Գործ ԵԿԴ/0102/01/11

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

2012թ. հունվարի 18-ին Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հ. ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ. ՓՈԼԱԴՅԱՆԻ

Մասնակցությամբ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ն. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ք. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննելով ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով, Երևանի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` Դատարան/ 2011թ. նոյեմբերի 02-ի դատավճռի դեմ,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
23.11.2010թ. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում Քնարիկ Պետրոսյանի կողմից վաշխառությամբ զբաղվելու փաստի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15108110 քրեական գործը:
05.05.2011թ. որոշմամբ Քնարիկ Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նույն օրը նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Քնարիկ Պետրոսյանի կողմից վաշխառությամբ զբաղվելու վերաբերյալ 18.04.2011թ. ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժին բողոք է ներկայացվել նաև Սուսաննա Հակոբյանի կողմից:
17.05.2011թ. որոշմամբ Քնարիկ Պետրոսյանի կողմից Գ.Կնյազյանին և Գ.Ավետիսյանին տոկոսով գումարներ տրամադրելու մասով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` վերջիններիս բողոքների բացակայության պատճառաբանությամբ:
23.05.2011թ. քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Դատարանի 02.11.2011թ. դատավճռով Քնարիկ Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տուգանքի` 400.000 դրամի չափով:
Վերջինիս նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 26.05.2011թ. ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետը և նա ազատվել է պատժից:
Խափանման միջոց ստորագրություն չհեռանալու մասին վճռվել է վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից:
Տուժող Գագիկ Հայրապետյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է` ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանից հօգուտ տուժող Գագիկ Հայրապետյանի վճռվել է բռնագանձել 2.865 ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ գումար` որպես պատճառված վնասի հատուցում:
05.05.2011թ. որոշմամբ Քնարիկ Պետրոսյանին սեփականության և համասեփականության իրավունքով պատկանող գույքի վրա դրված կալանքը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռով որոշված քաղաքացիական հայցի վերջնական կատարումը:
Քրեական գործով ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված` այլ փաստաթղթերը` Գագիկ Ավետիսյանի թիվ AF 0376912 և AK 0362841 անձնագրերի պատճենները, Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության աշխատակիցների կողմից ստորագրված ցուցակը` վճռվել է թողնել քրեական գործին կցված:
Դատարանի 02.11.2011թ. դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Քրիստինե Պետրոսյանը:

2.Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմնի կողմից Քրիստինե Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ որ նա, 2007թ. հոկտեմբեր ամսից, Գագիկ Հայրապետյանին պարտք տրված 2.179.800 դրամին համարժեք 6.000 ԱՄՆ դոլարի և 2.000.000 դրամ գումարների դիմաց, որպես ընդհանուր գումարի ամսական 5 տոկոս հավելավճար, մինչև 2009թ. մայիս ամիսն, յուրաքանչյուր ամիս` ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2007-2009թթ. համար սահմանված բանկային 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով, նրանից ստացել է 108.990 դրամին համարժեք 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 դրամ գումար:
Բացի այդ, Քնարիկ Պետրոսյանը, 2008թ. հուլիս ամսվա սկզբին, Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՙՔաղաքաշինություն՚ ՓԲ ընկերության աշխատակից Սուսաննա Հակոբյանին, իր աշխատասենյակում` Բուզանդի 1/3 հասցեում, ամսական 5 տոկոս հավելավճարով, տրամադրել է 200.000 դրամ գումար, որի դիմաց ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2008-2010թթ. համար, սահմանված բանկային 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով, մինչև 2010թ. հունվար ամիսը, նրանից ստացել է ամսական 10.000 դրամ որպես տոկոսագումար, իսկ 70.000 դրամ մայր գումարը մարելուց հետո, մնացած` 130.000 դրամ մայր գումարի դիմաց, մինչև 15.02.2010թ., յուրաքանչյուր ամիս որպես տոկոս ստացել է 6.500 դրամ գումար:

2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Բողոքաբերը իր վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ դատավճիռը կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներով, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա և առաջացրել ծանր հետևանքներ։
Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126 և 127 հոդվածների պահանջներն, ապացույցները չի ենթարկել օբյեկտիվ և բազմակողմանի ստուգման, յուրաքանչյուր ապացույց չի գնահատել իր վերաբերելիության թույլատրության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի ելքի համար դատավարական տեսանկյունից։
Գտնում է, որ իրեն մեղսագրված արարքն անհիմն է։ Թե նախաքննության և թե դատաքննության ժամանակ ինքն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, տվել է բազմաթիվ ցուցմունքներ, այդ ընթացքում ձեռք չի բերվել որևիցէ ապացույց, որով կապացուցվեր իր մեղքը։
Գագիկ Հայրապետյանը ներկայացրել է հայցադիմում՝ չհիմնավորելով, թե որտեղից է առաջացել այդ գումարը և չի ներկայացրել ոչ մի ապացույց, իսկ Դատարանն այն բավարարել է առանց հիմնավոր ապացույցների։
Գտնում է, որ Դատարանը մանրակրկիտ չի ուսումնասիրել գործում առկա ապացույցները, մասնավորապես՝ նախաքննության ժամանակ քննիչի կողմից կատարված թերի գործողությունները, որի արդյունքում դատախազը գրավոր ցուցումներ է տվել։ /11.05.2011թ. քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշում՝ կայացված քննիչ Գ. Երիցյանի կողմից/։
Գարեգին Կնյազյանը ցուցմունք է տվել, որ իրենից պարտքով է գումար վերցրել։
Ըստ բողոքաբերի իրականում հանցագործություն կատարողները Գագիկ Ավետիսյանն ու նրա կին Իլոնա Իսրայելյանն են, քանի որ ինքը կատարել է նրանց խնդրանքը, ձեռք է մեկնել նրանց՝ գումար է տվել և առ այսօր վերջիններս չեն վերադարձնում իր պարտքը, որի պատճառով ինքը երկար ժամանակ է վնասներ է կրում։
Դատարանը չի կատարել բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն, ապացույցները ճիշտ չի գնահատել, հիմնվել է միայն մեղադրական կողմի ներկայացված հորինված և թերի ապացույցների վրա, որի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ կայացնելով մեղադրական դատավճիռ։
Տվյալ քրեական գործով կայացված դատավճիռը չի համապատասխանում օրենսդրական նորմերի պահանջներին, դատավճիռը զուրկ է իր մեղքը հիմնավորող ապացույցներից և պատճառաբանություններից
Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358 հոդվածի 3-րդ մասի, 360 հոդվածի, ՀՀ Սահմանադրության 18,19 հոդվածների պահանջները:
Միաժամանակ բողոքաբերը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394 հոդվածով նախատեսված ստորադաս դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս նման փոփոխության և դա բխում է արդարադատության շահերից և գործի անհիմն ձգձգումները կարող են վտանգել <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված անձանց արդար դատաքննության իրավունքը, ուստի տվյալ դեպքում ստորոդաս դատարանի դատական ակտը չի բխում մարդասիրական և արդարադատության արդյունավետության շահերից։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7, 18, 19, 37, 376-381, 385, 394, ՀՀ Սահմանադրության 18-20 հոդվածներով, «Սարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 3—6-րդ հոդվածներով՝ բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Դատարանի 02.11.2011թ. դատավճիռը և ճանաչելով իրեն անպարտ՝ կայացնել արդարացման դատավճիռ։

3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, լսելով ամբաստանյալի պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումները, մեղադրողի պատասխանը, ստուգելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց ստուգելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը գտավ, որ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, Դատարանի 02.11.2011թ. դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Քրիստինե Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով, թողնելով օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3 հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Ապացույցների ազատ գնահատման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126 հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127 հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
Քրեադատավարական ապացուցման տարրեր հանդիսացող ապացույցների ստուգման, գնահատման, ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ` ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության վերը նշված հիմնարար իրավադրույթների պահանջների համատեքստում, քննության առնելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցությունը, ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի պատճառաբանություններն անհիմն են, նպատակ են հետապնդում խուսափել քրեական պատասխանատվությունից, վերջինիս կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով, նախատեսված հանցանքը հաստատված է, իսկ պատճառաբանությունները հերքված են քրեական գործով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ձեռք բերված և ընդհանուր իրավասության դատարանում հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանը առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ վարչությունում` որպես առաջատար մասնագետ: 2009թ. փետրվար ամսին, Իլոնա Իսրայելյանն իրեն խնդրել է պարտքով գումար տալ խանութ կառուցելու համար՝ խոստանալով վերադարձնել կառույցի վաճառքից հետո՝ մինչև տարվա վերջ: Նրա խնդրանքին ավելի ուշ միացել է ամուսնը` Գագիկ Հայրապետյանը: Վերջինս ասել է, որ խանութը կառուցելուն ներգրավվելու են ևս մի անձնավորության և վաճառքից առաջացած շահույթը համամասնորեն՝ ըստ յուրաքանչյուրի ներդրած գումարի, բաշխելու են իրար մեջ: Իլոնայի ամուսինն իրենց հիմնարկում բավականին հաճախ է եղել, բայց ինքը նրա հետ միայն բարևել է, զրույցներ չեն ունեցել: Իլոնա Իսրայելյանի նկատմամբ ունեցել է վստահություն, քանի որ իր հետ կապված նա ոչ մի կոնֆլիկտային իրավիճակ չի ստեղծել, չնայած, որ իրենց հինարկի երկու աշխատակցուհիների նկատմամբ բացարձակ ծավալել է անհաշտ, նպատակասլաց ու հետևողական գործունեություն: Այնուամենայնիվ, նրա բնավորության հետևողական, ամեն գնով նպատակին հասնելու որևէ գործողություն իր նկատմամբ իրականացնելու առիթ, պատրվակ չի ունեցել: Իլոնա Իսրայելյանն աշխատել է ՃՔ վարչության պետի ընդունարանում, վստահություն է ներշնչել, որ կկարողանա նախատեսված խանութը կառուցել ու վերադարձնել գումարն: Ինքը դժվարանում է հիշել՝ ինչ չափի գումար են ուզել Իլոնան և նրա ամուսինը, բայց որքան հիշում է, ակնարկել են 20-25 հազար դոլարի մասին: Գագիկ Հայրապետյանի` իրենց հիմնարկում հաճախ լինելը կարող է թույլ տալ իրեն վստահորեն ասել, որ նա շատ նվիրված է եղել իր ընտանիքին, կնոջը: Դրա ապացույցն է եղել նաև այն, որ նա, չունենալով հիմնական աշխատանքային զբաղվածություն, կարող էր ունենալ շփման այլ միջավայր, բայց աշխատանքային օրվա մի մասը գտնվել է կնոջ մոտ: Դրա վկայությունն է նաև բոլոր վկաների խոսքերի հղումը Գագիկի հետ մտերիմ զրույցներին: Այսինքն, Գագիկ Հայրպետյանը կնոջից իր կյանքից կամ գործունեությունից որևէ դրվագ չէր կարող թաքուն կատարել, որ Իլոնան իր համար անհասկանալիորեն գումարը վերցնելը ՙթողնում է՚ Գագիկի վրա: Միգուցե պատճառն այն է, որ նրա ունեցած գույքն Իլոնայի անունով է գրված: Միգուցե այն բանի համար, որ վկաներին ներկայացնի իր անօգնական վիճակը: Քանի որ աշխատանքից դուրս նրանք ժամանակն անցկացնում են միասին, ուրեմն նրանք իրարից գաղտնի գումարներ չէին կարող ծախսել: Ամուսինների փոխվստահության անհերքելի իրողութան պարագայում, գումար վերցնելու մասին ավելի ուշ իր իմանալու մասին Իլոնա Իսրայեյանի պնդումերը սուտ են ու անհասկանալի: Շատ դժվարութամբ իր մորից խնդրելով գումարը` տվել է Իլոնային` պատճառաբանելով` որ իր գործողությունն Իլոնայի կատարած բարի գործի /հողատարածք ձեռք բերելու հարցում/ երախտիքի պատասխանն է: Այն դեպքում, երբ Իլոնան և նրա ամուսինը գումար չեն ունեցել խանութի շինարարությունը սկսելու համար, անտրամաբանական է մաս-մաս` 1000 դոլար կամ 4000 ԱՄՆ դոլար վերցնելն, ինչպես Գագիկ Հայրապետյանն է ասել` նախնական ինչ-որ մեծ գումար գոնե անհրաժեշտ է ունենալ: Ամուսններով ասել են, որ գումարը կամ մի մասն ուղղել են նախագծային աշխատանքների վճարմանը: Եթե կարող են, թող ներկայացնեն վճարումների մասին տեղեկանք` հաստատված հարկային մարմինների կողմից: Առ այսօր էլ իր համար պարզ չէ՝ այդ խանութը կառուցվել է գոնե մասամբ, թե ոչ: Գագիկի ասելով հիմքերը կառուցել է: Պարտքի վերադարձման հարցը չէր լուծվի դատական կարգով, եթե տրամադրված գումարի դիմաց ինքը ստացականներ վերցրած չլիներ, այսինքն` չէր դիմի քաղաքացիական հայցով: Պատահականություն է, որ որպես տուժող ներգրավված է Սուսաննա Հակոբյանը, որի հետ բարևից ավել շփում չի եղել և նա չէր կարող իրենից գումար խնդրել, խնդրելու դեպքում ինքը նրան գումար չէր տա: Սուսաննա Հակոբյանի ծնողները տարիներ շարունակ աշխատում են Հունաստանում և ցածր աշխատավարձով իրենց հիմնարկում աշխատելը վկայում է, որ Սուսաննան փողի կարիք չի զգացել: Երևանում նա ապրում է մշտական աշխատանք ունեցող քրոջ և եղբոր հետ: Այս երկու տարվա ընթացքում, ծավալել է շինարարություն և օրինականացրել է: Դա խոսում է այն մասին, որ 200.000 դրամի անձնական կարիք շահարկելը շինծու միտք է: Քրեական գործի նյութերում կցված են Գագիկ Ավետիսյանի գրած երկու ստացականներն: Առաջին ստացականը գրվել է 17.02.2009թ.: Ինչպես կարող էր Գագիկ Ավետիսյանը 2008թ. հուլիս ամսին իրեն տոկոս տար, երբ առաջին անգամ գումար է վերցրել 2009թ.-ին, այսինքն` 2008թ. տոկոս է տվել 2009թ. վերցնելիք գումարի դիմաց:
Գագիկ Ավետիսյանին ինքը 17.02.2009թ. տվել է 15.000 ԱՄՆ դոլար, որից նա 2 անգամ 5.000-ական դոլարներ վերադարձրել է, որոնց համար ինքը նրան ստացականներ է տվել, իսկ ավելի ուշ, նա վերցրել է 12 հազար դոլար, այսինքն` նրա մոտ եղել է 15+12=27 հազար դոլար, 27.000 դոլարի 5 տոկոսը կազմում է 1350 դոլար, այսինքն Գ.Ավետիսյանը չէր կարող իրեն 200.000 դրամ տոկոսագումար տալ: Գ.Ավետիսյանին 10.000 դոլար գումար տալու դեպքում, 5 տոկոսը կազմում է 500 դոլար, իսկ 200.000 դրամ տոկոսագումար տալու դեպքում, կլինի, որ մեկ դոլարն արժե 400 դրամ, իսկ նման կուրս չի եղել: Գ.Ավետիսյանին 17.000 դոլար տալու դեպքում, 5 տոկոսը կազմում է 850 դոլար, իսկ 200.000 դրամ տոկոսագումար տալու դեպքում, կլինի, որ մեկ դոլարն արժե 235 դրամ, նման կուրս ևս չի եղել: Այսինքն` Սուսաննա Հակոբյանը, չիմանալով, որ ինքը պահել է Գագիկ Ավետիսյանի տված ստացականները, հորինել, մտածել է գումարի չափ, որը չի կարող Գագիկ Ավետիսյանի վերցրած գումարի տոկոս լինել, այն էլ մեկ տարի առաջ: Իլոնան և Գագիկը ողջ վկայակոչը կազմակերպել են մի պարզ պատճառով, որ չվերադարձնեն գումարը, իրենց նեղ անձնական հարցը հասցրել են հիմնարկի աշխատակիցներին նախ պատմելու, հետո որպես վկա ներքաշելու գործընթացի մեջ: Որպես ապացույց, Իլոնայի զանգ-հրավերը Գարեգին Կնյազյանին, Արա Կարապետյանից ստորագրություն վերցնելու, ինչպես նաև Էմմա Ֆահրադյանին համոզելու ստորագրահավաքին մասնակցելու, որի համար երեքն էլ բացատրություններ են տվել: Էմմա Ֆարադյանն իր հետ խոսակցության ժամանակ ասել է, որ քննիչ Երիցյանի մոտ բացարություն տալուց բազմիցս ասել է, որ իր ստորագրելն եղել է սխալմունք, ներողություն է խնդրել արածի համար: Արա Կարապետյանի հետ առանձնազրույցի ժամանակ, նա ասել է, որ իրեն Իլոնան է խնդրել ստորագրել: Արա Կարապետյանն իրենց հիմնարկում չի աշխատում, նա Իլոնային զգուշացրել է, որ կստորագրի հավատալով իրեն, բայց եթե իրեն հանկարծ կանչեն, կասի ամեն ինչ: Զարմանալի չէ, որ այդպես էլ քննիչ Գ.Երիցյանը քրեական գործի ժամկետը 5 անգամ երկարացնելու ընթացքում, ոչ մի անգամ չի նկատել, որ հարցաքննության չի հրավիրել Արա Կարապետյանին: Ավելին` ցուցակում նրա հեռախոսահամարի փոխարեն գրված է մեկ այլ մարդու` Արայիկ Մարտիրոսյանի 091-40-81-99 հեռախոսահամարը, այսինքն` նույնիսկ փորձ չի արվել զանգելու և նրան կանչելու համար: 29.11.2010թ. հարցաքննության ժամանակ, Իլոնան ասել է, որ ինքն իր աշխատասենյակի մարդկանց շանտաժի է ենթարկել, դրա համար նրանք չեն ստորագրել այդ ցուցակում: Այն, որ Գագիկ Հայրապետյանն ասել է, թե գումարներ է տվել մինչև 2009թ. մայիս ամիսը, որևէ մեկը տեսել, լսել, նկատել է նրա մտնելն իր աշխատասենյակ: Նույնը վերաբերվում է Սուսաննա Հակոբյանի գործողություններին որևէ մեկի ներկա չլինելուն կամ գոնե որևէ խոսակցություն լսելուն: Զարմանալի չէ, որ Իլոնա Իսրայելյանը տանից գումարը բերել, հասցրել է իր աշխատասնեյակ` 4-րդ հարկում, հետո իր ընկերուհու հետ գումարն իջեցրել է և տվել իրեն, իսկ Սուսաննա Հակոբյանն էլ սպասել է դռան հետևում՝ թե անհարմար է, մեկը կմտնի ու կտեսնի: Եթե եկել էր, կարող էր մտնել աշխատասենյակ և դուռն էլ կարող էին բանալիով փակել ու հանգիստ գումարը հաշվել, գրել գումարի ստացակնները: Տոկոս մարելու համար հեռախոս վաճառելու պատրվակի տակ, Հասմիկ Մայիլյանի տեղեկացված լինելու վերաբերյալ` ամեն մարդ էլ ունի իր նախասիրությունները որևէ իր ունենալու, վաճառելու և ձեռք բերելու համար: Առնավազն 4-5 դեպք է հիշում, որ Իլոնան իր բջջային հեռախոսն է վաճառել, ինքն էլ մի անգամ ընտրելուն մասնակցել է: Ունենալով միաժամանակ երկու բջջային հեռախոս` իր նախասիրությամբ դրանք Իլոնան պարբերաբար փոխել է: Ինքն էլ է նրանից հեռախոս գնել` իր համար ձեռնտու և իր առաջարկած գումարով: Եվ վերջապես, եթե մարդ պարտք ունի, ինչ մեծ բան է, որ նա հեռախոսներից մեկը վաճառի: Ցավոք, եթե վաճառել է, վաճառքից ստացած գումար` որպես գումարի մարում կամ որպես տոկոս, ինչպես նա և իր սրտակից ընկերուհիններն են ասել, իրեն չի տվել: Հասմիկ Մայիլյանը ցավ է հայտնում, որ հեռախոսն էլ հավանել է, բայց այդքան գումար չի ունեցել: Ինչպես Սուսաննա Հակոբյանը խոստվանել է, որ Իլոնային օգնելու համար ինքն է նախաձեռնել ստորագրահավաքն, այդպես էլ միասին նախապատարաստել են ՙսցենարի՚ բառերը և բաշխել դերերը, որոնց մեջ վրիպումներ են եղել. օրինակ տուժող Սուսաննա Հակոբյանը պատմել է, որ ինքը Գարիկին գտնելու համար դիմել է նրան՝ իբր իմանալով, որ աշխատել է ՕՎԻՐ-ի անձնագրային բաժնում: Իրականում, ինքը չի իմացել, որ նա աշխատել է ՕՎԻՐ-ում, իմացել է, որ եկել է Ավան վարչական շրջանից և աշխատել իրենց մյուս վկայի` Հայկ Կյուրեղյանի հետ երկար ժամանակ: Ինքը Գարեգին Կնյազյանի հետ միշտ ունեցել է մտերիմ, ընկերական կապեր: Գարեգին Կնյազյանի հիմնարկից դուրս գալուց հետո, նա ոչ հազվադեպ եկել է իրենց տուն, հանդիպել են նաև դրսում, սրճարաններում: Ինքը Գարեգին Կնյազյանի տուն չի գնացել: Ինչպես Սուսաննան դատարանում հայտարարել է` <<Երբ Գարիկն իր մշտական գրանցման վայրը փոխել էր, Քնարիկիը ինձ խնդրել էր, որ ես իմ կապերով իմանամ նրա ներկայիս բնակության վայրը>>: Գարեգին Կնյազյանը միշտ գրանցված է եղել Քաղցրաշեն գյուղում: Իրենց մոտ աշխատելու ժամանակ, աշխատանքի բերումով ծանոթացել է նաև իրեն ժամանակավոր փոխարինող նշանակված Գոհար Պետրսյանի՝ իր քրոջ հետ, ով 15 տարուց ավելի աշխատում է Երևանի թիվ 65 դպրոցում, որտեղ սովորում են Գարեգին Կնյազյանի երեխաներն: Այդ մասին ինքն իմացել է իր քրոջից, այսինքն` Սուսաննա Հակոբյանի վկայության սցենարի այդ դրվագը կազմվել է, քանի որ նրանք տեղյակ չեն, որ Գարեգին Կնյազյանի և իր քրոջ ընտանիքի միջև կա մտերմիկ կապեր և այդ տարների ընթացքում իրենց կապը երբեք չի խզվել:
Գագիկ Հայրապետյանի այն պնդումը, որ իբր իրենք պայմանավորվածություն են ձեռք բերել մի քանի ամիս գումար չտալու հարցում, նման բան չի եղել: Երբ ինքը Գագիկին չի տեսել, զանգահարել է Իլոնային և տեղեկացել, որ Գագիկը մեկնել է Հայաստանից, ասել է նաև, որ առանց նրա գիտության, Գագիկը տանից տարել է ոսկյա զարդերը ու գրավադրել: Այդ ժամանակ Իլոնան շատ վրդովված է եղել և ասել է` ՙՈվ ստորագրել է, թող նա էլ գումարը տա՚ ու անջատել է հեռախոսը` խոսակցությունը չավարտված: Խոսակցության ընթացքում ինքը հարցրել է` ՙՄենք պետք է աշխատենք, որ դուք ուտեք՚, իսկ Իլոնան նենգափոխած է ներկայացնում իր ասածն՝ իբր ասել է, որ ՙՁեր նմանները պետք է աշխատեն, որ մենք ուտենք՚: Մի քանի օր հետո, հիմնարկում Իլոնան ասել է, որ Գագիկը զանգել է և ինքը Գագիկին փոխանցել է, որ նա զանգի իրեն, որից հետո Գագիկը զանգել է, ասել, որ Իլոնան տեղյակ չի եղել, որ գնալու է, ասել է նաև, որ մի լավ գործ են առաջարկել, տեսնենք ոնց կլինի: Մի քանի ամիս անց`,Հայաստան վերադառնալուց հետո, ինքը և Գագիկը հանդիպել են, ինքը նրան հարցրել է` գումարն երբ են տալու, ասել է՝ անպայման տալու են: Այդ ժամանակ, ինքը հիշեցրել է նրան տված 3.000 դոլարի մասին, Գագիկն էլ ասել է, որ հիշում է, որ վերցրել է, բայց չի հիշում՝ ինչի համար է վերցրել: Ինքը նրան հարցրել է` երբ կարող է վերադարձնել, պատասխանել է, որ մեկ ամսից կվերադարձնի, ինքն էլ ասել է` թող լինի 5-6 ամսից: Այդ ժամանակ ինքն ասել է, որ ստացական գրի, քանի որ այն ժամանակ ստացական չի գրել, հիմա ստացական գրի և ներառի նաև 3.000 ԱՄՆ դոլարը:
Ինքը պնդում է, որ երբևէ որևէ մեկի տոկոսով գումար չի տվել, իսկ Գագիկ Ավետիսյանին, Իլոնա Իսրայելյանին և նրա ամուսնուն գումարը պարտքով է տվել, բայց ոչ տոկոսով: Սուսաննա Հակոբյանին երբեք, նույնիսկ պարտքով, գումար չի տվել:
Բացի այդ, Իլոնա Իսրայելյանն ու նրա ամուսինը, դեռևս 2007թ. հոկտեմբեր ամսին, այն հողատարածքը, որի վրա իբրև պետք է խանութ կառուցեին, 12.000.000 դրամով վաճառել են Սեյրան Պապիկյանին, որի կնքած պայմանագիրն, արդեն նոր կառուցապատողի, 2007թ. հոկտեմբերին ստացել է պետական գրանցում և նրան նույն ամսի 16-ին տրամադրվել է հ.18-Պ-849-1034 շինարարության թույլտվությունն, այսինքն` ինչ խանութ կառուցելու նպատակով պարտք վերցնելու մասին կարող է խոսք լինել:
Տուժող Գագիկ Հայրապետյանի ցուցմունքով այն մասին, որ իր կինն` Իլոնա Իսրայելյանն ու ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանը միասին աշխատել են Երևանի քաղաքապետարանում, որտեղից էլ և 2000թ.-ից ճանաչել է վերջինիս: Երևանի Լենինգրադյան 40 և 40ա շենքերին հարող տարածքում, ինքն ունեցել է հողատարածք և ցանկացել այնտեղ առևտրի սրահ կառուցել, սակայն համապատասխան գումար չի ունեցել: 2007թ. ընթացքում, կնոջ աշխատանքային ընկերոջից` Գագիկ Ավետիսյանից, տեղեկանալով, որ Քնարիկ Պետրոսյանից տոկոսով գումար է վերցրել և, որ վերջինս տոկոսով գումարներ է տալիս` որոշել է առևտրի սրահը կառուցելու համար նրանից գումար խնդրել և նույն թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսների ընթացքում փոխառությամբ` ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով Քնարիկ Պետրոսյանից մաս-մաս վերցրել է 6.000 ԱՄՆ դոլար և 2.000.000 դրամ գումարներ: Ինքը և Քնարիկը կազմել են ստացական, որի տակ սակայն միայն ինքն է ստորագրել: 2008թ. հունվար ամսից սկսած, որպես տոկոսագումար, նրան ամսական վճարել է 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 դրամ, շարունակել է տոկոսների վճարումը` մինչև 2009թ. հունիս ամիսը` 18 ամիսների ընթացքում, աշխատավայրում վճարել է ամսական տոկոսներն` ընդհանուրը 1.800.000 դրամ և 5.000 ԱՄՆ դոլար գումար: Այդ ընթացքում, 2008թ. փետրվար ամսին, կնոջ հետ համաձայնության գալով, վաճառել են իրենց կրպակն ու որոշել կրպակի վաճառքից ստացված գումարից 4.000 ԱՄՆ դոլար գումարով մարել Քնարիկից վերցված պարտքի մայր գումարից` 3.000 ԱՄՆ դոլարը և 1.000 ԱՄՆ դոլարը` որպես տոկոսագումար: Որից հետո իր կինը 23.02.2008թ. իրենց աշխատավայրում վերդարձրել է Քնարիկին նշված գումարը, սակայն վերջինս ամբողջ գումարը վերցրել է որպես տոկոսագումար և մայր գումարի մարում չի հաշվարկել: 2009թ. հունիս ամսին, ինքը մեկնել է ՌԴ` արտագնա աշխատանքի, որտեղից վերադարձել է 4 ամիս անց: Մինչ ՌԴ մեկնելը, Ք.Պետրոսյանի հետ պայմանավորվածություն է ունեցել այն մասին, որ մի քանի ամիս նրան գումար չի տալու: ՌԴ-ից վերադառնալուց հետո, վերջինիս հետ գումարային հարցերը պարզելու նպատակով, նրա քրոջ տանը հանդիպել է նրան, իրենց հանդիպմանը ներկա են գտնվել Քնարիկի մայրը և քույրը, նրանց ներկայությամբ պարտքը մարելու համար ինքը ժամանակ է խնդրել, Քնարիկն էլ իրեն հայտնել է, որ եթե իրենից ժամանակ է խնդրում, այդ դեպքում պետք է նոր ստացական գրի: Իր հաշվարկով, այդ ամիսների ընթացքում գոյացած պարտքը կազմել է 9.050 ԱՄՆ դոլար և 01.06.2010թ. իրենց միջև գրվել է նոր ստացական` նշված գումարը 6 ամսվա ընթացքում վերադարձնելու պայմանով: 3 օր անց, Ք.Պետրոսյանն իրեն ասել է, որ պետք է նոր ստացական գրի` ոչ թե դոլարով, այլ դրամով և 04.06.2010թ. ինքը գրել է նոր ստացական այն մասին, որ Ք.Պետրոսյանից վերցրել է 3.120.000 դրամ և պարտավորվել է վերադարձնել այդ գումարը վեց ամսվա ընթացքում: Այդ ժամանակ, վերջինս ասել է, որ նախորդ ստացականը մոտը չէ և ինքն այն կպատռի: 2010թ. հուլիս ամսվա ընթացքում, Ք.Պետրոսյանը զանգահարել է իրեն և պահանջել պարտք գումարը, սակայն ինքն ասել է, որ այս պահին գումար չունի և չի կարող ասել, թե երբ կկարողանա տալ: Մի քանի ամիս անց, 22.10.2010թ. դատարանից ստացել են կատարողական որոշումներ, համաձայն որի դատարանի 13.10.2010թ. թիվ ԵԱԴԴ/1112/02/10 կատարողական թերթի համաձայն, արգելանք է դրվել իր կնոջ` Իլոնա Իսրայելյանի անշարժ գույքի և դրամական միջոցներ վրա: Փաստորեն, Ք. Պետրոսյանը հայց է ներկայացրել դատարան` ընդդեմ իրեն ու իր կնոջ` գումարի բռնագանձման պահանջի մասին և որպես հիմք ներկայացրել իր կողմից գրված երկու ստացականներն: Այդ ժամանակ, ինքը խորհրդակցելով իր ընկերների հետ, տեղեկացել է, որ Ք. Պետրոսյանն իրավունք չուներ իրեն ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով գումար տալու և 28.10.2010թ. դիմում է ներկայացրել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին և հայտնել այդ մասին: Հետագայում ինքը տեղեկացել է, որ Գագիկ Ավետիսյանը դատարանի միջոցով ստիպված վաճառել է իր բնակարանը և մարել Ք.Պետրոսյանի պարտքը: Իր իմանալով, Ք.Պետրոսյանը բացի իրենից և Գ.Ավետիսյանից տոկոսով գումար է տվել նաև քաղաքապետարանի աշխատակից Սուսաննա Հակոբյանին: Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար վերցնելու հետևանքով իրենց ընտանիքը հայտնվել է ծանր կացության մեջ:
Առաջին ատյանի դատարանում տուժող Գագիկ Հայրապետյանը ներկայացրել է 2.865 դրամի քաղաքացիական հայցի պահանջ և խնդրել է այն բավարարել ու Ք. Պետրոսյանից բռնագանձել այդ գումարը` որպես պատճառված վնասի հատուցում` պատճառաբանելով, որ վերջինիցս վերցրած 2.000.000 դրամ գումարից 1.800.000 դրամ գումարն ինքն արդեն իսկ վերադարձրել է ու պարտք է մնացել 200.000 դրամ, իսկ 6.000 ԱՄՆ դոլար գումարը վերադարձնելու փոխարեն վերադարձրել է 9.400 ԱՄՆ դոլար: Արդյունքում Ք.Պետրոսյանի գործողությունների հետևանքով իրեն պատճառվել է նյութական վնաս` 3.400 ԱՄՆ դոլար գումար ավել է վճարել, սակայն հաշվարկելով նաև դեռևս պարք մնացած 200.000 դրամը, ապա Ք.Պետրոսյանի պարտքը կկազմի 2.865 ԱՄՆ դոլար` (353x375-200.000):
Գագիկ Հայրապետյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:

Տուժող Սուսաննա Հակոբյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է 08.01.2008թ.-ից, երբ աշխատանքի է անցել Երևանի քաղաքապետարանի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերությունում` որպես տնտեսական բաժնի 1-ին կարգի մասնագետ: Անձնական կարիքները հոգալու համար, իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել և իմանալով, որ Ք. Պետրոսյանն իրենց աշխատակից Գ. Ավետիսյանին և Ի. Իսրայելյանի ամուսնուն` Գ. Հայրապետյանին տոկոսով գումարներ է տվել, որոշել է ինքն էլ նրանից պարտքով` տոկոսով գումար խնդրել, որից հետո ինքն այդ հարցով դիմել է Ք. Պետրոսյանին, վերջինս էլ չի մերժել իր խնդրանքը: 04.07.2008թ. իրենց աշխատավայրում իր ներկայությամբ Գ. Ավետիսյանը 200.000 դրամ տոկոսագումար է տվել Ք.Պետրոսյանին, վերջինս էլ այն վերցնելով ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով, տրամադրել է իրեն: Ինքն յուրաքանչյուր ամիս Ք.Պետրոսյանին է վճարել 10.000 դրամ` որպես տոկոսագումար, իսկ 04.12.2008թ. մայր գումարից 70.000 դրամը վերադարձրել է Ք.Պետրոսյանին և նրան պարտք է մնացել 130.000 դրամ, որն էլ վերադարձրել է 04.02.2010թ. և մինչ այդ օրն յուրաքանչյուր ամիս նրան է վճարել 6.500 դրամ տոկոսագումար: Ընդհանուր առմամբ, ինքը վերջինիս տվել է 141.000 դրամ տոկոսագումար ու վերադրաձրել 200.000 դրամ մայր գումարը: Ներկայումս նրա հետ պարտ-պահանջ չունի: Իրենց աշխատավայրում գրեթե բոլորն էլ գիտեն, որ Ք. Պետրոսյանը տոկոսով գումար է տալիս: Այդ կապակցությամբ իրենք ցուցակ են կազմել ու ստորագրել դրա տակ` ոչ միայն Ի. Իսրայելյանին աջակցելու համար, այլև փաստել են, որ Ք. Պետրոսյանը զբաղվում է վաշխառությամբ: 2008թ. ինքն ու Ի. Իսրայելյանը միասին իջել են Ք.Պետրոսյանի սենյակ, որպեսզի Ի. Իսրայելյանը Ք.Պետրոսյանից վերցրած գումարից 3.000 ԱՄՆ դոլար մայր գումար և 1.000 ԱՄՆ դոլար տոկոսագումար վճարեր, որն էլ իր ներկայությամբ Իլոնան վճարել է Քնարիկին: Մի քանի անգամ էլ տեսել է, որ Իլոնայի ամուսինն եկել է իրենց աշխատանքի վայր, որպեսզի Քնարիկի տոկոսագումարները վճարի: Ինքը տեղյակ է, որ Ք. Պետրոսյանն իրենց աշխատակից Գ. Ավետիսյանին պարտք տված գումարն ու տոկոսագումարը ստացել է դատարանի միջոցով` Գ.Ավետիսյանի բնակարանը վաճառել են ու մարել Ք.Պետրոսյանի պարտքը: Իրենց աշխատակիցներ Վերգինեից ու Հասմիկից ինքը տեղեկացել է, որ Ք.Պետրոսյանն իրենց նախկին աշխատակից Գարեգին Կնյազյանին ևս տոկոսով գումար է տվել: Տուժող Սուսաննա Հակոբյանը ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանի նկատմամբ բողոք և քաղաքացիական հայցի պահանջ չի ներկայացրել:
Սուսաննա Հակոբյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Իլոնա Իսրայելյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՃՔ վարչությունում` որպես առաջին կարգի մասնագետ: 1998թ.-ից ճանաչում է Ք. Պետրոսյանին, որի հետ գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ: 2008թ. հունվար ամսին ինքը տեղեկացել է, որ իր ամուսինը` տուժող Գ. Հայրապետյանը, 2007թ. հոկտեմբեր ու նոյեմբեր ամիսների ընթացքում, ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով 6.000 ԱՄՆ դոլար և 2.000 դրամ գումարներ է վերցրել իր գործընկեր Ք. Պետրոսյանից: Քանի որ ինքը միշտ դեմ է եղել տոկոսով գումար պարտք վերցնելուն, այդ պատճառով էլ Ք.Պետրոսյանի գումար վերցնելու մասին ամուսինն իրեն չի հայտնել: 2008թ. ամուսնու հետ համաձայնության գալով` վաճառել են իրենց կրպակն ու կրպակի վաճառքից գոյացած գումարից 4.000 ԱՄՆ դոլար որոշել են տրամադրել Ք.Պետրոսյանից վերցրած պարտքի մարմանը` 3.000 ԱՄՆ դոլար` որպես մայր գումար և 1000 ԱՄՆ դոլար` որպես տոկոսագումար: Նշված գումարը 23.02.2008թ. ինքը Ք.Պետրոսյանի աշխատասենյակում տվել է նրան, սակայն վերջինս ամբողջ գումարը հաշվել է որպես տոկոսագումար և մայր գումարի մարում չի հաշվարկել: Այդ ժամանակ, Ս. Հակոբյանը գտնվել է սենյակի դռան մոտ` որպեսզի մարդ գալուն պես հայտնի: Ինքը բջջային հեռախոս ու ոկյա զարդեր է վաճառել, որով իրենք Ք.Պետրոսյանին տոկոսագումար են վճարել մինչև 2009թ. հունիս ամիսն: Այդ մասին տեղյակ են նաև իր գործընկերները: 2009թ. հուլիս ամսին, ամուսինը մեկնել է ՌԴ` արտագնա աշխատանքների: Այդ ժամանակ, Ք.Պետրոսյանը զանգահարել է իրեն և պահանջել 3-4 ամսվա տոկոսագումարն, ինքն էլ պատասխանել է, որ Գագիկը ՌԴ-ից կվերադառնա ու կպարզի այդ հարցերը: 2010թ. հոկտեմբեր ամսին, Գագիկը վերադարձել է Հայաստան, որից մի քանի օր անց, Ք.Պետրոսյանը հանդիպել է նրա հետ և երկու տարբեր ստացականներ է գրել տվել: Այդ մասին ինքը հետո է իմացել, երբ 22.10.2010թ. դատարանից ստացել է կատարողական որոշումներ, համաձայն որի` դատարանի 13.10.2010թ. թիվ ԵԱԴԴ/1112/02/10 կատարողական թերթի համաձայն, արգելանք է դրվել իր անշարժ գույքի և դրամական միջոցներ վրա: Իրենց աշխատավայրում գրեթե բոլորն էլ գիտեն, որ Ք. Պետրոսյանը տոկոսով գումար է տալիս: Այդ կապակցությամբ, իրենք ցուցակ են կազմել ու ստորագրել դրա տակ, որպեսզի փաստեն այն հանգամանքը, որ Ք. Պետրոսյանը զբաղվում է վաշխառությամբ: Ինքը տեղյակ է, որ իրենց աշխատակից Ս. Հակոբյանը, նախկին աշխատակիցներ Գ. Ավետիսյանը և Գ. Կնյազյանը նույնպես 5 տոկոս տոկոսադրույքով գումարներ են վերցրել Ք. Պետրոսյանից, ինչի հետևանքով Գ.Ավետիսյանը կորցրել է իր բնակարանը: Ցուցակը կազմելու ժամանակ, ինքը զանգահարել է իրենց նախկին աշխատակից Գ.Կնյազյանին և հարցրել` արդյոք նա ևս կստորագրի ցուցակում, որն էլ տվել է իր համաձայնությունը:
Իլոնա Իսրայելյանը իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Վերգինե Գևորգյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 25.10.2005թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՃՔ վարչությայն հողօգտագործման, հողհատկացման և նախագծային փաստաթղթերի ձևակերպման տարածքային 3-րդ բաժնում` որպես 1-ին կարգի մասնագետ: 2008թ. իր որդու վթարի ենթարկվելուց հետո, իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել և ինքն այդ հարցով դիմել է իրենց աշխատակից Գ. Ավետիսյանին, վերջինս էլ իրեն ասել է, որ չնայած այդ պահին իր մոտ գումար կա, բայց այն պետք է տա Ք. Պետրոսյանին` որպես տոկոսագումար` ավելացնելով, որ Քնարիկը տոկոսով գումար է տալիս` նշելով, որ իրենց աշխատակիցներ Ս. Հակոբյանին ու Գ. Կնյազյանին էլ է տոկոսով գումար տվել, կարող է դիմել նրան: Սակայն տեղեկանալով, որ 5 տոկոս տոսադրույքով է գումար տալիս, մտածել է, որ այն շատ բարձր է, հրաժարվել է գումար վերցնելուց: 07.04.2009թ. աշխատակիցներով հավաքույթ են կազմակերպել` կանանց տոնը նշելու, այդ ժամանակ Ի.Իսրայելյանն ասել է, որ պետք է շուտ դուրս գա, որպեսզի ոսկյա զարդեր տանի ոսկու շուկա վաճառելու` Ք.Պետրոսյանի տոկոսները մարելու համար: Այդ ժամանակ էլ ինքը տեղեկացել է, որ Ի.Իսրայելյանի ամուսինը նույնպես տոկոսով գումար է վերցրել Ք.Պետրոսյանից: Հետագայում Սուսաննայից ևս տեղեկացել է, որ նա Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար է վերցրել:
Վերգինե Գևորգյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Արևիկ Խնկոյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2005թ. ապրիլ ամսից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՃՔ վարչությայն հողօգտագործման, հողհատկացման և նախագծային փաստաթղթերի ձևակերպման տարածքային 3-րդ բաժնում` որպես 1-ին կարգի մասնագետ: Ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանին ճանաչել է համատեղ աշխատանքի ընթացքում: 07.04.2009թ. քաղաքապետարանի մի քանի աշխատակիցներով գնացել են սրճարան` տոնը նշելու: Այդ ժամանակ Ի. Իսրայելյանն ասել է, որ ցանկանում է շուտ դուրս գալ, որպեսզի գնա ոսկու շուկա ու վաճառի ոսկյա զարդերը: Ինքը հարցրել է, թե ինչու է վաճառում ոսկյա զարդերն, Իլոնան էլ պատասխանել է, որ իր ամուսինը` Գ. Հայրապետյանն, ամսական 5 տոկոս տոկոսագումարով, գումար է վերցրել Ք.Պետրոսյանից, ինքն էլ ոսկյա զարդերը վաճառում է` տոկոսագումարը վերջինիս վերադարձնելու համար: Ինքը տեղյակ է նաև, որ Իլոնայից ու նրա ամուսնուց խոշոր գումարներ պահանջելու վերաբերյալ հայցով Ք.Պետրոսյանը դիմել է դատարան: Ինքը վերջինիս կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է դեռևս 2008թ. իրենց աշխատակցուհի Վ. Գևորգյանից, որին այդ ժամանակ գումար է հարկավոր եղել, իսկ իրենց նախկին աշխատակից Գ. Ավետիսյանը Վ.Գևորգյանին առաջարկել է Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար վերցնել: Ինքը տեղյակ է նաև, որ Գ. Ավետիսյանի բնակարանը դատարանի միջոցով վաճառել են ու վերադարձրել Ք.Պետրոսյանի պարտքը:
Վկա Էմմա Հովսեփյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է Երևանի քաղաքպետարանի ՃՔ վարչությունում: Ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է 1998թ.-ից` որպես նույն վարչության աշխատակցի: Վերջինիս կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է դեռևս 2002թ.-ից, երբ իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել, սակայն գերադասել է բանկից փոխառություն վերցնել, քանի որ նա ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով է գումարը տվել: Ինքը տեղյակ է, որ Ք. Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տվել իրենց աշխատակիցներ Գ. Ավետիսյանին, Ս. Հակոբյանին, Իլոնայի ամուսնուն` Գ. Հայրապետյանին, որի արդյունքում, նշված անձինք շարժական և անշարժ գույքեր են վաճառել` պարտքերը մարելու համար: Տեղյակ է նաև, որ Իլոնան և նրա ամուսինը վաճառել են իրենց կրպակը` Քնարիկի պարտքը մարելու համար, նույն նպատակով Գ. Ավետիսյանը վաճառել է իր ավտոմեքենան: Տեղյակ է նաև, որ վերջնական պարտքը չմարելու պատճառով, Ք.Պետրոսյանը դիմել է դատարան` Իլոնա Իսրայելյանի գույքի վրա բռնագանձում տարածելու պահանջով:
Էմմա Հովսեփյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա` Հասմիկ Մայիլյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2003 թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքպետարանի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերությունում` որպես գործավար: Ճանաչում է Երևանի քաղաքպետարանի ՃՔ վարչության աշխատակից ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանին` համատեղ աշխատանքի ընթացքում: Վերջինիս կողմից ամսական 5 տոկոս տոկոսագումարով գումար տալու մասին, տեղեկացել է սկսած 2008թ.-ից, երբ վիրահատվելու համար իրեն գումար է հարկավոր եղել և այդ նպատակով դիմել է Գ. Ավետիսյանին, վերջինս հայտնել է, որ չի կարող օգնել իրեն, քանի որ Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար է վերցրել և պետք է մարի այն, իսկ նրա կողմից տված տոկոսագումարը վերջինս կրկին տոկոսով տվել է Ս.Հակոբյանին: 2009թ. սկզբին Ի. Իսրայելյանը հայտնել է, որ 200.000 դրամ գումարով վաճառում է իր <<Սոնի-Էրիքսոն>> տեսակի բջջային հեռախոսն, ինքը ցանկացել է գնել այն, սակայն այդքան գումար չի ունեցել, իսկ Ի.Իսրայելյանն ասել է, որ իր ամուսինը Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար է վերցրել և գումարը անհրաժեշտ է` վերցրած գումարի տոկոսը մարելու համար: Ինքը լսել է նաև, որ իրենց աշխատակից Գ. Ավետիսյանը վաճառում է իր գույքը` Ք. Պետրոսյանի գումարը և տոկոսները վճարելու համար: Ինքը տեղյակ է, որ վերջնական պարտքը չմարելու համար, Ք. Պետրոսյանը դիմել է դատարան` բռնագանձում տարախելով Ի. Իսրայելյանի գույքի վրա` պարտքի դիմաց:
Հասմիկ Մայիլյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Հայկ Արտուշի Կյուրեղյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2003թ. հոկտեմբեր ամսից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ վարչությունում` որպես առաջատար մասնագետ: Ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանն աշխատում է նույն վարչությունում: Վերջինիս կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է 2008թ.-ից: Ինքը չի իմացել, թե ինչ տոկոսադրույքով է վերջինս գումարներ տրամադրել իրենց հիմնարկի աշխատակիցներին, մասնավորապես Ի. Իսրայելյանի ամուսնուն` Գագիկին, Ս. Հակոբյանին և նախկին աշխատակիցներ Գ. Ավետիսյանին ու Գ. Կնյազյանին: Սուսաննան իրենից գումար է խնդրել և ասել է, որ պետք է Քնարիկին տոկոսագումար վճարի: Ինքը տեղեկացել է, որ Ս.Հակոբյանը պարտքը մարել է Ք.Պետրոսյանին, իսկ Գ. Ավետիսյանից գումարը ստացել է դատարանի միջոցով: Ինքը տեղյակ է, որ վերջնական պարտքը չմարելու համար, Ք. Պետրոսյանը դիմել է դատարան` բռնագանձում տարածելով Ի. Իսրայելյանի գույքի վրա` պարտքի դիմաց: Սակայն Իլոնան իրեն ասել է, որ իրենք գումարը վերադարձրել են, բայց Քնարիկն ասել է, որ չեն վերադարձրել:
Վկա Շողիկ Երանյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2007թ.-ից աշխատում է Երևանի կառուցապատման և ներդրումային ԾԻԳ-ում` որպես իրավաբանական բաժնի պետի տեղակալ: Աշխատանքի բերումով ինքն առնչվում է Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ վարչության հետ, որտեղից էլ և մոտ 3 տարի է ճանաչում է ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանին: Մոտ երկու տարի առաջ տեղեկացել է, որ վերջինս տոկոսով գումար է տալիս ու շատերն են օգտվել նրա ծառայությունից: Նրա կողմից տոկոսով գումար տալու վերաբերյալ, լսել է ՃՔ վարչության աշխատակիցներից: Ինքը տեղեկացել է, որ Ք. Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տվել Գ. Ավետիսյանին, Ս. Հակոբյանին և Գ. Հայրապետյանին: Ինքը տեղյակ է, որ Սուսաննան վերդարձրել է գումարը, Գ. Ավետիսյանը զրկվել է բնակարանից, իսկ Ի. Իսրայելյանի գույքի վրա բռնագանձում է տարածվել:

Շողիկ Երանյանը իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Արմեն Հովակիմյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 1998թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերությունում` որպես առաջատար մասնագետ: Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է համատեղ աշխատանքից: Վերջինիս կողմից տոկոսով գումար տալու մասին իմացել է 2006թ.-ից, իսկ վերջերս էլ իմացել է, որ ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով է գումարը տալիս: Ինքը տեղեկացել է, որ Ք.Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տվել իրենց աշխատակիցներից Ս. Հակոբյանին և Գ. Ավետիսյանին, որից գումարը հետ է ստացել դատարանի միջոցով` տունը վաճառելու տարբերակով: Աշխատանքի վայրուն եղած խոսակցություններից լսել է, որ Ք. Պետրոսյանը տոկոսով գումար է տրամադրել, չգիտի կոնկրետ Իլոնային, թե նրա ամուսնուն` Գագիկին, հետագայում առաջացել են խնդիրներ և ինքը չգիտի, թե ինչ պայմաններում Իլոնայի աշխատավարձի վրա կալանք է դրվել:
Վկա Արթուր Հարությունյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2000թ.-ից աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանում, իսկ 2009թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՃՔ վարչությայն հողօգտագործման, հողհատկացման և նախագծային փաստաթղթերի ձևակերպման տարածքային 1-ին բաժնում` որպես առաջատար մասնագետ: Քաղաքապետարանի աշխատակից Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է 2000թ.-ից: Ինքն անձամբ Ք. Պետրոսյանից տոկոսով գումար չի վերցրել, սակայն տեղյակ է` հիմնարի աշխատակիցներից լսել է, որ վերջինս 5 տոկոս տոկոսադրույքով գումար է տվել Գ. Ավետիսյանին, Գ. Կնյազյանին, Ի. Իսրայելյանին և Ս. Հակոբյանին: Իրեն հայտնի է նաև, որ Ք.Պետրոսյանը Գ.Ավետիսյանից գումարը ստացել է դատարանի միջոցով` վերջինիս տունը վաճառելու եղանակով: Լսել է նաև, որ Ք.Պետրոսյանը դատարանի միջոցով կալանք է դրել Իլոնայի գույքի վրա, իսկ վերջինս էլ Քնարիկի պահանջի հետ համաձայն չլինելու պատճառով դիմել է ոստիկանություն:
Վկա Սամվել Օհանյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2004թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերությունում` որպես տնտեսական բաժնի պետ: Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է 2004թ.-ից: Ինքն անձամբ Ք.Պետրոսյանից տոկոսով գումար չի վերցրել, սակայն տեղյակ է, որ վերջինս մոտ 4-5 տարի է 5 տոկոս տոկոսադրույքով գումար տվել: Ք.Պետրոսյանը տոկոսվ գումար է տվել նաև Գ. Ավետիսյանին, Գ. Կնյազյանին, Ս. Հակոբյանին և Ի. Իսրայելյանի ամուսնուն` Գ. Հարությունյանին, որի գույքի վրա բռնագանձում է տարածվել: Ք. Պետրոսյանն այլ մարդկանց ևս տոկոսով գումարներ է տվել: Տեղյակ է նաև, որ Սուսաննան մայր գումարը և տոկոսագումարը վերադարձրել է Քնարիկին, բացի այդ վերջինս դատարանի միջոցով տիրացել է Գ. Ավետիսյանի բնակարանին: Սուսաննայի առաջարկով ինքը ստորագրել է կազմված հայտարարության տակ:
Սամվել Օհանյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Արայիկ Քուրդյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 12.01.2007թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՃՔ վարչությայն հողօգտագործման, հողհատկացման և նախագծային փաստաթղթերի ձևակերպման տարածքային 2-րդ բաժնում` որպես առաջատար մասնագետ: Աշխատանքի ընդունման օրվանից ճանաչում է Ք. Պետրոսյանին և Ի. Իսրայելյանին: Վերջինից տեղեկացել է, որ նրա ամուսինը` Գ. Հայրապետյանը Ք. Պետրոսյանից ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով գումար է վերցրել: Վերջինս տոկոսով գումարներ է տրամադրել նաև Գ. Ավետիսյանին, Ս. Հակոբյանին: 2010թ. ամռանը տեղեկացել է, որ Ք.Պետրոսյանը հայց է ներկայացրել դատարան և Գ.Ավետիսյանի բնակարանը դատարանի միջոցով հանվել է աճուրդի ու վաճառվել է: Գ. Կնյազյանին տոկոսով գումար տալու վերաբերյալ իրեն ոչինչ հայտնի չէ:
Արայիկ Քուրդյանը իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Արթուր Ստեփանոսյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2004թ.-ից աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերությունում: Ք. Պետրոսյանին ճանաչում է քաղաքպետարանում աշխատելու ընթացքում: Նրա կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է սկսած 2008թ.-ից: Ի. Իսրայելյանն իրեն ասել է, որ նրա ամուսինը ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով Ք.Պետրոսյանից գումար է վերցրել: Իրեն հայտնի է նաև, որ իրենց աշխատակից Ս. Հակոբյանը Ք. Պետրոսյանից ամսական 5 տոկոս տոկոսադրույքով 200.000 դրամ գումար է վերցրել: Այդ մասին ինքը տեղեկացել է այն ժամանակ, երբ Սուսաննան մի քանի անգամ իրենից պարտքով 10.000 դրամ գումար է խնդրել` Ք.Պետրոսյանի տոկոսագումարը վճարելու համար: Ինքը տեղյակ է նաև, որ իրենց հիմնարկի նախկին աշխատակիցներ Գ. Կնյազյանը և Գ.Ավետիսյանը նույնպես տոկոսով գումարներ են վերցրել Ք. Պետրոսյանից: Իրենց վարչության աշխատակիցների կողմից կազմված հայտարարության տակ ինքը ստորագրել է կամավոր, ոչ ոք իրեն չի խնդրել կամ ստիպել, որպեսզի այն ստորագրի:
Արթուր Ստեփանոսյանն իր ցուցմունքը պնդել է նաև Քնարիկ Պետրոսյանի հետ կատարված առերես հարցաքննության ընթացքում:
Վկա Գարեգին Կնյազյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2004թ. մարտ ամսից մինչև 2007թ. մայիս ամիսը աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ վարչությունում: Ք. Պետրոսյանին, Ս. Հակոբյանին և Ի.Իսրայելյանին ճանաչել է համատեղ աշխատանքի ընթացքում, նրանց հետ գտնվելէ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ: 2010թ. հոկտեմբեր ամսին Իլոնան զանգահարել է իրեն ու ասել, որ Քնարիկն իրեն բարձր տոկոսով գումար է տվել, այժմ այդ գումարը պահանջում է, որի համար էլ դատի է տվել իրեն ու ասել է, որ տունը և հողամասը վաճառելու է, ապա խնդրել է, որ ինքը կեղծ ցուցմունք տա Քնարիկի դեմ: Ինքն այդ ժամանակ Իլոնային ասել է, որ եթե նման բան կա` պարտավոր է պարտականությունները կատարել: Ասել է նաև, որ կփորձի միջամտել ու այդ հարցը կարգավորել: Դրանից մի քանի օր անց Իլոնան կրկին զանգահարել է իրեն ու ասել` ՙՔնարիկն ինձ սպառնում է, դու եղիր իմ կողքին, մենք կհաղթենք՚: Փաստորեն ինքը հասկացել է, որ պետք է ստորագրեր հայտարարության տակ ու Քնարիկի դեմ ցուցմունք տար: Այդ ժամանակ ինքը փորձել է օժանդակել Իլոնային և պարզելու համար, թե որքան տոկոսով ու որքան գումար է Քնարիկը տվել Իլոնային, զանգահարել է Քնարիկին, սակայն վերջինս ասել է, որ նրան պարտքով է գումար տվել, այլ ոչ թե տոկոսով, այդ ժամանակ ինքն Իլոնային ասել է, որ ավելի լավ է հաշտության եզրեր գտնեն: Դրանից հետո ինքը հրաժարվել է կեղծ ցուցմունք տալուց և հայտարարության տակ ստորագրելուց: Ինքն անձամբ Քնարիկից ոչ պարտքով և ոչ էլ տոկոսով գումար չի վերցրել: Եղել է դեպք, երբ ինքը Քնարիկից 5.000 կամ 10.000 դրամ գումար է պարտքով վերցրել, իսկ հետո վերադարձրել է: Իր կարծիքով Իլոնան զանգահարել է իրեն, քանի որ իր և Քնարիկի միջև այդ ժամանակ եղել են լարված հարաբերություններ, իսկ Իլոնային անհրաժեշտ է եղել հավաքել այն մարդկանց, ովքեր վատ հարաբերությունների մեջ են գտնվել Քնարիկի հետ: Այդ ժամանակ, Իլոնան իրեն ասել է, որ Քնարիկը տոկոսով գումարներ է տվել նաև իրենց աշխատակիցներ Գ. Ավետիսյանին, Ս. Հակոբյանին: Ինքը խուսափել է Քնարիկի հետ հանդիպելուց, քանի որ անձնական հարցեր է ունեցել նրա հետ, իսկ գումարային խնդիրներ երբևէ չի ունեցել:
Վկա Էմմա Ֆահրադյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մոտ 10 տարի է ճանաչում է Ք. Պետրոսյանին, նրա հետ միասին աշխատել են Երևանի քաղաքապետարանում, եղել են նորմալ աշխատանքային ընկերներ, աշխատել են տարբեր աշատասենյակներում: Տուժողների հետ նույն աշխատասենյակում չեն աշխատել: Այս պահին աշխատում է Իլոնայի հետ, 2-ից 2,5 ամիս առաջ նրան տեղափոխել են իրենց մոտ: Նրան էլ մոտավորոպես այնքան գիտի, ինչքան Քնարիկին: Ինքը վերջինիցս որևէ գումար, իր, ապրանք չի վերցրել, երբևիցե այդպիսի հարաբերությունների մեջ չի եղել նրա հետ: Ինքը չի կարող ասել, Քնարիկը տոկոսով գումար տալիս է, թե ոչ, քանի որ ինքը նման բան չի տեսել ու չի լսել: Աշխատակիցների կողմից կազմված հայտարարության տակ սխալմամբ է ստորագրել: Ինքը չի հիշում, թե սենյակում ովքեր են եղել այդ պահին, իրենց աշխատասենյակում տեսել է, որ աշխատակիցները ստարագրում են, ինքն էլ կարդացել ու ստորագրել է: Ոչ ոք իրեն չի խնդրել կամ հարկադրել, որ հայտարարության տակ ստորագրի, այլ ինքը տեսել է ու սեփական կամքով ստորագրել, իսկ հետո հասկանալով, որ սխալվել է ու ոչ մի կեչպ չի կարող հիմնավորել այն փաստը, որ Քնարիկը տոկոսով գումար է տալիս` հրաժարվել է: Եթե նույնիսկ իրեն չկանչեին հարցաքննության, ապա ինքը կգնար ու կհրաժարվեր իր ստորագրությունից: Հետագայում հասկանալով, որ սխալվել է` գրավոր հայտարարություն է գրել ու հրաժարվել իր ստորագրությունից: Ինքը քննիչի մոտ ցուցմունք տալու ժամանակ բազմիցս ասել է, որ սխալվել է, սակայն տեսել է, որ քննիչը <<սխալվելը>> չի գրել: Ինքը չգիտի, թե այդ ցուցակն ով է կազմել: Քանի որ ինքը չէր կարող հիմնավորել Իլոնայի ամուսնու և Քնարիկի միջև եղածը` նրանց միջև առկա ինչ-որ գումարային հարցերի վերաբերյալ, դրա համար էլ մտածել է, որ ուրիշների խոսակցություններով չի կարելի հիմանավորել, դրա համար էլ հրաժարվել է:
Վկա Արա Կարապետյանի ցուցմունք է տվել այն մասին, որ շուրջ 3-4 տարի է ճանաչում է Ք. Պետրոսյանին, նրա հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ: Գումարի անհրաժեշտության դեպքում, ինքը Քնարիկին չի դիմել: Ինքը երբեք չի լսել, որ նա տոկոսներով գումարներ է տալիս: Ինքը ստորագրել է հայտարարության տակ` չիմանալով, թե ինչի տակ է ստորագրում: Արայիկ Քուրդյանի սեղանի վրա դրված է եղել ինչ-որ փաստաթուղթ, ինքն էլ մտածել է, որ իրենց բլանկերից է, հարցրել է, թե ինչու իր անունը գրված չէ, այդ ժամանակ ինքը <<կատակով>>, լրջությունը չհասկանալով, առանց կարդալու գրել է իր անուն-ազգանունն ու ստորագրել: Դեպքեր եղել է, որ ցուցակներ են գրել ծնունդների կապակցությամբ, ինքն էլ մտածելով, որ այդ ցուցակներից է` ստորագրել է: Հետո է Քնարիկից տեղեկացել, որ այդպիսի խնդիր կա, իսկ հետո Արայիկն ասել է` <<Ինչու ես ստորագրել, որ նման խնդիր կա>>, ասել է նաև, որ այդ թուղթը Իլոնան է դրել այնտեղ: Ինքն ասել է, թե այդ ինչ են անում առանց իրեն, ինչ-որ տեղ են գնում, սակայն չի ստորագրել, Արայիկն էլ ասել է, եթե գրել է ու որպեսզի ջնջում չլինի, ինքն էլ պիտի ստորագրի: Հետո արդեն Քնարիկից տեղեկացել է, թե ինչ է կատարվել: Ինքը որևէ տեղ հայտարարություն չի տվել այն մասին, որ սխալ է ստորագրել, միայն Քնարիկին է ասել: Իրավապահ մարմինների նույնպես չի դիմել: Ինքը պնդում է, որ իր ստորագրությունը ճիշտ չէ, ինքն այդ հայտարարության տակ սխալմամբ է ստորագրել ու դրա հետ որևէ կապ չունի:
Քնարիկ Պետրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է նաև ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող` Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ վարչության աշխատակիցների կողմից ստորագրած ցուցակով, այն մասին, որ նույն վարչության աշխատակիցներին պարբերաբար տոկոսադրույքով մեծ չափի գումարներ է տրամադրել և այդ գործունեությամբ նա սկսել է զբաղվել տարիներ առաջ:
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող Գագիկ Ավետիսյանի, ծնված 1970թ., անձնագիր AF 0376912 և AK 0362841 անձնագրերի պատճեններով, որոնց ետնամասում առկա են գրառումներ Ք.Պետրոսյանից գումար վերցնելու վերաբերյալ:
Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները և գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրավացիորեն հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանը, կատարած հանցավոր արարքում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով, իրեն մեղավոր չճանաչելով, նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից և նրա կատարած հանցանքը հիմնավորվել է ինչպես Երևանի քաղաքապետարանի ՃՔ աշխատակիցներիների կողմից կազմված հայտարարությամբ, այնպես էլ տուժողներ Գ.Հայրապետյանի, Ս. Հակոբյանի, վկաներ Ի. Իսրայելյանի, Վ. Գևորգյանի, Ա.Խնկոյանի, Է.Հովսեփյանի, Հ. Մայիլյանի, Հ. Կյուրեղյանի, Շ. Երանյանի, Ա. Հովակիմյանի, Ա. Հարությունյանի, Ս. Օհանյանի, Ա. Քուրդյանի, Ա. Ստեփանոսյանի ցուցմունքներով, Ք. Պետրոսյանի և տուժողներ Գ.Հայրապետյանի, Ս. Հակոբյանի, վկաներ Ի. Իսրայելյանի, Վ. Գևորգյանի, Է.Հովսեփյանի, Հ.Մայիլյանի, Շ. Երանյանի, Ս. Օհանյանի, Ա. Քուրդյանի, Ա. Ստեփանոսյանի միջև կատարված առերես հարցաքննությունների արձանագրություններով:
Նման եզրահանգման համար Դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ վկա Գ. Կնյազյանի կողմից գրված հայտարարությունը և նրա ցուցմունքն այն մասին, որ ինքն երբևէ Ք. Պետրոսյանից պարտքով կամ տոկոսով գումար չի վերցրել, արժանահավատ չէ ու չի համապատասխանում իրականությանը և նպատակ է հետապնդում օգնելու ամբաստանյալին ` խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից և նրա ցուցմունքը ժխտվում է տուժողներ Գ. Հայրապետյանի, Ս. Հակոբյանի, վկաներ Ի. Իսրայելյանի, Վ. Գևորգյանի, Հ. Կյուրեղյանի, Ս. Օհանյանի, Ա. Ստեփանոսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ իրենց նախկին աշխատակից Գ. Կնյազյանը նույնպես տոկոսով գումար է վերցրել Ք. Պետրոսյանից:
Վկա Ա. Կարապետյանի ցուցմունքն այն մասին, որ ինքն երբեք չի լսել, որ Քնարիկը տոկոսով գումարներ է տալիս, բացի այդ իրենց աշխատակից Ա. Քուրդյանի սեղանի վրա դրված է եղել այդ հայտարարությունն, ինքն էլ մտածել է, որ իրենց բլանկերից է, հարցրել է, թե ինչու իր անունը գրված չէ, այդ ժամանակ ինքը <<կատակով>>, լրջությունը չհասկանալով, առանց կարդալու գրել է իր անուն-ազգանունն ու ստորագրել, դատարանն իրավացիորեն գտել է ոչ արժանահավատ ու իրականությանը չհամապատասխանող, նպատակ է հետապնդում օգնելու ամբաստանյալին խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից:
Էմմա Ֆահրադյանի կողմից գրված հայտարարությունն ու նրա ցուցմունքն այն մասին, որ ինքը չի կարող ասել, որ Քնարիկը տոկոսով գումար է տալիս, քանի որ ինքը նման բան չի տեսել ու չի լսել, աշխատակիցների կողմից կազմված հայտարարության տակ սխալմամբ է ստորագրել, չի հիշում, թե սենյակում ովքեր են եղել այդ պահին, իրենց աշխատասենյակում տեսել է, որ աշխատակիցները ստորագրում են, ինքն էլ կարդացել ու ստորագրել է, ոչ ոք իրեն չի խնդրել կամ հարկադրել, որ հայտարարության տակ ստորագրի, այլ ինքը տեսել է ու սեփական կամքով ստորագրել, իսկ հետո հասկանալով, որ սխալվել է և ոչ մի կեչպ չի կարող հիմնավորել Քնարիկի կողմից տոկոսով գումար տալու փաստը` հրաժարվել է` դատարանն իրավացիորեն գտել է ոչ արժանահավատ ու իրականությանը չհամապատասխանող, նրա պատճառաբանությունները նպատակ են հետապնդում օգնելու ամբաստանյալին խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից, քանի որ վկան երբևէ չի դիմել վարույթն իրականացնող մարմնին ու չի հայտնել հայտարարության մեջ իր կողմից սխալմամբ ստորագրելու հանգամանքը և նրա ցուցմունքը ժխտվում է իր իսկ նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ ինչպես իրենց բոլոր աշխատակիցներն, այնպես էլ ինքը լսել է, որ Ք.Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տալիս, ցուցակում էլ ստորագրել է, քանի որ լսել է այդ մասին:
Ինչ վերաբերվում է ամբաստանյալի այն հայտարարությանը, թե տուժող Գ. Հայրապետյանը դեռևս 01.10.2007թ. վաճառել է իրեն սեփականության իրավունքով պատկանող Երևան քաղաքի Լենինգրադյան 40/3 հասցեում գտնվող առևտրի կրպակն, ապա դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ Ք.Պետրոսյանի այդ հայտարարությունը որևէ առնչություն չունի սույն քրեական գործի հետ:
Առաջին ատյանի դատարանում հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալը 2007թ. հոկտեմբեր ամսից գործով տուժող Գ. Հայրապետյանին պարտք տրված 2.179.800 դրամին համարժեք 6.000 ԱՄՆ դոլարի և 2.000.000 դրամ գումարի դիմաց` որպես ընդհանուր գումարի ամսական 5 տոկոս տոկոսագումար, մինչև 2009թ. մայիս ամիսը, ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից 2007-2009թթ. համար սահմանված` բանկային տարեկան 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով, յուրաքանչյուր ամիս նրանից ստացել է 108.990 դրամին համարժեք 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 դրամ գումար: 2009թ. փետրվար ամսին, Գ. Հայրապետյանը և նրա կինը` գործով վկա Ի. Իսրայելյանը, վաճառելով իրենց կրպակը, ստացված գումարից 4.000 ԱՄՆ դոլար գումար որոշել են տրամադրել Ք.Պետրոսյանի պարտքի մարմանը և 23.02.2009թ. Ի.Իսրայելյանը, իր աշխատակից` գործով տուժող Ս. Հակոբյանի հետ միասին տարել և Ք.Պետրոսյանի աշխատասենյակում նրան է վերադարձրել 3.000 ԱՄՆ դոլարը` որպես մայր գումար, իսկ 1.000 ԱՄՆ դոլարը` որպես տոկոսագումար: 18 ամիսների ընթացքում` 2008թ. հունվարից մինչև 2009թ. հունիս ամիսը, տուժող Գ. Հայրապետյանն ամբաստանյալին է վճարել 1.800.000 դրամ և 5.400 ԱՄՆ դոլար` որպես տոկոսագումար: Գ.Հայրապետյանը հայտնվելով ֆինանսապես ծանր կացության մեջ` 2009թ. հունիս ամսից սկսած դադարել է Ք.Պետրոսյանին տոկոսագումար վճարել: Վերջինս էլ տեսնելով, որ Գ.Հայրապետյանը չի վճարում գումարն, իրեն պարտք եղած 6.000 ԱՄՆ դոլար գումարի և դրան հաշվարկված տոկոսագումարի համար, 01.06.2010թ. Գ.Հայրապետյանից 9.050 ԱՄՆ դոլար գումար պարտք լինելու վերաբերյալ ստացական է վերցրել` հաշվարկելով 6.000 ԱՄՆ դոլար մայր գումարը և 3050 ԱՄՆ դոլարը` նախորդ ամիսների համար չվճարված տոկոսագումարը: Դրանից երեք օր անց, 04.01.2010թ. Ք.Պետրոսյանն իրեն պարտք եղած 2.000.000 դրամ գումարի և դրան հաշվարկված տոկոսագումարի համար 04.06.2010թ. նրանից 3.120.000 դրամ գումար պարտք լինելու վերաբերյալ ստացական է վերցրել` հաշվարկելով 2.000.000 դրամ մայր գումարը և 1.120.000 դրամ` նախորդ ամիսների համար չվճարված տոկոսագումարը: Երկու ստացականներում էլ գումարը վերադարձնելու ժամկետ է նշվել վեց ամիսը: Սակայն Ք. Պետրոսյանը, խախտելով ստացականներում նշված ժամկետը, 12.10.2010թ. 9.050 ԱՄՆ դոլարի և 3.120.000 դրամ գումարի բռնագանձման պահանջով, հայց է ներկայացրել Երևանի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` ընդդեմ Գ. Հայրապետյանի և նրա կնոջ` գործով վկա Ի. Իսրայելյանի` հայցապահանջի հիմքում դնելով Գ. Հայրապետյանից` 2010թ. հունիսի 01-ին և հունիսի 04-ին վերցված ստացականները:
Դատարանն ուսումնասիրելով ապացույցները, իր ներքին համոզմամբ, պատճառաբանված կերպով հանգել է այն հետևության, որ Գ. Հայրապետյանի կողմից 2010թ. հունիս ամիսից` ստացականներ գրելուց հետո, տոկոսագումար չվճարելու պատճառով, Ք. Պետրոսյանը 12.10.2010թ. դիմել է դատարան` ողջ գումարը նրանից բռնագանձելու պահանջով, մինչդեռ գումարի վերադարձման ժամկետ է նշված եղել վեց ամիսը` մինչև 2010թ. դեկտեմբերի 01-ը և 04-ը: Բացի այդ, ամբաստանյալը 2008թ. հուլիսի սկզբին, Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի <<Քաղաքաշինություն>> ՊՓԲ ընկերության աշխատակից Ս. Հակոբյանին, իր աշխատավայրում` Երևանի Բուզանդի 1/3 հասցեում, ամսական 5 տոկոս տոկոսագումարով, տրամադրել է 200.000 դրամ գումար, որի դիմաց ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2008-2010 թվականների համար սահմանված` բանկային տարեկան 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով մինչև 2010թ. հունվար ամիսը նրանից ստացել է ամսական 10.000 դրամ գումար` որպես տոկոսագումար, իսկ 70.000 դրամ մայր գումարը մարելուց հետո մնացած` 130.000 դրամ մայր գումարի դիմաց մինչև 15.02.2010թ. յուրաքանչյուր ամիս որպես տոկոսագումար ստացել է 6.500 դրամ գումար:
Այսպիսով, ընդհանուր կարգով սահմանված դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատարանը պատճառաբանված կերպով ապացուցված է համարել, որ ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանը պարտք տրված դրամի համար, ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալով, կատարել է վաշխառություն` որպիսի արարքի համար նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով:
Հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում:
Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշանակված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել պաշտպան Գայանե Գալոյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նա բնութագրվում է դրականորեն, նախկինում դատապարտված չի եղել, խնամքին են գտնվում թոշակառու ծնողները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրելով, հետազոտելով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` իրավացիորեն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից 26.05.2011թ. ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետի համաձայն պատժից ազատվում են առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժների դատապարտված անձինք: Նույն որոշման 15-րդ կետի համաձայն` սույն որոշումը կիրառվում է այն անձանց նկատմամբ, որոնք հանցագործություն են կատարել մինչև 2011թ. մայիսի 1-ը ներառյալ:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանը հանցանքը կատարել է մինչև 2011թ. մայիսի 01-ը, ուստի դատարանը իրավացիորեն նրա նկատմամբ կիրառել է ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետը և նրան ազատել է նշանակված պատժից:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում վերաքննիչ քրեական դատարանը նկատի ունենալով, որ գործով թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք կհանգեցնեին դատական սխալի, գտնում է, որ դատարանի դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, ուստի այն բեկանելու և բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393, 394, հոդվածներով` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց



Ամբաստանյալի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնելով Երևանի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2011թ. նոյեմբերի 02-ի դատավճիռն` ըստ մեղադրանքի Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 1-ին մասով:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ

ԵԿԴ/0102/01/11


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

13 դեկտեմբերի 2012թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը`

նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
տուժողներ Գ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
Ս.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Ք.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
պաշտպան Կ.ՔԱԼԱՆԹԱՐՅԱՆԻ

դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի`
Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի` ծնված 23.01.1966թ. ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, խնամքին 2 անձ, բարձրագույն կրթությամբ, առողջ, աշխատում է Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչությունում` որ-պես առաջատար մասնագետ, չդատված, հաշվառված և բնակվում է` ք.Երևան, Դեմիրճյան փո-ղոց, 33-րդ շենք, բնակարան հ. 1, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով:

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Երիցյանը 23.11.2010թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով հա-րուցել է թիվ 15108110 քրեական գործը և այն ընդունել իր վարույթ:
Քննիչի 05.05.2011թ. որոշմամբ Ք.Պետրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով ու նրա նկատ-մամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ք.Պետրոսյանին պաշտպանել է փաստաբան Մ.Թորոսյանը:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության դատարանի դատավոր Ա.Բեկթաշյանը 25.05.2011թ. որոշմամբ ԵԿԴ/0102/01/11 քրեա-կան գործն ընդունել է իր վարույթ, իսկ 08.06.2011թ. որոշմամբ նշանակել դատաքննության:
Ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա ԵԿԴ/0102/01/11 քրեա-կան գործը 06.12.2011թ. ուղարկվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 18.01.2012թ. որոշմամբ ամբաստանյալի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը մերժվել է` օրինական ուժի մեջ թողնելով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 02.11.2011թ. դատավը-ճիռը:
Ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանի վճռաբեկ բողոքի հիման վրա ԵԿԴ/0102/01/11 քրեական գործը 17.02.2012թ. ուղարկվել է ՀՀ վճռաբեկ դատարան:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի 08.06.2012թ. որոշմամբ ամբաստանյալի վճռաբեկ բողոքը բավարարվել էª նրա վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 02.11.2011թ. դատավճիռն ու այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 18.01.2012թ. որոշումը բեկանվել են և գործն ու-ղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2012թ. օգոստոսի 24-ի որոշ-մամբ Ք.Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեա-կան գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2012թ. օգոստոսի 31-ի որոշմամբ նշանակվել է դատա-քննության:

Դատաքննությամբ հետազոտված և գնահատված ապացույցներով հաստատված հանգամանքները,.

Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենս-գրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. ՙ2007թ. հոկտեմբեր ամսից Գագիկ Հայրապետյանին պարտք տրված 2.179.800 ՀՀ դրամին համարժեք 6000 ԱՄՆ դոլարի և 2.000.000 ՀՀ դրամ գումարի դիմացª որպես ընդհանուր գումարի ամսեկան 5 տոկոս հավելավճար, մինչև 2009թ. մայիս ամիսը նրանից յուրաքանչյուր ամիս ՀՀ կենտրոնա-կան բանկի կողմից 2007-2009թ.թ. համար սահմանված բանկային 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով ստացել է 108.990 ՀՀ դրամին համարծեք 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 ՀՀ դրամ գումար:
Բացի այդ, նա 2008թ. հուլիսի սկզբին Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ՙՔաղաքաշինություն՚ ՓԲԸ-ի աշխատակից Սուսաննա Հակոբյանին իր աշխատավայրում` Բյուզանդի 1/3 հասցեում, ամսեկան 5 տոկոս հավելավճարով տրամադրել է 200.000 ՀՀ դրամ, որի դիմաց ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից 2008-2010թ.թ. համար սահմանված բանկային 13 տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով մինչև 2010թ. հունվար ամի-սը նրանից ստացել է ամսեկան 10.000 ՀՀ դրամª որպես տոկոս, և 70.000 ՀՀ դրամ մայր գումարը մարելուց հետո, մնացած 130.000 ՀՀ դրամ մայր գումարի դիմաց մինչև 2010թ. փետրվարի 15-ը յուրաքանչյուր ամիսª որպես տոկոս, ստացել է 6.500 ՀՀ դրամ գումար՚:
Վերը նշված մեղադրանքը նախաքննության մարմինն ապացուցված, իսկ վաշխառու-թյուն չկատարելու վերաբերյալ Ք.Պետրոսյանի պատճառաբանությունները հերքված է համարել մեղադրական եզրակացությամբ գնահատված հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Գ.Հայրապետյանի ցուցմունքներովª համաձայն որոնց նա, 2007թ. ընթացքում կնոջ աշխատանքային ընկերներից տեղեկանալով, որ Ք.Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տրամադրում, նույն թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսների ընթացքում փոխառությամբª ամ-սեկան 5 տոկոս հավելավճարով, Ք.Պետրոսյանից վերցրել է 6.000 ԱՄՆ դոլար գումար և 2.000.000 ՀՀ դրամ: 2008թ. հունվար ամսից սկսած ամսեկան վճարել է 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 ՀՀ դրամ` որպես տոկոս:
2010թ. հունիսի 1-ին և 4-ին գրված ստացականներով պարտավորվել է 6 ամսվա ընթաց-քում Ք.Պետրոսյանին վերադարձնել նրանից վերցված 9.050 ԱՄՆ դոլարը և 3.120.000 ՀՀ դրա-մը:
Տուժող Ս.Հակոբյանի ցուցմունքներովª համաձայն որոնց նա 2008թ. հուլիսի 2-ից 5-ն ըն-կած ժամանակահատվածումª ամսեկան 5 տոկոսով, 200.000 ՀՀ դրամ է վերցրել Ք.Պետրոսյա-նից և յուրաքանչյուր ամիսª մինչև 2008թ. դեկտեմբերի առաջին կեսը, վճարել է ամսեկան 10.000 ՀՀ դրամª որպես տոկոս: Մայր գումարից մարել է 70.000 ՀՀ դրամ և մնացած 130.000 ՀՀ դրամի դիմաց ամսեկան վճարել է 6.500 ՀՀ դրամª մինչև 2010թ. փետրվարի 15-ը:
Վկա Ի.Իսրայելյանի ցուցմունքներովª համաձայն որոնց նրա ամուսին Գ.Հայրապետ-յանը 2007թ. աշնանը 6.000 ԱՄՆ դոլար գումար և 2.000.000 ՀՀ դրամ գումար է վերցրել Ք.Պետ-րոսյանիցª ամսեկան 5 տոկոս հավելավճարով:
Վկա Վ.Գևորգյանի ցուցմունքովª համաձայն որի նա Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է 2008թ.ª իր գործընկեր Գ.Ավետիսյանից, ով նրանից տոկոսով գումար է վերցրած եղել և ասել է, որ իրենց աշխատակիցներ Ս.Հակոբյանին և Գ.Կնյազյանին էլ է Ք.Պետրոսյանը տոկոսով գումար տվել:
2009թ. Ի.Իսրայելյանից տեղեկացել է, որ նրա ամուսինը նույնպես տոկոսով գումար է վերցրել Ք.Պետրոսյանից:
Վկա Արևիկ Խնկոյանի ցուցմունքովª համաձայն որի նա 2009թ. ապրիլի 7-ին Ի.Իսրայել-յանից տեղեկացել է, որ նա պետք է վաճառի ոսկյա զարդերը, որպեսզի Ք.Պետրոսյանին վերա-դարձնի տոկոսով գումարը:
Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է դեռևս 2008թ-ինª իրենց աշխատակցուհի Վ.Գևորգյանից, ում Գ.Ավետիսյանն է առաջարկել Ք.Պետրոսյանից տո-կոսով գումար վերցնել:
Վկա Էմմա Հովսեփյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է դեռևս 2002թ-ից:
Վկա Հասմիկ Մայիլյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է դեռևս 2008թ-ինª Գ.Ավետիսյանից:
2009թ. սկզբին Ի.Իսրայելյանը բջջային հեռախոս է վաճառելիս եղել, քանի որ Ք.Պետ-րոսյանից վերցրած գումարի տոկոսը մարելու համար նրան գումար է անհրաժեշտ եղել:
Վկա Արթուր Ստեփանոսյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տո-կոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է դեռևս 2008թ-ինª Ի.Իսրայելյանից, ում ամուսինը տոկոսով գումար է վեցրած եղել Ք.Պետրոսյանից, իսկ Ս.Հակոբյանը 10.000 դրամ է պարտքով խնդրելª Ք.Պետրոսյանից վերցրած տոկոսը մարելու համար:
Վկա Հայկ Կյուրեղյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է դեռևս 2008թ-ից: Թե ինչ տոկոսադրույքով է նա գումար-ներ տրամադրել իրենց հիմնարկի աշխատակիցներ Ս.Հակոբյանին, Ի.Իսրայելյանի ամուսնուն և նախկին աշխատակիցներ Գ.Ավետիսյանին ու Գ.Կնազյանին, չի իմացել:
Վկա Շողիկ Երանյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա լսել է ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության աշ-խատակիցներից և տեղեկացել է, որ Ք.Պետրոսյանը տոկոսով գումարներ է տվել Գ.Ավետիսյա-նին, Ս.Հակոբյանին և Իլոնայի ամուսնուն` Գ.Հայրապետյանին:
Վկա Արմեն Հովակիմյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է դեռևս 2006թ-ից: Իմացել է, որ նա տոկոսով գումարներ է տվել իրենց աշխատակիցներից Ս.Հակոբյանին և Գ.Ավետիսյանին:
Վկա Արթուր Հարությունյանի ցուցմունքովª համաձայն որի նա տեղյակ է, որ Ք.Պետրոս-յանը 5 տոկոսով գումար է տվել Գ.Ավետիսյանին, Գ.Կնազյանին, Ի.Իսրայելյանին և Ս.Հակոբ-յանին:
Վկա Սամվել Օհանյանի ցուցմունքովª համաձայն որի նա տեղյակ է, որ Ք.Պետրոսյանը մոտ 4-5 տարի տոկոսով գումար է տալիս: Նա տոկոսով գումար է տվել նաև Գ.Ավետիսյանին, Գ.Կնյազյանին, Ի.Իսրայելյանին և Ս.Հակոբյանին:
Վկա Արայիկ Քուրդյանի ցուցմունքովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է Ի.Իսրայելյանից: Իմացել է, որ Ք.Պետրոսյանը 5 տոկո-սով գումարներ է տվել նաև իրենց վարչության նախկին աշխատակիցներ Գ.Ավետիսյանին և Ս. Հակոբյանին:
Որպես այլ փաստաթուղթª ապացույց ճանաչված` Երևանի քաղաքապետարանի ճար-տարապետության և քաղաքաշինության վարչության աշխատակիցների կողմից ստորագրված ցուցակովª համաձայն որի Ք.Պետրոսյանը նույն վարչության աշխատակիցներին պարբերաբար տոկոսադրույքով մեծ չափի գումարներ է տրամադրել, և այդ գործունեությամբ նա սկսել է զբաղ-վել տարիներ առաջ:
Գագիկ Ավետիսյանի AF 0376912 և AK 0362841 անձնագրերի պատճեններով` այն մա-սին, որ դրանց ետնամասում առկա են գրառումներª Ք.Պետրոսյանից գումար վերցնելու վերա-բերյալ:
Դատաքննությամբ պարզվեց, որ պարտք տրված դրամի համար Հայաստանի Հանրա-պետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսներ ստա-նալու վերաբերյալ ապացույցներª բացառությամբ շահագրգիռ անձանցª տուժողների և վկա Ի. Իսրայելյանի որևէ այլ ապացույցովª ստացականով, պայմանագրով կամ օրենքով նախատես-ված գրավոր կամ այլ վերաբերելի նյութով, չհիմնավորված և հաստատված ցուցմունքների, նա-խաքննության մարմնի կողմից ձեռք չեն բերվել ու ձեռք չբերվեցին նաև դատաքննությամբ:
Այսպես.
Ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանի ցուցմունքի համաձայնª նա տուժողներին Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույ-քի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսով գումարներª ՀՀ դրամ և ԱՄՆ դոլար, չի տվել:
Տուժող Գագիկ Հայրապետյանի ցուցմունքի համաձայնª նա 2007թ. հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսների ընթացքում փոխառությամբ ամսեկան 5 տոկոս հավելավճարով, ամբաստանյալ Ք. Պետրոսյանից վերցրել է 6.000 ԱՄՆ դոլար գումար և 2.000.000 ՀՀ դրամ: 2008թ. հունվար ամսից սկսած ամսեկան նրան վճարել է 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 ՀՀ դրամ` որպես տոկոս:
Ամբաստանյալի պահանջով գրել և նրան է տվել 6050 դոլար ու 3.120.000 դրամ նրանից վերցնելու մասին ստացականներ, որոնցում նշված հիշյալ գումարների մեջ ներառված են եղել նաև նրա կողմից հաշվարկված տոկոսների գումարները:
Ամբաստանյալն ունեցել է նոթատետրի նման մատյան, որում գրառումներ է կատարել տված գումարների և ստացած տոկոսներկ մասին, սակայն այդ մատյանը նախաքննությամբ չի հայտնաբերվել:
Թեև ամբաստանյալին վճարել է նրանից վերցված գումարից ավելի գումար, սակայն այդ մասին նա ստացականներ չի տվել:
Ստացականներում նշված 6050 դոլար ու 3.120.000 դրամ գումարներից պարզ հասկաց-վում է, որ 50 դոլարը և 120.000 դրամը հաշվարկված տոկոսների արդյունքում են նշվել:
Տուժող Սուսաննա Հակոբյանի ցուցմունքի համաձայն` նա 2008թ. հուլիսի 2-ից 5-ն ընկած ժամանակահատվածում ամբաստանյալից վերցրել է 200.000 ՀՀ դրամª ամսեկան 5 տոկոսով, յուրաքանչյուր ամիսª մինչև 2008թ. դեկտեմբերի առաջին կեսը, վճարել է ամսեկան 10.000 դրամ տոկոս, այնուհետև մայր գումարից մարել է 70.000 ՀՀ դրամ և մնացած 130.000 դրամի դիմացª մինչև 2010թ. փետրվարի 15-ը, ամսեկան վճարել է 6.500 ՀՀ դրամ տոկոս:
Վկաª տուժող Գ.Հայրապետյանի կին, Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետու-թյան և քաղաքաշինության վարչության աշխատակից Իլոնա Իսրայելյանի ցուցմունքի համա-ձայնª տուժող Գ.Հայրապետյանը 2007թ. աշնանն ամբաստանյալից վերցրել է 6.000 ԱՄՆ դոլար և 2.000.000 ՀՀ դրամª ամսեկան 5 տոկոս հավելավճարով, ու վճարել են նշված չափով տոկոս-ներª ամսեկան 300 ԱՄՆ դոլարի և 100.000 ՀՀ դրամի չափով:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Վերգինե Գևորգյանի ցուցմունքի համաձայնª նա 2008թ-ին, երբ որդին ավտոմեքենայով վթարի է ենթարկվել և գումար է անհրաժեշտ եղել, ամբաստանյալի կողմից տո-կոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է իր գործընկեր Գագիկ Ավետիսյանից, ով տոկոսով գումար է վերցրած եղել ամբաստանյալից և, առաջարկելով դիմել ամբաստանյալին, ասել է, որ նա տոկոսով գումարներ է տվել նաև իրենց աշխատակիցներ Սուսաննա Հակոբյանին և Գարե-գին Կնյազյանին:
Ամբաստանյալից գումար չի վերցրել, սակայն 2009թ. Ի.Իսրայելյանից տեղեկացել է, որ նա ոսկյա զարդեր պետք է տանի ոսկու շուկաª վաճառելու և Ք.Պետրոսյանի տոկոսները մարելու համար: Ի.Իսրայելյանից նաև տեղեկացել է, որ նրա ամուսինը նույնպես տոկոսով գումար է վեր-ցըրել Քնարիկ Պետրոսյանից:
Գիտի նաև, որ ամբաստանյալը 200.000 դրամ է տված եղել Ս.Հակոբյանին:
Չի հիշում, թե ումից, բայց վարչությունում է լսել ամբաստանյալի կողմից 5 տոկոսով գու-մար տալու մասին և ստորագրել է նրա կողմից տոկոսով փող տալու վերաբերյալ կազմված փաստաթղթում նշված իր ազգանվան դիմաց:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Արևիկ Խնկոյանի ցուցմունքի համաձայնª 2009թ. ապրիլի 7-ինª սրճա-րանում, նա Ի.Իսրայելյանից տեղեկացել է, որ վերջինս պետք է շտապ գնա ոսկու շուկաª ոսկյա զարդերը վաճառելու և ամբաստանյալից 5 տոկոսով վերցրած գումարի տոկոսը վճարելու հա-մար:
Ամբաստանյալի կողմից տոկոսով գումարներ տալու մասին իմացել է 2008թ-իցª իրենց աշխատակցուհի Վերգինե Գևորգյանից, որին այդ ժամանակ գումար է հարկավոր եղել, և Գ. Ավետիսյանը նրան առաջարկել է տոկոսով գումար վերցնել ամբաստանյալից:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Էմմա Հովսեփյանի ցուցմունքի համաձայնª ամբաստանյալի կողմից տո-կոսով գումար տալու մասին նա տեղեկացել է, երբ իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել, սակայն գերադասել է փոխառություն վերցնել բանկից:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Հասմիկ Մայիլյանի ցուցմունքի համաձայնª ամբաստանյալի կողմից տո-կոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է 2008թ-ինª Գ.Ավետիսյանից, ով ամբաստանյալից տո-կոսով գումար է վերցրած եղել, և նրա վճարած տոկոսագումարն ամբաստանյալը տոկոսով տված է եղել Սուսաննա Հակոբյանին:
Ամբաստանյալի կողմից 5 տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է նրանից գումար վերցրած Ս.Հակոբյանից և Ի.Իսրայելյանից:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Հայկ Կյուրեղյանի ցուցմունքի համաձայնª ամբաստանայլի կողմից տո-կոսով գումար տալու մասին իմացել է Ս.Հակոբյանից և Ի.Իսրայելյանից:
Անձամբ ամբաստանայլից տոկոսով գումար չի վերցրել, իսկ 5 տոկոսի մասին տեղեկացել է վարչությունում տարվող ընդհանուր խոսակցություններից:
Վկաª Երևանի կառուցապատման և ներդրումային ԾԻԳ-ի իրավաբանական բաժնի աշ-խատակից, Շողիկ Երանյանի ցուցմունքի համաձայնª մինչև քրեական գործի հարուցումը նա ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության աշխատակիցների ընդհանուր խո-սակցություններից տեղեկացել է ամբաստանյալի կողմից 5 տոկոսով գումարներ տալու մասին:
Տեղյակ է, որ Ս.Հակոբյանն ամբաստանյալից վերցրած 200.000 դրամի դիմաց ամսեկան վճարել է 5 տոկոսի չափով 10.000 դրամ:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Արմեն Հովակիմյանի ցուցմունքի համաձայնª ամբաստանյալի կողմից վարչության աշխատակիցներին տոկոսով գումարներ տալու մասին նա իմացել էª 2006թ-ից:
Մինչև քրեական գործի հարուցումը Ի.Իսրայելյանից և ընդհանուր խոսակցություններից տեղեկացել է, որ ամբաստանյալը 5 տոկոսով է գումարներ տվել:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Արթուր Հարությունյանի ցուցմունքի համաձայնª նա ամբաստանյալից տոկոսով գումար չի վերցրել, սակայն տեղյակ է, որ նա 5 տոկոսով գումարներ է տվել Գ.Ավե-տիսյանին, Գ.Կնյազյանին, Ի.Իսրայելյանին և Ս.Հակոբյանին:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Սամվել Օհանյանի ցուցմունքի համաձայնª նա ամբաստանյալից տոկո-սով գումար չի վերցրել, սակայն տեղյակ է, որ նա տոկոսով գումար է տալիս:
Տոկոսի մասին լսել է Գ.Ավետիսյանից և Ս.Հակոբյանից:
Վկաª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վար-չության աշխատակից, Արայիկ Քուրդյանի ցուցմունքի համաձայնª նա ամբաստանյալից տոկո-սով գումար չի վերցրել, սակայն նրա կողմից 5 տոկոսով գումար տալու մասին տեղեկացել է Ի.Իսրայելյանից և Ս.Հակոբյանից:
Որպես այլ փաստաթուղթª ապացույց ճանաչված, ՙՀայտարարություն՚ վերնագրմամբ փաստաթղթի համաձայնª Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշի-նության վարչության 15 աշխատակիցներ, այդ թվումª տուժող Ս.Հակոբյանը և վկաների մեծ մա-սը, իրենց ստորագրություններով հաստատել են, որ ամբաստանյալը վարչության աշխատակից-ներին պարբերաբար տոկոսադրույքով մեծ չափի գումարներ է տրամադրել և այդ գործունեութ-յունը սկսել է տարիներ առաջ:
Որպես այլ փաստաթուղթª ապացույց ճանաչվածª Գ.Ավետիսյանի AF 0376912 և AK 0362841 անձնագրերի պատճեններով, որոնց հետադարձում առկա են ամբաստանյալից 10.000 և 12.000 դոլար վերցնելու մասին գրառումներ:
Տուժող Գ.Հայրապետյանի կողմից ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանին տրված երկու ստա-ցականների համաձայն՝ Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանից պարտքով վերցրել է 9.050 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ և 3.120.000 ՀՀ դրամ:

Դատարանի վերլուծություն.

Դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն ու համակցու-թյան մեջ գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, գործի հանգամանք-ների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա ձևավորված համոզմամբ հանգում է հետևության, որ սույն քրեական գործի նախաքննությամբ չի ապացուցվել և դատաքննությամբ նույնպես չհաստատվեց, որ ամբաստանյալի կատարած արարքներում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը, հետևաբարª ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում նա պետք է արդա-րացվի` կատարած արարքներում հանցակազմ չլինելու հիմքովª հետևյալ պատճառաբանու-թյուններով և հիմնավորումներով.
Դատարանը գտնում է, որ սույն գործովª ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատա-քննությամբ, ձեռք չեն բերվել այնպիսի անհրաժեշտ օբյեկտիվ փաստական տվյալներ, որոնք կհաստատեն վաշխառության գործով ապացուցման առարկայի տարրերից գլխավոր փաստը կազմող հանցագործության դեպքը և անձի մեղավորությունը, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի համաձայնª վաշխառությունը ոչ թե ընդհանրապես տոկոսով պարտքով գումար տալն է, այլª ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշ-վարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսով փոխառություն տալը, որի դեպքում առանձնահատուկ կարևորություն է ներկայացնում այն հարցը, թե ինչ ապացույցներով և ինչ կարգով է դատավարության մասնակից տուժողը հիմնավորում իր պահանջները:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասը փոխատուին իրավունք է վերապահել փոխառության գումարից տոկոսներ ստանալ փո-խառուից, հետևաբարª տոկոս ստանալը քրեական օրենքով արգելված արարք չէ և քրեական պատասխանատվություն է առաջ բերում միայն ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկա-յին տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսներ ստանալը:
Ք.Պետրոսյանն իր բոլոր ցուցմունքներում ժխտել է տուժողներ Ս.Հակոբյանին և Գ.Հայ-րապետյանին տոկոսով գումարներ տալու փաստը:
Ինչպես երևում է գործի նյութերից, Ք.Պետրոսյանի և Գ.Հայրապետյանի միջև կնքվել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 878-րդ հոդվածով նախատեսված գրավոր փոխառության պայ-մանագիր: Ամբաստանյալըª ի հավաստումն փոխառության պայմանագրի և դրա պայմանների, ներկայացրել է փոխառուիª Գ.Հայրապետյանի տված ստացականները: Չնայած ՀՀ քաղաքա-ցիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասը փոխատուին իրավունք է վերապահել փոխա-ռության գումարից տոկոսներ ստանալ փոխառուից և պայմանագրի մեջ հատուկ սահմանել տո-կոսների չափն ու հաշվարկման կարգը, փոխառուիª Գ.Հայրապետյանի ստորագրությամբ տըր-ված ստացականներում վերջինս Ք.Պետրոսյանին տոկոսներ տալու մասին ոչինչ չի նշել:
Փաստորեն, փոխառության պայմանագրիª ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով նախատես-ված գրավոր ձևը պահպանվել է. փոխառության պայմանագրի գրավոր ձևակերպումը կատար-վել է փոխառուիª Գ.Հայրապետյանի կողմից փոխատու Ք.Պետրոսյանին ստացական հանձնե-լով, որտեղ նշվել է փոխառության գումարը և այն վերադարձնելու ժամկետը:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածի 1-ի մասի համաձայնª փոխառուն իրա-վունք ունի վիճարկել փոխառության պայմանագիրը, եթե ապացուցում է, որ ինքը փոխատուից իրականում դրամ կամ այլ գույք չի ստացել կամ ստացել է պայմանագրում նշվածից ավելի պա-կաս քանակով, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանել է, որ վկաների ցուցմունքների միջոցով 1-ին մասով սահմանված հիմքերով փոխառության պայմանագրի վիճարկում չի թույլատրվում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ պայմանագիրը կնքվել է խաբեության, բռնության, սպառնա-լիքի, փոխառուի ներկայացուցչի և փոխատուի չարամիտ համաձայնությամբ կամ այլ հանգա-մանքների բերումով:
Գործի նյութերից երևում է, որ տուժող Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանի հետ կնքված փոխառության պայմանագիրը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածով նախատես-ված կարգով չի վիճարկել:
Ինչ վերաբերում է տուժող Ս.Հակոբյանին, ապա նրա և Ք.Պետրոսյանի միջև փոխառու-թյան պայմանագիր կնքելու մասին որևէ գրավոր ձևակերպում չկա:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ թեև տուժող Գ.Հայրապետյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալն ունեցել է մատյան, որում գրառումներ է կատարել իր տված գու-մարների և ստացած տոկոսների մասին, սակայն այդպիսի մատյան նախաքննությամբ ձեռ-նարկված միջոցառումներով չի հայտնաբերվել:
Փաստորեն, ըստ գործի նյութերի, Գ.Հայրապետյանին պարտքով գումար տալու հարցում Ք.Պետրոսյանը պահպանել է փոխառության պայմանագիրը կարգավորող քաղաքացիական օրենսգրքի նորմերը:
Տուժողներ Գ.Հայրապետյանը և Ս.Հակոբյանը ներկայացրել են հաշվարկներ, որոնք հաստատող օբյեկտիվ տվյալները բացակայում են: Տուժող Գ.Հայրապետյանի հաշվարկները ոչ մի ընդհանուր բան չունեն ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանին տված նրա ստացականներում նըշ-ված գումարների հետ:
Այս կապակցությամբ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ տուժողների ցուցմունքների երկակի դատավարական բնույթին և դա հաշվի առնել ապացույցները գնահա-տելիս: Տուժողի ցուցմունքները ոչ միայն տուժողին վնաս պատճառած հանցագործության կա-տարման հանգամանքների մասին տեղեկատվության աղբյուր են, այլև նրա շահերի պաշտպա-նության միջոց: Տուժողի ցուցմունքների երկակի դատավարական բնույթը պետք է հաշվի առնվի դրանք ստանալիս, ստուգելիս և մյուս ապացույցների հետ համակցության մեջ գնահատելիս: Տուժողի ցուցմունքը ոչ միայն գործով ճշմարտությունը բացահայտելու, այլև նրա կողմից իր շա-հերը պաշտպանելու միջոց է: Բացի այդ, տուժողի ցուցմունքներում կարող են տեղ գտնել հան-ցագործության դեպքի որոշ հանգամանքների ընկալման մասին տեղեկություններ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ¥գլուխ 7¤ տուժողը քրեական գործում հան-դես է գալիս մեղադրանքի կողմում, ինչը որոշում է նրա տված ցուցմունքների նշանակությունը և դրանց գնահատման առանձնահատկությունները, մասնավորապես.
ա¤ տուժողի ցուցմունքներն առաջին հերթին նրա կողմից մեղադրանքի պաշտպանության և որպես հանցագործությունից տուժածի շահերը պաշտպանելու միջոց են.
բ¤ քանի որ մեղադրանքի ապացուցման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը ¥ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 2-րդ մաս¤, այսինքնª նաև տուժողը, վերջինիս կողմից առաջադրված մեղադրանքը ¥մեղադրող ցուցմունքներ տալու ձևով¤ պետք է հաստատվի ուրիշ աղբյուրներից ստացված այլ ապացույցների համակցությամբ:
Այսպիսով, միայն տուժողի ցուցմունքները բավարար չեն հանցագործության կատարման մեջ անձին մեղավոր ճանաչելու համար, եթե դրանք հաստատող օբյեկտիվ տվյալները բացա-կայում են:
Սակայն նախաքննության մարմինը տուժողներ Գ.Հայրապետյանի և Ս.Հակոբյանի ցուց-մունքները գնահատելիսª նշված հանգամանքները հաշվի չի առել:
Վաշխառության գործերով ապացուցման առարկան կազմող փաստերը պարզելու համար խիստ կարևորություն են ներկայացնում գործով վկաների ցուցմունքները:
Դատարանն ընդգծում է, որ վկայի ցուցմունքների ապացուցողական արժեքի մասին խո-սելիս և դրանք գնահատելիս անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ դրանք չեն կարող հիմնված լինել ենթադրությունների և լսածի վրա ¥ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա¤: Վկայի հայտնած փաստական տվյալները չեն կարող ծառայել որպես ապացույց, եթե նա չի կարող ցույց տալ իր իրազեկության աղբյուրը: Իրազեկության աղբյուրի տակ հասկացվում են ֆիզիկական անձինք կամ զանգվածային լրատվամիջոցները, որոնցից վկային հայտնի են դար-ձել համապատասխան տեղեկությունները: Վկայի ցուցմունքներըª տուժողի կամ մեղադրյալի հետ փոխհարաբերությունների մասին, հաշվի են առնվում դրանք օբյեկտիվության և ճշմար-տացիության ¥արդարացիության¤ տեսանկյունից գնահատելիս:
Դատարանը գտնում է, որ նախաքննության մարմինը գործով ձեռք բերված ապացույց-ները գնահատելիս հաշվի չի առել գործի ճիշտ լուծման համար կարևոր նշանակություն ունեցող հետևյալ հանգամանքները.
1. Վկաներից ոչ մեկը Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով, առանց տոկոսի կամ ՀՀ կենտ-րոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերա-զանցող տոկոսով գումար տալն է տեսել, ոչ էլ տոկոս վճարելը: Իրենց ցուցմունքներում նրանք հայտնել են, որ Ք.Պետրոսյանի կողմից տոկոսով գումար տալու մասին լսել են տուժողներից, տուժող Գ.Հայրապետյանի կնոջիցª վկա Ի.Իսրայելյանից կամ հիմնարկում եղած խոսակցու-թյուններից, այսինքնª չեն նշել դրանց ստացման աղբյուրը:
2. Նշված ցուցմունքները գնահատելիս անտեսվել է այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª վկայի հաղորդած տվյալ-ները չեն կարող ծառայել որպես ապացույց, եթե նա չի նշում դրանց ստացման աղբյուրը:
3. Ք.Պետրոսյանի մեղադրանքի հիմքումª որպես ապացույց, դրվել է նաև Երևանի քաղա-քապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության աշխատակիցների կողմից ստորագրված ցուցակն այն մասին, որ նա նույն վարչության աշխատակիցներին պար-բերաբար տոկոսադրույքով մեծ չափի գումարներ է տրամադրել և այդ գործունեությամբ սկսել է զբաղվել տարիներ առաջ:
Նշված ապացույցը գնահատելիս հաշվի չի առնվել, որ պարբերաբար տոկոսադրույքով մեծ չափի գումարներ տրամադրելը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի հան-ցակազմ չի պարունակում, քանի որ, ինչպես արդեն նշվել էª քրեական օրենքով արգելվում է միայն ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնա-պատիկը գերազանցող չափով տոկոս ստանալը:
4. Ք.Պետրոսյանի մեղավորությունը հիմնավորող ապացույց են ճանաչվել նաև Գ.Ավե-տիսյանի անձնագրի պատճեները, որոնց հետնամասում առկա են Ք.Պետրոսյանից գումար վեր-ցնելու մասին գրառումներ, մինչդեռª նախաքննության ընթացքում Ք.Պետրոսյանի կողմից Գ. Ավետիսյանին տոկոսով գումարներ տրամադրելու դրվագով նրա նկատմամբ քրեական հետա-պընդում չիրականացնելª հանցակազմի բացակայության հիմքով:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետևª Վճռաբեկ դատարանը) 08.06.2012թ. որոշմամբ բավարարելով ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանի վճռաբեկ բողոքըª նրա վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 02.11.2011թ. դատավճիռն ու այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 18.01.2012թ. որոշումը բեկանել է և գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության, պատճառաբանելով, որ դատարանները պատշաճ վերլուծության և գնահատ-ման չեն ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝
1) արդյո՞ք Առաջին ատյանի դատարանն իրավասու էր լուծել տուժող Գ.Հայրապետյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը, թե՞ պարտավոր էր լուծել միայն Ք.Պետրոսյա-նին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը.
2) արդյո՞ք սույն գործով առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Ք.Պետրոսյանը Գ.Հայրապետյանին տված դրամի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տո-կոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ է ստացել.
3) արդյո՞ք սույն գործով Ք.Պետրոսյանի և Գ.Հայրապետյանի միջև չի կնքվել անհա-տույց փոխառության պայմանագիր, որի նկատմամբ կիրառելի են փոխառության պայմանագրի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի համապատասխան նորմերը: Առավել ևս, որ սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Գ.Հայրապետյանի տված ստացականների հիման վրա Ք.Պետրոսյանը դիմել է Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան՝ պարտքով տրված գումար-ները բռնագանձելու պահանջով, տուժող Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանի հետ կնքված փո-խառության պայմանագիրը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով չի վիճարկել, և 2011 թվականի հունիսի 21-ի վճռով քաղաքացիական հայցը բավարար-վել է:
Վճռաբեկ դատարանը, շարադրելով ՙՏնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցա-գործությունները՚ վերտառությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ գլխում զետեղված 213-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան և վերլուծելով այն, տվել է վաշխառության քրեաիրավական բնութագի-րըª համաձայն որի. ՙտնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունների հան-րային վտանգավորությունը դրսևորվում է նրանով, որ դրանք խախտում են տնտեսության ոլոր-տի իրավակարգը, տնտեսական շրջանառության առանձին մասնակիցների, հասարակության, պետության տնտեսական շահերը, գույքային վնաս են պատճառում տնտեսվարող սուբյեկտնե-րին և առանձին քաղաքացիներին: Համանման կերպով, վաշխառության հանրային վտանգավո-րությունն արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝
ա) վաշխառության հետևանքով խախտվում է պետության ֆինանսական գործունեու-թյունը, վաշխառուն ստանում է չհաշվառված եկամուտ, ինչպես նաև նյութական վնաս է պատ-ճառում քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց,
բ) վաշխառությունը կարող է նախադրյալ հանդիսանալ այլ՝ առավել ծանր հանցագոր-ծությունների (օրինակ՝ փողերի լվացում, հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելը և այլն) կատարման համար:
Վաշխառության հանցակազմի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից երևում է, որ այն երկ-օբյեկտ հանցագործություն է: Վաշխառության հիմնական անմիջական օբյեկտն են պետության ֆինանսական գործունեության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություն-ները, լրացուցիչ օբյեկտ են մասնավոր անձանց գույքային իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: Ընդ որում՝ վաշխառության հանցակազմն այնպես է կառուցված, որ հիմնական օբյեկտը վնասվում է լրացուցիչ օբյեկտին վնաս պատճառելու միջոցով:
Վաշխառության առարկա կարող են հանդիսանալ դրամը, ինչպես նաև տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքը:
Օբյեկտիվ կողմից վաշխառության հանցակազմը նկարագրված է հետևյալ երկընտրելի արարքների միջոցով՝
1) պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը,
2) անձի հետ՝ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատա-րելը, որից օգտվում է մյուս կողմը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցա-կազմերի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
Ինչ վերաբերում է արարքի ավարտման պահին, ապա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով արգելված արարքներն ավարտված են համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տո-կոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու կամ անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելու պահից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով արգելված արարքն ավարտված է համարվում տուժողի՝ նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելու պահից՚:
Վճռաբեկ դատարանը, շարադրելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 877-րդ հոդվածի 1-ին, 879-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերն ու վերլուծելով դրանք, տվել է փոխառության քաղա-քացիաիրավական բնութագիրըª համաձայն որի փոխառության պայմանագրի իմաստով՝ փո-խատուն դրամը կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող իրերը փոխառուին է հանձնում ի սեփականություն: Փոխառության պայմանագրով փոխատուն ձեռք է բերում պահանջի իրա-վունք, իսկ փոխառուն ստանձնում է պարտքը վերադարձնելու պարտականություն: Որպես ընդ-հանուր կանոն, փոխառության պայմանագիրը հատուցելի է՚:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված վաշխառության տարատեսակն ըստ էության ՀՀ քաղաքացիական օրենս-դըրությամբ նախատեսված փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է՚:
Վճռաբեկ դատարանը, փաստելով, որ. ՙՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ ՙՀայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությ[ան] վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամ-բաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման՚, հղում կատարելով ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության՝ որպես մաս-նավոր հետապնդման գործի վերաբերյալ ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշման վրա, շարադրելով և հիմք ընդունելով նշված որոշմամբ ՀՀ սահմանադրական դատարանի ար-տահայտած դիրքորոշումներ, գտել է, որ. ՙմասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության կապակցությամբ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է (...), ուստիª վերջինիս կապակցությամբ քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից (մասնավոր իրավունքից) բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը: Ուստի, հանրային-իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ բարձր ու համար-ժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշա-փելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ՚:
Նշված դիրքորոշումը Վճռաբեկ դատարանը հիմնավորել է նաև այն հանգամանքով, որ. ՙորպես տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող շատ դեպքերում հանդես է գալիս վաշխառության ենթադրյալ տուժողը, ով հետագայում, փաստորեն, հնարավորություն է ստանում չարաշահելու իր իրավունքը, եթե հայտնվում է անբարենպաստ դրության մեջ, օրինակ՝ չի կարողանում կամ չի ցանկանում կատարել ստանձնած պարտավորու-թյունները՚:
Վաշխառության քրեաիրավական և փոխառության քաղաքացիաիրավական բնութագրե-րի համակարգային վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգել է, որ. ՙվաշ-խառության համար քրեական պատասխանատվության հարցը կապված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված՝ փոխառության պայմանագրի պայմանների առկայության հետ՚, և վերլուծության ենթարկելով փոխառության պայմանագրի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրության մի շարք դրույթներ, պարզաբանել և արձանագրել է, որ. ՙփոխառության պայ-մանագրի գրավոր ձևակերպումը, ի թիվս այլոց, կատարվում է փոխառուի կողմից փոխատուին ստացական հանձնելով, որտեղ նշվում է փոխառության գումարը և այն վերադարձնելու ժամ-կետը: Փոխառությունը հատուցելի լինելու դեպքումª ստացականում նշվում են սահմանված տո-կոսների չափը և դրանց հաշվարկման կարգը: Փոխառության պայմանագրի բովանդակության վերաբերյալ քաղաքացիաիրավական նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ այդ պայմա-նագրով փոխատուն ձեռք է բերում որոշակի իրավունքներ, իսկ փոխառուն՝ որոշակի պարտա-կանություններ: Ընդ որում, փոխառուի հիմնական պարտականությունը փոխառությամբ ստա-ցած դրամի նույն գումարը կամ նույն տեսակի, որակի և քանակի իրերը վերադարձնելն է: Հա-տուցելի փոխառության պայմանագրի առկայության պարագայում փոխատուն պարտավոր է նաև վճարել նույն պայմանագրով նախատեսված տոկոսները: Ընդ որում, տոկոսների չափը, ինչպես նաև դրանց հաշվարկման կարգը սահմանվում են կողմերի համաձայնությամբ: Տոկոս-ների չափը որոշելու կողմերի իրավունքը սահմանափակվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածով սահմանված այն իմ-պերատիվ կանոնով, ըստ որի՝ փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը՚:
Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով Ք.Պետրոսյանին վերագրվող արարքում վաշ-խառության հանցակազմի առկայությունը, արձանագրել է, որ. ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեսված վաշխառության հանցակազմն օբյեկտիվ կողմից դրսևոր-վում է պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալով (...): Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորութ-յամբ և ավարտված է համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու պահից (...):
Վճռաբեկ դատարանը նաև գտել է, որ Ք.Պետրոսյանի վերաբերյալ քրեական գործի փաստական տվյալների վերլուծությունից երևում է, որ. ՙՔ.Պետրոսյանի մեղադրանքը, ի թիվս այլոց, հիմնավորված է համարվել նաև (...) ստացականների գնահատման արդյունքում: Նշված ստացականներում որևէ նշում չկա Ք.Պետրոսյանի կողմից պարտք տրված դրամի համար որևէ չափով տոկոսներ ստանալու մասին: Մինչդեռ, (...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառության հանցակազմի վերլուծությունից, վաշխառության օբ-յեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի համա-ձայնª քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը« որոնք ձեռք են բերվել անհայտ կամ դատական նիստում չբացա-հայտվող աղբյուրից:
Հիմք ընդունելով դատարանի վերոգրյալ վերլուծություններն ու Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դիրքորոշումները, նկատի ունենալով, որ տուժողների և վկա Ի.Իսրայելյանի ցուց-մունքները գործի ելքով շահագրգռված անձանց կողմից հաղորդված տեղեկություններ են, դա-տաքննությամբ նույնպես դրանք որևէ այլ նյութովª ստացականով, պայմանագրով կամ այլ վե-րաբերելի ապացույցներով, չհիմնավորվեցին և չհաստատվեցին, քանի որ վկաներ Վ.Գևորգ-յանի, Ա.Խնկոյանի, Է.Հովսեփյանի, Հ.Մայիլյանի, Հ.Կյուրեղյանի, Շ.Երանյանի, Ա.Հովակիմյա-նի, Ա.Հարությունյանի, Ս.Օհանյանի, Ա.Քուրդյանիª նախաքննական ցուցմունքներից էապես չը-տարբերվող դատաքննական ցուցմունքներըª վերը նշված վերլուծության համաձայն, նույնպես հիմնված են անհայտ աղբյուրից ստացված կամ դատական նիստում բացահայտված աղբյուրից ստացված տեղեկությունների վրա, սակայն երկրորդ դեպքում նշված ՙաղբյուրը՚ վերոհիշալ շա-հագրգիռ անձինք են, դատարանը գտնում է, որ տուժողների և վկա Ի.Իսրայելյանի ցուցմունք-ներն արժանահավատ չեն ու մյուս վկաների ցուցմունքների հետ միասին դրանք չեն կարող դըր-վել մեղադրանքի հիմքում և օգտագործվել որպես ապացույց:
Ինչ վերաբերվում է ՙՀայտարարություն՚ վերնագրմամբ փաստաթղթին, Գ.Ավետիսյանիª գրառումների առկայությամբ անձնագրերի պատճեններին և տուժող Գ.Հայրապետյանի կողմից ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանին տրված ստացականներին, ապա դատարանը գտնում է, որ դրանք որևէ տեղեկություն չեն պարունակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի հանցա-կազմի օբյեկտիվ կողմի առկայությանª ամբաստանյալի կողմից ՀՀ կենտրոնական բանկի սահ-մանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոս-ներ ստանալու, վերաբերյալ, ուստիª դրանք նույնպես չեն կարող որպես փաստական տվյալներ դրվել մեղադրանքի հիմքում և օգտագործվել որպես ապացույց:
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով չի ապացուցվում, որ ամբաստանյալը փոխառությամբ տրված գումարների համար ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ (հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը), հետևաբարª նրա արարքում բացակայում է հանցակազմը և նշված հիմքով նա պետք է արդարացվի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª արդարացման դատա-վճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով« որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, իսկ 2-րդ մասի համաձայնª դատա-րանը պարտավոր է նույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստան-յալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ:
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 366-րդ, 367-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանին ճանաչել անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացնել նրան` նրա կատարած արարքներում հանցակազմ չլինելու հիմքով:
Ք.Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Գ.Հայրապետյանի ընդդեմ Ք.Պետրոսյանի` գումարի բռնագանձման պահանջի մասին հայցը թողնել առանց քննության:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ԵԿԴ/0102/01/11






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետությա Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
գործ թիվ ԵԿԴ/0102/01/11
Նախագահող դատավոր՝ Կ.Ղազարյան
դատավորներ՝ Գ.Մելիք-Սարգսյան
Հ.Տեր-Ադամյան

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)

նախագահությամբ Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Հ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ
ամբաստանյալ Ք.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ


2012 թվականի հունիսի 8-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ամբաստանյալ Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշման դեմ ամբաստանյալի վճռաբեկ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2010 թվականի նոյեմբերի 23-ին ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում Քնարիկ Պետրոսյանի կողմից վաշխառությամբ զբաղվելու փաստի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15108110 քրեական գործը:
2011 թվականի մայիսի 5-ին Քնարիկ Պետրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2. 2011 թվականի մայիսի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ի դատավճռով Քնարիկ Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` 400.000 (չորսհարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով: Ք.Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառվել է «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2011 թվականի մայիսի 26-ի որոշման 1-ին կետի 1-ին ենթակետը, և նա ազատվել է պատժից:
Տուժող Գագիկ Հայրապետյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է, վճռվել է ամբաստանյալ Քնարիկ Պետրոսյանից հօգուտ տուժող Գ.Հայրապետյանի բռնագանձել 2.865 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ` որպես պատճառված վնասի հատուցում:
2011 թվականի մայիսի 5-ի որոշմամբ Քնարիկ Պետրոսյանին սեփականության և համասեփականության իրավունքով պատկանող գույքի վրա դրված կալանքը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռով որոշված քաղաքացիական հայցի վերջնական կատարումը:
3. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնվել է օրինական ուժի մեջ:
4. Վերաքննիչ դատարանի 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանը:
Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 2-ի որոշմամբ բողոքը ընդունվել է վարույթ:
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
5. Քնարիկ Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է այն բանի համար, որ 2007 թվականի հոկտեմբեր ամսից Գագիկ Հայրապետյանին պարտք տված 2.179.800 ՀՀ դրամին համարժեք 6.000 ԱՄՆ դոլարի և 2.000.000 ՀՀ դրամի դիմաց՝ որպես ընդհանուր գումարի ամսական 5 տոկոս հավելավճար, մինչև 2009 թվականի մայիս ամիսը յուրաքանչյուր ամիս ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2007-2009 թվականների համար սահմանված բանկային 13% հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով ստացել է 108.990 ՀՀ դրամին համարժեք 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 ՀՀ դրամ:
Բացի այդ, Քնարիկ Պետրոսյանը 2008 թվականի հուլիս ամսվա սկզբին Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի «Քաղաքաշինություն» ՓԲ ընկերության աշխատակից Սուսաննա Հակոբյանին իր աշխատասենյակում` Բուզանդի 1/3 հասցեում, ամսական 5 տոկոս հավելավճարով տրամադրել է 200.000 ՀՀ դրամ, որի դիմաց ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2008-2010 թվականների համար սահմանված բանկային 13% հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով, մինչև 2010 թվականի հունվար ամիսը, ստացել է ամսական 10.000 ՀՀ դրամ` որպես տոկոսագումար: 70.000 ՀՀ դրամ մայր գումարը մարելուց հետո մնացած 130.000 ՀՀ դրամ մայր գումարի դիմաց յուրաքանչյուր ամիս՝ մինչև 2010 թվականի փետրվարի 15-ը, որպես տոկոս ստացել է 6.500 ՀՀ դրամ:
6. Քրեական գործում առկա է ստացական այն մասին, որ տուժող Գ.Հայրապետյանն ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանից պարտքով վերցրել է 9.050 (ինը հազար հիսուն) ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ և պարտավորվել է վերադարձնել վեց ամսվա ընթացքում: Ստացականը թվագրված է 04.06.2010թ. ¥տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, էջ 15¤:
Քրեական գործում առկա է ստացական այն մասին, որ տուժող Գ.Հայրապետյանն ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանից պարտքով վերցրել է 3.120.000 (երեք միլիոն հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամ և պարտավորվել է վերադարձնել վեց ամսվա ընթացքում՝ մինչև 01.06.2010թ. ¥տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, էջ 16¤:
7. Գ.Հայրապետյանի տված ստացականների հիման վրա Ք.Պետրոսյանը դիմել է Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան՝ պարտքով տրված գումարները բռնագանձելու պահանջով, տուժող Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանի հետ կնքված փոխառության պայմանագիրը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով չի վիճարկել:
2011 թվականի հունիսի 21-ի վճռով քաղաքացիական հայցը բավարարվել է ¥տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, էջեր 155-158¤:

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
8. Բողոքի հեղինակը նշել է, որ իր բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 3-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի, մասնավորապես՝ վաշխառության համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի միատեսակ կիրառության համար, ինչպես նաև վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ է տրված առերևույթ դատական սխալ, որը կարող է առաջացնել կամ առաջացրել է ծանր հետևանքներ:
9. Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ փաստարկի՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ քրեական գործում առկա և դատարանում հետազոտված որևէ ապացույցով չի հաստատվել իրեն մեղսագրվող վաշխառության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը, այն է` պարտք տրված գումարի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը: Բողոքաբերի պնդմամբ, որպես իր մեղքը հիմնավորող ապացույցներ են դիտվել շահագրգիռ կողմի՝ տուժող Գ.Հայրապետյանի, նրա կնոջ՝ Ի.Իսրայելյանի, տուժող Ս.Հակոբյանի, ինչպես նաև մի քանի այլ վկաների ցուցմունքները, ովքեր նշել են, որ ամեն ինչ լսել են վերը նշված շահագրգիռ անձանցից:
Վերոգրյալից բողոքաբերը հետևություն է արել այն մասին, որ ստորադաս դատարանները խախտել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ և 127-րդ հոդվածների պահանջները, գործով ձեռք բերված ապացույցները չեն ենթարկել օբյեկտիվ և բազմակողմանի ստուգման, յուրաքանչյուր ապացույց չեն գնահատել վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ խախտվել են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի, 360-րդ, 365-րդ հոդվածների պահանջները:
10. Ելնելով վերոգրյալից` բողոքաբերը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ի դատավճիռը, այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշումը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական գործի վարույթը կարճել և իր նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումը` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ, կամ գործն ուղարկել Առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
11. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելու հիմքը Վճռաբեկ դատարանի կողմից օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման, ինչպես նաև իրավունքի զարգացման գործառույթի իրացումն է: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածով նախատեսված վաշխառության հանցակազմի մեկնաբանության կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման խնդիր: Այդ առումով Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նման գործերով դատական պրակտիկայի ճիշտ ձևավորման համար:
I. Վաշխառության քրեաիրավական և փոխառության քաղաքացիաիրավական բնութագրերը.
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վաշխառությունը՝ պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող գույքի համար Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալ[ն է], ինչպես նաև անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելը, որից օգտվել է մյուս կողմը (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն հոդվածի 1-ին մասով արգելված արարքի համար՝
1) որի հետևանքով տուժողն ընկել է նյութական ծանր կացության մեջ,
2) որը կատարվել է որպես արհեստ,
3) որը կատարվել է տուժողի անչափահաս լինելը կամ մտավոր զարգացման թերություններն օգտագործելով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածը զետեղված է «Տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունները» վերտառությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ գլխում և հանդիսանում է տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործություն:
Տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունների հանրային վտանգավորությունը դրսևորվում է նրանով, որ դրանք խախտում են տնտեսության ոլորտի իրավակարգը, տնտեսական շրջանառության առանձին մասնակիցների, հասարակության, պետության տնտեսական շահերը, գույքային վնաս են պատճառում տնտեսվարող սուբյեկտներին և առանձին քաղաքացիներին: Համանման կերպով, վաշխառության հանրային վտանգավորությունն արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝
ա) վաշխառության հետևանքով խախտվում է պետության ֆինանսական գործունեությունը, վաշխառուն ստանում է չհաշվառված եկամուտ, ինչպես նաև նյութական վնաս է պատճառում քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց,
բ) վաշխառությունը կարող է նախադրյալ հանդիսանալ այլ՝ առավել ծանր հանցագործությունների (օրինակ՝ փողերի լվացում, հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելը և այլն) կատարման համար:
13. Վաշխառության հանցակազմի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից երևում է, որ այն երկօբյեկտ հանցագործություն է: Վաշխառության հիմնական անմիջական օբյեկտն են պետության ֆինանսական գործունեության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները, լրացուցիչ օբյեկտ են մասնավոր անձանց գույքային իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: Ընդ որում՝ վաշխառության հանցակազմն այնպես է կառուցված, որ հիմնական օբյեկտը վնասվում է լրացուցիչ օբյեկտին վնաս պատճառելու միջոցով:
Վաշ¬խա¬ռութ¬յան ա¬ռար¬կա կա¬րող են հան¬¬¬¬¬դի¬սա¬նալ դրա¬մը, ինչ¬պես նաև տե¬սակային հատ¬կա¬նիշ¬նե¬րով ո¬րոշ¬վող գույ¬քը:
Օբյեկտիվ կողմից վաշխառության հանցակազմը նկարագրված է հետևյալ երկընտրելի արարքների միջոցով՝
1) պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը,
2) անձի հետ՝ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելը, որից օգտվում է մյուս կողմը:
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմերի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
Ինչ վերաբերում է արարքի ավարտման պահին, ապա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով արգելված արարքներն ավարտված են համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու կամ անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելու պահից: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով արգելված արարքն ավարտված է համարվում տուժողի՝ նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելու պահից:
15. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 877-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառության պայմանագրով մեկ կողմը ¥փոխատուն¤ մյուս կողմի ¥փոխառուի¤ սեփականությանն է հանձնում դրամ կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող այլ գույք, իսկ փոխառուն պարտավորվում է փոխատուին վերադարձնել միևնույն գումարի դրամ ¥փոխառության գումարը¤ կամ փոխատուից ստացված գույքին հավասար քանակի և նույն տեսակի ու որակի գույք:
Փոխառության պայմանագիրը կնքված է համարվում դրամ կամ այլ գույք հանձնելու պահից»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխատուն իրավունք ունի փոխառության գումարից տոկոսներ ստանալ փոխառուից, եթե այլ բան նախատեսված չէ փոխառության պայմանագրով: Փոխառության պայմանագրում հստակ պետք է սահմանվեն տոկոսների չափը և հաշվարկման կարգը: Փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույթի կրկնապատիկը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Փոխառության պայմանագիրը ենթադրվում է անտոկոս՝ դրանում ուղղակիորեն այլ բան նախատեսված չլինելու դեպքում, եթե՝
1) քաղաքացիների միջև փոխառության պայմանագիրը կնքված է նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկը չգերազանցող գումարով և այն կապված չէ կողմերից որևէ մեկի ձեռնարկատիրական գործունեության հետ.
2) փոխառուին պայմանագրով հանձնվել է ոչ թե դրամ, այլ տեսակային հատկանիշով որոշվող այլ գույք»:
Մեջբերված քաղաքացիաիրավական դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ փոխառության պայմանագրի իմաստով՝ փոխատուն դրամը կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող իրերը փոխառուին է հանձնում ի սեփականություն: Փոխառության պայմանագրով փոխատուն ձեռք է բերում պահանջի իրավունք, իսկ փոխառուն ստանձնում է պարտքը վերադարձնելու պարտականություն: Որպես ընդհանուր կանոն, փոխառության պայմանագիրը հատուցելի է:
16. Սույն որոշման 12-14-րդ և 15-րդ կետերում շարադրված վերլուծության համադրման արդյունքում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված վաշխառության տարատեսակն ըստ էության ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ նախատեսված փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է:
17. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությ[ան] վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության՝ որպես մասնավոր հետապնդման գործի վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում է ձևավորվել ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշման մեջ:
18. Սույն որոշման նախորդ կետում վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ սահմանադրական դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) կոնկրետ արարքի համար միաժամանակ քրեական և քաղաքացիական պատասխանատվություն սահմանող նորմերն ունեն տարբեր առարկաներ, և դրանց միջոցով օրենսդիրը լուծում է տարբեր խնդիրներ:
(…)
ՀՀ քրեական և քաղաքացիական օրենսդրության խնդիրների համադրված վերլուծությունից բխում է, որ քրեական օրենսդրության միջոցով օրենսդիրն իր առջև դրել է հանցագործությունների կանխման միջոցով հանցագործությունների հետևանքով իրավունքների և ազատությունների խախտումների կանխման խնդիր, իսկ քաղաքացիական օրենսդրության դեպքում օրենսդիրն իր առջև դրել է խախտված իրավունքների վերականգման ապահովման խնդիր, ինչը նշանակում է, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում առկա են քաղաքացիական իրավունքների խախտման դեպքում քաղաքացիական դատավարության կարգով նշված իրավունքների վերականգման համար նախադրյալներ հանդիսացող նորմեր: Այդպիսիք են, մասնավորապես՝ (…) ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 305-րդ և 313-րդ հոդվածները, որոնք նախադրյալներ են հանդիսանում օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի պահանջներին չհամապատասխանող գործարքի կամ ստրկացուցիչ գործարքի հետևանքով խախտված իրավունքները քաղաքացիական դատավարության կարգով վերականգնելու համար:
(…)
Ինքնանպատակ չէ այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասում օգտագործվում է «պաշտպանել իրավունքները» բառակապակցությունը, ինչը նշանակում է, որ քրեական օրենսդրությունն ունի նախականխիչ նշանակություն և քրեական օրենսդրության միջոցով օբյեկտիվորեն հնարավոր չէ վերականգնել արդեն իսկ խախտված իրավունքները:
(…)
Սահմանադրական դատարանը, հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի վերաբերյալ գործերը հանդիսանում են մասնավոր հետապնդման գործեր, արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում գործարքի կողմ հանդիսացող մասնավոր անձին է հնարավորություն վերապահված ընտրություն կատարելու նշված արարքը կատարած, գործարքի մյուս կողմ հանդիսացող մասնավոր անձին քաղաքացիական պատասխանատվության ենթարկելու համար հայց կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար համապատասխան հայտարարություն ներկայացնելու միջև: Բոլոր դեպքերում, օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի պահանջներին չհամապատասխանող գործարք կնքած անձը կարող է և պարտավոր է իմանալ, որ տվյալ արարքի համար սահմանված է ոչ միայն քաղաքացիական, այլ նաև քրեական պատասխանատվություն»:
19. Հիմք ընդունելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-947 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության կապակցությամբ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է (տե՛ս սույն որոշման 16-րդ կետը), ուստի վերջինիս կապակցությամբ քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից (մասնավոր իրավունքից) բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը: Ուստի հանրային-իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ բարձր ու համարժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշափելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ:
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն հանգամանքի վրա, որ որպես տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող շատ դեպքերում հանդես է գալիս վաշխառության ենթադրյալ տուժողը, ով հետագայում, փաստորեն, հնարավորություն է ստանում չարաշահելու իր իրավունքը, եթե հայտնվում է անբարենպաստ դրության մեջ, օրինակ՝ չի կարողանում կամ չի ցանկանում կատարել ստանձնած պարտավորությունները:
II. Վաշխառության գործերով դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերը.
20. Վաշխառության քրեաիրավական և փոխառության քաղաքացիաիրավական բնութագրերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ վաշխառության համար քրեական պատասխանատվության հարցը կապված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված՝ փոխառության պայմանագրի պայմանների առկայության հետ: Ուստի, անհրաժեշտ է համարում վերլուծության ենթարկել փոխառության պայմանագրի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրության մի շարք դրույթներ և դրա արդյունքում պարզաբանել, թե վաշխառության գործերով ո՞ր հարցերն են ենթակա դատարանի լուծմանը:
21. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 878-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝
«1. Փոխառության պայմանագիրը կնքվում է գրավոր:
2. Ի հավաստումն փոխառության պայմանագրի և դրա պայմանների՝ կարող է ներկայացվել փոխառուի տված ստացականը կամ փոխատուի կողմից փոխառուին որոշակի դրամական գումար կամ որոշակի քանակի գույք տալը հավաստող այլ փաստաթուղթ»:
Փոխառության պայմանագրի գրավոր ձևը պահպանված է համարվոււմ այն դեպքում, երբ փոխառուն, ի հավաստումն փոխառության պայմանագրի կնքման, փոխատուին տալիս է ստացական կամ փոխատուի կողմից փոխառուին որոշակի դրամական գումար կամ որոշակի քանակի գույք տալը հավաստող այլ փաստաթուղթ: Ստացականը կամ այլ փաստաթուղթը ստորագրվում է փոխառուի կողմից և ձեռք է բերում ապացուցողական նշանակություն, այս իմաստով՝ ստացականը կամ այլ փաստաթուղթը հավասարեցվում է գրավոր ձևով կնքված պայմանագրին:
22. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 878-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Գրավոր ձևը չպահպանելը հանգեցնում է փոխառության պայմանագրի անվավերության: Նման պայմանագիրն առոչինչ է»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Գործարքի անվավերության դեպքում կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավոր է մյուս կողմին վերադարձնել գործարքով ամբողջ ստացածը (…)»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 298-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Գործարքի հասարակ գրավոր ձևը չպահպանելը վեճի դեպքում կողմերին զրկում է ի հավաստումն գործարքի ու նրա պայմանների՝ վկաների ցուցմունքներ վկայակոչելու, սակայն նրանց չի զրկում գրավոր և այլ ապացույցներ ներկայացնելու իրավունքից»:
Մեջբերված դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ գրավոր ձևով չկնքված փոխառության գործարքն առոչինչ է, և կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավոր է մյուս կողմին վերադարձնել գործարքով ամբողջ ստացածը: Ընդ որում, փոխառության գործարքի գրավոր ձևի չպահպանման դեպքում արգելվում է ի հավաստումն փոխառության գործարքի ու նրա պայմանների վկայակոչել վկաների ցուցմունքներ:
23. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխատուն իրավունք ունի փոխառության գումարից տոկոսներ ստանալ փոխառուից, եթե այլ բան նախատեսված չէ փոխառության պայմանագրով: Փոխառության պայմանագրում հստակ պետք է սահմանվեն տոկոսների չափը և հաշվարկման կարգը: Փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 880-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառուն պարտավոր է, փոխառության պայմանագրով նախատեսված ժամկետում և կարգով, փոխատուին վերադարձնել ստացված փոխառության գումարը»:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Փոխառուն իրավունք ունի վիճարկել փոխառության պայմանագիրը, եթե ապացուցում է, որ ինքը փոխատուից իրականում դրամ կամ այլ գույք չի ստացել կամ ստացել է պայմանագրում նշվածից ավելի պակաս քանակով»:
Մեջբերված դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ փոխառուն պարտավոր է փոխառության պայմանագրով նախատեսված ժամկետում և կարգով փոխատուին վերադարձնել ստացած փոխառության գումարը, իսկ եթե պայմանագիրը հատուցելի է, վճարել նույն պայմանագրով նախատեսված տոկոսները՝ կողմերի համաձայնությամբ սահմանված չափով և հաճախականությամբ: Փոխառուն իրավունք ունի նաև վիճարկել փոխառության պայմանագիրը:
24. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 21-23-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ փոխառության պայմանագրի գրավոր ձևակերպումը, ի թիվս այլոց, կատարվում է փոխառուի կողմից փոխատուին ստացական հանձնելով, որտեղ նշվում է փոխառության գումարը և այն վերադարձնելու ժամկետը: Փոխառությունը հատուցելի լինելու դեպքում ստացականում նշվում են սահմանված տոկոսների չափը և դրանց հաշվարկման կարգը:
Փոխառության պայմանագրի բովանդակության վերաբերյալ քաղաքացիաիրավական նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ այդ պայմանագրով փոխատուն ձեռք է բերում որոշակի իրավունքներ, իսկ փոխառուն՝ որոշակի պարտականություններ: Ընդ որում, փոխառուի հիմնական պարտականությունը փոխառությամբ ստացած դրամի նույն գումարը կամ նույն տեսակի, որակի և քանակի իրերը վերադարձնելն է: Հատուցելի փոխառության պայմանագրի առկայության պարագայում փոխատուն պարտավոր է նաև վճարել նույն պայմանագրով նախատեսված տոկոսները: Ընդ որում, տոկոսների չափը, ինչպես նաև դրանց հաշվարկման կարգը սահմանվում են կողմերի համաձայնությամբ: Տոկոսների չափը որոշելու կողմերի իրավունքը սահմանափակվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 879-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածով սահմանված այն իմպերատիվ կանոնով, ըստ որի՝ փոխառության պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը:
25. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 20-24-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վաշխառության վերաբերյալ գործեր քննելիս դատարանը լուծում է միայն անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը և իրավասու չէ անդրադառնալ ապօրինի գործարքով տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցման խնդրին: Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է այն հանգամանքի վրա, որ ապօրինի գործարքի կնքման և դրա արդյունքում վնասների առաջացման հարցում կարող է առկա լինել նաև տուժողի մեղքը, տուժողի կողմից իր իրավունքների չարաշահումը և այլն (տե՛ս սույն որոշման 19-րդ կետը): Ուստի, ապօրինի գործարքով տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցը ենթակա է լուծման քաղաքացիական դատավարության կարգով՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի նորմերին համապատասխան:
26. Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն հանգամանքի վրա, որ պայմանագրային (մասնավոր) հարաբերությունները ենթադրում են կամքի ազատություն, կողմերի հայեցողության լայն հնարավորություն, որը կապված է հիմնականում փոխադարձ օգուտ կամ տնտեսական շահ ստանալու հանգամանքի հետ: Վաշխառության դեպքում ևս կողմերի միջև կնքվում է փոխադարձ համաձայնություն, որի դեպքում տուժող կողմը գիտակցում է նման համաձայնության հետևանքները և ցանկանում է մտնել նման հարաբերության մեջ: Այլ խոսքով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով արգելված վաշխառությունը երկկողմանի ապօրինի գործարք է, որը կնքվել է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ: Լ.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) անթույլատրելի է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ բնականոն գույքային շրջանառությունը խաթարող գործարքներ կնքելու պրակտիկան: Այդ փաստերը կարող են խեղաթյուրել քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, սպառնալ իրավական անվտանգությանը, պայմաններ ստեղծել, որ անձինք խուսափեն հարկային պարտավորությունների կատարումից, ինչպես նաև այլ եղանակներով վնասել իրավաչափ հանրային շահերը:
Նման դեպքերում պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն:
Այդ մասնավոր շահերի պաշտպանությունը` որպես ընդհանուր կանոն, պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով» (տե՛ս Լիա Արտյոմի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 որոշման 31-րդ կետը):
Վերոգրյալից բացի, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 303-րդ հոդվածի ուժով՝ տոկոսի չափի խախտմամբ կնքված փոխառության պայմանագիրը համարվում է վիճահարույց գործարք: Ուստի, ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությունը հնարավորություն է տալիս կողմերին նման գործարքը վիճարկել դատական կարգով և պահանջել կիրառել անվավերության հետևանքներ:
27. Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ սույն որոշման 20-27-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը և հատկապես 25-րդ կետում ամրագրված չափանիշը կարող է կիրառելի լինել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառության տարատեսակի նկատմամբ: Նշված չափանիշը կիրառելի չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված վաշխառության որակյալ տարատեսակի առկայության դեպքում, ինչպես նաև այն դեպքում, երբ առկա է հիմնավոր կասկած, որ վաշխառությունը նախադրյալ է հանդիսացել այլ՝ առավել ծանր հանցագործությունների (օրինակ՝ փողերի լվացում, հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելը և այլն) կատարման համար:
III. Քնարիկ Պետրոսյանին վերագրվող արարքում վաշխառության հանցակազմի առկայությունը.
28. Սույն որոշման 12-27-րդ կետերում շարադրված իրավական դիրքորոշումների և վերլուծությունների լույսի ներքո Վճռաբեկ դատարանն անդրադառնում է սույն գործով իր առջև բարձրացված հիմնական հարցին` հիմնավորվա՞ծ են արդյոք Ք.Պետրոսյանի վերաբերյալ ստորադաս դատարանների դատական ակտերը:
29. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառության հանցակազմի վերլուծությունը շարադրված է սույն որոշման 12-14-րդ կետերում: Նշված վերլուծության համաձայն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեսված վաշխառության հանցակազմն օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալով (տե՛ս սույն որոշման 13-րդ կետը): Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ և ավարտված է համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու պահից (տե՛ս սույն որոշման 14-րդ կետը):
30. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ
ա) Ք.Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է այն բանի համար, որ 2007 թվականի հոկտեմբեր ամսից Գագիկ Հայրապետյանին պարտք տված 2.179.800 ՀՀ դրամին համարժեք 6.000 ԱՄՆ դոլարի և 2.000.000 ՀՀ դրամի դիմաց՝ որպես ընդհանուր գումարի ամսական 5 տոկոս հավելավճար, մինչև 2009 թվականի մայիս ամիսը յուրաքանչյուր ամիս ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2007-2009 թվականների համար սահմանված բանկային 13% հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով ստացել է 108.990 ՀՀ դրամին համարժեք 300 ԱՄՆ դոլար և 100.000 ՀՀ դրամ:
բ) Ք.Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է նաև այն բանի համար, որ 2008 թվականի հուլիս ամսվա սկզբին Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի «Քաղաքաշինություն» ՓԲ ընկերության աշխատակից Սուսաննա Հակոբյանին իր աշխատասենյակում` Բուզանդի 1/3 հասցեում, ամսական 5 տոկոս հավելավճարով տրամադրել է 200.000 ՀՀ դրամ, որի դիմաց ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2008-2010 թվականների համար սահմանված բանկային 13% հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով, մինչև 2010 թվականի հունվար ամիսը, ստացել է ամսական 10.000 ՀՀ դրամ` որպես տոկոսագումար: 70.000 ՀՀ դրամ մայր գումարը մարելուց հետո մնացած 130.000 ՀՀ դրամ մայր գումարի դիմաց յուրաքանչյուր ամիս՝ մինչև 2010 թվականի փետրվարի 15-ը, որպես տոկոս ստացել է 6.500 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը):
գ) Տուժող Գ.Հայրապետյանի կողմից ամբաստանյալ Ք.Պետրոսյանին տրված երկու ստացականների համաձայն՝ Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանից պարտքով վերցրել է 9.050 (ինը հազար հիսուն) ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ և 3.120.000 (երեք միլիոն հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը):
Մեջբերված փաստական տվյալների վերլուծությունից երևում է, որ (ա) և (բ) ենթակետերում շարադրված արարքներում Ք.Պետրոսյանի մեղադրանքը, ի թիվս այլոց, հիմնավորված է համարվել նաև (գ) կետում վկայակոչված ստացականների գնահատման արդյունքում: Նշված ստացականներում որևէ նշում չկա Ք.Պետրոսյանի կողմից պարտք տրված դրամի համար որևէ չափով տոկոսներ ստանալու մասին: Մինչդեռ, ինչպես երևում է սույն որոշման 29-րդ կետում մեջբերված և համապատասխանաբար նաև սույն որոշման 12-14-րդ կետերում շարադրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառության հանցակազմի վերլուծությունից, վաշխառության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը:
31. Սույն որոշման 12-29-րդ կետերում շարադրված վերլուծության լույսի ներքո մեկնաբանելով սույն որոշման 30-րդ կետում մեջբերված և վերլուծված փաստական հանգամանքները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով ստորադաս դատարանները պատշաճ վերլուծության և գնահատման չեն ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝
1) արդյո՞ք Առաջին ատյանի դատարանն իրավասու էր լուծել տուժող Գ.Հայրապետյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը, թե՞ պարտավոր էր լուծել միայն Ք.Պետրոսյանին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը (տե՛ս սույն որոշման 25-րդ կետը).
2) արդյո՞ք սույն գործով առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Ք.Պետրոսյանը Գ.Հայրապետյանին տված դրամի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ է ստացել.
3) արդյո՞ք սույն գործով Ք.Պետրոսյանի և Գ.Հայրապետյանի միջև չի կնքվել անհատույց փոխառության պայմանագիր, որի նկատմամբ կիրառելի են փոխառության պայմանագրի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի համապատասխան նորմերը (տե՛ս սույն որոշման 15-րդ, 21-24րդ կետերը): Առավել ևս, որ սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Գ.Հայրապետյանի տված ստացականների հիման վրա Ք.Պետրոսյանը դիմել է Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան՝ պարտքով տրված գումարները բռնագանձելու պահանջով, տուժող Գ.Հայրապետյանը Ք.Պետրոսյանի հետ կնքված փոխառության պայմանագիրը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 882-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով չի վիճարկել:
2011 թվականի հունիսի 21-ի վճռով քաղաքացիական հայցը բավարարվել է (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը):
32. Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով բարձրացված հիմնական հարցին հնարավոր չէ (տե՛ս սույն որոշման 29-րդ կետը) պատասխանել առանց սույն որոշման 32-րդ կետում նշված հարցադրումներին պատասխանելու: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշումը պետք է բեկանել և գործն ուղարկել առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 92-րդ հոդվածով, Հայաստանի Հանրապետութ¬յան քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ, 403-406-րդ, 419-րդ, 422-424-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2012 թվականի հունվարի 18-ի որոշումը բեկանել և գործն ուղարկել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության:
2. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:

Նախագահող` Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Հ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ