ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


ԳՈՐԾ ԵԿԴ/0058/01/12

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ



ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ` Վ.ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ե.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
պաշտպան` Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ


2012 թվականի օգոստոսի 22-ին ք.Երևանում


Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով պաշտպան Խ. Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. հունիսի 22-ի դատավճռի դեմ` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց



1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Սույն քրեական գործը (հ.13130911) հարուցվել է ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի Կենտրոնական քննչական բաժնի քննիչ Է. Պետրոսյանի կողմից 2011 թվականի մայիսի 25-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2011 թվականի նոյեմբերի 25-ին որոշում է կայացվել ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ ավագ քննիչ Դ. Գևորգյանի կողմից ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչությունում քննվող հ.13130911 քրեական գործը միացնել հ.69103611/1 քրեական գործին և նախաքննությունը շարունակել մեկ վարույթում` հ.69103611/1 համարով:
3. 2012 թվականի փետրվարի 7-ին որոշում է կայացվել Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին:
4. 2012 թվականի մարտի 17-ին որոշում է կայացվել Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի մասը վերացնելու և այն փոփոխելու մասին ու նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով:
5. 2012 թվականի մարտի 26-ին որոշում է կայացվել հ.69103611/1 քրեական գործից մեղադրյալներ Շահեն Գրիգորի Էհրամջյանի և Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանի վերաբերյալ մասն առանձին վարույթում առանձնացնելու և նախաքննությունը հ.13130911 համարով շարունակելու վերաբերյալ:
6. 2012 թվականի ապրիլի 16-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
7. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2012 թվականի հունիսի 22-ի դատավճռով`
ամբաստանյալ Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով դատապարտվել է 100.000 (մեկ հարյուր հազար) դրամ տուգանքի, իսկ 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` ազատազրկման 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով, որպես վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի ժամկետով և 100.000 (մեկ հայուր հազար) դրամ տուգանք:
Վճռվել է նաև Ե. Ղազարյանի նկատմամբ` ըստ ազատազրկումը կրելու վայրի, պատժի կատարման հետ միացված նշանակել հարկադիր բուժում թմրամոլությունից:
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Ե. Ղազարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը` պատժի կրման սկիզբը հաշվելով նրան արգելանքի տակ վերցնելու օրվանից:
8. Առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի հունիսի 22-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանի պաշտպան Խ. Խաչատրյանը:
9. Նույն դատավճռով դատապարտվել է նաև Շահեն Գրիգորի Էհրամջյանը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 38-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, որի մասով, սակայն, դատական ակտը չի բողոքարկվել:
10. Պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը, Վերաքննիչ դատարանի 30.07.2012թ. որոշմամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ, 381-րդ, 385-391-րդ հոդվածների կարգով ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
11. Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, նախնական համաձայնության գալով իր մորաքրոջ որդի Արա Նորիկի Առաքելյանի հետ` առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափերի «ափիոն» տեսակի թմրամիջոց և պրեկուրսոր հանդիսացող «քացախաթթվի անհիդրիդ» ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու վերաբերյալ, 2011թ. մայիսի 5-ին վերջինիս հետ միասին ներդրել են` յուրաքանչյուրը 20.000 ՀՀ դրամ գումար, ապա Երևան քաղաքի «Մարիոտ» հյուրանոցային համալիրի մոտ հանդիպել է Շահեն Էհրամջյանին, նրան վճարել 40.000 ՀՀ դրամ գումար և առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք բերել և պահել խոշոր չափերի` 2 գրամ, «ափիոն» և 1 մլ «քացախաթթվի անհիդրիդ»: Երվանդ Ղազարյանը նշված թմրամիջոցի և «քացախաթթվի անհիդրիդի» կեսը` Արա Առաքելյանի մասնաբաժինը, խոշոր չափերի` 1 գրամ «ափիոնը» և 0.5 մլ. «քացախաթթվի անհիդրիդը» նույն ժամանակ փոխանցել է վերջինիս:
12. Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ մեղադրանքը, որի հետ համաձայնվել է ամբաստանյալը, հիմնավորված է և հաստատվում է քրեական գործով հավաքված ապացույցներով, գտել է, որ ամբաստանյալ Ե. Ղազարյանը կատարել է հանցանքներ` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
13. Բողոք բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 22.06.2012թ. դատավճիռը` ամբաստանյալ Երվանդ Ղազարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով ենթակա է բեկանման, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած դատական ակտով թույլ են տրվել դատավարական և նյութական իրավունքի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ, 23-րդ հոդվածներով սահմանված մի շարք սկզբունքներ, ինչն իր հերթին հանգեցրել է նյութական իրավունքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 62-րդ և 70-րդ հոդվածների խախտման, որի պատճառով քրեական օրենքի սխալ կիրառմամբ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվել է խիստ պատիժ, որը չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին։ Այդ խախտումները ամբաստանյալի համար առաջացրել են կամ կարող են առաջացնել ծանր հետևանքներ։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ տրված դատավարական և նյութական իրավունքի նորմերի խախտումները արտահայտվել են հետևյալում.
Իր պաշտպանյալ Ե. Ղազարյանը ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մեղսագրվող հանցանքներում, միջնորդել է իր նկատմամբ կիրառել դատական քննության արագացված կարգ։ Առաջին ատյանի դատարանը, Ե.Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առել այն, որ նա «համաձայնվել է մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքի համար», իսկ որպես Ե. Ղազարյանի անձը բնութագրող տվյալ հաշվի է առել, որ «նա ամուսնացած է, ունի երկու երեխա և բնութագրվում է դրական»։ Դատարանը հաշվի է առել նաև, որ ՀՀ սոցիալական ապահովության նախարարության ԲՍՓՀ-ի 017115 տեղեկանքի համաձայն, ՀՀ սահմանները պաշտպանելիս վիրավորվելու պատճառով, մինչև 2000թ. հունիսի 1-ը Ե. Ղազարյանը եղել է երրորդ կարգի հաշմանդամ»։ Ե. Ղազարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատաքննությամբ չեն արձանագրվել։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-63-րդ, 70-րդ հոդվածներով ամրագրված դրույթները, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի (այսուհետ` նաև Վճռաբեկ դատարան)` մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանին մեղսագրվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների կատարում, դատվածություն չունի, նրա խնամքին են գտնվում թոշակառու մայրը և 2 երեխաները, այդ թվում՝ անչափահաս որդին, ընտանիքի միակ աշխատող (կերակրող) անձն է, աշխատում է «Արեգ-Նարեկ» ՍՊԸ-ում որպես տաքսու վարորդ, Ե. Ղազարյանի կինը՝ Գայանե Կիրակոսյանը, 2009թ.-ից հաշվառված է «Նորք-Մարաշ» բժշկական կենտրոնում որպես արյան դոնոր և ընտանիքի հոգսերը թեթևացնելու համար, վճարի դիմաց դոնորական արյուն է տրամադրում, Ե. Ղազարյանը թե՛ բնակության, թե՛ աշխատանքի վայրերում և թե՛ ընտանիքում բնութագրվում է դրական, Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության համար մղված մարտական գործողությունների ակտիվ մասնակից է։ Նշված մարտական գործողությունների մասնակցության ընթացքում վիրավորվել է և ստացել հաշմանդամության 3-րդ կարգ, 2008թ-ից տառապում է մոտ «Ռեֆլյուքս-էզոֆագիտ, դիֆ. քրոնիկ հիպերտրոֆիկ գաստրիտ, 12-մատնյա աղու գնդարմատի սպիախոցային ձևափոխություն (ռեֆորմացիա) քրոնիկ խոց 12 մատնյա աղու գնդարմատի առաջնային ստորին պատի հատվածում» հիվանությամբ, նախաքննության ընթացքում ակտիվորեն աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
Բողոք բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերը նշված հանգամանքներից հիմք են ընդունվել միայն մի քանիսը։
Բողոքաբերը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ուշադրության չեն արժանացվել և անտեսվել են այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են ՝ Ե. Ղազարյանի կողմից հանցագործության բացահայտմանն ակտիվ աջակցելը, Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության համար մղված մարտական գործողությունների ակտիվ մասնակից լինելը, նրա մոտ «Ռեֆլյուքս-էզոֆագիտ, դիֆ. քրոնիկ հիպերտրոֆիկ գաստրիտ, 12-մատնյա աղու գնդարմատի սպիախոցային ձևափոխություն (դեֆորմացիա) քրոնիկ խոց 12 մատնյա աղու գնդարմատի առաջնային ստորին պատի հատվածում» հիվանդության առկայությունը, ընտանիքի միակ կերակրող անձը լինելը, նրա ընտանիքի ծանր սոցիալական վիճակը, այն, որ նրա խնամքի տակ են գտնվում անչափահաս երեխան և թոշակառու մայրը, իսկ այդ պայմանների ամբողջությունը բերում է այն հետևության, որ Ե. Ղազարյանի փաստացի ազատազրկման դեպքում նրա ընտանիքի արդեն իսկ ծանր սոցիալական վիճակն էլ ավելի կծանրանա, ընտանիքը կկորցնի իր կարիքները հոգացող միակ անձին, ինչը ակնհայտորեն կարող է բերել շատ ծանր հետևանքների։
Վերոշարադրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը եզրահանգել է, որ Ե. Ղազարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը արդարացի չէ, քանի որ չի համապատասխանում նրա կատարած հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, պատիժը նշանակելիս Դատարանը հաշվի չի առել Ե. Ղազարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, նրա անձը բնութագրող՝ վերը շարադրված մի շարք կարևոր սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ ժողովրդագրական հատկությունները, որի արդյունքում նշանակվել է ավելի խիստ պատիժ, քան այն, որն անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ Ե. Ղազարյանի փաստացի ազատազրկումը չի կարող արդար լինել, դրա արդյունքում մեծ կասկածի տակ է դրվում առանց այն էլ ծանր սոցիալական վիճակում գտնվող նրա ընտանիքի անդամների հետագա գոյատևման հարցը, այսինքն նման պատժի կիրառում կարող է բերել ոչ թե սոցիալական արդարության վերականգնման, այլ խախտման։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքի հեղինակը խնդրել է Երվանդ Ղազարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և իր պաշտպանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս՝ ՀՀ քր. օր 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։
14. Ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանի պաշտպան Խ.Խաչատրյանը պնդեց բողոքը և խնդրեց այն բավարարել` հաշվի առնելով նաև ամբաստանյալի` վատառողջ լինելու հանգամանքը:
Ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանը միացավ ներկայացված բողոքին և նույնպես խնդրեց այն բավարարել:
Մեղադրող Վ.Միլիտոնյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկեց, խնդրեց բողոքը մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:

5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահան¬գումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պաշտպանության կողմի հիմնավորումներն ու դրա կապակցությամբ մեղադրանքի կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ`հետևյալ պատճառաբանությամբ.
15. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`(…)
6/ ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7/ ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8/ ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը(…)>>:
Վերը նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ` հաշվի առնելով նշանակված պատիժն առանց փաստացի կրելու պատժի նպատակներին հասնելու հնարավորության հանգամանքը (տես` Գ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 որոշումը):
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն` առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը կամ առաքելը` պատժվում է ազատազրկմամբ` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր պատրաստելու նպատակով պրեկուրսորներ ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը, առաքելը կամ դրանք ապօրինի իրացնելը պատժվում են տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով:
17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
18. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն, որով սահմանված են պատժի հասկացությունն ու նպատակները, պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
19. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով ամրագրված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: Հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
<<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
20. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի առաջին մասում շարադրված են պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, այնուհանդերձ, <<(...) դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա/ (...)
բ/ այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, (...) (տես` Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը) :
21. Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի. <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`(…)
4/ դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին (…)>>:
22. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>:
23. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները>>:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ.
<<(...)պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին>>:
Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հ.Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի, օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները (տես` Գ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 որոշումը, Ս.Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումը):
Վերը շարադրվածից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը (տես` Հ.Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումը):
Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը (տես` Ս.Մարգարյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումը):
24. ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տես` Ա.Անտոնյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
25. Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Երվանդ Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատման է ենթարկել պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում մատնանաշված բոլոր հանգամանքները, հաշվի է առել ոչ միայն կատարված արարքների բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև արագացված կարգով անցկացված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները` այն, որ ամբաստանյալը համաձայնվել է մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքների համար, ամուսնացած է, ունի երկու երեխա և բնութագրվում է դրական, ՀՀ սոցիալական ապահովության նախարարության ԲՍՓՀ-ի 017115 տեղեկանքի համաձայն` ՀՀ սահմանները պաշտպանելիս վիրավորվելու պատճառով մինչև 2000թ. հունիսի 1-ն եղել է երրորդ խմբի հաշմանդամ, և ամբաստանյալի պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, նշանակել է արդարացի և համաչափ պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործումը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
26. Քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցերը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանի պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներն արդեն իսկ հաշվի են առնվել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, և բավարար հիմքեր չկան նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու համար: Ինչ վերաբերում է պաշտպանության կողմի վկայակոչած` ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանի առողջական վիճակին ու ընտանիքի սոցիալական պայմաններին առնչվող հանգամանքներին, որոնք, ըստ բողոք բերած անձի, անտեսվել են Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերոնշյալ հանգամանքները, կոնկրետ դեպքում, ինքնին չեն կարող վկայել ամբաստանյալի անձի կամ նրա կատարած արարքների հանրային վտանգավորության ողջամտորեն նվազեցման մասին:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում հատկապես նկատի ունենալով ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքների բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող այն հանգամանքը, որ Ե.Ղազարյանը նախկինում դատապարտված է եղել (Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2011թ. ապրիլի 19-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, դատվածությունը մարված է, համարվում է դատվածություն չունեցող անձ), սակայն չի ուղղվել և կատարել է նոր համասեռ հանցագործություն, ինչը վկայում է ամբաստանյալի` հանրության համար վտանգավորության համեմատաբար բարձր աստիճանի մասին:
27. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանին մեղսագրված հանցանքների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող վերոգրյալ տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին:
28. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Երվանդ Հենրիկի Ղազարյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի հունիսի 22-ի դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, այն բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Ե.Ղազարյանի պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը` սույն որոշման պատճառաբանական մասում բերած հիմնավորումներով` մերժել:
Քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394 հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012 թվականի հունիսի 22-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպան Խ. Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
2. Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:





ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ.Զ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ