Ս.Ղազարյանի միջոցով Մ.Գաբրիելյանին տվել են այդ գումարը` համատեղ ուժերով գազալցակայան կառուցելու համար։ Անձամբ ինքը ներդրել է 20.000 ԱՄՆ դոլար գումար, իսկ թե Ս.Ղազարյանը, բարեկամները որքան են ներդրել և Մ.Գաբրիելյանին փոխանցել, տեղյակ չէ։ Նշեց, որ 2007թ. նոյեմբերի 7-ին կայացել է դստեր հարսանիքը, որի կապակցությամբ իրեն շտապ գումար էր անհրաժեշտ։ Իր խնդրանքով Ս.Ղազարյանը Մ.Գաբրիելյանից նախապես ստացել և իրեն է վերադարձրել 5.000 ԱՄՆ դոլարը։ Մնացած 15.000 ԱՄՆ դոլարը մինչ օրս իրեն չի վերադարձվել, քանի որ ըստ եղբոր` Ս.Ղազարյանի խոսքերի, Մ.Գաբրիելյանը 60.000 ԱՄՆ դոլարը դեռևս չի վերադարձրել։
Թեև վկա Լ.Ղազարյանի վերոնշյալ ցուցմունքներն ըստ էության ունեին վաշխառության նպատակով Մ.Գաբրիելյանին գումարներ տալու փաստն հերքող բովանդակություն, սակայն վկա Լ.Ղազարյանը դժվարացավ որոշակիացնել, թե գազալցակայանի ներդրման համար տրամադրած անձնական գումարը` 20.000 ԱՄՆ դոլարը, ինչպես նաև նույն նպատակով ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի և մյուսների գումարներն իրականում երբ են Մ.Գաբրիելյանին տրվել` նշելով 2004 թվականը, հնարավոր համարելով նաև 2006թ. օգոստոսը (Ս.Ղազարյանի կողմից մեկ ամսով 70.000 ԱՄՆ դոլար Մ.Գաբրիելյանին տալուց), ինչպես նաև 2006թ. դեկտեմբերը (120.000 ԱՄՆ դոլար Մ.Գաբրիելյանին տալուց), որով չփարատված կասկածներ ծագեցին սույն գործին (120.000 ԱՄՆ դոլարի) այդ ապացուցի վերաբերելիության առումով։ Հետևաբար` վկա Լ.Ղազարյանի ցուցմունքը Դատարանը (տուժողի և ամբաստանյալի միջև տոկոսային փոխհարբերություններն հերքելու առումով) ճանաչում է ոչ վերաբերելի։
Պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ հրապարակվեց և հետազոտվեց` վկա Շանթ Հարությունյանի նախաքննական ցուցմունքը, որն ամբաստանյալի անմեղությունն հաստատող, նրա վիճակը բարելավող կամ պատճառաբանություններն հաստատող որևէ փաստական տվյալ չի բովանդակում, ուստիև չի ներկայացվում։
Ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության Դատարանը հանգեց նաև հետևյալ ապացույցների հետազոտման և գնահատման արդյունքներով.
Փաստաթղթաբանական կրկնակի փորձաքննության 2012թ. ապրիլի 12-ի թիվ 07481201 եզրակացությամբ, որով պարզվել է, որ տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի ներկայացրած թվով 5 թղթերի վրա գնդիկավոր գրիչով կատարված գրառումներն ունեն 1-ից 3 տարվա վաղեմություն, այսինքն` կատարվել են 2009թ. ապրիլի 12-ից մինչև 2011թ. ապրիլի 12-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Նշված եզրակացության հետևություններն համադրելով տուժող Մ.Գաբրիելյանի դատաքննական ցուցմունքների հետ և գնահատելով դրանք` Դատարանն առավել արժևորում է փորձագիտական եզրակացության հետևությունը և հաստատված համարում այն, որ թվով 5 թղթերի վրա մայր գումարների մարման և տոկոսների վճարման վերաբերյալ գրառումները տուժող Մ.Գաբրիելյանը սկսել է կատարել ոչ թե 2008թ. դեկտեմբերի 16-ից (ինչը Դատարանի համոզմամբ գումարային փոխհարաբերությունների վաղեմության և երկարատևության պատճառով կարող էր տուժողի բարեխիղճ մոլորության հետևանք լինել) այլ 2009թ. ապրիլի 12-ից հետո, որն համապատասխանում է նշումներն ուշ սկսելու կապակցությամբ Մ.Գաբրիելյանի ներկայացրած պատճառաբանությանը. ըստ վերջինիս ցուցմունքի` նշումներ կատարելու անհրաժեշտությունը ծագել է մայր գումարի նվազման, դրանով պայմանավորված նաև` տոկոսների չափերը պարբերական փոփոխման փաստով (2009թ. ապրիլի 12-ից մինչև 2011թ. մարտն ընկած ժամանակահատվածում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին վճարված մայր գումարները, դրանց տոկոսները և տոկոսադրույքը փոփոխվել են 5 անգամ)։
Վերոնշյալ փորձագիտական եզրակացության հետևությունով Դատարանն հաստատված է համարում նաև այն, որ տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքներն արժանահավատ են (վերը նշված վերապահումով), վերջինս այդ նշումները կարող էր կատարել փորձագիտական հետազոտությամբ պարզված ժամանակահատվածում։
Որպես ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված փաստաթղթերի, մասնավորապես`
- Սամսոն Ղազարյանի կողմից 2012թ. հունիսի 6-ին Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան ներկայացված հայցադիմումի և ԵԿԴ/1187/02/11 քաղաքացիական գործով նույն դատարանի 2011թ. նոյեմբերի 8-ին կայացրած վճռի առկայությամբ, համաձայն որոնց` ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի լիազորմամբ վերջինիս ներկայացուցիչը 2011թ. հունիսի 6-ին դիմել է վերոնշյալ դատարան` խնդրելով Մեխակ Գաբրիելյանից հօգուտ Սամսոն Ղազարյանի բռնագանձել 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածով նախատեսված տոկոսագումարներ` ներկայացնելով գրավոր ապացույցը` 60.000 ԱՄՆ դոլար պարտքի վերաբերյալ 2010թ. օգոստոսի 14-ով Մ.Գաբրիելյանի կազմած և Ս.Ղազարյանին հանձնած պարտավորագրի (ստացականի) լուսապատճենը։ Դրանով Դատարանը ապացուցված է համարում տուժող Սամսոն Ղազարյանի վստահությունը չարաշահելու և չոչնչացված, սակայն մարած ստացականի ներկայացմամբ վերջինիս 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումարի նկատմամբ անհիմն իրավունք ձեռք բերելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի հանցավոր դիտավորության առկայությունը։ Բացի այդ, վերոնշյալ ապացույցներում բացակայում են տրամադրած մայր գումարի դիմաց Ս.Ղազարյանի կողմից որպես փոխհատուցում ամսեկան հավելավճարներ ստանալու վերաբերյալ հանգամանքի նշումները, որպիսի վարկած ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանն առաջ է քաշել մինչդատական վարույթի միայն ավարտական փուլում և որպիսի հակադիր (քաղաքացիական գործի համեմատությամբ) դիրքորոշում պահպանեց նաև սույն քրեական գործով ողջ դատական քննության ընթացքում։
Վերոնշյալ հայցապահանջն 2011թ. նոյեմբերի 8-ին ամբողջությամբ բավարարվել է, վճռվել է 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումար բռնագանձել Մ.Գաբրիելյանից հօգուտ Ս.Ղազարյանի, որով Դատարանն հաստատված է համարում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կողմից 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումարի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու փաստը (Ս.Ղազարյանի հանցավոր դիտավորության ավարտ)։ Նույն դատական ակտով նաև վճռվել է Մ.Գաբրիելյանից հօգուտ Ս.Ղազարյանի բռնագանձել նաև 2011թ. հունիսի 2-ից սկսած 60.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք տոկոսների գումարները` մինչև գումարն Ս.Ղազարյանին վերադարձնելու օրը։
Վերոնշյալ ապացույցների և ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի ցուցմունքների համադրման և ստուգման արդյունքներով բացահայտվում է նաև ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի դատաքննական ցուցմունքների անարժանահավատությունը, քանի որ ըստ վերջիններիս` Մ.Գաբրիելյանը նախքան իր կողմից դատարան դիմելն արդեն իսկ վերադարձրել էր մայր գումարից 1.000-ից 2000 ԱՄՆ դոլար գումարներ, սակայն հայցադիմումում, բնականաբար նաև` վճռում խոսք անգամ չկա այդ մասին. Մ.Գաբրիելյանի դեմ հայց է ներկայացվել մարված ստացականի գումարին համապատասխան` 60.000 ԱՄՆ դոլարի չափով, որը և դատական ակտով ամբողջությամբ բռնագանձվել է։ Դատարանում հարցաքննվելիս ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանն ընդունեց, որ հայցադիմումը թեև կազմել և դատարան է ներկայացրել ներկայացուցիչը` իր լիազորմամբ, սակայն դրա բովանդակությունն իր հետ նախապես համաձայնեցնելուց հետո։
- նախաքննական մարմնին տուժող Մեխակ Գաբրիելյանի ներկայացրած, վերջինիս նշումներով թվով հինգ թղթերի (փորձագիտական հետազոտության առարկա դարձած) առկայությամբ, որոնք բովանդակում են 2006թ. նոյեմբերի 16-ից մինչև 2011թ. մարտի 18-ը ընկած ժամանակահատվածում Ս.Ղազարյանին մայր գումարները վերադարձնելու, տոկոսները վճարելու ամսաթվերի, մայր գումարների և տոկոսների չափերի, նվազեցումների, տոկոսադրույքների չափերի և հաշվարկների, վերջին հաշվով պարտքը և տոկոսները մարելու վերաբերյալ փաստական տվյալներ և տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքների, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրման արդյունքներով հաստատում են դատաքննությամբ ապացուցված հանգամանքները։
Դատաքննությամբ հետազոտված և սույն դատական ակտով որպես ապացույց ճանաչվող հետևյալ փաստաթղթերի առկայությամբ`
- տուժող Մ.Գաբրիելյանի կողմից նախաքննական մարմնին ներկայացված պարտավորագրերի (ստացականների) առկայությամբ, համաձայն որոնց` 120.000 ԱՄՆ դոլարի կապակցությամբ տուժող Մ.Գաբրիելյանի և ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի գումարային փոխհարաբերությունների 4 տարի 4 ամսվա ժամանակահատվածում` 2006թ. նոյեմբերի 16-ից (ըստ ԵԿԴ/1187/02/11 վճռի) մինչև 2011թ. մարտի 18-ը, նրանց միջև կազմել են ընդամենը երեք երկկողմանի պարտավորագրեր (ստացականներ)` 2006թ. նոյեմբերի 16-ին` 120.000 ԱՄՆ դոլարի, 2009թ. սեպտեմբերի 19-ին` 90.000 ԱՄՆ դոլարի և 2010թ. օգոստոսի 14-ին` 60.000 ԱՄՆ դոլարի պարտավորությունների վերաբերյալ, որի պայմաններում մայր գումարների ու տոկոսների վճարման և մարման հստակ իրականացումը, դրանց չափերի պարբերական փոփոխությունը, պետք է առաջացներ ներքին (թեկուզ միակողմանի) հաշվառում վարելու օբյեկտիվ անհրաժեշտություն։
- պաշտպանական կողմի ներկայացրած և Դատաքննությամբ հետազոտված 70.000 ԱՄՆ դոլարի վերաբերյալ ստացականի առկայությամբ, համաձայն որի` 2006թ. օգոստոսի 7-ին Մ.Գաբրիելյանը Ս.Ղազարյանից ստացել է 70.000 ԱՄՆ դոլար` պարտավորվելով այն վերադարձնել մեկամսյա ժամկետում։ Նույն ստացականում նշվել է նաև գումարն ստանալու և ստացական կազմելու օրվա դրությամբ դրամի և դոլարի հաշվարկային կուրսը, ինչն հաստատում է այն, որ տուժողի և ամբաստանյալի նախկին, քննվող դեպքից ընդամենը 2 ամիս առաջ կայացած գումարային փոխհարաբերություններում որպես ելակետ, ինչպես նաև վերջնահաշվարկ կատարելիս հիմք է ընդունվել նաև դոլար-դրամի փոխարժեքը, հետևաբար` սույն գործով պարզված վերջնահաշվարկի օրը` 2011թ. մարտի 18-ին, Մ.Գաբրիելյանի և Ս.Ղազարյանի միջև կայացած զրույցի ընթացքում օբյեկտիվորեն կարող էր շոշափվել դոլար - դրամի փոխարժեքի տատանման հարցը և փոխհատուցման տարբերակ առաջարկվել։ Բացի այդ, վերոնշյալ ստացականը Դատարանին ներկայացնելով` պաշտպանական և տուժող կողմերն ըստ էության ընդունեցին 70.000 ԱՄՆ դոլարի պարտավորությունը կատարելու, Մ.Գաբրիելյանի կողմից այդ գումարը Ս.Ղազարյանին վերադարձնելու հանգամանքը (թեև այն սույն գործի դատական քննության սահմաններից դուրս է), հետևաբար` ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի մոտ 2006թ. պահպանված այդ ստացականի առկայությունն ինքնին հաստատում է, որ վերջինս ունի մարած պարտավորագիրը (ստացականը) պահպանելու սովորություն և ինքնին 60.000 ԱՄՆ դոլարի վերաբերյալ 2010թ. օգոստոսի 14-ի պարտավորագիրը (ստացականը) պահպանելը և քաղաքացիական դատավարական կարգով դատարան ներկայացնելը տուժող Մ.Գաբրիելյանի կողմից պարտավորության չկատարումն հաստատող բավարար և լուրջ փաստարկ չէ։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի և տուժող Մ.Գաբրիելյանի իրարամերժ ցուցմունքները միմյանց, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրելիս և վերլուծելիս, դրանց մի մասն ի հաշիվ մյուսի արժևորելիս` Դատարանը ղեկավարվում է հետևյալ իրավական դրույթներով և դատողություններով.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազն ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ։ Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի։ Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան՝ մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանների համար նույնանման փաստական հանգամանքներով այլ գործի քննության ժամանակ։
Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն այն իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել, որ «թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող կամայական լինել։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ Ապացույցների գնահատումն համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանական եզրակահանգումների ձևով՝ հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները՝ մերժվել են՝ ճանաչվելով ոչ հավաստի»։ Համաձայն նույն նախադեպային որոշման` հակասական ապացույցների առկայության պարագայում, երբ հնարավոր չէ հիմնավորված հետևության հանգել անձի մեղավորության կամ անմեղության և այլ հարցերի վերաբերյալ, վարույթն իրականացնող մարմինը միայն ապացույցների հետազոտությունից և գնահատումից հետո կարող է ապացույցների մի մասին մյուսների նկատմամբ առավելություն կամ նվազ կարևորություն տալ։
Միմյանց, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրելու, ստուգելու և գնահատելու արդյունքներով Դատարանը, ի հաշիվ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի ցուցմունքների, առավել արժևորում է տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքները, քանի որ դրանցում նշված փաստական տվյալներն հաստատվում են դատաքննությամբ հետազոտված, գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, մասնավորապես`
- նախաքննական մարմնին տուժող Մ.Գաբրիելյանի ներկայացրած թվով 5 թղթերի առկայությամբ, որոնք բովանդակում են 2006թ. նոյեմբերի 16-ից մինչև 2011թ. մարտի 18-ը ընկած ժամանակահատվածում Ս.Ղազարյանին մայր գումարները վերադարձնելու, տոկոսները վճարելու ամսաթվերի, մայր գումարների և տոկոսների չափերի, նվազեցումների, տոկոսադրույքների չափերի և հաշվարկների, վերջին հաշվով պարտքը և տոկոսները մարելու վերաբերյալ փաստական տվյալներ։
- ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի հակասական և փոփոխական ցուցմունքներով, մասնավորապես` մայր գումարը նախ` անհատույց, հետագայում` (գործին պաշտպան ներգրավելուց հետո) հատուցելի հիմունքներով Մ.Գաբրիելյանին հատկացնելու վերաբերյալ։
- վկաներ Ազատ Արշակյանի և Վարդան Հարությունյանի ցուցմունքներով, ովքեր հաստատել են Ս.Ղազարյանից և Մ.Գաբրիելյանի գումարային փոխհարաբերությունների տոկոսային բնույթի մասին վերջիներիցս տեղեկանալու փաստը։ Վերոնշյալ վկաները նաև հաստատեցին, որ 2011թ. մարտից հետո Ս.Ղազարյանի պահանջն Մ.Գաբրիելյանին ուղղված է եղել ոչ թե 60.000 ԱՄՆ դոլարի գումարային պարտավորությունները կատարելուն, այլ դոլարի արժեզրկման հետ կապված լրացուցիչ 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցում տրամադրելուն, այսինքն` մայր գումարի մնացած 60.000 ԱՄՆ դոլարը մարելու պահանջի բացակայությունը։
- վկա Համլետ Գևորգյանի ցուցմունքով, ով հաստատել է Ս.Ղազարյանի և Մ.Գաբրիելյանի տոկոսային փոխհարաբերությունների մասին վերջինիցս տեղեկանալու, Մ.Գաբրիելյանի կողմից 2011թ. մարտին Ս.Ղազարյանի պարտքն ամբողջությամբ վերադարձնելու, իսկ Ս.Ղազարյանի կողմից ստացականը Մ.Գաբրիելյանին չվերադարձնելու փաստը։
-վկաներ Սարգիս Կարապետյանի և Ավագ Հարությունյանի ցուցմունքներով, ում տոկոսային փոխհարաբերությունների վերաբերյալ տեղեկությունն հայտնի է դարձել գործով վկա Համլետ Գևորգյանի խոսքերից։
- վկա Հասմիկ Հարությունյանի ցուցմունքով, ով վերահաստատել է Մ.Գաբրիելյանի և Ս.Ղազարյանի տոկոսային փոխհարաբերություների մեջ գտնվելու վերաբերյալ տուժող Մեխակ Գաբրիելյանից տեղեկանալու, Ս.Ղազարյանի կողմից տոկոսներ ստանալու նպատակով Մ.Գաբրիելյանի տուն այցելելու փաստը։
- վկա Խորեն Թորոսյանի ցուցմունքով, համաձայն որի` տուժող Մ.Գաբրիելյանի հանձնարարությամբ 2009թ. դեկտեմբերի 19-ին և 21-ին հանդիպել է գործով ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանին և փոխանցել ընդհանուր 3.500 ԱՄՆ դոլար գումար, որն ըստ տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքի` 2008թ. դեկտեմբերի 16-ից մինչև 2010թ. մարտի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում Ս.Ղազարյանին վճարված տոկոսն է, որի մեջ ներառվել է նաև վերջինիս ցանկությամբ և ընդհանուր համաձայնությամբ մայր գումարից կատարվող չնչին նվազեցումները` ուղղված կլոր գումար Ս.Ղազարյանին տրամադրելուն։
Տուժող Մ.Գաբրիելյանի ցուցմունքներն ի հաշիվ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի ցուցմունքների արժևորելիս Դատարանը հաշվի է առնում նաև հետևյալ դատողությունները.
շուրջ 4 տարի 4 ամիս տևած գումարային փոխհարաբերությունների պայմաններում պարտաճանաչորեն մայր գումարը մարելով և տոկոսներ վճարելով` տուժող Մ.Գաբրելյանը ողջ գումարը միանվագ կարգով վերադարձնելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի հերթական պահանջի առիթով չէր կարող կտրականապես հրաժարվել Ս.Ղազարյանի հեռախոսազանգերին պատասխանելուց, խուսափել նրա հետ հանդիպելուց և վերջին հաշվով ենթադրյալ պարտքի մնացած մասը վերադարձնելուց, քանի որ նախ`
- ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի դատաքննական ցուցմունքի համաձայն` վերջինս գումարն ամբողջությամբ վերադարձնելու պահանջ ներկայացրել է պարբերաբար, սկսած 2007թ. ապրիլից, մինչդեռ մինչև 2011թ. մարտը մաս-մաս Մ.Գաբրիելյանից ստացել է թե՛ մայր գումարը, թե՛ փոխհատուցման գումարները` ամսեկան հավելավճարները, իսկ այդ ողջ ժամանակահատվածում տուժող Մ.Գաբրիելյանն ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանին նման արհամարհական վերաբերմունքի չի արժանացրել։
- Մ.Գաբրիելյանը չէր կարող հաշվի չառնել Ս.Ղազարյանի մոտ թողած 60.000 ԱՄՆ դոլարի պարտավորագրի առկայությունը և դրա հիման վրա քաղաքացիական դատավարական կարգով պարտվելու հեռանկարը, հետևաբար` առանց լուրջ առիթի, տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի կողմից նրան անհիմն ներկայացված 10.000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցման պահանջի, չէր խուսափի վերջինիս հետ հանդիպումներից և հեռախոսային զանգերին պատասխանելուց,
- Դատարանի համոզմամբ տուժող Մ.Գաբրիելյանի վերոնշյալ կեցվածքը պայմանավորված է եղել մայր գումարի վերադարձման և տոկոսների վճարման վերաբերյալ իր պարտավորություններն ամբողջության կատարելու, Ս.Ղազարյանի ներկայացրած 10.000 ԱՄՆ դոլար պահանջի ակնհայտ անհիմն լինելը գիտակցելու, վաղեմի կուսակցական ընկեր Ս.Ղազարյանի հետ վերջնահաշվարկի օրը 10.000 ԱՄՆ դոլարի առթիվ սրված, սակայն դեռևս պահպանվող ջերմ փոխհարաբերությունների առկայությամբ, ինչը նրան թույլ է տվել այլևս չհետաքրքվել ստացականն Ս.Ղազարյանից հետ պահանջելու և ստանալու խնդրով, ինչպես նաև վերջինիս ձեռնարկվելիք քայլերով,
- տուժող Մ.Գաբրիելյանը վաշխառության կապակցությամբ իրավապահներին է դիմել միայն այն բանից հետո, երբ Ս.Ղազարյանը, քաղաքացիական դատավարական կարգով դիմելով դատարան, մարած ստացականի հիման վրա հավելյալ 60.000 ԱՄՆ դոլարի բռնագանձման անհիմն հայցապահանջ է ներկայացրել նրա դեմ, այսինքն` տուժող Մ.Գաբրիելյանն ամբողջությամբ կատարել է ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի առջև ստանձնած բոլոր պարտավորությունները և իրավապահներին դիմելով` ամենևին էլ չի հետապնդել մայր գումարի վերադարձից կամ տոկոսների վճարումից խուսափելու նպատակ»:
21. Գնահատելով քրեական գործով ձեռք բերված ու Առաջին ատյանի դատարանում, քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, վերլուծելով վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն ու այդպիսիք համադրելով գործով ձեռք բերված մյուս փաստական տվյալների հետ, Վերաքննիչ դատարանը նույնպես ոչ արժանահավատ է համարում մեղսագրվող հանցանքների կատարումը բացառելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի` ինչպես վերաքննիչ բողոքում բերված, այնպես էլ դատարանում պաշտպանական կողմի ներկայացրած պատճառաբանությունները, նկատի ունենալով, որ այդպիսիք չեն բխում գործի օբյեկտիվ տվյալներից և ամբաստանյալի կողմից հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից խուսափելու նպատակ:
22. Վերաքննիչ դատարանը, սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով, Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը համարում է ճիշտ, իսկ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքում բերված եզրահանգումները` անհիմն և գտնում է, որ ամբաստանյալ Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, այն փոփոխելու կամ բեկանելու, ինչպես նաև քրեական գործը ստորադաս դատարան նոր քննության ուղարկելու հիմքեր չկան, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Ս.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394 հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Սամսոն Սերյոժայի Ղազարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Սամսոն Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
2. Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ