ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԿԴ/0174/01/11
նախագահող դատավոր` Մ.Մարտիրոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
դատավորներ` Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆԻ
Ս. ՉԻՉՈՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ` Տ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
մեղադրող էԴ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Մ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
պաշտպան Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
տուժողներ Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
Դ.ԱԶԱՏՅԱՆԻ
Մ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
Ա.ՄԻՍԿԱՐՅԱՆԻ

2012 թվականի փետրվարի 03-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի պաշտպան Հայկ Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի փետրվարի 03-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13104511 քրեական գործը: Քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:/քրեական գործ, հատոր 1, էջ 1/
2. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի հունիսի 03-ի որոշմամբ թիվ 13104511 քրեական գործով Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով : /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 183-184/
Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 13104511 քրեական գործով մեղադրյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 187/
3. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի հուլիսի 06-ի որոշմամբ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխվել է, վերացվել է Մ.Մարտիրոսյանի կողմից Լ.Գրիշյանի գումարները խարդախությամբ հափշտակելու մեղադրանքը և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: /քրեական գրոծ, հատոր 1, էջ 245-246/
Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով : /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 247-248/
4. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի հուլիսի 06-ի որոշմամբ Նարինե Հայկազյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցակազմի բացակայության հիմքով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 253-254/
5. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի հուլիսի 07-ի որոշմամբ Ալբերտ Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցակազմի բացակայության հիմքով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 259-260/
6. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Սաղոյանի 2011 թվականի օգոստոսի 23-ի որոշմամբ Դավիթ Ազատյանի, Արտակ Դավթյանի, Նելլի Աշոտյանի, Արման Խառատյանի, Անժելա Բաբաջանյանի և Ալբերտ Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-200-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համար քրեական հետապնդում չի իրականացվել` համաներման ակտ ընդունվելու պատճառաբանությամբ։ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 332-334/
7. 2011 թվականի սեպտեմբերի 05-ին թիվ 13104511 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 08-ին: /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 1-2/
8. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Մ.Մարտիրոսյանի 2011 թվականի սեպտեմբերի 09-ի որոշմամբ թիվ 13104511 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության` նույն թվականի սեպտեմբերի 23-ին: /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 3,27/
9. Առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ի դատավճռով Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման չորս տարի ժամկետով` գույքի մեկ քառորդի բռնագրավմամբ, սակայն ոչ ավելի հինգ միլիոն յոթ հարյուր հիսուն հազար ՀՀ դրամ գումարից:
Պատիժը կրելու է ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում`պատժի սկիզբը հաշվելով 2011թվականի նոյեմբերի 28-ից։
Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց` չհեռանալու մասին ստորագրությունը փոփոխվել է, խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանը կալանավորվել է դատական նիստերի դահլիճում։
Քաղաքացիական հայցվորներ Ա. Միսկարյանի և Ա. Պետրոսյանի քաղաքացիական հայցերը թողնվել են առանց քննության։
Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2011թվականի հունիսի 06-ի որոշմամբ դրված կալանքը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը։/քրեական գործ, հատոր 2, է ջ 104-109/
Գործի փաստական հանգամանքները
10. Ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա` 2009թվականի նոյեմբերից 2010թվականի հունիսն ընկած ժամանակահատվածում չարաշահելով Ալբերտ Պետրոսյանի, Դավիթ Ազատյանի, Մարինե Հովհաննիսյանի և Ավագ Միսկարյանի վստահությունը, Ալբերտ Պետրոսյանին, Ալյոնա Ռուդալյովային, Գոհար Պետրոսյանին, Մարինե Հովհաննիսյանին, Լիանա Գրիշյանին, Անահիտ Միսկարյանին, Ահարոն Սարգսյանին, Անդրանիկ Սարգսյանին, Սերգեյ Ավակովին, Անահիտ Պարտիզպանյանին, Թամարա Միսկարյանին, Ալեքսանդր Սվիդկոյին, Արմենուհի Հովհաննիսյանին, Արթուր Սարգսյանին և Ալլա Սիմոնյանին «Օրանժ Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով միասնական հանցավոր մտադրությամբ միավորված` շարունակաբար խաբեությամբ հափշտակել է առանձնապես խոշոր չափի` ընդհանուր 5.750.000 ՀՀ դրամ գումարները, այն է`
-2009թ. նոյեմբերին չարաշահելով Ավագ Հարությունի Միսկարյանի վստահությունը, նրա հարազատներ Անահիտ Միսկարյանին, Ահարոն Սարգսյանին, Անդրանիկ Սարգսյանին, Սերգեյ Ավակովին, Անահիտ Պարտիզպանյանին, Թամարա Միսկարյանին, Ալեքսանդր Սվիդկոյին, Արմենուհի Հովհաննիսյանին, Արթուր Սարգսյանին, Ալլա Սիմոնյանին «Օրանժ Արմենիա» ՓԲ ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով Ալբերտ Պետրոսյանի միջոցով նրանցից ստացել և խարդախությամբ հափշտակել է 4.800.000 ՀՀ դրամ գումարը։
-2009թ. նոյեմբեր ամսին չարաշահելով Ալբերտ Պետրոսյանի վստահությունը, նրա ընկերուհուն` Ալյոնա Ռուդալյովային «Օրանժ Արմենիա» ՓԲ ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով Ա.Պետրոսյանից ստացել և խարդախությամբ հափշտակել է 250.000 ՀՀ դրամ գումարը։
-2010թ. հունիսին չարաշահելով Դավիթ Ազատյանի վստահությունը, վերջինիս կնոջը` Գոհար Պետրոսյանին «Օրանժ Արմենիա» ՓԲ ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով Նարինե Հայկազյանի միջոցով Դ.Ազատյանից ստացել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար և խարդախությամբ հափշտակել այն։
-2010թ. հունիսին չարաշահելով Մարինե Հովհաննիսյանի վստահությունը, վերջինիս «Օրանժ Արմենիա» ՓԲ ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով Նարինե Հայկազյանի միջոցով Մ.Հովհաննիսյանից ստացել է 350.000 ՀՀ դրամ գումար և խարդախությամբ հափշտակել այն։/քրեական գործ, հատոր 2, է ջ 104-109/
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
11. Ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի պաշտպան Հայկ Հովհաննիսյանն իր վերաքննիչ բողոքով հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի էական խախտումներ, որի արդյունքում Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակվել է անարդարացի խիստ պատիժ, որը չի համապատասպանում նրա կատարած հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
Ամբաստանյալն իր մեղքն ամբողջովին ընդունել է, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչել և զղջացել կատարածի համար: Մինչև դատաքննությունը սկսելը հատուցված է եղել տուժողներն պատճառված վնասից` 1,200,000 ՀՀ դրամը, այնուհետև տուժողներին հատուցվել է ևս 3,600,000 ՀՀ դրամ գումարը:
Մ.Մարտիրոսյանի կողմից տուժողներին պատճառված վնասի վերականգնման ուղղությամբ կատարված քայլերը վկայում են այն մասին, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու: Մ.Մարտիրոսյանի անձը բնութագրվում է դրականորեն, առկա են պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքներ, իսկ ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի դրույթները, դատարանը հնարավորություն ունի անհրաժեշտ հիմքերի առկայության պայմաններում մարդասիրական վերաբերմունք դրսևորել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ, այն է` պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, նշանակել փորձաշրջան` դնելով նրա վրա որոշակի պարտականություններ, կարող է նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, հետաձգել պատժի կրումը կամ ազատել պատիժը կրելուց: Հաշվի առնելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները` հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և նոր հանցագործությունների կանխմանը, ինչպես նաև ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Առաջին ատյանի դատարանն առանց պատճառաբանութան, հաշվի չի առել Մ.Մարտիրոսյանի կողմից հանցագործության բացահայտելուն խոստովանական ցուցմունքով աջակցելը` որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք: Ամբաստանյալի կողմից տուժողներին պատճառված վնասից 4.800.000 ՀՀ դրամ գումար հատուցելն ապացուցում է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու: Մինչդեռ դատարանն առանց պատճառաբանության նշանակել է խիստ պատիժ, հաշվի չառնելով մնացած պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` դեռահաս երեխաների առկայությունը, որոնցից մեկը սնվում է մայրական կաթով, հաշմանդամ մոր խնամքին գտնվելու հանգամանքը, նաև նրա դրական բնութագրվող անձը:
12. Դիմող Հ.Հովհաննիսյանը խնդրել է վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան, և/կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի կիրառմամբ հետաձգել պատիժը կրելը կամ ազատել պատիժը կրելուց, և/կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատժատեսակ` առանց գույքի բռնագրավման:/քրեական գործ, հատոր 2 , էջ 133-139/
13. Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
14. Պաշտպան Հ.Հովհաննիսյանը պնդեց բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանը միացավ պաշտպանի բողոքին և խնդրեց այն բավարարել: Հայտնեց, որ մշտական բնակության վայր ունի, մայրը բնակվում է Երևանի Մոլդովական փողոցի թիվ 50/5 շենքի 16-րդ բնակարանում, բնակվելու է նրա հետ:
Մեղադրողն առարկեց բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, նկատի ունենալով նաև, որ ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Մաշտոցի քննչական բաժնում խարդախության նոր փաստի կապակցությամբ քրեական գործ է հարուցվել և հանցագործության մասին հաղորդում ընդունվել:
Տուժող Ա.Միսկարյանը հայտնեց, որ հանցագործությամբ իրեն պատճառված վնասը լրիվ հատուցված է: Վերջինս և տուժողներ Ա.Պետրոսյանը, Մ.Հովհաննիսյանը խնդրեցին վերաքննիչ բողոքը բավարարել, իսկ Դ.Ազատյանը` բողոքը մերժել:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանի և նրա պաշտպան Հ.Հովհաննիսյանի ելույթները, դատախազ Էդ.Ղազարյանի և տուժողներ Ա.Միսկարյանի, Ա.Պետրոսյանի, Դ.Ազատյանի, Մ.Հովհաննիսյանի պատասխաննները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, փոփոխել դատավճիռը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն.<< 1. Ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի՝ հանցագործությունները դասակարգվում են՝ ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների:
2. Ծանր հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում տասը տարի ժամկետով ազատազրկումը:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի. <<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոհիշյալ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն. << Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն.<< 3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվակցվում է ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով նշանակված պատժին՝ մեկ օրը հաշվելով մեկ օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ մեկ օրը երեք ժամի դիմաց>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն. <<1.Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին…>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը սահամնում է նաև.<< 3. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ մեկից հինգ տարի ժամկետով:
4. Ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս կարող են նշանակվել լրացուցիչ պատիժներ, բացի գույքի բռնագրավումից:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը դատապարտյալի վրա կարող է դնել որոշակի պարտականություններ՝ չփոխել մշտական բնակության վայրը, բուժման կուրս անցնել ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից, վեներական հիվանդությունից կամ թունամոլությունից, նյութական օգնություն ցույց տալ ընտանիքին: Դատարանը, դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ առանց դրա, դատապարտյալի վրա կարող է դնել նաև նրա ուղղմանը նպաստող այլ պարտականություններ կամ փոխարինել դրանք>>:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`…
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
16. 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ի դատավճռով Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռի <<Դատարանի իրավական վերլուծությունները>> բաժնում նշել է. <<… Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ առանձնապես խոշոր չափերով խարդախություն կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի հղիությունը և նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխայի առկայությունը, իսկ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում։
Ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով։
Քննարկելով նշանակված պատիժն ամբաստանյալի կողմից կրելու հարցը և պաշտպանի միջնորդությունները` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալի պատիժը կրելը հետաձգելու կամ նրան պատիժը կրելուց ազատելու, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ, օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու մասին այն պատճառաբանությամբ, որ ամբաստանյալը հղի է և խնամքին ունի 1,5 տարեկան և 6 ամսեկան երկու երեխա, դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի միջնորդություններն անհիմն են և ենթակա են մերժման, իսկ ամբաստանյալ Մարիամ Մարտիրոսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ամբաստանյալի հղիությունը, խնամքին մինչև 14 տարեկան երկու երեխայի առկայությունը դատարանը հաշվի է առել որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ։ Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Մ. Մարտիրոսյանը կատարել է ծանր հանցագործություն և դրա հետևանքով տուժողներին պատճառած վնասները չի վերականգնել, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Մարտիրոսյանի` պատիժը կրելը հետաձգվել չի կարող, նա պատիժը կրելուց ազատվելու ենթակա չէ, նրա նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառվել չի կարող, օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նրա նկատմամբ նշանակվել չի կարող։
Հետևաբար պաշտպանի վերոհիշյալ միջնորդությունները ենթակա են մերժման և ամբաստանյալ Մարիամ Մարտիրոսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
Քննարկելով տուժող Ավագ Միսկարյանի քաղաքացիական հայցը` ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանից հօգուտ իրեն 3.600.000 (երեք միլիոն վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում բռնագանձելու և այդ գումարի վրա ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածով նախատեսված տոկոսները հաշվարկելու մասին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական oրենuգրքով արգելված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաu»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն «Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար։
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «հայցադիմումում նշվում է, թե որ քրեական գործով, ով, ում, ինչի հիման վրա և ինչ չափով է հարուցում քաղաքացիական հայց, ինչպես նաև պետք է բովանդակի խնդրանք` վնասի հատուցման համար կոնկրետ դրամական գումարի և գույքի բռնագանձման մասին»։
Սույն քրեական գործով տուժող Ա. Միսկարյանի կողմից ներկայացված վերոհիշյալ հայցադիմումով քաղաքացիական հայցվորը խնդրել է ամբաստանյալ Մարիամ Մարտիրոսյանից հօգուտ իրեն բռնագանձել 3.600.000 (երեք միլիոն վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում` այդ գումարի վրա հաշվարկելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածով նախատեսված տոկոսները, մինչդեռ քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվել է, որ տուժող Ա. Միսկարյանի կողմից ամբաստանյալին հանձնված գումարները ստացվել են տարբեր հանգամանքներում, տրվել են` տարբեր անձանց աշխատանքի ընդունելու համար, հետագայում այդ անձանցից ոմանց կողմից տուժող Ա. Միսկարյանին վերադարձնելու պայմանով։ Գումարն ամբողջովին տրվել է ոչ թե տուժող Ա. Միսկարյանի, այլ մեկ ուրիշի միջոցով։ Վերջիններս նույնպես ենթակա է ներգրավման վարույթին` քաղաքացիական հայցը քննելիս։
Դատարանը գտնում է, որ վերոհիշյալ հիմնավորումներով և ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի քննությունն ապահովելու նպատակով, ամբաստանյալ Մարիամ Մարտիրոսյանից հօգուտ քաղաքացիական հայցվոր Ավագ Միսկարյանի գումար բռնագանձելու վերաբերյալ քաղաքացիական հայցը պետք է թողնել առանց քննության, ինչն արգելք չի հանդիսանում հայցը հետագայում քաղաքացիական դատավարության կարգով հարուցելու համար։
Դատարանը գտնում է, որ նույն հիմնավորմամբ պետք է առանց քննության թողնել նաև տուժող Ալբերտ Պետրոսյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը։
Քննարկելով ամբաստանյալի գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2011թվականի հունիսի 06-ի որոշմամբ դրված կալանքը պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է փոփոխել, որպես խափանման միջոց պետք է ընտրել կալանավորումը և Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանին պետք է կալանավորել դատական նիստերի դահլիճում, քանի որ նրա` ազատազրկման դատապարտվելու դեպքում, քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձր է>>։/քրեական գործ, հատոր 2, էջ 104-109/
18. Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից և քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրվող ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել ամբաստանյալի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը և հետևանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել` խոստովանական ցուցմունքներ, խնամքին է գտնվում երկու երեխա:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առնել հանցավորի հղիությունը և նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխայի առկայությունը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ:
19.Սակայն նման պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ սահմանելիս մատնանշելով վերաքննիչ բողոքում բերած հանգամանքները գտել է, որ նշանակված պատիժը Մ.Մարտիրոսյանը պետք է կրի և աննպատակահարմար է համարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
20. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի շարադրանքից երևում է, որ դատարանը, կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը՝ սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզվելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով` նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Այդ հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու: /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Հովհաննես Արտաշեսի Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի հունիսի 02-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշում: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման օրենսդրական պայմանները ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկնաբանել և այդ խնդրի վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել նաև Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Սուսաննա Ներսիսյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ 124/07, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07, Գագիկ Ազատյանի վերաբերյալ քրեական գործով 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-195/07, Հուսիկ Բաղդասարյանի վերաբերյալ 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, Դավիթ Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և այլ որոշումներում:/
21. Գործի նյութերով հիմնավորվել է, որ Մ.Մարտիրոսյանը հանցանքը կատարել է առաջին անգամ, նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել` խոստովանական ցուցմունքներ, ընդունել է կատարած հանցանքը և զղջացել` դրա համար, խնամքին են գտնվում երկու` մանկահասակ և նորածին երեխաները, երկրորդ խմբի հաշմանդամ մայրը, ներկայումս ունի քսանմեկ շաբաթական հղիություն, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը կայացնելուց հետո ամբողջ ծավալով հատուցել է տուժող Ա.Միսկարյանին պատճառված 4.800.000 ՀՀ դրամ վնասը, պարտավորվել է նաև հատուցել մյուս տուժողներին հանցագործույթամբ պատճառած նյութական վնասները: Պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ սույն գործով բացակայում են:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժի չափի ընտրության հարցում հանգել է ճիշտ եզրակացության, սակայն ՀՀ քրեական օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, վերը նշված հանգամանքերի առկայության պայմաններում անհիմն հետևություն է արել, որ նշանակված պատիժը պետք է կրի:
22. Քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Մ.Մարտիրոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Նման հետևության հանգելու համար Վերաքննիչ դատարանը նկատի է ունենում Մ.Մարտիրոսյանի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես, որ նա երիտասարդ կին է, հանցանքը կատարում է առաջին անգամ, նախկինում դատապարտված, արատավորված չէ, ընդունում է կատարած հանցանքը ու զղջում դրա համար, խոստովանական ցուցմունքներ տալով օժանդակել է հանցագործության բացահայտմանը, բնութագրվում է դրական, խնամքին են գտնվում երկու` մանկահասակ և նորածին երեխաները և հաշմանդամ մայրը, ներկայումս գտնվում է հղի վիճակում, նախաքննության և դատաքննության ընթացքում միջոցներ է ձեռնարկել տուժողներին հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասը հատուցելու ուղղությամբ` նախաքննության ընթացքոմ վերականգնել է 1.200.000 ՀՀ դրամ, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելուց հետո` 3.800.000 ՀՀ դրամ, պատրաստակամություն է հայտնել վերականգնել նաև մյուս գումարները, բացակայում են Մ.Մարտիրոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքները:
Այս հարցի կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հովհաննես Արտաշեսի Սահակյանի վերաբերյալ 2009թ. հունիսի 2-ի նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին:
Այսինքն, դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից / կալանք, ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզվելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, նշանակված պատիժը պայմանականորեն կարող է չկիրառել /տես նաև Գ.Մարտիրոսյանի գործով 2008թ. փետրվարի 1-ի Վճռաբեկ դատարանի ՎԲ-01/08 որոշումը/:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի, ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները և հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու /տես նաև Ս.Ներսիսյանի գործով 2007թ. հունիսի 12-ի Վճռաբեկ դատարանի ՎԲ-124/07 որոշումը/:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը: Ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանը վերականգնել է հանցագործույթանբ տուժողներին պատճառված վնասի մեծ մասը և պարտավորվել է հատուցել նաև մնացած մասը: Այսինքն սոցիալական արդարությունը վերականգնվել է:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ մեղադրող-դատախազի բերած պատճառաբանությունները, որ Մ.Մարտիրոսյանի հետ կապված նոր քրեական գործ է հարուցվել և հանցագործության մասին հաղորդում է ընդունվել, չի կարող հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը մերժելու համար, նկատի ունենալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը` այն, որ քրեական գործի հարուցումը կամ հանցագործության մասին հաղորդում տալը դեռևս չի կարող վկայել Մ.Մարտիրոսյանի կողմից հանցանք կատարելու մասին:
Վերը նշված նկատառումներով վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Մ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ի դատավճիռը` պատժի մասով, պետք է փոփոխել` նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
22. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ.Մարտիրոսյանի պաշտպան Հ.Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` սույն որոշման պատճառաբանական մասում բերած հիմնավորումներով:
Վերաքննիչ դատարանը գտավ նաև, որ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի կանոններով նշանակված պատժից պետք է հանել Մ.Մարտիրոսյանի անազատության մեջ գտնվելու 2 ամիս 6 օր ժամկետը և թողնել ազատազրկում` 3 տարի 9 ամիս 24 օր ժամկետով: Միաժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կանոններով չպետք է Մ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ սահմանել գույքի բռնագրավման ձևով:
Ամբաստանյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի համապատասխան բաժանմունքին` ըստ բնակության վայրի, իսկ նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը պետք է վերացնել` ազատելով կալանքից դատական նիստի դահլիճում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի պաշտպան Հայկ Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
2. Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ի դատավճիռը փոփոխել: Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով դատապարտել ազատազրկման չորս տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրվաման, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակած պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի կանոններով նշանակված պատժից հանել Մ.Մարտիրոսյանի անազատության մեջ գտնվելու 2 ամիս 6 օր ժամկետը և թողնել ազատազրկում` 3 տարի 9 ամիս 24 օր ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
Ամբաստանյալ Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի համապատասխան բաժանմունքի վրա` ըստ բնակության վայրի:
Մարիամ Սամվելի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնել և նրան ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ